# ذحل (ذ-ح-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%AD%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ح - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والذال واللام معهما
ح ذ ل، ذ ح ل يستعملان فقط
حذلك
الحَذَل مُثَقَّل: حُمْرة في العَيْن، تقول: حَذِلَتْ عَيْنُه حَذَلاً، وعُيُونٌ حُذَّل في قوله:
ما بالُ دَمْعِ عَيْنِكَ المُهَلَّـل		والشَّوقُ شاجٍ للعُيُون الحُذَّلِ
يصفُها كأنَّ تلك الحُمرة تَعتريها من سِدَّة النَّظر إلى ما أُعْجِبَتْ به
ذحل:
الذَّحْلُ: طَلَب مُكافأَةٍ بحِنايةٍ جُنِيَتْ عَلَيْك، أو عَداوةٍ أُتِيَتْ إليك.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الذال** ve **اللام** onlarla birlikte

**ح ذ ل**, **ذ ح ل** yalnızca kullanılırlar

**حذلك**

**الحَذَل** مُثَقَّل: gözde bir kızıllık; dersin ki: “Gözü **حَذَلاً** **حَذِلَتْ**”; ve “**حُذَّل** gözler”, şu sözünde:
ما بالُ دَمْعِ عَيْنِكَ المُهَلَّـل		والشَّوقُ شاجٍ للعُيُون الحُذَّلِ
Onu vasfeder; sanki o kızıllık, beğendiği şeye bakmayı sürdürmekten ona arız oluyormuş gibi.

**ذحل**:
**الذَّحْلُ**: sana karşı işlenmiş bir cinayete, yahut sana yöneltilmiş bir düşmanlığa karşılık olarak bir mükâfat talebi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الذَحْلُ: الحِقْدُ والعداوةُ. يقال: طلب بذَحْلِهِ، أي بثأره. والجمع ذُحولٌ.

##### Türkçe

**الذَحْلُ**: kin ve düşmanlık. Denilir ki: **طلب بذَحْلِهِ**; yani, intikamıyla. Çoğulu **ذُحولٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ذ ل
حذل ، ذحل
استعمل من وجوهه : حذل ، ذحل .
حذل : قال الليث : الحَذَل ( مُثَقَّل ) : حُمْرَةٌ في العَيْن . تقولُ : حَذِلتْ عَيْنُه حَذَلاً .
وقال العَجّاجُ :
والشَّوْقُ شَاجٍ لِلْعُيونِ الحُذَّلِ
وصَفَها كأنَّ تلكَ الْحمْرَة اعْتَرتْها مِنْ شِدَّةِ النَّظرِ إلى ما أَعْجِبَتْ به .
وقال أبو حاتم : الحَذَلُ : حُمْرَةٌ في العيْنِ وانْسِلاَقٌ وسَيَلانٌ . وانْسِلاَقُهَا : حُمْرَةٌ تَعْتَرِيها .
وقال أبو زيد : الحَذَلُ : طُولُ البُكاء وأَلاَّ تَجِفَّ العَيْنُ .
ابن الأعرابي : الحُذَالُ : انسلاق العين .
والحَذَالُ بفتح الحاء : صَمْغُ الطَّلْح إذا خرَجَ فأكلَ العُودَ فانحَتَّ واخْتَلَط بالصَّمْغ وَإذا كانَ كذلكَ لم يُؤْكل ولَمْ يُنتفَع بِهِ .
أخبرَني المُنْذِريّ عنْ أبي العبَّاس عن سَلَمة عن الفرّاء قال الْحُذالُ : حَيْضُ السَّمُر وقال نُسَمِّيه الدُّوَدِم : وذلكَ أَنهم يَحُزُّونَ حَزّاً في ساق السَّمُرَةِ فيخرُجُ منها دَمٌ كأَنَّه حَيْضٌ ، وأنشد :
كأَنَّ نبيذكَ هذا الحُذَال
قال : والحِذْلُ : الحُجْزَةُ .
وقال ثعلبٌ : وسمِعْتُه يقولُ : حُجْزَتُه وحُذْلَتُه وحُزَّته وحُبْكتُه واحِدٌ .
ذحل : قال الليث : الذَّحْلُ : طَلَبُ مكافأَةٍ بجِنَايَةٍ جُنِيتْ عَلَيْك أو عَداوةٍ أُتِيتْ إليك .
قُلتُ : وجمع الذَّحْلِ ذُحُول وهُوَ التِّرَةُ .

##### Türkçe

ح ذ ل
**حذل** ، **ذحل**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **حذل** ، **ذحل**.

**حذل**: Leys dedi: **الحَذَل** (ağırlaştırılmış): gözde bir kızıllıktır. Dersin ki: Gözü **حَذَلاً** **حَذِلتْ**.

A‘câc dedi:
والشَّوْقُ شَاجٍ لِلْعُيونِ الحُذَّلِ

Onu, sanki o kızıllık, beğendiği şeye şiddetli bakıştan dolayı ona arız olmuş gibi vasfetti.

Ebû Hâtim dedi: **الحَذَلُ**: gözde kızıllık ve sıyrılma ve akmadır. Onun sıyrılması: ona arız olan bir kızıllıktır.

Ebû Zeyd dedi: **الحَذَلُ**: ağlamanın uzunluğu ve gözün kurumamasıdır.

İbnü’l-A‘râbî: **الحُذَالُ**: gözün sıyrılmasıdır.

**الحَذَالُ** (hâ’nın fethiyle): **الطَّلْح**’ın zamkıdır; çıktığı zaman dalı yer, böylece incelir ve zamkla karışır; böyle olunca yenmez ve ondan faydalanılmaz.

Münzirî bana, Ebû’l-‘Abbâs’tan, o da Seleme’den, o da Ferrâ’dan haber verdi; dedi ki: **الْحُذالُ**: **السَّمُر**’un hayzıdır. Ve biz ona **الدُّوَدِم** deriz. Bu, onların **السَّمُرَة**’nin gövdesinde bir kesik kesmeleri sebebiyledir; ondan, sanki hayzmış gibi bir kan çıkar. Ve şu beyti inşâd etti:
كأَنَّ نبيذكَ هذا الحُذَال

Dedi ki: **الحِذْلُ**: kuşaktır.

Sa‘leb dedi: Ve onu şöyle derken işittim: **حُجْزَتُه** ve **حُذْلَتُه** ve **حُزَّته** ve **حُبْكتُه** birdir.

**ذحل**: Leys dedi: **الذَّحْلُ**: sana işlenmiş bir cinayete karşılık istemek yahut sana getirilmiş bir düşmanlıktır.

Dedim ki: **الذَّحْلِ**’in çoğulu **ذُحُول**’dür ve o **التِّرَةُ**’dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال والحاء وما يثلثهما)
(ذحق) الذال والحاء والقاف ليس أصلاً. وربَّما قالوا: ذَحقَ اللسان، إذا انقشر من داءٍ يُصِيبُه.‏
(ذحل) الذال والحاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على مقابلةٍ بمثل الجِناية، يقال طَلَبَ بذَحْلِه.‏
والله أعلم.‏
ـ

##### Türkçe

(ذال ve حاء ve onların üçüncüsü olan(lar) babı)

(**ذحق**) **الذال** ve **الحاء** ve **القاف** asl(î kök) değildir. Ve belki demişlerdir: **ذَحقَ اللسان**; bir hastalıktan dolayı, ona isabet eden (bir dertten) (ötürü) soyulup kabuklandığı zaman.

(**ذحل**) **الذال** ve **الحاء** ve **اللام** tek bir asıldır; bir cinayetin misliyle karşılık vermeye delâlet eder. Denir: **طَلَبَ بذَحْلِه**.

Ve Allah daha iyi bilir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ ح ل
ولا سابقي كاشح نازح بذحل إذا مـا طلبـت الذحـولا

##### Türkçe

ذ ح ل
Ve **ذحل** ile (olan) uzak bir kin güden, uzaklaşmış (hiçbir) önden giden yoktur; ne zaman ki **الذحول**’u talep ettim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذِّحْل: الثأْر، وقيل: طَلَبُ مكافأَة بجناية جُنِيَت عليك أَو عداوة أُتِيَتْ إِليك، وقيل: هو العداوة والحِقْد، وجمعه أَذحال وذُحُول، وهو التِّرة. يقال: طلب بذَحْله أَي بثأْره. وفي حديث عامر بن المُلَوِّح: ما كان رجل ليَقْتُل هذا الغلام بذَحْله إِلا قد اسْتَوْفى؛ الذَّحْل: الوِتْر وطلب المكافأَة بجناية جُنِيَتْ عليه من قتل أَو جرح ونحو ذلك.

##### Türkçe

**الذِّحْل**: kan davası (öç); ve denildi ki: sana karşı işlenmiş bir cinayet sebebiyle yahut sana yöneltilmiş bir düşmanlık sebebiyle karşılık (mükâfat) talep etmektir; ve denildi ki: o, düşmanlık ve kin’dir; çoğulu **أَذحال** ve **ذُحُول**’dür; ve o, **التِّرة**’dir. Denilir: **طلب بذَحْله** yani: kan davasıyla (öcüyle). Ve **حديث**’te **عامر بن المُلَوِّح**’tan: “Bu adam, bu oğlanı **بذَحْله** (öcüyle) öldürecek bir adam değildi; ancak (öcünü) almış (tamamlamış) idi.”; **الذَّحْل**: **الوِتْر**’dür ve öldürme yahut yaralama ve bunun benzeri şeylerden, kendisine karşı işlenmiş bir cinayet sebebiyle karşılık (mükâfat) talep etmektir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ذ ح ل * * الذَّحْلُ * الحقد والعداوة يقال طلب بذحله أي بثأره والجمع * ذُحُولٌ

##### Türkçe

* ذ ح ل * * **الذَّحْلُ** * kin ve düşmanlıktır; “**بذحله** istedi” denir, yani “öcüyle”; çoğulu: * **ذُحُولٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الذحل، بالحاء المهملة: الثأر، أو طلب مكافأة بجناية جنيت عليك، أو عداوة أتيت إليك، أو هو العداوة والحقد، يقال: طلب بذحله، ج: أذحال، وذحول، قال لبيد، رضي الله عنه:
  غلب تشذر بالذحول كأنها                      جن البدي رواسيا أقدامها والذحل: ع، كما في العباب.

##### Türkçe

**الذحل**، **بالحاء المهملة**: öç; yahut sana karşı işlenmiş bir cinayet sebebiyle karşılık isteme; yahut sana yöneltilmiş bir düşmanlık; yahut o, düşmanlık ve kindir. Denilir: **طلب بذحله**. Çoğulu: **أذحال** ve **ذحول**. Lebîd, Allah ondan razı olsun, dedi:
  **غلب تشذر بالذحول كأنها**                      **جن البدي رواسيا أقدامها**
Ve **الذحل**: bir yer adı; **العباب**’da olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَحْلٌ
ذَحْلٌ ذ (S, Mgh, Msb, K) and ↓ ذَحَلٌ (Msb) Rancour, malevolence, malice, or spite; or concealment of enmity, and violent hatred, in the heart; or retention of enmity in the heart, with watchfulness for an opportunity to indulge it or exercise it; syn. حِقْدٌ: (S, Mgh, Msb, K:) and [simply] enmity: (S, K:) or blood-revenge; or retaliation of murder or homicide; or a seeking to revenge, or avenge, or retaliate, blood; syn. ثَأْرٌ: or a desire, or seeking, for retaliation of a crime or of enmity: (K:) pl. (of the former) ذُحُولٌ (S, Mgh, Msb, K) and (of the latter, Msb) أَذْحَالٌ. (Mgh, Msb, K.) One says, طَلَبَ بِذَحْلِهِ, meaning بِثَأْرِهِ [i. e. He sought to obtain his bloodrevenge, or retaliation]. (S, Msb.) And عِنْدَهُ ذَحْلِى [He owes me my blood-revenge], meaning he is the slayer of my relation. (A in art. ثأر.) [See also a verse of Lebeed cited as an ex. of the preposition بِ.]

ذَحَلٌ
ذَحَلٌ ذ : see the preceding paragraph.

##### Türkçe

ذَحْلٌ
**ذَحْلٌ** ذ (S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **ذَحَلٌ** (Msb): kin, kötü niyet, fenalık yahut garez; yahut kalpte düşmanlığın gizlenmesi ve şiddetli nefret; yahut kalpte düşmanlığın tutulması, onu tatmin etmek veya icra etmek için bir fırsatı gözetmekle birlikte; eşanlamlısı **حِقْدٌ**: (S, Mgh, Msb, K:) ve [sadece] düşmanlık: (S, K:) yahut kan intikamı; yahut öldürmenin veya adam öldürmenin karşılığı; yahut kanı intikam almak, öç almak veya karşılık vermek için bir arayış; eşanlamlısı **ثَأْرٌ**: yahut bir suçun veya düşmanlığın karşılığını isteme veya arama: (K:) çoğulu (öncekinin) **ذُحُولٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve (sonrakinin, Msb) **أَذْحَالٌ**. (Mgh, Msb, K.) Denir ki, طَلَبَ بِذَحْلِهِ, yani بِثَأْرِهِ [yani: o, kan intikamını yahut karşılığını elde etmeyi aradı]. (S, Msb.) Ve عِنْدَهُ ذَحْلِى [o, bana kan intikamımı borçludur], yani o, akrabamın katilidir. (A, ثأر maddesinde.) [Ayrıca, بِ edatının bir örneği olarak zikredilen Lebeed’in bir beytine de bak.]

ذَحَلٌ
**ذَحَلٌ** ذ : önceki paragrafı gör.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَحَلَ
ذَحَلَ ذَحْل 1 ,  ذَحَل 4 , ( pl. ذُحُوْل 27 ,  أَذْحَاْل 38 ),
a.  Hatred, hate, rancour.

b.  Vengeance, blood-revenge.

##### Türkçe

ذَحَلَ
**ذَحَلَ** **ذَحْل** 1 ,  **ذَحَل** 4 , ( çoğ. **ذُحُوْل** 27 ,  **أَذْحَاْل** 38 ),
a. Nefret, kin, hınç.

b. İntikam, kan-intikamı.
