# ذبل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A8%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ذبل

ذَبَلَ
1 ذَبَلَ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. ذَبُلَ , inf. n. ذَبْلٌ and ذُبُولٌ; (S, M, Msb, K;) and ذَبُلَ; (S, Sgh, K;) said of a branch, (T,) or a herb, (S,) or a plant, (M, K,) or a thing, (Msb,) It withered; i. e., lost its moisture; (Msb;) or became thin, or unsubstantial, after being succulent; (M;) i. q. ذَوِىَ. (S, K.) And in like manner it is said of a man: (M:) or ذُبُولٌ [in relation to a human being] signifies the drying up by reason of the loss of the beauty, or goodliness, of youth. (Ham p. 478.) And said of a horse, (S, K,) inf. n. ذَبْلٌ, (TA,) He was, or became, lean, or light of flesh; slender and lean; or lean, and lank in the belly. (S, K.) You say also, ذَبَلَ فُوهُ, inf. n. ذُبُولٌ (T, TA) and ذَبْلٌ, May his mouth, and his saliva, or spittle, dry up. (TA.) And مَا لَهُ ذَبَلَ ↓ ذَبْلُهُ, (M, K, [in the CK, erroneously, ذَبْلَةً,]) i. e. [What aileth him?] may his stock (أَصْلُهُ) wither: meaning his body and his flesh: or, as some say, may his marriage, or coition, be ineffectual: (M, TA:) said in reviling: (TA:) as also دَبَلَ دَبْلُهُ. (TA in art. دبل.) One says also, in reviling, (TA,) ↓ ذَبَلَتْهُمْ ذُبَيْلَةٌ [and دُبَيْلَةً, i. e. May a calamity, or mi(??)tune, befall them: or] may they perish. (T, TA.) And ذبلت ذبائله [app. a mistranscription for ↓ ذَبَلَتْهُ ذَبَائِلُ May calamities, or misfortunes, befall him]. (TA.) And ↓ ذَبَلَتْهُ ذَبُولٌ (T, TA) and دَبُولٌ (T) May a calamity, or misfortune, befall him. (TA.) [See the latter part of the first paragraph of art. دبل.]

اذبلهُ
4 اذبلهُ ذ It (the heat, S, TA) withered it; (namely, a herb [&c.], S;) caused it to wither, or lose its moisture; syn. أَذْوَاهُ; (S, * K, TA;) rendered it ذَابِل. (TA.) ― -b2- And تُذْبِلُ الرِّيحُ بِالأَشْيَآءِ The wind twists, wreathes, or contorts, the things. (TA.)

تذبّل
5 تذبّل ذ It became twisted, wreathed, or contorted. (TA.) One says, تذبّلت النَّاقَةُ بِذَنَبِهَا The she-camel twisted, or contorted, her tail. (TA.) ― -b2- [It occurs in the K, in art. رأد, said of a branch, or twig, app. as meaning It inclined limberly from side to side: but in the M and L, I there find in its place تذيّل.] ― -b3- تذبّلت She (a woman), being thin, or slender, walked in the manner of men: (M, K:) or she walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side. (Ibn-'Abbád, K.) -A2- Also He (a man) threw off [all] his garments, except one. (TA.)

ذَبْلٌ
ذَبْلٌ ذ The prime, or first part, or the briskness, liveliness, or sprightliness, (مَيْعَة,) of youth. (Ibn- 'Abbád, TA.) ― -b2- مَا لَهُ ذَبَلَ ذَبْلُهُ: see 1. -A2- Accord. to As, one says ↓ ذَبْلٌ ذَابِلٌ and ↓ ذَابِلٌ ↓ ذِبْلٌ, meaning [Deep] abasement or ignominy: and accord. to IAar, (T,) ↓ ذَبِيلٌ ↓ ذِبْلٌ, meaning severe bereavement. (T, K.) ↓ ذَبْلًا ذَبِيلًا, (M, K,) or ↓ ذَبِيلًا ↓ ذِبْلًا, (M,) is a form of imprecation [but app. not intended as such, lit. meaning May God send upon such a one deep abasement or ignominy, or severe bereavement]: (M, K:) and one says also ↓ ذَبْلًا ذَابِلًا, (K,) or ↓ ذَابِلًا ↓ ذِبْلًا, (M,) meaning [likewise deep] abasement or ignominy, (TA,) or severe bereavement. (M, TA.) [See also دِبْلٌ and دَبِيلٌ.] -A3- Also [Turtle-shell, or tortoise-shell;] the back, (IAar, S, Msb,) or skin, (M, K,) [meaning shell,] of the sea-tortoise [or turtle], (IAar, S, M, Msb, K,) or of the land-tortoise, (M, K,) of which are made combs, (IAar, TA,) and, as some say, signet-rings &c., (TA,) or of which bracelets are made: (S:) or the bones of the back of a certain marine beast, of which are made, (M, K,) by women, (M,) bracelets (M, K) and combs; and the combing wherewith removes nits and the scurf of the hair: (K:) or horns of which are made [the bracelets, or anklets, called] مَسَكَ: (En-Nadr, TA:) or a certain thing [or substance] resembling ivory: (Msb:) Th cites a poet as using the phrase ذَاتُ الذَّبَلَات, forming the pl. of ذَبْلٌ with ا and ت; but accord. to the citation of IAar, the word in this instance is الرَّبَلَات. (M.)

ذِبْلٌ
ذِبْلٌ ذ : see the next preceding paragraph, in four places.

ذَبْلَةٌ
ذَبْلَةٌ ذ A piece of camels' or similar dung: (M, K:) because of its drying up. (M.) ― -b2- And A withering wind. (M, K.) Dhu-r-Rummeh says,
دِيَارٌ مَحَتْهَا بَعْدَنَا كُلُّ ذَبْلَةٍ
[Abodes of which every withering wind had effaced the traces after they had been seen by us]. (M.)

ذَبْلَآءُ
ذَبْلَآءُ ذ A woman whose lip is dry. (O, K. *)

ذُبَالٌ
ذُبَالٌ ذ : see ذُبَالَةٌ. -A2- Also Ulcers that come forth in the side and penetrate into the inside; (K;) i. q. نَقَّابَاتٌ; and so دُبَالٌ, with د. (IAar, T.)

ذَبُولٌ
ذَبُولٌ ذ A calamity, or misfortune; (T, TA;) as also ↓ ذَبِيلٌ and ↓ ذِئْبِلٌ: (Ibn-'Abbád, TA:) see 1. [See also ذُبَيْلَةٌ, in the first paragraph, and below.]

ذَبِيلٌ
ذَبِيلٌ ذ : see ذَبْلٌ, in three places: ― -b2- and ذَبُولٌ.

ذُبَالَةٌ
ذُبَالَةٌ ذ (T, S, M, K) and ↓ ذُبَّالَةٌ (T, K) A wick (T, S, M, K) that is lighted, (M,) or with which a lamp is lighted, or trimmed: (T:) or ذُبَّالَةٌ signifies a wick of which a portion is burnt: (Ham p. 81:) pl. [or coll. gen. n.] ↓ ذُبَالٌ and ↓ ذُبَّالٌ. (T, K, * TA.) [See an ex. in a verse cited voce دَاحُولٌ.]

ذُبَيْلَةٌ
ذُبَيْلَةٌ ذ and [its pl.] ذَبَائِلُ [or this is pl. of ذَبُولٌ or ذَبِيلٌ]: see 1.

ذُبَّالٌ
ذُبَّالٌ ذ : see ذُبَالَةٌ.

ذُبَّالَةٌ
ذُبَّالَةٌ ذ : see ذُبَالَةٌ.

ذَابِلٌ
ذَابِلٌ ذ Withering, or withered; losing, or having lost, its moisture. (TA.) ― -b2- Spear-shafts (قَنًا) slender, and of which the لِيط [or exterior part] adheres [firmly]: (M, K: * [for لَاصِقٌ بِالِلّيطِ, in the K, I read لَاصِقُ اللِّيطِ, as in the M:]) pl. ذِبَّلٌ and ذُبُلٌ. (M, K.) ― -b3- Lean, or emaciated: (Ham p. 788.) ― -b4- See also ذَبْلٌ, in four places.

ذِئْبِلٌ
ذِئْبِلٌ ذ : see ذَبُولٌ.

### Türkçe

**ذَبَلَ**
1 **ذَبَلَ** **ذ** , (T, S, M, Msb, K,) muzâri‘i **ذَبُلَ** , mastar ismi **ذَبْلٌ** ve **ذُبُولٌ**; (S, M, Msb, K;) ve **ذَبُلَ**; (S, Sgh, K;) bir dal hakkında, (T,) yahut bir ot hakkında, (S,) yahut bir bitki hakkında, (M, K,) yahut bir şey hakkında, (Msb,) denir: O kurudu; yani nemini yitirdi; (Msb;) yahut etli-sulu olduktan sonra inceldi, yahut cılızlaştı; (M;) **ذَوِىَ** ile aynı manadadır. (S, K.) Ve aynı şekilde bir adam hakkında da denir: (M:) yahut **ذُبُولٌ** [insanla ilgili olarak] gençliğin güzelliğinin yahut endamının yitmesi sebebiyle kuruyup gitmeyi ifade eder. (Ham p. 478.) Ve bir at hakkında denir, (S, K,) mastar ismi **ذَبْلٌ**, (TA,) O zayıf idi, yahut zayıfladı; eti az; ince ve zayıf; yahut zayıf ve karnı sarkık. (S, K.) Sen ayrıca **ذَبَلَ فُوهُ**, mastar ismi **ذُبُولٌ** (T, TA) ve **ذَبْلٌ**, ağzı ve salyası yahut tükürüğü kurusun, dersin. (TA.) Ve **مَا لَهُ ذَبَلَ** ↓ **ذَبْلُهُ**, (M, K, [CK’de yanlışlıkla **ذَبْلَةً**,]) yani [ona ne oldu?] kökü (**أَصْلُهُ**) kurusun: yani bedeni ve eti; yahut bazılarının dediğine göre, evliliği yahut cimaı etkisiz olsun: (M, TA:) sövme olarak söylenir: (TA:) bunun gibi **دَبَلَ دَبْلُهُ** da. (TA, md. دبل’de.) Bir kimse ayrıca, sövmede, (TA,) ↓ **ذَبَلَتْهُمْ ذُبَيْلَةٌ** [ve **دُبَيْلَةً**, yani onlara bir musibet yahut talihsizlik gelsin: yahut] helâk olsunlar, der. (T, TA.) Ve **ذبلت ذبائله** [görünüşe göre ↓ **ذَبَلَتْهُ ذَبَائِلُ** “ona musibetler yahut talihsizlikler gelsin” için bir yanlış yazımdır]. (TA.) Ve ↓ **ذَبَلَتْهُ ذَبُولٌ** (T, TA) ve **دَبُولٌ** (T) ona bir musibet yahut talihsizlik gelsin. (TA.) [Md. دبل’in birinci paragrafının son kısmına bak.]

**اذبلهُ**
4 **اذبلهُ** **ذ** Onu (sıcak, S, TA) kuruttu; (yani bir otu [&c.], S;) onu kurutmaya yahut nemini yitirmeye sevk etti; eş anlamlısı **أَذْوَاهُ**; (S, * K, TA;) onu **ذَابِل** kıldı. (TA.) ― -b2- Ve **تُذْبِلُ الرِّيحُ بِالأَشْيَآءِ** Rüzgâr şeyleri büker, sarar yahut kıvırır. (TA.)

**تذبّل**
5 **تذبّل** **ذ** O bükülmüş, sarılmış yahut kıvrılmış oldu. (TA.) Denir ki, **تذبّلت النَّاقَةُ بِذَنَبِهَا** Dişi deve kuyruğunu büktü yahut kıvırdı. (TA.) ― -b2- [K’de, md. رأد’de, bir dal yahut ince dal hakkında vâki olur; görünüşe göre “iki yana yumuşakça eğildi” manasında: fakat M ve L’de, orada onun yerinde **تذيّل** buluyorum.] ― -b3- **تذبّلت** O (bir kadın), ince yahut narin olduğu hâlde erkeklerin yürüyüşü gibi yürüdü: (M, K:) yahut bedeni iki yana meyletmeyi yapmacıkça yaparak zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü. (İbn-’Abbád, K.) -A2- Ayrıca O (bir adam) bir tanesi hariç [bütün] elbiselerini çıkardı. (TA.)

**ذَبْلٌ**
**ذَبْلٌ** **ذ** Gençliğin ilk kısmı, yahut gençliğin çevikliği, canlılığı yahut ataklığı, (**مَيْعَة,**) (İbn-’Abbád, TA.) ― -b2- **مَا لَهُ ذَبَلَ ذَبْلُهُ**: 1’e bak. -A2- As’a göre, ↓ **ذَبْلٌ ذَابِلٌ** ve ↓ **ذَابِلٌ** ↓ **ذِبْلٌ** denir; manası [derin] alçalma yahut zillet: ve IAar’a göre, (T,) ↓ **ذَبِيلٌ** ↓ **ذِبْلٌ**, manası şiddetli yoksunluk (bereketin/evladın kaybı). (T, K.) ↓ **ذَبْلًا ذَبِيلًا**, (M, K,) yahut ↓ **ذَبِيلًا** ↓ **ذِبْلًا**, (M,) bir beddua kalıbıdır [fakat görünüşe göre böyle kastedilmemiştir; lafzen “Allah falancanın üzerine derin alçalma yahut zillet, yahut şiddetli yoksunluk göndersin” manasındadır]: (M, K:) ve ayrıca ↓ **ذَبْلًا ذَابِلًا**, (K,) yahut ↓ **ذَابِلًا** ↓ **ذِبْلًا**, (M,) denir; manası [aynı şekilde derin] alçalma yahut zillet, (TA,) yahut şiddetli yoksunluk. (M, TA.) [Ayrıca **دِبْلٌ** ve **دَبِيلٌ**’e de bak.] -A3- Ayrıca [kaplumbağa kabuğu;] deniz kaplumbağasının [yahut deniz tosbağasının] sırtı, (IAar, S, Msb,) yahut derisi, (M, K,) [yani kabuğu], (IAar, S, M, Msb, K,) yahut kara tosbağasınınki, (M, K,) ki bundan taraklar yapılır, (IAar, TA,) ve bazılarının dediğine göre mühür yüzükleri vb., (TA,) yahut bundan bilezikler yapılır: (S:) yahut belirli bir deniz hayvanının sırt kemikleri; bundan yapılır, (M, K,) kadınlar tarafından, (M,) bilezikler (M, K) ve taraklar; ve saçın bitini ve kepeğini gideren tarama aleti: (K:) yahut bundan [**مَسَكَ** denilen] bilezikler yahut halhallar yapılan boynuzlar: (En-Nadr, TA:) yahut fildişine benzeyen belirli bir şey [yahut madde]: (Msb:) Th, bir şairin **ذَاتُ الذَّبَلَات** ibaresini kullandığını nakleder; **ذَبْلٌ**’ün çoğulunu ا ve ت ile yapmıştır; fakat IAar’ın nakline göre bu örnekteki kelime **الرَّبَلَات**’tır. (M.)

**ذِبْلٌ**
**ذِبْلٌ** **ذ** : bir önceki paragrafın dört yerinde geçen yere bak.

**ذَبْلَةٌ**
**ذَبْلَةٌ** **ذ** Develerin yahut benzerinin dışkısından bir parça: (M, K:) kuruyup gitmesinden dolayı. (M.) ― -b2- Ve kurutucu bir rüzgâr. (M, K.) Dhu-r-Rummeh der ki,
دِيَارٌ مَحَتْهَا بَعْدَنَا كُلُّ ذَبْلَةٍ
[Bizden sonra her kurutucu rüzgârın izlerini sildiği yurtlar]. (M.)

**ذَبْلَآءُ**
**ذَبْلَآءُ** **ذ** Dudağı kuru olan bir kadın. (O, K. *)

**ذُبَالٌ**
**ذُبَالٌ** **ذ** : **ذُبَالَةٌ**’ye bak. -A2- Ayrıca yan tarafta çıkan ve içeriye nüfuz eden yaralar; (K;) **نَقَّابَاتٌ** ile aynı manada; ve **دُبَالٌ** da böyledir, **د** ile. (IAar, T.)

**ذَبُولٌ**
**ذَبُولٌ** **ذ** Bir musibet yahut talihsizlik; (T, TA;) bunun gibi ↓ **ذَبِيلٌ** ve ↓ **ذِئْبِلٌ**: (İbn-’Abbád, TA:) 1’e bak. [Ayrıca birinci paragrafta ve aşağıda **ذُبَيْلَةٌ**’ye bak.]

**ذَبِيلٌ**
**ذَبِيلٌ** **ذ** : üç yerde **ذَبْلٌ**’e bak: ― -b2- ve **ذَبُولٌ**.

**ذُبَالَةٌ**
**ذُبَالَةٌ** **ذ** (T, S, M, K) ve ↓ **ذُبَّالَةٌ** (T, K) Yakılan bir fitil (T, S, M, K), (M,) yahut onunla kandil yakılan yahut düzeltilen fitil: (T:) yahut **ذُبَّالَةٌ** yanmış bir kısmı bulunan fitili ifade eder: (Ham p. 81:) çoğulu [yahut cins ismi] ↓ **ذُبَالٌ** ve ↓ **ذُبَّالٌ**. (T, K, * TA.) [**دَاحُولٌ** maddesinde bir beyitte geçen örneğe bak.]

**ذُبَيْلَةٌ**
**ذُبَيْلَةٌ** **ذ** ve [onun çoğulu] **ذَبَائِلُ** [yahut bu, **ذَبُولٌ** yahut **ذَبِيلٌ**’in çoğuludur]: 1’e bak.

**ذُبَّالٌ**
**ذُبَّالٌ** **ذ** : **ذُبَالَةٌ**’ye bak.

**ذُبَّالَةٌ**
**ذُبَّالَةٌ** **ذ** : **ذُبَالَةٌ**’ye bak.

**ذَابِلٌ**
**ذَابِلٌ** **ذ** Kuruyan yahut kurumuş; nemini yitiren yahut yitirmiş. (TA.) ― -b2- Mızrak sapları (**قَنًا**) ince; ve **لِيط**’i [yahut dış kısmı] yapışık [sıkıca tutunan]: (M, K: * [K’deki **لَاصِقٌ بِالِلّيطِ** yerine, M’de olduğu gibi **لَاصِقُ اللِّيطِ** okurum:]) çoğulu **ذِبَّلٌ** ve **ذُبُلٌ**. (M, K.) ― -b3- Zayıf, yahut erimiş: (Ham p. 788.) ― -b4- Ayrıca dört yerde **ذَبْلٌ**’e bak.

**ذِئْبِلٌ**
**ذِئْبِلٌ** **ذ** : **ذَبُولٌ**’e bak.
