# ذب — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A8/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: ذب

- الذباب يقع على المعروف من الحشرات الطائرة، وعلى النحل، والزنابير ونحوهما. قال الشاعر:
*فهذا أوان العرض حيا ذبابه **زنابيره والأزرق المتلمس*
(البيت للمتلمس الضبعي، شاعر جاهلي كان ينادم عمرو بن هند ملك الحيرة. وهو في الشعر والشعراء ص 100، والأغاني 21/122، والمعاني الكبير 2/602، والعرض: وادي اليمامة، والأزرق: ذباب ضخم)
وقوله تعالى: ﴿وإن يسلبهم الذباب شيئا﴾ [الحج/73]، فهو المعروف، وذباب العين: إنسانها، سمي به لتصوره بهيئته، أو لطيران شعاعه طيران الذباب. وذباب السيف تشبيها به في إيذائه، وفلان ذباب: إذا كثر التأذي به. وذببت عن فلان: طردت عنه الذباب، والمذبة: ما يطرد به، ثم استعير الذب لمجرد الدفع، فقيل: ذببت عن فلان، وذب البعير: إذا دخل ذباب في أنفه. وجعل بناؤه بناء الأدواء نحو: زكم. وبعير مذبوب، وذب جسمه: هزل فصار كذباب، أو كذباب السيف، والذبذبة: حكاية صوت الحركة للشيء المعلق، ثم استعير لكل اضطراب وحركة، قال تعالى: ﴿مذبذبين بين ذلك﴾ [النساء/143]، أي: مضطربين مائلين تارة إلى المؤمنين، وتارة إلى الكافرين، قال الشاعر:
*- ترى كل ملك دونها يتذبذب *
(هذا عجز بيت، وشطره:
*ألم تر أن الله أعطاك سورة*
وهو للنابغة الذبياني في ديوانه ص 18)
وذببنا إبلنا: سقناها سوقا شديدا بتذبذب، قال الشاعر:
*يذبب ورد على إثره*
(هذا شطر بيت، عجزه:
*وأمكنه وقع مردى خشب*
وهو لعنترة في ديوانه ص 32 والمجمل 2/356؛ ونظام الغريب ص 222)

### Türkçe

- **الذباب** bilinen uçucu haşereler üzerine, ve arılar, eşekarıları ve benzerleri üzerine vâki olur. Şair dedi:
*فهذا أوان العرض حيا ذبابه **زنابيره والأزرق المتلمس*
(beyit, el-Mutalammis ed-Dub‘î’nindir; Hîre kralı ‘Amr b. Hind ile nedimlik eden câhiliye şairidir. Ve o, eş-Şi‘r ve’ş-Şu‘arâ s. 100’de, el-Eğânî 21/122’de, el-Me‘ânî el-Kebîr 2/602’de; ve **العرض**: Yemâme vadisidir; ve **الأزرق**: iri bir **ذباب**dır)

Ve O’nun sözü (yüce): ﴿وإن يسلبهم **الذباب** شيئا﴾ [el-Hacc/73]; o, bilinenidir. Ve **ذباب العين**: onun bebeğidir; onunla adlandırıldı, onun sûretinin hey’etini tasavvur etmesinden dolayı, yahut onun ışınının uçuşu **الذباب**ın uçuşu gibi olduğundan dolayı. Ve **ذباب السيف** ona eziyet etmesinde ona benzetme olarak. Ve falan **ذباب**dır: ona eziyet çok olunca. Ve **ذببت عن فلان**: ondan **الذباب**ı kovdum. Ve **المذبة**: onunla kovulan şeydir; sonra sırf defetme için **الذب** ödünç alındı; böylece “**ذببت عن فلان**” denildi. Ve **ذب البعير**: **ذباب** onun burnuna girince. Ve onun binâsı, **زكم** gibi, dertlerin binâsı kılındı. Ve **بعير مذبوب**. Ve **ذب جسمه**: zayıfladı da **ذباب** gibi oldu, yahut **ذباب السيف** gibi. Ve **الذبذبة**: asılı şey için hareket sesinin taklididir; sonra her çalkantı ve hareket için ödünç alındı. O (yüce) dedi: ﴿مذبذبين بين ذلك﴾ [en-Nisâ/143], yani: çalkantılı, bazen müminlere, bazen kâfirlere meyleden. Şair dedi:
*- ترى كل ملك دونها يتذبذب *
(bu bir beytin aczidir; ve onun şatrı:
*ألم تر أن الله أعطاك سورة*
ve o, Dîvân’ında s. 18’de en-Nâbiğa ez-Zubyânî’nindir)

Ve **ذببنا إبلنا**: onları **بتذبذب** ile şiddetli bir sevk ile sürdük. Şair dedi:
*يذبب ورد على إثره*
(bu bir beytin şatrıdır; onun aczi:
*وأمكنه وقع مردى خشب*
ve o, Dîvân’ında s. 32’de ‘Antara’nındır; ve el-Mucmel 2/356; ve Nizâm el-Garîb s. 222)
