# ذبل (ذ-ب-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A8%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ب - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذّال والّلام والباء معهما
ذ ب ل، ب ذ ل يستعملان فقط
ذبل:
الذَّبْل: جِلْد السُّلَحْفاةِ البَحريّة والذَّبْلُ: أسوِرَةُ العاج والقرون.
والذُّبُول: مصدر الذّابِل، وهو دِفّةُ كل شيءٍ كانَ رَيّانَ من النّاسِ والنّباتِ ثم ذَبَلَ.
والتَذَبَّل: مشيةٌ للنساء إذا مَشَيْنَ مِشيَةَ الرجال إِذا كانت مع ذلك دَقيقةً.
والذُّبالةُ: الفَتيلة.
والذَّبْلةُ: البَعْرةُ، والذَّبْلة: الريحُ الهَيْفُ، والجمعُ: الذَّبَلات.
بذل: البَذْل نقيضُ المَنْع، وكلُّ من طابَت نفسهُ لشيءٍ فهو باذلٌ.
والبِذْلةُ من الثِّياب: ما يُلْبَس ولا يُصان.
ورجلٌ مُتَبَذِّلٌ: يلي الأعمال بنفسِه.

##### Türkçe

باب **الذّال** و**الّلام** و**الباء** معهما
**ذ ب ل**، **ب ذ ل** yalnızca kullanılırlar.

**ذبل**:
**الذَّبْل**: deniz kaplumbağasının derisi; ve **الذَّبْلُ**: fildişi ve boynuzdan bilezikler.
**والذُّبُول**: **الذّابِل**’in mastarıdır; o, insanlardan ve bitkilerden diri ve suya kanmış iken sonra **ذَبَلَ** olan her şeyin zayıflayıp sönmesidir.
**والتَذَبَّل**: kadınlar yürüdüklerinde, bununla birlikte ince/nazik olduğu hâlde erkeklerin yürüyüşü gibi yürümeleri için bir yürüyüştür.
**والذُّبالةُ**: fitil.
**والذَّبْلةُ**: tezek; ve **الذَّبْلة**: zayıf rüzgâr; çoğulu: **الذَّبَلات**.

**بذل**: **البَذْل** men‘in zıddıdır; nefsi bir şeye hoş olan herkes **باذلٌ**’dir.
Ve elbiselerden **البِذْلةُ**: giyilen ve korunmayan şeydir.
Ve **رجلٌ مُتَبَذِّلٌ**: işleri bizzat kendisi yapar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الذَبْلُ: شَيء كالعاج، وهو ظهر السُلحفاة البحرية، يُتَّخَذُ منه السِوارُ. ومنه قول جرير يصف امرأة:
ترى العَبَسَ الجَوْلِيَّ جَوْناً بكوعِهالها مَسَكاً من غير عاجٍ ولا ذَيْلِ
 والذُبالَةُ: الفتيلة، والجمع الذُبالُ. وذَبَلَ البقلُ يَذْبُلُ ذَبْلاً وذُبولاً، أي ذَوى. وكذلك ذَبُلَ بالضم. وأَذْبَلَهُ الحَرُّ. وذَبلَ الفرسُ: ضَمَرَ. ومنه قول امرئ القيس:
على الذَبْلِ جَيَّاشٌ كأنّ اهْتِزامَهُإذا جاشَ فيه حَمْيُهُ غَلْيُ مِرْجَلِ

##### Türkçe

**الذَبْلُ**: fildişi gibi bir şey; o, deniz kaplumbağasının sırtıdır; ondan bilezik yapılır. Ondandır Cerîr’in bir kadını vasfederek sözü:
ترى العَبَسَ الجَوْلِيَّ جَوْناً بكوعِهالها مَسَكاً من غير عاجٍ ولا ذَيْلِ

Ve **الذُبالَةُ**: fitil; çoğulu **الذُبالُ**. Ve **ذَبَلَ** yeşillik **يَذْبُلُ** **ذَبْلاً** ve **ذُبولاً**, yani soldu. Ve كذلك **ذَبُلَ** (ötre ile). Ve sıcağın onu **أَذْبَلَهُ**. Ve **ذَبلَ** at: zayıfladı. Ondandır İmru’ul-Kays’ın sözü:
على الذَبْلِ جَيَّاشٌ كأنّ اهْتِزامَهُإذا جاشَ فيه حَمْيُهُ غَلْيُ مِرْجَلِ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ذ ل ب
بذل ، ذبل .
( ذبل ) : يقال : ذَبَل الغُصنُ يَذْبُل ذُبولاً فهو ذَابل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الذَّبْلُ ظَهْرُ السُّلَحْفَاةِ البَحْرِيَّة يجعل منه الأمشاط .
وقال غيره : يُسَوَّى منه المَسَكُ أيضاً :
قال جرير يصف امرأة راعية :
تَرَى العَبَسَ الحَوْلِيَّ جَوْناً بِكُوعِها
لها مَسَكاً من غيرِ عاجٍ ولا ذَبْل
وقال ابن شميل : الذَّبْلُ القُرونُ يُسَوَّى منه المَسَك .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : يقال : ذِبْلٌ ذابلٌ وهو الهوان والخِزْيُ .
وقال شمر : رواه أصحاب أبي عبيد : ذِبْلٌ بالذال ، وغيره يقول : دِبْلٌ دابِلٌ بالدَّال .
وقال ابنُ الأعرابي يقول : ذِبْلٌ ذبِيلٌ أي ثُكْلٌ ثاكِلٌ ، ومنه سُمِّيَت المرأةُ ذِبْلَةً ، قال ويقال : ذَبَلَتْهُمْ ذُبَيْلَةٌ ، أي هَلكوا .
قال الأزهري : وروى أبو عُمر عن أبي العباس قال : الذُّبَال النَّقَاباتُ وكذلك الدُّبال بالدال والنَّقَاباتُ قُروح تخرج بالجنْب فتنقب إلى الجوف . قال : وذَبَلَتْهُ ذبولٌ وَدَبَلَتْهُ دُبُولٌ ، قال : والذِّبْل الثُّكْلُ .
قال الأزهري : فهما لُغَتان ؛ ويَذْبُلُ اسم جَبَلٍ بعينه ، ويقال : ذَبُلَ فُوهُ يَذْبُل ذُبولاً ، وذَبَّ ذُبُوباً إذا جَفَّ ويَبِسَ ريقُه .
ويقال للفتيلة التي يُصْبَحُ بها السِّراج : ذُبالةٌ وذُبَّالةٌ وجمعهُ ذُبالٌ وذُبَّالٌ .
قال امرؤ القيس :
كمِصْباحِ زَيْتٍ في قنادِيل ذُبَّالِ
وهو الذُّبَال الذي يُوضَع في مِشْكاةِ الزُّجاجة التي تُسْرَجُ بها .
بذل : قال الليث : البَذْلُ ضِدُّ المنْعِ ، وكل من طابتْ نفسُه بإعطاءِ شيءٍ فهو باذلٌ ، والبِذْلَةُ من الثِّياب ما يُلْبَسُ فلا يُصان ، ورجلٌ مُتَبَذِّل إذا كان يَلي العملَ بِنَفْسه ، يقال : تَبَذل في عملِ كذا ، وقد ابْتَذَل نفسَه فيما تولاَّه من عمله ، ورجلٌ بذَّال ، وبَذُول إذا كَثُر بَذْلُه للمال ، وفلانٌ صَدْقُ المُبْتَذَل ، إِذا وُجِد صُلْباً عند ابتِذالِه نَفْسَه ، ومِبْذلُ الرجُل مِيدَعته ، ومِعْوَزُه الثوب الذي يَبْتَذِلُه ويلبَسه .
ويقال : استبذلْتُ فلاناً شيئاً إذا سألتَه أن يَبْذُلَه لكَ فَبذَله . وفرسٌ ذو صوْنٍ وابتِذَالٍ ، إذا كان له حُضْرٌ قد صانه لوقتِ الحاجة إليه ، وعَدْوٌ دونَه قد ابتَذلهُ .

##### Türkçe

ذ ل ب
**بذل** , **ذبل** .

( **ذبل** ) : denilir: **ذَبَل** dal **يَذْبُل** **ذُبولاً**; o hâlde o **ذَابل**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الذَّبْلُ** deniz kaplumbağasının sırtıdır; ondan taraklar yapılır.
Başkası dedi: ondan **المَسَكُ** da düzeltilir:
Cerîr, bir çoban kadını vasfederek dedi:
Kû‘unda yıllık **العَبَسَ**’ı siyah görürsün
Onun için, fildişinden de değil **ذَبْل**’den de değil, bir **مَسَكاً** vardır
İbn Şümeyl dedi: **الذَّبْلُ** boynuzlardır; ondan **المَسَك** düzeltilir.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: denilir: **ذِبْلٌ ذابلٌ**; o, horluk ve rezilliktir.
Şemmer dedi: Ebû ‘Ubeyd’in ashabı onu **ذِبْلٌ** diye, **الذال** ile rivayet etti; başkası ise **دِبْلٌ دابِلٌ** diye, **الدَّال** ile söyler.
İbnü’l-A‘râbî der ki: **ذِبْلٌ ذبِيلٌ** yani **ثُكْلٌ ثاكِلٌ**; bundan dolayı kadına **ذِبْلَةً** adı verilmiştir. Dedi ki: denilir: **ذَبَلَتْهُمْ ذُبَيْلَةٌ**; yani helâk oldular.
el-Ezherî dedi: Ebû ‘Umer, Ebû’l-‘Abbâs’tan rivayet etti; dedi ki: **الذُّبَال** **النَّقَاباتُ**tır; **الدُّبال** da, **الدال** ile, böyledir. **النَّقَاباتُ** yan tarafta çıkan, sonra iç boşluğa delip geçen yaralardır. Dedi ki: **ذَبَلَتْهُ ذبولٌ** ve **دَبَلَتْهُ دُبُولٌ**. Dedi ki: **والذِّبْل** **الثُّكْلُ**dür.
el-Ezherî dedi: ikisi iki lugattır; **ويَذْبُلُ** bizzat bir dağın adıdır. Denilir: **ذَبُلَ فُوهُ** **يَذْبُل ذُبولاً**; ve **ذَبَّ** **ذُبُوباً**: tükürüğü kuruyup sertleştiği zaman.
Ve denilir: kandilin yakıldığı fitile: **ذُبالةٌ** ve **ذُبَّالةٌ**; onun çoğulu **ذُبالٌ** ve **ذُبَّالٌ**dur.
İmruü’l-Kays dedi:
**كمِصْباحِ زَيْتٍ في قنادِيل ذُبَّالِ**
Ve o, **الذُّبَال**dır ki, onunla kandil yakılan cam fanusun nişine konur.

**بذل** : el-Leys dedi: **البَذْلُ** men‘in zıddıdır; her kim bir şeyi vermekle nefsi hoş olursa o **باذلٌ**dir. **والبِذْلَةُ** elbiselerden, giyilen de korunmayan şeydir. Ve bir adam **مُتَبَذِّل**: işi bizzat kendisi üstlendiği zaman. Denilir: **تَبَذل** falanca işte; ve işinden üstlendiği şeyde nefsini **ابْتَذَل** etti. Ve bir adam **بذَّال** ve **بَذُول**: malı çokça **بَذْل** ettiği zaman. Ve falanca **صَدْقُ المُبْتَذَل**: nefsini **ابتِذالِه** sırasında katı bulunursa. Ve adamın **مِبْذلُ**’ü onun **مِيدَعته**’sidir. Ve onun **مِعْوَزُه**’u, onu **يَبْتَذِلُه** ve giydiği elbisedir.
Ve denilir: **استبذلْتُ** falancadan bir şeyi: onu sana **يَبْذُلَه** diye ondan istediğin zaman; sonra onu **فَبذَله**. Ve bir at **ذو صوْنٍ وابتِذَالٍ**: ihtiyaç vaktine saklamış olduğu bir **حُضْرٌ**u varsa; ve onun altında bir koşu vardır ki onu **ابتَذلهُ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال والباء وما يثلثهما)
  (ذبح)  الذال والباء والحاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على الشّقّ. فالذَّبح: مصدر ذبَحْت الشّاةَ ذبحاً. والذِّبح: المذبوح. والذُّبَّاح: شُقوقٌ في أصول الأصابع. ويقال ذُبِحَ الدَّنُّ، إذا بُزِلَ. والمذابح: سيولٌ صغار تشقُّ الأرض شقّاً. وسعدٌ الذّابحُ: أحد السُّعود([1]). والذِّبَح: نبتٌ، ولعله أن يكون شاذَّا من الأصل.
  (ذبل)  الذال والباء واللام أصلٌ واحد يدل على ضُمْرٍ في الشيء.
---------------------------------------------------------------
([1]) السعود: كواكب: كثيرة، سعد البارع، وسعد بلع، وسعد البهام، وسعد الذابح، وسعد السعود، وسعد مطر، وسعد الملك، وسعد ناشرة. انظر الأزمنة والأمكنة (1: 195، 313- 314/ 2: 382-383).
ـ

##### Türkçe

(باب **الذال** و**الباء** وما يثلثهما)
  (**ذبح**)  **الذال** ve**الباء** ve**الحاء** tek bir asıldır; o da yarılmaya delâlet eder. Şu hâlde **الذَّبح**: “koyunu boğazladım” sözündeki boğazlama olarak **ذبحت**’ın mastarıdır: boğazlama. **الذِّبح**: boğazlanmış olan. **الذُّبَّاح**: parmakların köklerinde yarıklar. Ve “**ذُبِحَ** **الدَّنُّ**” denir; **بُزِلَ** olduğu zaman. **المذابح**: yeri bir yarma ile yaran küçük sel yataklarıdır. Ve **سعدٌ الذّابحُ**: **السُّعود**’dan biridir([1]). Ve **الذِّبَح**: bir bitkidir; belki de asıldan şâz olur.
  (**ذبل**)  **الذال** ve**الباء** ve**اللام** tek bir asıldır; şeyde bir zayıflığa delâlet eder.
---------------------------------------------------------------
([1]) **السعود**: yıldızlar: çoktur; **سعد البارع** ve**سعد بلع** ve**سعد البهام** ve**سعد الذابح** ve**سعد السعود** ve**سعد مطر** ve**سعد الملك** ve**سعد ناشرة**. **الأزمنة والأمكنة**’ye bak (1: 195، 313- 314/ 2: 382-383).
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ ب ل
ذبل البقل ذبولاً‏.‏
وروي الذبال بالسليط ولا تكن كالذابةل تضيء للناس وهي تحترق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ذبلت شفتاه ولسانه من عطش أو كرب‏.‏
وقناً ذابل ورماح ذوابل‏.‏
وفرس جيّاش علـى ذبله أي على ضموره وهزاله‏.‏
وماله ذبل ذبله أي ذبل ما هو غضّ من شبابه‏.‏
وقيل له‏:‏ ذبـل لأنـه إذا استـوى شـارف الذبـول‏.‏
ويقال للصبي‏:‏ ما أكيسه ذبل ذبله‏.‏
ومر يتذبل في مشيه‏:‏ يتفتر فيه ويتبختر‏.‏

##### Türkçe

ذ ب ل
**ذبل البقل**: sebze/ot **ذبولاً** (solarak) soldu.
Ve **الذبال**’ın **بالسليط** ile (olduğu) rivayet edildi; ve **كالذابةل** olma: insanlara ışık verirken kendisi yanar.
Mecazdan: susuzluk veya kederden **ذبلت شفتاه ولسانه**: dudakları ve dili soldu/kurudu.
Ve **قناً ذابل**: solgun/kurumuş bir mızrak; ve **رماح ذوابل**: solgun/kurumuş mızraklar.
Ve **فرس جيّاش علـى ذبله**: yani onun zayıflığı ve cılızlığı üzere (olan) coşkun bir at.
Ve **ماله ذبل ذبله**: yani gençliğinin taze olanı soldu.
Ve ona denildi ki: **ذبـل**; çünkü olgunlaştığı zaman **شارف الذبـول**: solmaya yaklaşır.
Ve çocuğa denilir: **ما أكيسه ذبل ذبله**: ne kadar akıllı/zeki!
Ve **مر يتذبل في مشيه**: yürüyüşünde nazlanır; onda gevşer ve salınarak yürür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ذَبَلَ النباتُ والغُصن والإِنسان يَذْبُل ذَبْلاً وذبُولاً: دَقَّ بعد الرِّيّ، فهو ذابِل، أَي ذَوى، وكذلك ذَبُلَ، بالضم. وقَناً ذابل: دقيق لاصِق اللِّيطِ، والجمع ذُبَّلٌ وذُبُلٌ. ويقال: ذَبَل فوه يَذْبُل ذُبولاً وذَبَّ ذُبوباً إِذا جَفَّ ويَبسَ رِيقُه وأَذْبَله الحرّ. والتَّذَبُّل: من مَشْي النساء إِذا مشت المرأَة مِشْية الرجال وكانت دقيقة. ويقال: ذِبْلُ ذَبِيل أَي ثُكْلُ ثاكل؛ ومنه سميت المرأَة ذِبْلة. وما له ذَبَلَ ذَبْلُه أَي أَصلُه، وهو من ذُبول الشيء أَي ذَبَل جسمه ولحمه، وقيل: معناه بَطَل نكاحه؛ قال كثير بن الغَريرةِ:
طِعان الكُماة ورَكْض الجِيادِ،
وقَوْل الحواضِنِ: ذَبْلاً ذَبِيلا
قال ابن بري: الذَّبِيل العَجَبُ؛ قال بَشامةُ بن الغَدِير النَّهْشَلي: طعان الكماة وضرب الجياد،
وقول الحواضن: ذَبْلاً ذبيلا
وفي حديث عمرو بن مسعود: قال لمعاوية وقد كَبِر: ما تسأَل عمن ذَبَلت بَشرته أَي قلّ ماء جلده وذهبت نَضارته. ويقال: ذَبَلَتْهم ذُبَيلةٌ أَي هَلكوا. ابن الأَعرابي: الذُّبال النَّقَّابات، وكذلك الدُّبال بالذال والدال، قال: وذَبَلَته ذُبول ودَبَلَته دُبول، قال: والذِّبل الثكْل؛ قال أَبو منصور: فهما لغتان. وذَبُلَ الفرس: ضَمُر؛ ومنه قول امرئ القيس: على الذَّبْلِ جَيّاشٌ كأَنَّ اهْتِزامَه،
إِذا جاشَ فيه حَمْيُه، غَلْيُ مِرْجَلِ
والذَّبْلةُ: الرّيح المُذْبِلةُ؛ قال ذو الرمة:
دِيار مَحَتْها بَعْدَنا كُلُّ ذَبْلةٍ
دَروجٍ، وأُخرى تُهْذِبُ الماء ساجر
والذُّبالةُ: الفَتِيلة التي تُسْرَج، والجمع ذُبال؛ وأَنشد سيبويه: بِتْنا بِتَدْوِرةٍ تُضِيء وجُوهُنا
دسَم السَّلِيطِ، يُضِيء فَوْقَ ذُبالِ
التهذيب: يقال للفَتِيلة التي يُصْبَح بها السراج ذُبالة وذبَّالة، وجمعها ذُبال وذُبَّال؛ قال امرؤ القيس:
كمِصْباحِ زَيْتٍ في قَنادِيل ذُبَّالِ
قال: وهو الذُّبال الذي يوضع في مِشكاة الزُّجاجة التي يُسْتَصْبَح بها. والذَّبْل: ظهر السُّلَحْفاة، وفي المحكم: جلد السُّلحْفاة البَرِّيَّة، وقيل البحرية، يجعل منه الأَمشاط ويُجْعَل منه المَسَك أَيضاً، وقيل: الذَّبْل عظام ظهر دابة من دواب البحر تتخذ النساء منه أَسْوِرة؛ قال جرير يصف امرأَة راعية:
ترى العَبَس الحَوْلِيَّ جَوْناً بكوعها
لها مَسَكاً، من غير عاج ولا ذَبْل
ويروى: جَوْناً بسوقها؛ وأَنشد ثعلب:
تقول ذاتُ الذَّبَلات جَيْهَلُ
فجمع الذَّبْل بالأَلف والتاء، ورواه ابن الأَعرابي ذات الرَّبَلات. وقال ابن شميل: الذَّبْل القرون يُسَوَّى منه المَسَك. الجوهري: والذَّبْل شيء كالعاج وهو ظهر السُّلَحْفاة البرية يتخذ منه السِّوار. والذَّبْل: جَبَل؛ حكاه أَبو حنيفة؛ وأَنشد لشاعر:
عَقِيلة إِجْل، تنتمي طَرِفاتُها
إِلى مُؤْنِق من جَنْبة الدَّبْل راهن
ويَذْبُل: اسم جبل بعينه في بلاد نجد.

##### Türkçe

**ذَبَلَ** bitki, dal ve insan **يَذْبُل** **ذَبْلاً** ve **ذبُولاً**: sulamadan sonra inceldi; o hâlde o **ذابِل**dir; yani **ذَوى**; bunun gibi **ذَبُلَ** de (ötre ile). Ve **قَناً ذابل**: **اللِّيطِ**e yapışık ince; çoğulu **ذُبَّلٌ** ve **ذُبُلٌ**dur. Ve denilir: **ذَبَل فوه يَذْبُل ذُبولاً** ve **ذَبَّ ذُبوباً**; tükürüğü kuruyup sertleştiği zaman; sıcağın onu **أَذْبَله** etmesiyle.

Ve **التَّذَبُّل**: kadınların yürüyüşündendir; kadın erkek yürüyüşüyle yürüdüğü ve ince olduğu zaman. Ve denilir: **ذِبْلُ ذَبِيل** yani **ثُكْلُ ثاكل**; bundan dolayı kadına **ذِبْلة** adı verilmiştir. Ve onun **ذَبَلَ ذَبْلُه**u yoktur; yani aslı; bu, şeyin **ذُبول**undandır; yani bedeni ve eti **ذَبَل** oldu; ve denildi: manası, nikâhı bâtıl oldu; Kesîr b. el-Ğarîre dedi ki:

طِعان الكُماة ورَكْض الجِيادِ،
وقَوْل الحواضِنِ: ذَبْلاً ذَبِيلا

İbn Berrî dedi: **الذَّبِيل** hayrettir; Beşâme b. el-Ğadîr en-Nehşelî dedi ki:

طعان الكماة وضرب الجياد،
وقول الحواضن: ذَبْلاً ذبيلا

Amr b. Mes‘ûd’un hadisinde: Muâviye’ye, yaşlanmışken, dedi: **ذَبَلت بشرته** olan kimse hakkında niçin soruyorsun; yani derisinin suyu azaldı ve parlaklığı gitti. Ve denilir: **ذَبَلَتْهم ذُبَيلةٌ**; yani helâk oldular. İbnü’l-A‘râbî: **الذُّبال** **النَّقَّابات**tır; bunun gibi **الدُّبال** da, **الذال** ve **الدال** ile; dedi ki: ve onu **ذُبول** **ذَبَلَته** etti, ve onu **دُبول** **دَبَلَته** etti; dedi ki: ve **الذِّبل** **الثكْل**dür; Ebû Mansûr dedi: ikisi iki lehçedir. Ve **ذَبُلَ** at: zayıfladı; bundan, İmruü’l-Kays’ın sözü:

على الذَّبْلِ جَيّاشٌ كأَنَّ اهْتِزامَه،
إِذا جاشَ فيه حَمْيُه، غَلْيُ مِرْجَلِ

Ve **الذَّبْلةُ**: solduran rüzgâr; Zû’r-Rumme dedi ki:

دِيار مَحَتْها بَعْدَنا كُلُّ ذَبْلةٍ
دَروجٍ، وأُخرى تُهْذِبُ الماء ساجر

Ve **الذُّبالةُ**: yakılan fitil; çoğulu **ذُبال**; Sîbeveyh inşâd etti:

بِتْنا بِتَدْوِرةٍ تُضِيء وجُوهُنا
دسَم السَّلِيطِ، يُضِيء فَوْقَ ذُبالِ

**التهذيب**: denilir, kandilin sabahlatıldığı fitile **ذُبالة** ve **ذبَّالة**; çoğulu **ذُبال** ve **ذُبَّال**; İmruü’l-Kays dedi ki:

كمِصْباحِ زَيْتٍ في قَنادِيل ذُبَّالِ

Dedi ki: o, **الذُّبال**dır; **مِشكاة** içinde, kendisiyle aydınlanılan cam şişenin içine konulan.

Ve **الذَّبْل**: kaplumbağanın sırtı; **المحكم**’de: kara kaplumbağasının derisi; ve denildi: denizinki; ondan taraklar yapılır ve ondan **المَسَك** da yapılır; ve denildi: **الذَّبْل** deniz hayvanlarından bir hayvanın sırtının kemikleridir; kadınlar ondan bilezikler edinir; Cerîr, çoban bir kadını vasfederek dedi ki:

ترى العَبَس الحَوْلِيَّ جَوْناً بكوعها
لها مَسَكاً، من غير عاج ولا ذَبْل

Ve rivayet olunur: **جَوْناً بسوقها**; Sa‘leb inşâd etti:

تقول ذاتُ الذَّبَلات جَيْهَلُ

Böylece **الذَّبْل**i elif ve tâ ile çoğul yaptı; ve onu İbnü’l-A‘râbî **ذات الرَّبَلات** olarak rivayet etti. İbn Şümeyl dedi: **الذَّبْل** boynuzlardır; ondan **المَسَك** düzeltilir. el-Cevherî: ve **الذَّبْل** fildişi gibi bir şeydir; kara kaplumbağasının sırtıdır; ondan bilezik yapılır. Ve **الذَّبْل**: dağ; Ebû Hanîfe nakletti; bir şaire ait olarak inşâd etti:

عَقِيلة إِجْل، تنتمي طَرِفاتُها
إِلى مُؤْنِق من جَنْبة الدَّبْل راهن

Ve **يَذْبُل**: Necd beldelerinde bizzat bir dağın adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ذ ب ل * * الذَّبْلُ * بفتح الذال شيء كالعاج وهو ظهر السلحفاة البحرية يُبخذ منه السوار و * الذُّبَالةُ * الفتيلة والجمع * الذُّبَالُ * و * ذَبَلَ * البقل أي ذوى وبابه نصر ودخل و * ذَبُلَ * بالضم أيضا بهو * ذابِلٌ * فيهما وفاعل من باب فعُل بضم العين غريب

##### Türkçe

* ذ ب ل * * **الذَّبْلُ** *: **الذال**’in fethasıyla; fildişi gibi bir şeydir ve deniz kaplumbağasının sırtıdır; ondan bilezik yapılır. Ve * **الذُّبَالةُ** *: fitil; çoğulu * **الذُّبَالُ** *. Ve * **ذَبَلَ** *: sebze, yani soldu; babı **نصر** ve **دخل**’dir. Ve * **ذَبُلَ** *: zamme ile de; o, * **ذابِلٌ** *’dir; ikisinde de. Ve **فعُل** babından, **العين**’in zammeyle olduğu babdan fâil (ism-i fâil) gariptir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ذبل النبات، كنصر، وكرم، اقتصر ابن سيده على الأولى، والثانية ذكرها الصاغاني، ذبلا، وذبولا: ذوى وفي المحكم: ذبل النبات والإنسان، ذبلا، وذبولا: دق بعد الري، وذبل الفرس يذبل، ذبلا: ضمر، قال امرؤ القيس:
  على الذبل جياش كأن اهتزامه                      إذا جاش فيه حميه غلي مرجل ويقال في الشتم: ماله ذبل ذبله: أي أصله، وهو من ذبول الشيء، أي ذبل جسمه ولحمه، وقيل: معناه بطل نكاحه. ويقال: ذبلا ذابلا، كما تقول: ثكلا ثاكلا، وقال الأصمعي: وهو الهوان والخزي، وابن الأعرابي يقول: ذبلا ذبيلا، ويكسر، وهو دعاء عليه من الحواضن، قال كثير ابن الغريرة:
  طعان الكماة وركض الجياد                      وقول الحواضن ذبلا ذبيلا يروى بالوجهين.والذبلة: البعرة لذبولها، والريح المذبلة، لأنها تذبل بالأشياء، أي تلوي بها، قال ذو الرمة:
  ديار محتها بعـدنـا كـل ذبـلة                      دروج وأخرى تهذب الماء ساجم والذبالة، كثمامة، ورمانة، وهذه عن الصاغاني: الفتيلة التي تسرج، وفي التهذيب: التي يصبح بها السراج، ج:ذبال، كغراب، ورمان، قال امرؤ القيس:
  يضيء سناه أو مصابيح راهب                      أمال السليط بالذبال المفـتـل وقال أيضا:
  يضيء الفراش وجهها لضجيعها                      كمصباح زيت في قناديل ذبال والذبل: جلد السلحفاة البحرية أو البرية، أو عظام ظهر دابة بحرية تتخذ منها الأسورة والأمشاط.
 وقال ابن الأعرابي: ظهر السلحفاة البحرية، يجعل منه الأمشاط. وزاد غيره: والخاتم، وغيرهما، قال جرير:
  ترى العبس الحولي جونا بكوعها                      لها مسكا من غير عاج ولا ذبل وقال النضر: الذبل: القرون يسوى منه المسك، وأنشد ثعلب:
  تقول ذات الذبلات جيهل فجمع الذبل بالألف والتاء، ورواه ابن الأعرابي: الربلات، والربل: الحبل.

  والامتشاط بها يخرج الصئبان، ويذهب نخالة الشعر، عن تجربة. وذبل: جبل. والذبل، بالكسر: الثكل، وذبل ذبيل: أي ثكل ثاكل، كما في العباب. وذابل بن طفيل بن عمرو السدوسي: صحابي، رضي الله عنه، له وفادة، يروى حديثه عن بنته جمعة. والذبلاء من النساء: اليابسة الشفة، كما في العباب. وتذبلت: مشت مشية الرجال وهي دقيقة، كما في المحكم، أي تبخترت في المشي، عن ابن عباد. وقنى ذابل: رقيق لاصق بالليط، وفي المحكم: لاصق الليط. ج: ذبل، ككتب، وركع. وقال ابن الأعررابي: الذبال، كغراب بالد	ال والذال: النقابات، وهي قروح تخرج بالجنب فتنقب إلى الجوف. ويذبل، كينصر، ويقال: أذبل، بالألف: جبل في بلاد نجد، معدود من اليمامة، قال امرؤ القيس:
  فيالك من ليل كأن نجومـه                      بكل مغار الفتل شدت بيذبل وأذبله الحر: أذواه، وجعله ذابلا. ومما يستدرك عليه: الذبل: ميعة الشباب، عن ابن عباد. وأتانا بالذئبل، مثال الزئبر، وبالذبيل، كأمير: أي بالداهية، عن ابن عباد أيضا. ويقال: ذبلته ذبول، أي أصابته داهية. والتذبل: أين يلقي الرجل ثيابه إلا واحدا. والتذبل أيضا: التلوي، يقال: تذبلت الناقة بذنبها، أي: تلوت. ويقال في الشتم: ذبلت ذبائله، وذبلتهم ذبيلة، أي: هلكوا. نقله الأزهري. وذبلة، بالكسر: اسم امرأة. وذبل فوه، ذبلا، وذبولا: جف، ويبس ريقه.

##### Türkçe

**ذبل** bitki; **نصر** ve **كرم** (vezinlerinde): İbn Sîde yalnız birincisiyle yetindi; ikincisini Sâgânî zikretti; **ذبلا** ve **ذبولا**: soldu. **المحكم**’de: **ذبل** bitki ve insan, **ذبلا** ve **ذبولا**: sulamadan sonra inceldi. Ve **ذبل** at, **يذبل**; **ذبلا**: zayıfladı. İmru’ül-Kays dedi ki:
  **على الذبل جياش كأن اهتزامه                      إذا جاش فيه حميه غلي مرجل**
Ve sövgüde denir: “Onun **ذبل ذبله**’si yoktur”: yani aslı (kökü); bu, şeyin **ذبول**’undandır; yani bedeni ve eti soldu. Ve denildi: manası “nikâhı bâtıl oldu”dur. Ve denir: **ذبلا ذابلا**, tıpkı “**ثكلا ثاكلا**” dediğin gibi. Asma‘î dedi: bu, aşağılık ve rezilliktir. İbnü’l-A‘râbî der ki: **ذبلا ذبيلا**; ve kesrelenir; bu, sütannelerden ona karşı bir bedduadır. Kesîr b. el-Garîre dedi ki:
  **طعان الكماة وركض الجياد                      وقول الحواضن ذبلا ذبيلا**
İki vecihle rivayet olunur. Ve **الذبلة**: tezek; onun solmasından dolayı. Ve **الريح المذبلة**: çünkü şeylerle soldurur; yani onlarla büker. Zû’r-Rumme dedi ki:
  **ديار محتها بعـدنـا كـل ذبـلة                      دروج وأخرى تهذب الماء ساجم**
Ve **الذبالة**, **ثمامة** ve **رمانة** gibi; bu Sâgânî’dendir: yakılan fitil. **التهذيب**’de: kandilin onunla sabahladığı (fitil). Çoğulu: **ذبال**, **غراب** ve **رمان** gibi. İmru’ül-Kays dedi ki:
  **يضيء سناه أو مصابيح راهب                      أمال السليط بالذبال المفـتـل**
Ve yine dedi ki:
  **يضيء الفراش وجهها لضجيعها                      كمصباح زيت في قناديل ذبال**
Ve **الذبل**: deniz veya kara kaplumbağasının derisi; yahut deniz hayvanı bir binitin sırt kemikleri; ondan bilezikler ve taraklar yapılır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: deniz kaplumbağasının sırtı; ondan taraklar yapılır. Başkası artırdı: yüzük ve başkaları. Cerîr dedi ki:
  **ترى العبس الحولي جونا بكوعها                      لها مسكا من غير عاج ولا ذبل**
Nadr dedi: **الذبل**: boynuzlar; ondan bilezik yapılır. Sa‘leb inşâd etti:
  **تقول ذات الذبلات جيهل**
Böylece **الذبل**’i elif ve tâ ile cem‘ etti. İbnü’l-A‘râbî onu **الربلات** diye rivayet etti; **الربل**: iptir.

  Ve onunla taranmak bitleri çıkarır ve saç kepeğini giderir; tecrübe ile. Ve **ذبل**: bir dağdır. Ve **الذبل** (kesre ile): **الثكل** (evlât acısı). Ve **ذبل ذبيل**: yani “**ثكل ثاكل**”, **العباب**’da olduğu gibi. Ve **ذابل بن طفيل بن عمرو السدوسي**: sahâbîdir, Allah ondan razı olsun; onun bir heyeti (elçiliği) vardır; hadisi kızı Cum‘a’dan rivayet olunur. Ve kadınlardan **الذبلاء**: dudak kurusu, **العباب**’da olduğu gibi. Ve **تذبلت**: erkeklerin yürüyüşüyle yürüdü; o incedir, **المحكم**’de olduğu gibi; yani yürüyüşte salındı; İbn Abbâd’dan. Ve **قنى ذابل**: ince, **الليط**’a yapışık. **المحكم**’de: **لاصق الليط**. Çoğulu: **ذبل**, **كتب** ve **ركع** gibi. İbnü’l-A‘rârâbî dedi: **الذبال**, **غراب** gibi; **الدال** ve **الذال** ile: **النقابات**; bunlar, böğürde çıkan yaralardır; içe doğru delinir. Ve **يذبل**, **ينصر** gibi; ve denir: **أذبل**, elif ile: Necd beldelerinde bir dağ; Yemâme’den sayılır. İmru’ül-Kays dedi ki:
  **فيالك من ليل كأن نجومـه                      بكل مغار الفتل شدت بيذبل**
Ve sıcağın onu **أذبله**’si: onu soldurdu ve onu solmuş kıldı. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **الذبل**: gençliğin tazeliği; İbn Abbâd’dan. Ve bize **بالذئبل** ile getirdi; **الزئبر** misali; ve **بالذبيل**, **أمير** gibi: yani belâ ile; İbn Abbâd’dan da. Ve denir: **ذبلته ذبول**: yani ona bir belâ isabet etti. Ve **التذبل**: adamın elbiselerini bir tanesi hariç nereye atacağı. Ve **التذبل** ayrıca: bükülme; denir: **تذبلت الناقة بذنبها**: yani büktü. Ve sövgüde denir: **ذبلت ذبائله** ve **ذبلتهم ذبيلة**: yani helâk oldular. Ezhârî nakletti. Ve **ذبلة** (kesre ile): bir kadının adıdır. Ve **ذبل فوه**, **ذبلا** ve **ذبولا**: kurudu; tükürüğü kurudu ve katılaştı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَبَلَ
1 ذَبَلَ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. ذَبُلَ , inf. n. ذَبْلٌ and ذُبُولٌ; (S, M, Msb, K;) and ذَبُلَ; (S, Sgh, K;) said of a branch, (T,) or a herb, (S,) or a plant, (M, K,) or a thing, (Msb,) It withered; i. e., lost its moisture; (Msb;) or became thin, or unsubstantial, after being succulent; (M;) i. q. ذَوِىَ. (S, K.) And in like manner it is said of a man: (M:) or ذُبُولٌ [in relation to a human being] signifies the drying up by reason of the loss of the beauty, or goodliness, of youth. (Ham p. 478.) And said of a horse, (S, K,) inf. n. ذَبْلٌ, (TA,) He was, or became, lean, or light of flesh; slender and lean; or lean, and lank in the belly. (S, K.) You say also, ذَبَلَ فُوهُ, inf. n. ذُبُولٌ (T, TA) and ذَبْلٌ, May his mouth, and his saliva, or spittle, dry up. (TA.) And مَا لَهُ ذَبَلَ ↓ ذَبْلُهُ, (M, K, [in the CK, erroneously, ذَبْلَةً,]) i. e. [What aileth him?] may his stock (أَصْلُهُ) wither: meaning his body and his flesh: or, as some say, may his marriage, or coition, be ineffectual: (M, TA:) said in reviling: (TA:) as also دَبَلَ دَبْلُهُ. (TA in art. دبل.) One says also, in reviling, (TA,) ↓ ذَبَلَتْهُمْ ذُبَيْلَةٌ [and دُبَيْلَةً, i. e. May a calamity, or mi(??)tune, befall them: or] may they perish. (T, TA.) And ذبلت ذبائله [app. a mistranscription for ↓ ذَبَلَتْهُ ذَبَائِلُ May calamities, or misfortunes, befall him]. (TA.) And ↓ ذَبَلَتْهُ ذَبُولٌ (T, TA) and دَبُولٌ (T) May a calamity, or misfortune, befall him. (TA.) [See the latter part of the first paragraph of art. دبل.]

اذبلهُ
4 اذبلهُ ذ It (the heat, S, TA) withered it; (namely, a herb [&c.], S;) caused it to wither, or lose its moisture; syn. أَذْوَاهُ; (S, * K, TA;) rendered it ذَابِل. (TA.) ― -b2- And تُذْبِلُ الرِّيحُ بِالأَشْيَآءِ The wind twists, wreathes, or contorts, the things. (TA.)

تذبّل
5 تذبّل ذ It became twisted, wreathed, or contorted. (TA.) One says, تذبّلت النَّاقَةُ بِذَنَبِهَا The she-camel twisted, or contorted, her tail. (TA.) ― -b2- [It occurs in the K, in art. رأد, said of a branch, or twig, app. as meaning It inclined limberly from side to side: but in the M and L, I there find in its place تذيّل.] ― -b3- تذبّلت She (a woman), being thin, or slender, walked in the manner of men: (M, K:) or she walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side. (Ibn-'Abbád, K.) -A2- Also He (a man) threw off [all] his garments, except one. (TA.)

ذَبْلٌ
ذَبْلٌ ذ The prime, or first part, or the briskness, liveliness, or sprightliness, (مَيْعَة,) of youth. (Ibn- 'Abbád, TA.) ― -b2- مَا لَهُ ذَبَلَ ذَبْلُهُ: see 1. -A2- Accord. to As, one says ↓ ذَبْلٌ ذَابِلٌ and ↓ ذَابِلٌ ↓ ذِبْلٌ, meaning [Deep] abasement or ignominy: and accord. to IAar, (T,) ↓ ذَبِيلٌ ↓ ذِبْلٌ, meaning severe bereavement. (T, K.) ↓ ذَبْلًا ذَبِيلًا, (M, K,) or ↓ ذَبِيلًا ↓ ذِبْلًا, (M,) is a form of imprecation [but app. not intended as such, lit. meaning May God send upon such a one deep abasement or ignominy, or severe bereavement]: (M, K:) and one says also ↓ ذَبْلًا ذَابِلًا, (K,) or ↓ ذَابِلًا ↓ ذِبْلًا, (M,) meaning [likewise deep] abasement or ignominy, (TA,) or severe bereavement. (M, TA.) [See also دِبْلٌ and دَبِيلٌ.] -A3- Also [Turtle-shell, or tortoise-shell;] the back, (IAar, S, Msb,) or skin, (M, K,) [meaning shell,] of the sea-tortoise [or turtle], (IAar, S, M, Msb, K,) or of the land-tortoise, (M, K,) of which are made combs, (IAar, TA,) and, as some say, signet-rings &c., (TA,) or of which bracelets are made: (S:) or the bones of the back of a certain marine beast, of which are made, (M, K,) by women, (M,) bracelets (M, K) and combs; and the combing wherewith removes nits and the scurf of the hair: (K:) or horns of which are made [the bracelets, or anklets, called] مَسَكَ: (En-Nadr, TA:) or a certain thing [or substance] resembling ivory: (Msb:) Th cites a poet as using the phrase ذَاتُ الذَّبَلَات, forming the pl. of ذَبْلٌ with ا and ت; but accord. to the citation of IAar, the word in this instance is الرَّبَلَات. (M.)

ذِبْلٌ
ذِبْلٌ ذ : see the next preceding paragraph, in four places.

ذَبْلَةٌ
ذَبْلَةٌ ذ A piece of camels' or similar dung: (M, K:) because of its drying up. (M.) ― -b2- And A withering wind. (M, K.) Dhu-r-Rummeh says,
دِيَارٌ مَحَتْهَا بَعْدَنَا كُلُّ ذَبْلَةٍ
[Abodes of which every withering wind had effaced the traces after they had been seen by us]. (M.)

ذَبْلَآءُ
ذَبْلَآءُ ذ A woman whose lip is dry. (O, K. *)

ذُبَالٌ
ذُبَالٌ ذ : see ذُبَالَةٌ. -A2- Also Ulcers that come forth in the side and penetrate into the inside; (K;) i. q. نَقَّابَاتٌ; and so دُبَالٌ, with د. (IAar, T.)

ذَبُولٌ
ذَبُولٌ ذ A calamity, or misfortune; (T, TA;) as also ↓ ذَبِيلٌ and ↓ ذِئْبِلٌ: (Ibn-'Abbád, TA:) see 1. [See also ذُبَيْلَةٌ, in the first paragraph, and below.]

ذَبِيلٌ
ذَبِيلٌ ذ : see ذَبْلٌ, in three places: ― -b2- and ذَبُولٌ.

ذُبَالَةٌ
ذُبَالَةٌ ذ (T, S, M, K) and ↓ ذُبَّالَةٌ (T, K) A wick (T, S, M, K) that is lighted, (M,) or with which a lamp is lighted, or trimmed: (T:) or ذُبَّالَةٌ signifies a wick of which a portion is burnt: (Ham p. 81:) pl. [or coll. gen. n.] ↓ ذُبَالٌ and ↓ ذُبَّالٌ. (T, K, * TA.) [See an ex. in a verse cited voce دَاحُولٌ.]

ذُبَيْلَةٌ
ذُبَيْلَةٌ ذ and [its pl.] ذَبَائِلُ [or this is pl. of ذَبُولٌ or ذَبِيلٌ]: see 1.

ذُبَّالٌ
ذُبَّالٌ ذ : see ذُبَالَةٌ.

ذُبَّالَةٌ
ذُبَّالَةٌ ذ : see ذُبَالَةٌ.

ذَابِلٌ
ذَابِلٌ ذ Withering, or withered; losing, or having lost, its moisture. (TA.) ― -b2- Spear-shafts (قَنًا) slender, and of which the لِيط [or exterior part] adheres [firmly]: (M, K: * [for لَاصِقٌ بِالِلّيطِ, in the K, I read لَاصِقُ اللِّيطِ, as in the M:]) pl. ذِبَّلٌ and ذُبُلٌ. (M, K.) ― -b3- Lean, or emaciated: (Ham p. 788.) ― -b4- See also ذَبْلٌ, in four places.

ذِئْبِلٌ
ذِئْبِلٌ ذ : see ذَبُولٌ.

##### Türkçe

**ذَبَلَ**
1 **ذَبَلَ** **ذ** , (T, S, M, Msb, K,) muzâri‘i **ذَبُلَ** , mastar ismi **ذَبْلٌ** ve **ذُبُولٌ**; (S, M, Msb, K;) ve **ذَبُلَ**; (S, Sgh, K;) bir dal hakkında, (T,) yahut bir ot hakkında, (S,) yahut bir bitki hakkında, (M, K,) yahut bir şey hakkında, (Msb,) denir: O kurudu; yani nemini yitirdi; (Msb;) yahut etli-sulu olduktan sonra inceldi, yahut cılızlaştı; (M;) **ذَوِىَ** ile aynı manadadır. (S, K.) Ve aynı şekilde bir adam hakkında da denir: (M:) yahut **ذُبُولٌ** [insanla ilgili olarak] gençliğin güzelliğinin yahut endamının yitmesi sebebiyle kuruyup gitmeyi ifade eder. (Ham p. 478.) Ve bir at hakkında denir, (S, K,) mastar ismi **ذَبْلٌ**, (TA,) O zayıf idi, yahut zayıfladı; eti az; ince ve zayıf; yahut zayıf ve karnı sarkık. (S, K.) Sen ayrıca **ذَبَلَ فُوهُ**, mastar ismi **ذُبُولٌ** (T, TA) ve **ذَبْلٌ**, ağzı ve salyası yahut tükürüğü kurusun, dersin. (TA.) Ve **مَا لَهُ ذَبَلَ** ↓ **ذَبْلُهُ**, (M, K, [CK’de yanlışlıkla **ذَبْلَةً**,]) yani [ona ne oldu?] kökü (**أَصْلُهُ**) kurusun: yani bedeni ve eti; yahut bazılarının dediğine göre, evliliği yahut cimaı etkisiz olsun: (M, TA:) sövme olarak söylenir: (TA:) bunun gibi **دَبَلَ دَبْلُهُ** da. (TA, md. دبل’de.) Bir kimse ayrıca, sövmede, (TA,) ↓ **ذَبَلَتْهُمْ ذُبَيْلَةٌ** [ve **دُبَيْلَةً**, yani onlara bir musibet yahut talihsizlik gelsin: yahut] helâk olsunlar, der. (T, TA.) Ve **ذبلت ذبائله** [görünüşe göre ↓ **ذَبَلَتْهُ ذَبَائِلُ** “ona musibetler yahut talihsizlikler gelsin” için bir yanlış yazımdır]. (TA.) Ve ↓ **ذَبَلَتْهُ ذَبُولٌ** (T, TA) ve **دَبُولٌ** (T) ona bir musibet yahut talihsizlik gelsin. (TA.) [Md. دبل’in birinci paragrafının son kısmına bak.]

**اذبلهُ**
4 **اذبلهُ** **ذ** Onu (sıcak, S, TA) kuruttu; (yani bir otu [&c.], S;) onu kurutmaya yahut nemini yitirmeye sevk etti; eş anlamlısı **أَذْوَاهُ**; (S, * K, TA;) onu **ذَابِل** kıldı. (TA.) ― -b2- Ve **تُذْبِلُ الرِّيحُ بِالأَشْيَآءِ** Rüzgâr şeyleri büker, sarar yahut kıvırır. (TA.)

**تذبّل**
5 **تذبّل** **ذ** O bükülmüş, sarılmış yahut kıvrılmış oldu. (TA.) Denir ki, **تذبّلت النَّاقَةُ بِذَنَبِهَا** Dişi deve kuyruğunu büktü yahut kıvırdı. (TA.) ― -b2- [K’de, md. رأد’de, bir dal yahut ince dal hakkında vâki olur; görünüşe göre “iki yana yumuşakça eğildi” manasında: fakat M ve L’de, orada onun yerinde **تذيّل** buluyorum.] ― -b3- **تذبّلت** O (bir kadın), ince yahut narin olduğu hâlde erkeklerin yürüyüşü gibi yürüdü: (M, K:) yahut bedeni iki yana meyletmeyi yapmacıkça yaparak zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü. (İbn-’Abbád, K.) -A2- Ayrıca O (bir adam) bir tanesi hariç [bütün] elbiselerini çıkardı. (TA.)

**ذَبْلٌ**
**ذَبْلٌ** **ذ** Gençliğin ilk kısmı, yahut gençliğin çevikliği, canlılığı yahut ataklığı, (**مَيْعَة,**) (İbn-’Abbád, TA.) ― -b2- **مَا لَهُ ذَبَلَ ذَبْلُهُ**: 1’e bak. -A2- As’a göre, ↓ **ذَبْلٌ ذَابِلٌ** ve ↓ **ذَابِلٌ** ↓ **ذِبْلٌ** denir; manası [derin] alçalma yahut zillet: ve IAar’a göre, (T,) ↓ **ذَبِيلٌ** ↓ **ذِبْلٌ**, manası şiddetli yoksunluk (bereketin/evladın kaybı). (T, K.) ↓ **ذَبْلًا ذَبِيلًا**, (M, K,) yahut ↓ **ذَبِيلًا** ↓ **ذِبْلًا**, (M,) bir beddua kalıbıdır [fakat görünüşe göre böyle kastedilmemiştir; lafzen “Allah falancanın üzerine derin alçalma yahut zillet, yahut şiddetli yoksunluk göndersin” manasındadır]: (M, K:) ve ayrıca ↓ **ذَبْلًا ذَابِلًا**, (K,) yahut ↓ **ذَابِلًا** ↓ **ذِبْلًا**, (M,) denir; manası [aynı şekilde derin] alçalma yahut zillet, (TA,) yahut şiddetli yoksunluk. (M, TA.) [Ayrıca **دِبْلٌ** ve **دَبِيلٌ**’e de bak.] -A3- Ayrıca [kaplumbağa kabuğu;] deniz kaplumbağasının [yahut deniz tosbağasının] sırtı, (IAar, S, Msb,) yahut derisi, (M, K,) [yani kabuğu], (IAar, S, M, Msb, K,) yahut kara tosbağasınınki, (M, K,) ki bundan taraklar yapılır, (IAar, TA,) ve bazılarının dediğine göre mühür yüzükleri vb., (TA,) yahut bundan bilezikler yapılır: (S:) yahut belirli bir deniz hayvanının sırt kemikleri; bundan yapılır, (M, K,) kadınlar tarafından, (M,) bilezikler (M, K) ve taraklar; ve saçın bitini ve kepeğini gideren tarama aleti: (K:) yahut bundan [**مَسَكَ** denilen] bilezikler yahut halhallar yapılan boynuzlar: (En-Nadr, TA:) yahut fildişine benzeyen belirli bir şey [yahut madde]: (Msb:) Th, bir şairin **ذَاتُ الذَّبَلَات** ibaresini kullandığını nakleder; **ذَبْلٌ**’ün çoğulunu ا ve ت ile yapmıştır; fakat IAar’ın nakline göre bu örnekteki kelime **الرَّبَلَات**’tır. (M.)

**ذِبْلٌ**
**ذِبْلٌ** **ذ** : bir önceki paragrafın dört yerinde geçen yere bak.

**ذَبْلَةٌ**
**ذَبْلَةٌ** **ذ** Develerin yahut benzerinin dışkısından bir parça: (M, K:) kuruyup gitmesinden dolayı. (M.) ― -b2- Ve kurutucu bir rüzgâr. (M, K.) Dhu-r-Rummeh der ki,
دِيَارٌ مَحَتْهَا بَعْدَنَا كُلُّ ذَبْلَةٍ
[Bizden sonra her kurutucu rüzgârın izlerini sildiği yurtlar]. (M.)

**ذَبْلَآءُ**
**ذَبْلَآءُ** **ذ** Dudağı kuru olan bir kadın. (O, K. *)

**ذُبَالٌ**
**ذُبَالٌ** **ذ** : **ذُبَالَةٌ**’ye bak. -A2- Ayrıca yan tarafta çıkan ve içeriye nüfuz eden yaralar; (K;) **نَقَّابَاتٌ** ile aynı manada; ve **دُبَالٌ** da böyledir, **د** ile. (IAar, T.)

**ذَبُولٌ**
**ذَبُولٌ** **ذ** Bir musibet yahut talihsizlik; (T, TA;) bunun gibi ↓ **ذَبِيلٌ** ve ↓ **ذِئْبِلٌ**: (İbn-’Abbád, TA:) 1’e bak. [Ayrıca birinci paragrafta ve aşağıda **ذُبَيْلَةٌ**’ye bak.]

**ذَبِيلٌ**
**ذَبِيلٌ** **ذ** : üç yerde **ذَبْلٌ**’e bak: ― -b2- ve **ذَبُولٌ**.

**ذُبَالَةٌ**
**ذُبَالَةٌ** **ذ** (T, S, M, K) ve ↓ **ذُبَّالَةٌ** (T, K) Yakılan bir fitil (T, S, M, K), (M,) yahut onunla kandil yakılan yahut düzeltilen fitil: (T:) yahut **ذُبَّالَةٌ** yanmış bir kısmı bulunan fitili ifade eder: (Ham p. 81:) çoğulu [yahut cins ismi] ↓ **ذُبَالٌ** ve ↓ **ذُبَّالٌ**. (T, K, * TA.) [**دَاحُولٌ** maddesinde bir beyitte geçen örneğe bak.]

**ذُبَيْلَةٌ**
**ذُبَيْلَةٌ** **ذ** ve [onun çoğulu] **ذَبَائِلُ** [yahut bu, **ذَبُولٌ** yahut **ذَبِيلٌ**’in çoğuludur]: 1’e bak.

**ذُبَّالٌ**
**ذُبَّالٌ** **ذ** : **ذُبَالَةٌ**’ye bak.

**ذُبَّالَةٌ**
**ذُبَّالَةٌ** **ذ** : **ذُبَالَةٌ**’ye bak.

**ذَابِلٌ**
**ذَابِلٌ** **ذ** Kuruyan yahut kurumuş; nemini yitiren yahut yitirmiş. (TA.) ― -b2- Mızrak sapları (**قَنًا**) ince; ve **لِيط**’i [yahut dış kısmı] yapışık [sıkıca tutunan]: (M, K: * [K’deki **لَاصِقٌ بِالِلّيطِ** yerine, M’de olduğu gibi **لَاصِقُ اللِّيطِ** okurum:]) çoğulu **ذِبَّلٌ** ve **ذُبُلٌ**. (M, K.) ― -b3- Zayıf, yahut erimiş: (Ham p. 788.) ― -b4- Ayrıca dört yerde **ذَبْلٌ**’e bak.

**ذِئْبِلٌ**
**ذِئْبِلٌ** **ذ** : **ذَبُولٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَبَُلَ
ذَبَُلَ U ( n. ac. ذَبْل 1 ,  ذُبُوْل 27 ),
a.  Was, became withered, dried up, shrivelled, wrinkled.

b.  Was lean & lank, weak, feeble.

أَذْبَلَ
أَذْبَلَ IV ,
a.  Withered, shrivelled; dried up ( heat ).

ذَبْل
ذَبْل 1 ,
a.  Tortoise-shell.

ذَاْبِل
ذَاْبِل 21 , ( pl. ذُبُل 10 ,  ذُبَّل 11 ),
a.  Withered, dried up, shrivelled, wrinkled.

b.  Flabby; feeble; lean & lank.

ذُبَاْل
ذُبَاْل 24 ,
a.  Ulcer.

ذُبَاْلَة
ذُبَاْلَة 24t , ( pl. ذُبَاْل 24 ),
a.  Wick.

ذَبُوْل
ذَبُوْل 26 ,
a.  Calamity, misfortune.

ذُبُوْل
ذُبُوْل 27 ,
a.  Weakness, feebleness; thinness, leanness.

##### Türkçe

ذَبَُلَ
**ذَبَُلَ** U ( n. ac. **ذَبْل** 1 ,  **ذُبُوْل** 27 ),
a. Solmuş, kurumuş, büzüşmüş, buruşmuş oldu.

b. Zayıf ve sıska oldu; güçsüz, takatsiz oldu.

أَذْبَلَ
**أَذْبَلَ** IV ,
a. Soldu, büzüştü; kurudu (sıcaklık).

ذَبْل
**ذَبْل** 1 ,
a. Kaplumbağa kabuğu.

ذَاْبِل
**ذَاْبِل** 21 , ( pl. **ذُبُل** 10 ,  **ذُبَّل** 11 ),
a. Solmuş, kurumuş, büzüşmüş, buruşmuş.

b. Gevşek; güçsüz; zayıf ve sıska.

ذُبَاْل
**ذُبَاْل** 24 ,
a. Ülser.

ذُبَاْلَة
**ذُبَاْلَة** 24t , ( pl. **ذُبَاْل** 24 ),
a. Fitil.

ذَبُوْل
**ذَبُوْل** 26 ,
a. Felaket, musibet.

ذُبُوْل
**ذُبُوْل** 27 ,
a. Zayıflık, güçsüzlük; incelik, zayıflık.
