# ذجل (ذ-ج-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AC%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%AC%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ج - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AC%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ذ ل
جذل ، جلذ ، لجذ ، ذجل ، لذج ، ذلج : مستعملة .
جذل : قال الليث : الجَذْلُ : انتصابُ الحِمارِ الوحْشيّ ونحوه ناصباً عُنُقَه .
والفعل : جذَلَ يَجْذُلُ جُذُولاً .
قال : وجَذِلَ يَجْذَلُ جَذَلاً ، فهو جَذِلٌ ، وجَذْلانٌ ، وامرأةٌ جَذْلى ، مثل فَرِح وفَرحان .
قلت وقد أجاز لبيد ( جاذِلاً ) بمعنى ( جَذِل ) في قوله :
وعانٍ فَكَكْناه بغير سُوَامه
فأصْبح يَمشي في المَحلَّةِ جاذِلاً
أي أصْبحَ فَرِحاً .
والجاذِل ، والجاذي : المنْتَصِب ، وقد جَذا وجذَلَ يَجْذُو ويَجْذُلُ .
وقال الليث : الجِذْلُ : أصْل كلّ شَجرة حين يذهب رأسها ، تقول : صار الشيء إلى جِذْلِه أي إلى أصْله .
وقال غيره : يقال لأصل الشَّيء جَذْلٌ وجِذْلٌ بالفتح والكسر ، وكذلك أصْل الشَّجَرة تَقْطَع ، ورُبما جُعِلَ العُودُ جِذْلاً .
وفي الحديث : كيفَ تُبْصِرُ القَذَاةَ في عين أخيكَ ، ولا تُبْصِرُ الجِذْلَ في عَيْنك ) .
جلذ : قال الليث : الجُلْذِيُّ : الشَّديد من السّير .
قال العجّاج يصفُ فلاة :
الخِمْسُ والْخِمسُ بها جُلْذِيّ
يقول : سَيْرُ خِمْس بها : شديدٌ .
الأصمعي : ناقَةٌ جُلْذِيَّةِ : صُلْبةٌ شديدة . قال : والجِلْذَاءَةُ : الأرض الغليظة ، وجمعها جَلاَذِيّ ، وهي الحِزْباءَة .
شَمِر ، عن ابن شمَيْل : الجُلْذِيَّة : المكانُ الخَشِنُ الغليظُ من القُفّ ، ليس بالمُرتفع جداً ، يَقْطَع أخْفاف الإبل ، وقَلَّما يَنْقَادُ ولا يَنْبُتُ شيئاً .
قال الليث : والجُلْذِيَّةُ من الفَراسن أيضاً : الغليظة الوكيعَةُ .
وسيْرٌ جُلْذِي وخمْسٌ جُلْذِيٌّ : شديد .
قال : وقال الأصمعي الاجْلِوَّاذُ ، والاجْرِوَّاط في السير : المضاءُ والسُّرعة .
قال : وقال ابن الأعرابي : الجِلْذيَّةُ : النَّاقة
الغليظةُ الشديدة شَبَّهها بِجِلْذَأَةِ الأرض وهي النَّشْر الغليظ .
واجْلَوَّذَ المطر : إذا ذَهَب وقَلَّ ، وأصله من الاجْلِوَّاذِ في السير ، وهو الإسراع .
قال : والجَلاذِيُّ في شِعْر ابن مُقْبل ، جمع الجُلْذِيَّةِ ، الناقة الصُّلبة . وهو :
صوتُ النَّواقيس فيه ما يُفرِّطُه
أيْدي الجَلاذِي وجُونٌ ما يُعَفِّينا
وقال أبو عمرو : الجَلاذِيّ : الصُّنَّاعُ ، واحدهم جُلْذِيّ .
وقال غيرة : الْجَلاذِيّ . خَدَمُ البيعة ؛ جَعَلهم جَلاذِيّ لِغِلَظِهِم .
ابن الأعرابي : اجْلَوَّذ ، إذا أَسْرَع ، ومثله اجْرَهَدَّ ، ومثله قوله : واجْلَوَّذَ المطر .
ذجل : أهمله الليث . وقال ابن الأعرابي : الذَّاجِل : الظَّالم ، وقد ذَجَلَ إذا ظلَمَ .
لجذ : أهمله الليث . ورَوى عمرو عن أبيه : لجِذَ الكلبُ ، ولَجَذَ ، ولَجَنَ : إذا وَلَغَ في الإناء . قال : واللَّجْذُ : الأكل بِطَرَفِ اللّسان ، ونَبْتٌ مَلْجوذٌ : إذا لم يتمكَّن منه السِّن من قِصَرِه فَلَسَّتْه الإبل .
قال الراجز :
مثل الوَأَي المُبْتَقِلِ اللَّجَّاذِ
ويقال للماشية إذا أكلت الكلأ ، قد لُجِذَ الكلأ ، ولَجِذَ الكلبُ الإناء ، إذا لَحِس .
وقال أبو زيد : إذا سألك رجُلٌ فأعطيْتَه ، ثم سألك ، قلت : لَجَذَني ، يَلْجُذُني لجْذاً .
لذج ذلج : أهمله الليث . وقال ابن دُرَيْدِ : لَذَجَ الماءُ في حَلْقِهِ وذَلَجه بمعنًى واحد .

##### Türkçe

ج ذ ل
**جذل** ، **جلذ** ، **لجذ** ، **ذجل** ، **لذج** ، **ذلج** : kullanımdadır.

**جذل** : Leys dedi: **الجَذْلُ**: yaban eşeğinin ve benzerinin boynunu dikerek (boynunu) kaldırmış olarak doğrulmasıdır.
Fiil: **جذَلَ يَجْذُلُ جُذُولاً**.
Dedi: ve **جَذِلَ يَجْذَلُ جَذَلاً**; o hâlde o **جَذِلٌ** ve **جَذْلانٌ**dır; ve bir kadın **جَذْلى**dır; **فَرِح** ve **فَرحان** gibi.
Dedim: Lebîd, şu sözünde (**جاذِلاً**)yı (**جَذِل**) mânasında câiz görmüştür:
وعانٍ فَكَكْناه بغير سُوَامه
فأصْبح يَمشي في المَحلَّةِ جاذِلاً
Yani: sevinmiş olarak sabahlamıştır.
Ve **الجاذِل** ve **الجاذي**: doğrulan (dikilen)dir; ve **جَذا** ve **جذَلَ يَجْذُو ويَجْذُلُ**.
Leys dedi: **الجِذْلُ**: her ağacın, tepesi gidince, kökü/aslıdır; dersin ki: şey **جِذْلِه**’ine döndü; yani aslına döndü.
Başkası dedi: bir şeyin aslına, fetha ve kesra ile, **جَذْلٌ** ve **جِذْلٌ** denir; aynı şekilde ağacın aslı kesilir; bazen dal/çubuk **جِذْلاً** kılınır.
Hadiste: “Kardeşinin gözündeki **القَذَاةَ**’yı nasıl görürsün de kendi gözündeki **الجِذْلَ**’i görmezsin?”

**جلذ** : Leys dedi: **الجُلْذِيُّ**: yürüyüşün/seyirin şiddetli olanıdır.
A‘câc, bir çölü vasfederek dedi:
الخِمْسُ والْخِمسُ بها جُلْذِيّ
Der ki: onda **خِمْس** yürüyüşü: şiddetlidir.
Asma‘î: **ناقَةٌ جُلْذِيَّةِ**: sert, şiddetli. Dedi: ve **الجِلْذَاءَةُ**: kalın (sert) yer/topraktır; çoğulu **جَلاَذِيّ**dir; o da **الحِزْباءَة**’dır.
Şemmir, İbn Şümeyl’den: **الجُلْذِيَّة**: kayalık sert zeminden kaba, kalın yer; pek yüksek değildir; develerin tırnaklarını keser; pek az boyun eğer (yumuşar) ve hiçbir şey bitirmez.
Leys dedi: ve **الجُلْذِيَّةُ** tırnaklardan da: kalın, sert olanıdır.
Ve **سيْرٌ جُلْذِي** ve **خمْسٌ جُلْذِيٌّ**: şiddetlidir.
Dedi: ve Asma‘î dedi: yürüyüşte **الاجْلِوَّاذُ** ve **الاجْرِوَّاط**: atılma/ilerleme ve sürattir.
Dedi: ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجِلْذيَّةُ**: kalın, şiddetli dişi devedir; onu, kalın sert toprak olan **جِلْذَأَةِ**’ye benzetti; o da kalın **النَّشْر**’dür.
Ve **اجْلَوَّذَ** yağmur: gittiği ve azaldığı zaman; aslı yürüyüşteki **الاجْلِوَّاذِ**dandır; o da hızlanmadır.
Dedi: ve İbn Mukbil’in şiirinde **الجَلاذِيُّ**, sert dişi deve olan **الجُلْذِيَّةِ**’nin cem‘idir. O da şudur:
صوتُ النَّواقيس فيه ما يُفرِّطُه
أيْدي الجَلاذِي وجُونٌ ما يُعَفِّينا
Ebû Amr dedi: **الجَلاذِيّ**: zanaatkârlardır; onların teki **جُلْذِيّ**dir.
Başkası dedi: **الْجَلاذِيّ**: kilisenin hizmetkârlarıdır; onları, kabalıklarından dolayı **جَلاذِيّ** kıldı.
İbnü’l-A‘râbî: **اجْلَوَّذ**: hızlandığı zaman; benzeri **اجْرَهَدَّ**; benzeri de şu sözdür: **واجْلَوَّذَ المطر**.

**ذجل** : Leys onu ihmal etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الذَّاجِل**: zâlimdir; ve zulmettiği zaman **ذَجَلَ**.

**لجذ** : Leys onu ihmal etti. Amr, babasından rivayet etti: **لجِذَ** köpek, ve **لَجَذَ** ve **لَجَنَ**: kabın içinde yaladığı zaman. Dedi: ve **اللَّجْذُ**: dilin ucu ile yemektir; ve **نَبْتٌ مَلْجوذٌ**: diş, kısalığından dolayı ona tam yerleşemediği zaman; develer onu yalayıp sıyırmıştır.
Râciz dedi:
مثل الوَأَي المُبْتَقِلِ اللَّجَّاذِ
Ve hayvanlara, otu yedikleri zaman, denir ki: ot **لُجِذَ**; ve köpek kabı **لَجِذَ**: yaladığı zaman.
Ebû Zeyd dedi: bir adam senden istedi de ona verdin, sonra senden istedi; dersin ki: beni **لَجَذَني**; beni **يَلْجُذُني**; **لجْذاً**.

**لذج ذلج** : Leys onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi: **لَذَجَ** su boğazında ve **ذَلَجه**: tek bir mânâ iledir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AC%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب: ابن الأَعرابي الذاجل الظالم، وقد ذَجَل إِذا ظَلَم.

##### Türkçe

**التهذيب**: İbnü’l-A‘râbî: **الذاجل** zâlimdir; ve zulmettiği zaman **ذَجَل** etmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AC%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الذجل، بالجيم، أهمله الجوهري، وقال ابن الأعرابي: هو الظلم، وهو ذاجل: جائر، نقله الأزهري، والصاغاني.

##### Türkçe

**الذجل**; **الجيم** ile: el-Cevherî onu ihmal etti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, zulümdür; ve o **ذاجل**’dir: câirdir (haksızlık edendir). Bunu el-Ezherî ve es-Sâğânî nakletti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AC%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَجَلَ
ذَجَلَ U ( n. ac. ذَجْل 1 ),
a.  Oppressed.

##### Türkçe

ذَجَلَ
ذَجَلَ U (mastarı: **ذَجْل** 1),
a. Ezildi.
