# ذحج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%AD%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذحج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ذحج

ذ حجة، كمنعه  ذحجا  : سحجه  والذحج: كالسحج، سواء. قد ذححت  الريح فلانا: جرته من موضع إلى  موضع  آخر  وحركته.  ومذحج كمجلس  ، وهو الذي جزم به أئمة اللغة والأنساب وشذ ابن خلكان في الوفيات فضبطه بضم الميم: شعب عظيم، فيه قبائل وأفحاذ وبطون، واسمه مالك بن أدد، قاله العينى. وقال ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة، كالمبرد في الكامل: مذحج هو مالك بن زيد بن كهلان ابن سبإ. وفي اللسان: ومذحج: مالك وطيئ، سميا بذلك لأن أمهما لما هلك بعلها أذحجت على ابنيها طيئ ومالك هذين، فلم تتزوج بعد أدد. روى الأزهري عن ابن الأعرابي قال: ولد أدد بن زيد بن مرو بن يشجب، مرة، والأشعر، وأمهما دلة بنت ذي منجشان الحميري، فهلكت فخلف على أختها مدلة، فودلت مالكا وطيئا واسمه جلهمة، ثم هلك أدد فلم تتزوج مدلة، وأقامت على ولديها مالك وطيئ. وقيل مذحج اسم  أكمة  حمراء باليمن  ولدت مالكا وطيئا أمهما عندها  ، أي تلك الأكمة. وفي الروض للسهيلي: ومالك هو مذحج: سموا مذحجا بأكمة نزلوا إليها، وأن مذحجا من كهلان بن سبإ. وقال ابن دريد: مذحج أكمة ولدت عليها أمهم  فسموا مذحجا  ، قال: ومذحج مفعل من قولهم ذحجت الأديم وغيره إذا دلكته، هذا قول ابن دريد، ثم صار اسما للقبيلة، قال ابن سيده: والأول أعرف.  وذكر الجوهري إياه في الميم غلط، وإن أحاله على سيبويه  ، نص عبارة الجوهري في فصل الميم من حرف الجيم: مذحج مثال مسجد أبو قبيلة من اليمن، وهو مذحج بن يحابر بن مالك بن زيد بن كهلان ابن سبإ، وقال سيبويه: الميم من نفس الكلمة، هذا نص الجوهري، وأراد شيخنا أن يصلح كلام الجوهري ويجيب عنه ويمحضه عن الغلط فلم يفعل شيئا، كيف وقد نقل ابن منظور أنه وجد في حاشية النسخة ما صورته: هذا غلط منه على سيبويه، إنما هو مأجج، جعل ميمها أصلا كمهدد، لولا ذلك لكان مأجا ومهدا كمفر، وفي الكلام فعلل كجعفر، وليس فيه فعلل، فمذحج مفعل ليس إلا، وكمذحج منبج، يحكم على زيادة الميم بالكثرة وعدم النظير.  وأذحجت  ، أي أقمت  ، يقال: أذحجت المرأة على ولدها إذا أقامت، ومنه أخذ مذحج، كما تقدم. وذحجه ذحجا: عركه، والدال لغة، وقد تقدم. وذحجت المرأة بولدها: رمت به عند الولادة. وذحج الأديم: دلكه، كما تقدم. وفي العناية، فس سورة نوح: يجوز في مذحج الصرف وعدمه، وأن المرأة سميت باسم الأكمة، ثم سميت بها القبيلة.

### Türkçe

ذ حجة، **كمنعه** **ذحجا**: onu sıyırdı; ve **الذحج**: **كالسحج** gibi, eşittir. Şüphesiz: “**قد ذححت  الريح فلانا**”: rüzgâr onu bir yerden başka bir yere sürükledi ve onu hareket ettirdi. Ve **مذحج** **كمجلس**: ve o, dil ve nesep imamlarının kesinleştirdiği şeydir; İbn Hallikân **في الوفيات**’ta şâz oldu da onu **بضم الميم** ile ضبط etti: büyük bir şube (kavim); onda kabileler, kollar ve batınlar vardır; ve onun adı **مالك بن أدد**’dir; bunu **العينى** söyledi. Ve İbn Ebî’l-Hadîd, **شرح نهج البلاغة**’de, **كالمبرد في الكامل** gibi dedi: **مذحج**; **مالك بن زيد بن كهلان ابن سبإ**’dir. Ve **اللسان**’da: ve **مذحج**: **مالك** ve **طيئ**; ikisi bununla adlandırıldı; çünkü anneleri, kocası helâk olunca, iki oğlu **طيئ** ve şu **مالك** üzerine **أذحجت**; artık **أدد**’den sonra evlenmedi. Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **أدد بن زيد بن مرو بن يشجب**; **مرة**’yi ve **الأشعر**’i doğurdu; ikisinin annesi **دلة بنت ذي منجشان الحميري**’dir; sonra o helâk oldu da kız kardeşi **مدلة** onun yerine geçti; böylece **مالكا** ve **طيئا**’yı—adı **جلهمة**’dir—doğurdu; sonra **أدد** helâk oldu da **مدلة** evlenmedi; ve iki oğlu **مالك** ve **طيئ** üzerinde ikamet etti. Ve denildi ki: **مذحج** Yemen’de kırmızı bir tepeciğin adıdır; anneleri onun yanında iken **مالكا** ve **طيئا** doğurdu; yani o tepecik. Ve Süheylî’nin **الروض**’unda: ve **مالك** o **مذحج**’dir: **مذحجا** diye adlandırıldılar; ona indikleri bir tepecik sebebiyle; ve **مذحج**’in **كهلان بن سبإ**’den olduğu (da). Ve İbn Düreyd dedi: **مذحج** bir tepeciktir; anneleri onun üzerinde doğurdu; böylece **مذحجا** diye adlandırıldılar; dedi ki: ve **مذحج** onların “**ذحجت الأديم** ve başkasını, onu ovaladığın zaman” sözünden **مفعل**’dir; bu, İbn Düreyd’in sözüdür; sonra kabile için bir isim oldu. İbn Sîde dedi: ve birincisi daha bilinir. Ve Cevherî onu **الميم**’de zikretti; yanlıştır; her ne kadar onu Sîbeveyh’e havale etmişse de. Cevherî’nin ibaresinin nassı, **فصل الميم من حرف الجيم**’dedir: **مذحج** **مثال مسجد**; Yemen’den bir kabilenin babasıdır; ve o, **مذحج بن يحابر بن مالك بن زيد بن كهلان ابن سبإ**’dir. Ve Sîbeveyh dedi: **الميم** kelimenin kendisindendir. Bu, Cevherî’nin nassıdır. Şeyhimiz, Cevherî’nin sözünü düzeltmek ve ona cevap vermek ve onu yanlıştan arındırmak istedi de hiçbir şey yapmadı; nasıl yapsın ki, İbn Manzûr, nüshanın hâşiyesinde sureti şu olanı bulduğunu nakletmiştir: Bu, onun Sîbeveyh’e karşı yanlışıdır; ancak o **مأجج**’dir; onun **ميم**’ini **كمهدد** gibi asl yaptı; bu olmasaydı **كمفر** gibi **مأجا** ve **مهدا** olurdu; ve sözde **فعلل** vardır, **كجعفر** gibi; onda **فعلل** yoktur; öyleyse **مذحج** ancak **مفعل**’dir; ve **كمذحج منبج**; **الميم**’in ziyadeliğine, çokluk ve benzerinin bulunmamasıyla hükmedilir. Ve **أذحجت**: yani ikamet etti; “Kadın, çocuğu üzerinde ikamet ederse **أذحجت المرأة على ولدها** denir”; ve ondan **مذحج** alınmıştır; daha önce geçtiği gibi. Ve “**ذحجه ذحجا**”: onu ovuşturdu; ve **الدال** bir lehçedir; ve daha önce geçti. Ve “**ذحجت المرأة بولدها**”: doğum sırasında onu attı. Ve **ذحج الأديم**: onu ovaladı; daha önce geçtiği gibi. Ve **العناية**’de, **فس سورة نوح**: **مذحج**’de sarf (tenvin) ve sarf etmemek caizdir; ve kadının tepeciğin adıyla adlandırıldığı, sonra kabilenin onunla adlandırıldığı (da).
