# ذحج (ذ-ح-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%AD%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ح - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والجيم والذال معهما
ذ ح ج مستعمل فقط
ذحج:
ذَحَجَتِ المرأةُ بَوَلَدِها، إذا رَمَتْ به عندَ الوِلادة. ومَذْحِجٌ: اسم رجل

##### Türkçe

باب **الحاء** و**الجيم** و**الذال** معهما
**ذ ح ج** yalnızca kullanılandır
**ذحج**:
**ذَحَجَتِ** kadın, çocuğunu **بَوَلَدِها**; doğum sırasında onu attığı zaman. Ve **مَذْحِجٌ**: bir adamın adıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ج ذ
ذحج
أهمل الليث هذا الباب كلّه ، وقد استعمِل منه : ذَحَجَ .
ذحج : أخبرني المُنْذِري عن أبي العَبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : وَلَدَ أُدَدُ بن زيد بن مُرَّةَ بن يَشْجُب مُرَّةَ والأشعَر . وأمهما دَلَّةُ بنت ذي مَنْجِشَان الحِمْيرَي فهلكت فخلف على أُخْتها مُدِلَّة بنت ذي مَنْجِشَان فولدت مالكاً وطيِّئاً واسمه جَلْهَمَة ، ثم هلك أُدَدُ فلن تتزوج مُدِلَّةُ وأقامت على ولديها مالك وطَيء ، فقيل : أذْحَجَت على ولدِيها أي أقامت ، فسُمِّي مالك وطيِّءٌ مَذْحِجاً .
وقال غيره : مَذْحِجٌ : أكَمة ولدتْهُما عندها فسُمُّوا مَذْحجاً .
وقال ابن دُرَيد : ذَحَجَه وَسَحَجَه بمعنى واحد ، قال : وذَحَجَتْه الريح أي جرَّتْه .

##### Türkçe

ح ج ذ
**ذحج**

Leys bu bâbın tamamını ihmâl etti; hâlbuki ondan şu kullanılmıştır: **ذَحَجَ**.

**ذحج**: Münzirî bana, Ebû’l-‘Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi ki o şöyle dedi: Üded b. Zeyd b. Mürre b. Yeşcub, Mürre’yi ve el-Eş‘ar’ı doğurdu. İkisinin annesi, Himyerî Zî Mencişân’ın kızı Delle’dir; sonra öldü; bunun üzerine kız kardeşi, Zî Mencişân’ın kızı Müdille ile evlendi; o da Mâlik’i ve Tayy’ı doğurdu; onun adı Celheme’dir. Sonra Üded öldü; artık Müdille evlenmedi ve iki oğlu Mâlik ve Tayy’ın yanında ikamet etti; bunun üzerine “iki oğlunun yanında ikamet etti” yani ikamet etti mânasında “**أذْحَجَت**” denildi; böylece Mâlik ve Tayy’a **مَذْحِجاً** adı verildi.

Bir başkası dedi ki: **مَذْحِجٌ**: ikisini yanında doğurduğu bir tepeciktir; bu yüzden **مَذْحجاً** diye adlandırıldılar.

İbn Düreyd dedi ki: **ذَحَجَه** ve **سَحَجَه** bir mânadadır. Dedi ki: “Rüzgâr onu **ذَحَجَتْه**” yani onu sürükledi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذَّحْجُ: كالسَّحْجُ سَواءً. وقد ذَحَجَه وذَحَجَتْهُ الريح: جَرَّته من موضع إِلى موضع وحركته. وذَحَجَهُ ذَحْجاً: عَرَكَهُ، والدال لغة وقد تقدم. وذَحَجَتِ المرأَة بولدها: رمت به عند الولادة. وأَذْحَجَتِ المرأَة على ولدها: أَقامت. ومَذْحِجٌ: مالِكٌ وطيئٌ، سمِّيا بذلك لأَن أُمهما لما هلك بعلها أَذْحَجَتْ على ابْنَيْها طَيِّئٍ ومالكٍ هذين، فلم تتزوَّجْ بَعْدَ أُدَدٍ. روى الأَزهري عن ابن الأَعرابي، قال: وَلَدَ أُدَدُ بنُ زيدِ بنِ مُرَّةَ بنِ يَشْجُبَ مُرَّةَ والأَشْعَرَ، وأُمُّهما دَلَّةُ بِنْتُ ذي مَنْجِشَانَ الحميري فهلكت، فَخَلَفَ على أُختها مُدِلَّةَ فولدت مالكاً وطَيِّئاً واسمه جَلْهَمَةُ، ثم هلَكَ أُدَدُ فلم تتزوج مُدِلَّةُ، وأَقامت على ولديها مالك وطَيِّئٍ مَذْحِجاً. ومَذْحِجٌ: اسم أَكَمَةٍ، قيل بها سميت أُمُّ مالكٍ وطَيِّئٍ مَذْحِجاً ثم صار اسماً للقبيلة؛ قال ابن سيده: والأَوَّل أَعرف. وقال الجوهري في فصل الميم من حرف الجيم مذحج ترجمةً، قال في نصها: مذحج مثال مسجد أَبو قبيلة من اليمن وهو مَذْحِجُ ابنُ يُحابِرَ بنِ مالكِ بن زَيْدِ بن كهْلانَ بن سَبَإ. قال سيبويه: الميم من نفس الكلمة، هذا نص الجوهري. ووجدتُ في حاشية النسخة ما صورته: هذا غلطٌ منه على سيبويه، إِنما هو مَأْجَجٌ جعل ميمها أَصلاً كمَهْدَدٍ، لولا ذلك لكان مَأَجًّا ومَهَدًّا كَمَفَرٍّ، وفي الكلام فَعْلَلٌ جَعْفَرٌ وليس فيه فَعْلِلٌ، فَمَذْحِجٌ مَفْعِلٌ ليس إِلاَّ، وكَمَذْحِجٍ مَنْبِجٌ يحكم على زيادة الميم بالكثرة وعدم النظير.

##### Türkçe

**الذَّحْجُ**: **السَّحْجُ** gibi, eşit olarak. Ve onu **ذَحَجَه** ve rüzgâr onu **ذَحَجَتْهُ**: onu bir yerden bir yere sürükledi ve onu hareket ettirdi. Ve onu **ذَحَجَهُ ذَحْجاً**: onu ovdu; ve **الدال** bir lehçedir, ve daha önce geçmiştir. Ve kadın çocuğuyla **ذَحَجَتِ**: doğum sırasında onu attı. Ve kadın çocuğunun üzerine **أَذْحَجَتِ**: ikamet etti. Ve **مَذْحِجٌ**: **مالِكٌ** ve **طيئٌ**; ikisi bu adla adlandırıldı; çünkü anneleri, kocası helâk olunca, bu ikisi olan **طَيِّئٍ** ve **مالكٍ** oğullarının üzerine **أَذْحَجَتْ**; böylece **أُدَدٍ**’den sonra evlenmedi. Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi ki: **أُدَدُ بنُ زيدِ بنِ مُرَّةَ بنِ يَشْجُبَ**; **مُرَّةَ** ve **الأَشْعَرَ**’ı doğurdu; ikisinin annesi **دَلَّةُ بِنْتُ ذي مَنْجِشَانَ** el-Himyerî’dir; sonra helâk oldu; bunun üzerine kız kardeşi **مُدِلَّةَ** ile evlendi; o da **مالكاً** ve **طَيِّئاً**’ı doğurdu; onun adı **جَلْهَمَةُ**’dır; sonra **أُدَدُ** helâk oldu da **مُدِلَّةُ** evlenmedi; ve iki oğlu **مالك** ve **طَيِّئٍ** üzerine **مَذْحِجاً** olarak ikamet etti.

Ve **مَذْحِجٌ**: bir tepeciğin adıdır; denildi ki, **مالكٍ** ve **طَيِّئٍ**’in annesi **مَذْحِجاً** onunla adlandırıldı, sonra kabile için bir ad oldu; İbn Sîde dedi ki: birincisi daha bilinir. Cevherî, **الجيم** harfinin **الميم** faslında **مذحج**’i bir madde başlığı olarak söyledi; metninde dedi ki: **مذحج** **مسجد** vezninde, Yemen’den bir kabilenin babasıdır; o, **مَذْحِجُ ابنُ يُحابِرَ بنِ مالكِ بن زَيْدِ بن كهْلانَ بن سَبَإ**’dir. Sîbeveyh dedi ki: **الميم** kelimenin kendisindendir; bu, Cevherî’nin metnidir. Ve nüshanın haşiyesinde sureti şu olanı buldum: Bu, onun Sîbeveyh’e karşı bir yanlışıdır; ancak o **مَأْجَجٌ**’dir; **مَهْدَدٍ** gibi, **الميم**’ini asl yaptı; bu olmasaydı **مَأَجًّا** ve **مَهَدًّا** olurdu, **مَفَرٍّ** gibi; ve sözde **فَعْلَلٌ** vardır: **جَعْفَرٌ**; onda **فَعْلِلٌ** yoktur; öyleyse **مَذْحِجٌ** ancak **مَفْعِلٌ**’dir; ve **مَذْحِجٍ** gibi **مَنْبِجٌ**; **الميم**’in ziyadeliğine, çokluk ve benzerinin bulunmamasıyla hükmedilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ذ حجة، كمنعه  ذحجا  : سحجه  والذحج: كالسحج، سواء. قد ذححت  الريح فلانا: جرته من موضع إلى  موضع  آخر  وحركته.  ومذحج كمجلس  ، وهو الذي جزم به أئمة اللغة والأنساب وشذ ابن خلكان في الوفيات فضبطه بضم الميم: شعب عظيم، فيه قبائل وأفحاذ وبطون، واسمه مالك بن أدد، قاله العينى. وقال ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة، كالمبرد في الكامل: مذحج هو مالك بن زيد بن كهلان ابن سبإ. وفي اللسان: ومذحج: مالك وطيئ، سميا بذلك لأن أمهما لما هلك بعلها أذحجت على ابنيها طيئ ومالك هذين، فلم تتزوج بعد أدد. روى الأزهري عن ابن الأعرابي قال: ولد أدد بن زيد بن مرو بن يشجب، مرة، والأشعر، وأمهما دلة بنت ذي منجشان الحميري، فهلكت فخلف على أختها مدلة، فودلت مالكا وطيئا واسمه جلهمة، ثم هلك أدد فلم تتزوج مدلة، وأقامت على ولديها مالك وطيئ. وقيل مذحج اسم  أكمة  حمراء باليمن  ولدت مالكا وطيئا أمهما عندها  ، أي تلك الأكمة. وفي الروض للسهيلي: ومالك هو مذحج: سموا مذحجا بأكمة نزلوا إليها، وأن مذحجا من كهلان بن سبإ. وقال ابن دريد: مذحج أكمة ولدت عليها أمهم  فسموا مذحجا  ، قال: ومذحج مفعل من قولهم ذحجت الأديم وغيره إذا دلكته، هذا قول ابن دريد، ثم صار اسما للقبيلة، قال ابن سيده: والأول أعرف.  وذكر الجوهري إياه في الميم غلط، وإن أحاله على سيبويه  ، نص عبارة الجوهري في فصل الميم من حرف الجيم: مذحج مثال مسجد أبو قبيلة من اليمن، وهو مذحج بن يحابر بن مالك بن زيد بن كهلان ابن سبإ، وقال سيبويه: الميم من نفس الكلمة، هذا نص الجوهري، وأراد شيخنا أن يصلح كلام الجوهري ويجيب عنه ويمحضه عن الغلط فلم يفعل شيئا، كيف وقد نقل ابن منظور أنه وجد في حاشية النسخة ما صورته: هذا غلط منه على سيبويه، إنما هو مأجج، جعل ميمها أصلا كمهدد، لولا ذلك لكان مأجا ومهدا كمفر، وفي الكلام فعلل كجعفر، وليس فيه فعلل، فمذحج مفعل ليس إلا، وكمذحج منبج، يحكم على زيادة الميم بالكثرة وعدم النظير.  وأذحجت  ، أي أقمت  ، يقال: أذحجت المرأة على ولدها إذا أقامت، ومنه أخذ مذحج، كما تقدم. وذحجه ذحجا: عركه، والدال لغة، وقد تقدم. وذحجت المرأة بولدها: رمت به عند الولادة. وذحج الأديم: دلكه، كما تقدم. وفي العناية، فس سورة نوح: يجوز في مذحج الصرف وعدمه، وأن المرأة سميت باسم الأكمة، ثم سميت بها القبيلة.

##### Türkçe

ذ حجة، **كمنعه** **ذحجا**: onu sıyırdı; ve **الذحج**: **كالسحج** gibi, eşittir. Şüphesiz: “**قد ذححت  الريح فلانا**”: rüzgâr onu bir yerden başka bir yere sürükledi ve onu hareket ettirdi. Ve **مذحج** **كمجلس**: ve o, dil ve nesep imamlarının kesinleştirdiği şeydir; İbn Hallikân **في الوفيات**’ta şâz oldu da onu **بضم الميم** ile ضبط etti: büyük bir şube (kavim); onda kabileler, kollar ve batınlar vardır; ve onun adı **مالك بن أدد**’dir; bunu **العينى** söyledi. Ve İbn Ebî’l-Hadîd, **شرح نهج البلاغة**’de, **كالمبرد في الكامل** gibi dedi: **مذحج**; **مالك بن زيد بن كهلان ابن سبإ**’dir. Ve **اللسان**’da: ve **مذحج**: **مالك** ve **طيئ**; ikisi bununla adlandırıldı; çünkü anneleri, kocası helâk olunca, iki oğlu **طيئ** ve şu **مالك** üzerine **أذحجت**; artık **أدد**’den sonra evlenmedi. Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **أدد بن زيد بن مرو بن يشجب**; **مرة**’yi ve **الأشعر**’i doğurdu; ikisinin annesi **دلة بنت ذي منجشان الحميري**’dir; sonra o helâk oldu da kız kardeşi **مدلة** onun yerine geçti; böylece **مالكا** ve **طيئا**’yı—adı **جلهمة**’dir—doğurdu; sonra **أدد** helâk oldu da **مدلة** evlenmedi; ve iki oğlu **مالك** ve **طيئ** üzerinde ikamet etti. Ve denildi ki: **مذحج** Yemen’de kırmızı bir tepeciğin adıdır; anneleri onun yanında iken **مالكا** ve **طيئا** doğurdu; yani o tepecik. Ve Süheylî’nin **الروض**’unda: ve **مالك** o **مذحج**’dir: **مذحجا** diye adlandırıldılar; ona indikleri bir tepecik sebebiyle; ve **مذحج**’in **كهلان بن سبإ**’den olduğu (da). Ve İbn Düreyd dedi: **مذحج** bir tepeciktir; anneleri onun üzerinde doğurdu; böylece **مذحجا** diye adlandırıldılar; dedi ki: ve **مذحج** onların “**ذحجت الأديم** ve başkasını, onu ovaladığın zaman” sözünden **مفعل**’dir; bu, İbn Düreyd’in sözüdür; sonra kabile için bir isim oldu. İbn Sîde dedi: ve birincisi daha bilinir. Ve Cevherî onu **الميم**’de zikretti; yanlıştır; her ne kadar onu Sîbeveyh’e havale etmişse de. Cevherî’nin ibaresinin nassı, **فصل الميم من حرف الجيم**’dedir: **مذحج** **مثال مسجد**; Yemen’den bir kabilenin babasıdır; ve o, **مذحج بن يحابر بن مالك بن زيد بن كهلان ابن سبإ**’dir. Ve Sîbeveyh dedi: **الميم** kelimenin kendisindendir. Bu, Cevherî’nin nassıdır. Şeyhimiz, Cevherî’nin sözünü düzeltmek ve ona cevap vermek ve onu yanlıştan arındırmak istedi de hiçbir şey yapmadı; nasıl yapsın ki, İbn Manzûr, nüshanın hâşiyesinde sureti şu olanı bulduğunu nakletmiştir: Bu, onun Sîbeveyh’e karşı yanlışıdır; ancak o **مأجج**’dir; onun **ميم**’ini **كمهدد** gibi asl yaptı; bu olmasaydı **كمفر** gibi **مأجا** ve **مهدا** olurdu; ve sözde **فعلل** vardır, **كجعفر** gibi; onda **فعلل** yoktur; öyleyse **مذحج** ancak **مفعل**’dir; ve **كمذحج منبج**; **الميم**’in ziyadeliğine, çokluk ve benzerinin bulunmamasıyla hükmedilir. Ve **أذحجت**: yani ikamet etti; “Kadın, çocuğu üzerinde ikamet ederse **أذحجت المرأة على ولدها** denir”; ve ondan **مذحج** alınmıştır; daha önce geçtiği gibi. Ve “**ذحجه ذحجا**”: onu ovuşturdu; ve **الدال** bir lehçedir; ve daha önce geçti. Ve “**ذحجت المرأة بولدها**”: doğum sırasında onu attı. Ve **ذحج الأديم**: onu ovaladı; daha önce geçtiği gibi. Ve **العناية**’de, **فس سورة نوح**: **مذحج**’de sarf (tenvin) ve sarf etmemek caizdir; ve kadının tepeciğin adıyla adlandırıldığı, sonra kabilenin onunla adlandırıldığı (da).

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَحَجَ
ذَحَجَ A ( n. ac. ذَحْج 1 ),
a.  Peeled.

b.  Swept away ( wind ).

##### Türkçe

**ذَحَجَ**
**ذَحَجَ** A (isim-fiil: **ذَحْج** 1),
a. Soydu.

b. (Rüzgâr) süpürüp götürdü.
