# ذبر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذبر

الذَّبْرُ: الكتابة مثل الزَّبْرِ. ذَبَرَ الكتابَ يَذْبُرُه ويَذْبِرُه ذَبْراً وذَبَّرَه، كلاهما: كتبه؛ وأَنشد الأَصمعي لأَبي ذؤيب:عَرَفْتُ الدِّيَارَ كَرَقْمِ الدَّوَا
ةِ، يَذْبُرُها الكاتِبُ الحِمْيَري
وقيل: نَقَطَهُ، وقيل: قرأَه قِراءةً خَفِيَّةً، وقيل: الذَّبْرُ كل قراءة خفية؛ كل ذلك بلغة هذيل؛ قال صخر الغيّ:
فيها كتابٌ ذَبْرٌ لِمُقْتَرِئٍ،
يَعْرِفُه أَلْبُهُمْ ومَنْ حَشَدُوا
ذَبْرٌ: بَيِّنٌ، أَراد. كتاباً مذبوراً فوضع المصدر موضع المفعول. وأَلْبُهُمْ: من كان هواه معهم؛ تقول: بنو فلان أَلْبٌ واحد. وحَشَدُوا أَي جمعوا. بن الأَعرابي في قول النبي، صلى الله عليه وسلم، أَهل الجنة خمسة أَصناف: منهم الذي لا ذَبْرَ له أَي لا نطق له ولا لسان له يتكلم به من ضعفه، من قولك: ذَبَرْتُ الكتابَ أَي قرأْته. قال: وزَبَرْتُه أَي كتبته، ففرق بين ذَبَرَ وزَبَرَ. والذَّبْرُ في الأَصل: القراءة. وكتاب ذَبِرٌ: سهلُ القراءة؛ وقيل: المعنى لا فهم له من ذَبَرْتُ الكتابَ إِذا فَهِمْتَه وأَتقنته، ويروى بالزاي وسيجيء. الأَصمعي: الذِّبارُ الكُتُبُ، واحدها ذَبْرٌ؛ قال ذو الرمة:
أَقولُ لِنَفْسِي، واقِفاً عند مُشْرِفٍ،
على عَرَصاتٍ كالذِّبارِ النَّوَاطِقِ
وبعض يقول: ذَبَرَ كَتَبَ. ويقال: ذَبَرَ يَذْبُرُ إِذا نظر فأَحسن النظر. وفي حديث ابن جُدْعانَ: أَنا مُذابِرٌ أَي ذاهب، والتفسير في الحديث. وثوبٌ مُذَبَّرٌ: مُنَمْنَمٌ؛ يمانية.
والذُّبُور: العِلمُ والفِقْهُ بالشيء. وذَبَرَ الخَبَرَ: فهِمه. ثعلب: الذَّابِرُ المُتْقِنُ للعلم. يقال: ذَبَرَه يَذْبُرُه؛ ومنه الخبر: كان معاذ يَذْبُرُه عن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَي يتقنه ذَبْراً وذَبارَةً. ويقال: ما أَرْصَنَ ذَبارَتَهُ. ابن الأَعرابي: ذَبَرَ أَتقن وذَبَرَ غَضِبَ والذَّابِرُ المتقن، ويروى بالدال وقد تقدم. وفي حديث النجاشي: ما أُحِبُّ أَن لي ذَبْراً من ذهب أَي جبلاً بلغتهم، ويروى بالدال وقد تقدم.

### Türkçe

**الذَّبْرُ**: yazı; **الزَّبْرِ** gibi. **ذَبَرَ الكتابَ** onu **يَذْبُرُه** ve **يَذْبِرُه**; **ذَبْراً** ve **ذَبَّرَه**; ikisi de: onu yazdı; ve el-Asmaʿî, Ebû Züeyb’den şu beyti rivayet etti:
عَرَفْتُ الدِّيَارَ كَرَقْمِ الدَّوَا
ةِ، يَذْبُرُها الكاتِبُ الحِمْيَري

Ve denildi: onu noktaladı; ve denildi: onu gizli bir okuyuşla okudu; ve denildi: **الذَّبْرُ** her gizli okumadır; bunların hepsi Hüzeyl’in diliyledir; Sahr el-Ğayy şöyle dedi:
فيها كتابٌ ذَبْرٌ لِمُقْتَرِئٍ،
يَعْرِفُه أَلْبُهُمْ ومَنْ حَشَدُوا

**ذَبْرٌ**: açık, demek istedi. **كتاباً مذبوراً** (yazılmış bir kitap) demek istedi de mastarı mef‘ûlün yerine koydu. Ve **أَلْبُهُمْ**: hevesi onlarla olan kimse; şöyle dersin: falan oğulları tek bir **أَلْبٌ**dur. Ve **حَشَدُوا** yani topladılar. İbnü’l-Aʿrâbî, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü hakkında: cennet ehli beş sınıftır: onlardan biri **الذي لا ذَبْرَ له** yani zayıflığından dolayı onunla konuşacağı bir söyleyişi yoktur ve onunla konuşacağı bir dili yoktur; senin “**ذَبَرْتُ الكتابَ**” sözünden, yani onu okudum. Dedi ki: “**وزَبَرْتُه**” yani onu yazdım; böylece **ذَبَرَ** ile **زَبَرَ** arasında ayırım yaptı. Ve **الذَّبْرُ** aslında: okumadır. Ve **كتاب ذَبِرٌ**: okunması kolay; ve denildi: mânâ “anlayışı yoktur”; “**ذَبَرْتُ الكتابَ**” dediğin vakit, yani onu anladın ve onu sağlamlaştırdın; ve **الزاي** ile rivayet olunur ve ileride gelecektir. El-Asmaʿî: **الذِّبارُ** kitaplar(dır), tekili **ذَبْرٌ**dür; Zû’r-Rumme şöyle dedi:
أَقولُ لِنَفْسِي، واقِفاً عند مُشْرِفٍ،
على عَرَصاتٍ كالذِّبارِ النَّوَاطِقِ

Ve bazısı der ki: **ذَبَرَ** yazdı. Ve denilir: **ذَبَرَ يَذْبُرُ**; baktığı zaman, bakışı güzel yaptığı vakit. Ve İbn Cüdʿân hadîsinde: **أَنا مُذابِرٌ** yani giden; ve açıklama hadîstededir. Ve **ثوبٌ مُذَبَّرٌ**: nakışlı; Yemenî.

Ve **الذُّبُور**: bir şey hakkında ilim ve fıkıh. Ve **ذَبَرَ الخَبَرَ**: onu anladı. Saʿleb: **الذَّابِرُ** ilmi sağlamlaştıran(kimse)dir. Denilir: **ذَبَرَه يَذْبُرُه**; ve ondan haber: Muʿâz, Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) onu **يَذْبُرُه** idi, yani onu **ذَبْراً** ve **ذَبارَةً** olarak sağlamlaştırırdı. Ve denilir: onun **ذَبارَتَهُ** ne sağlamdır. İbnü’l-Aʿrâbî: **ذَبَرَ** sağlamlaştırdı; ve **ذَبَرَ** öfkelendi; ve **الذَّابِرُ** sağlamlaştıran(kimse)dir; ve **الدال** ile rivayet olunur ve daha önce geçti. Ve Necâşî hadîsinde: “Benim için altından bir **ذَبْراً** olmasını sevmem” yani onların dilinde bir dağ; ve **الدال** ile rivayet olunur ve daha önce geçti.
