# ذحج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%AD%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذحج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذحج

الذَّحْجُ: كالسَّحْجُ سَواءً. وقد ذَحَجَه وذَحَجَتْهُ الريح: جَرَّته من موضع إِلى موضع وحركته. وذَحَجَهُ ذَحْجاً: عَرَكَهُ، والدال لغة وقد تقدم. وذَحَجَتِ المرأَة بولدها: رمت به عند الولادة. وأَذْحَجَتِ المرأَة على ولدها: أَقامت. ومَذْحِجٌ: مالِكٌ وطيئٌ، سمِّيا بذلك لأَن أُمهما لما هلك بعلها أَذْحَجَتْ على ابْنَيْها طَيِّئٍ ومالكٍ هذين، فلم تتزوَّجْ بَعْدَ أُدَدٍ. روى الأَزهري عن ابن الأَعرابي، قال: وَلَدَ أُدَدُ بنُ زيدِ بنِ مُرَّةَ بنِ يَشْجُبَ مُرَّةَ والأَشْعَرَ، وأُمُّهما دَلَّةُ بِنْتُ ذي مَنْجِشَانَ الحميري فهلكت، فَخَلَفَ على أُختها مُدِلَّةَ فولدت مالكاً وطَيِّئاً واسمه جَلْهَمَةُ، ثم هلَكَ أُدَدُ فلم تتزوج مُدِلَّةُ، وأَقامت على ولديها مالك وطَيِّئٍ مَذْحِجاً. ومَذْحِجٌ: اسم أَكَمَةٍ، قيل بها سميت أُمُّ مالكٍ وطَيِّئٍ مَذْحِجاً ثم صار اسماً للقبيلة؛ قال ابن سيده: والأَوَّل أَعرف. وقال الجوهري في فصل الميم من حرف الجيم مذحج ترجمةً، قال في نصها: مذحج مثال مسجد أَبو قبيلة من اليمن وهو مَذْحِجُ ابنُ يُحابِرَ بنِ مالكِ بن زَيْدِ بن كهْلانَ بن سَبَإ. قال سيبويه: الميم من نفس الكلمة، هذا نص الجوهري. ووجدتُ في حاشية النسخة ما صورته: هذا غلطٌ منه على سيبويه، إِنما هو مَأْجَجٌ جعل ميمها أَصلاً كمَهْدَدٍ، لولا ذلك لكان مَأَجًّا ومَهَدًّا كَمَفَرٍّ، وفي الكلام فَعْلَلٌ جَعْفَرٌ وليس فيه فَعْلِلٌ، فَمَذْحِجٌ مَفْعِلٌ ليس إِلاَّ، وكَمَذْحِجٍ مَنْبِجٌ يحكم على زيادة الميم بالكثرة وعدم النظير.

### Türkçe

**الذَّحْجُ**: **السَّحْجُ** gibi, eşit olarak. Ve onu **ذَحَجَه** ve rüzgâr onu **ذَحَجَتْهُ**: onu bir yerden bir yere sürükledi ve onu hareket ettirdi. Ve onu **ذَحَجَهُ ذَحْجاً**: onu ovdu; ve **الدال** bir lehçedir, ve daha önce geçmiştir. Ve kadın çocuğuyla **ذَحَجَتِ**: doğum sırasında onu attı. Ve kadın çocuğunun üzerine **أَذْحَجَتِ**: ikamet etti. Ve **مَذْحِجٌ**: **مالِكٌ** ve **طيئٌ**; ikisi bu adla adlandırıldı; çünkü anneleri, kocası helâk olunca, bu ikisi olan **طَيِّئٍ** ve **مالكٍ** oğullarının üzerine **أَذْحَجَتْ**; böylece **أُدَدٍ**’den sonra evlenmedi. Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi ki: **أُدَدُ بنُ زيدِ بنِ مُرَّةَ بنِ يَشْجُبَ**; **مُرَّةَ** ve **الأَشْعَرَ**’ı doğurdu; ikisinin annesi **دَلَّةُ بِنْتُ ذي مَنْجِشَانَ** el-Himyerî’dir; sonra helâk oldu; bunun üzerine kız kardeşi **مُدِلَّةَ** ile evlendi; o da **مالكاً** ve **طَيِّئاً**’ı doğurdu; onun adı **جَلْهَمَةُ**’dır; sonra **أُدَدُ** helâk oldu da **مُدِلَّةُ** evlenmedi; ve iki oğlu **مالك** ve **طَيِّئٍ** üzerine **مَذْحِجاً** olarak ikamet etti.

Ve **مَذْحِجٌ**: bir tepeciğin adıdır; denildi ki, **مالكٍ** ve **طَيِّئٍ**’in annesi **مَذْحِجاً** onunla adlandırıldı, sonra kabile için bir ad oldu; İbn Sîde dedi ki: birincisi daha bilinir. Cevherî, **الجيم** harfinin **الميم** faslında **مذحج**’i bir madde başlığı olarak söyledi; metninde dedi ki: **مذحج** **مسجد** vezninde, Yemen’den bir kabilenin babasıdır; o, **مَذْحِجُ ابنُ يُحابِرَ بنِ مالكِ بن زَيْدِ بن كهْلانَ بن سَبَإ**’dir. Sîbeveyh dedi ki: **الميم** kelimenin kendisindendir; bu, Cevherî’nin metnidir. Ve nüshanın haşiyesinde sureti şu olanı buldum: Bu, onun Sîbeveyh’e karşı bir yanlışıdır; ancak o **مَأْجَجٌ**’dir; **مَهْدَدٍ** gibi, **الميم**’ini asl yaptı; bu olmasaydı **مَأَجًّا** ve **مَهَدًّا** olurdu, **مَفَرٍّ** gibi; ve sözde **فَعْلَلٌ** vardır: **جَعْفَرٌ**; onda **فَعْلِلٌ** yoktur; öyleyse **مَذْحِجٌ** ancak **مَفْعِلٌ**’dir; ve **مَذْحِجٍ** gibi **مَنْبِجٌ**; **الميم**’in ziyadeliğine, çokluk ve benzerinin bulunmamasıyla hükmedilir.
