# ذبر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ذبر

الذبر: الكتابة، كالزبر، وهو مما خلفت فيه الذال المعجمة الزاي، ذبر الكتاب يذبره، بالضم، ويذبره، بالكسر، ذبرا، كالتذبير. وأنشد الأصمعي لأبي ذؤيب:
  عرفت الديار كرقم الـدوا                      ة يذبرها الكاتب الحميري وقيل: الذبر: النقط. وقيل: هو القراءة الخفية بسهولة، أو القراءة السريعة. يقال ما أحسن ما يذبر الكتاب، أي يقرؤه ولا يمكث فيه، كل ذلك بلغة هذيل. والذبر: الكتاب بالحميرية يكتب في العسب، جمع عسيب، وهو خوص النخل. والذبر: العلم بالشيء والفقه به، كالذبور، بالضم. والذبر: الصحيفة، ج ذبار بالكسر، قاله الأصمعي. وأنشد قول ذي الرمة:
  أقول لنفسي واقفا عند مشـرف                      على عرصات كالذبار النواطق

  ويقال: ذبر يذبر، بالكسر، ذبرا وذبارة، بالفتح: نظر فأحسن النظر. قال الصغاني: هو راجع إلى معنى الإتقان. وذبر الخبر: فهمه. ومنه الحديث:  أهل الجنة خمسة أصناف: منهم الذي لا ذبر له  ، أي لا فهم له، من ذبرت الكتاب إذا فهمته وأتقنته. وعن ابن الأعرابي: ذبر كفرح: غضب، نقله الصغاني. وثوب مذبر، كمعظم: منمنم، يمانية. ويقال: كتاب ذبر، ككتف: سهل القراءة. هكذا ضبطه الصغاني وصححه، وهكذا هو في سائر الأصول، والذي في المحكم: كتاب ذبر، بفتح فسكون. وأنشد قول صخر الغي:
  فيها كتاب ذبر لمقتـرئ                      يعرفه ألبهم ومن حشدوا قال: ذبر، أي بين. أراد كتابا مذبورا، فوضع المصدر موضع المفعول: وألب القوم: من كان هواه معهم.
 ويقال: فلان ما أحسن ما يذبر الشعر، أي يمره وينشده ولا يتلعثم فيه: وقال ثعلب: الذابر: المتقن للعلم، يقال: ذبره يذبره. ومنه الخبر:  كان معاذ يذبره عن رسول الله صلى الله عليه وسلم  أي يتقنه، ذبرا وذبارة. ويقال: ما أرصن ذبارته.
 ومما يستدرك عليه: قال ابن الأعرابي: ذبر إذا أتقن. والذابر: المتقن، ويروى بالدال، وقد تقدم. وفي حديث النجاشي  ما أحب أن لي ذبرا من ذهب  أي جبلا، بلغتهم، ويروى بالدال، وقد تقدم. وفي حديث ابن جدعان:  أنا مذابر  ، أي ذاهب. قلت: هكذا ذكره ابن الأثير إن لم يكن تصحيفا. وفلان لاذبر له أي لا نطق له من ضعفه.وقيل: لا لسان له يتكلم به من ضعفه. فتقديره على هذا، فلان لا ذا ذبر له أي، لا لسان له ذا نطق، فحذف المضاف. وبه فسر ابن الأعرابي الحديث المتقدم في أهل الجنة. والمذبر: القلم، كالمزبر، وسيأتي.

### Türkçe

**الذبر**: yazı; **الزبر** gibi. Bu, içinde **الذال المعجمة**’nin **الزاي**’ın yerine geçtiği şeylerdendir. **ذبر الكتاب يذبره**: zamme ile; ve **يذبره**: kesre ile; **ذبرا**: **التذبير** gibi. el-Asma‘î, Ebû Züeyb’e ait olarak inşâd etti:
  Diyarları, **الدواة**’nin rakmı gibi tanıdım;
  onu Himyerî kâtip **يذبرها**.

Ve denildi: **الذبر**: noktalama. Ve denildi: o, kolaylıkla gizli okumadır; yahut hızlı okumadır. Denilir: **ما أحسن ما يذبر الكتاب**; yani onu okur ve onda oyalanmaz; bunların hepsi Hüzeyl lügatindendir. Ve **الذبر**: Himyerîce “kitap”tır; **العسب** üzerine yazılır; **عسيب**’in cem‘i olup o, hurma yaprağıdır. Ve **الذبر**: bir şeyi bilmek ve onu fıkhetmektir; zamme ile **الذبور** gibi. Ve **الذبر**: sahifedir; kesre ile **ذبار** cem‘idir; el-Asma‘î söylemiştir. Zü’r-Rumme’nin sözünü inşâd etti:
  Nâtık **الذبار** gibi arsalara
  müşrif bir yerde durarak nefsime derim

Ve denilir: **ذبر يذبر**: kesre ile; **ذبرا** ve **ذبارة**: fetha ile; baktı da bakışı güzel yaptı. es-Sagânî dedi: o, itkan mânâsına râcidir. Ve **ذبر الخبر**: onu anladı. Ondan hadis:  Cennet ehli beş sınıftır: onlardan **الذي لا ذبر له** olan vardır  ; yani onun anlayışı yoktur; **ذبرت الكتاب** “onu anladım ve onu itkan ettim”den. İbnü’l-A‘râbî’den: **ذبر كفرح**: öfkelendi; es-Sagânî nakletti. Ve **ثوب مذبر**: **كمعظم** gibi; yemenî, nakışlıdır. Ve denilir: **كتاب ذبر**: **ككتف** gibi; okunması kolaydır. es-Sagânî böyle ضبط etti ve tashih etti; diğer bütün asıllarda da böyledir. **المحكم**’de olan ise: **كتاب ذبر**; fetha sonra sükûn iledir. Sahr el-Gayy’ın sözünü inşâd etti:
  Orada, okuyucu için **كتاب ذبر** vardır;
  onu, **ألبهم** ve toplananlar tanır

Dedi: **ذبر**; yani “beyyin”. **كتابا مذبورا** murad etti; masdarı mef‘ûlün yerine koydu. Ve **ألب القوم**: hevası onlarla olan kimsedir.

Ve denilir: falan, şiiri **ما أحسن ما يذبر**; yani onu geçirir ve inşâd eder, onda kekelemez. Ve Sa‘leb dedi: **الذابر**: ilmi itkan eden kimsedir; denilir: **ذبره يذبره**. Ondan haber:  Muâz, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den onu **يذبره** idi  ; yani onu itkan ederdi; **ذبرا** ve **ذبارة**. Ve denilir: **ما أرصن ذبارته**.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: İbnü’l-A‘râbî dedi: **ذبر**: itkan ettiğinde. Ve **الذابر**: itkan eden; **بالدال** ile de rivayet olunur; geçmişti. Ve Necâşî hadîsinde:  Benim için altından bir **ذبرا** olmasını sevmem  ; yani bir dağ; onların lügatinde; **بالدال** ile de rivayet olunur; geçmişti. Ve İbn Cüd‘ân hadîsinde:  **أنا مذابر**  ; yani giden. Dedim: İbnü’l-Esîr onu böyle zikretti; eğer tashîf değilse. Ve falan için: **لاذبر له**; yani zayıflığından dolayı onun için nutuk yoktur. Ve denildi: zayıflığından dolayı onunla konuşacağı bir dili yoktur. Buna göre takdiri: falan, nutuk sahibi bir dil sahibi olarak **لا ذا ذبر له**; muzâf hazfedildi. İbnü’l-A‘râbî, cennet ehli hakkındaki önceki hadîsi bununla tefsir etti. Ve **المذبر**: kalemdir; **كالمزبر** gibi; ileride gelecektir.
