# ذحل — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%AD%D9%84/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D9%84.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ذحل

ح ذ ل
حذل ، ذحل
استعمل من وجوهه : حذل ، ذحل .
حذل : قال الليث : الحَذَل ( مُثَقَّل ) : حُمْرَةٌ في العَيْن . تقولُ : حَذِلتْ عَيْنُه حَذَلاً .
وقال العَجّاجُ :
والشَّوْقُ شَاجٍ لِلْعُيونِ الحُذَّلِ
وصَفَها كأنَّ تلكَ الْحمْرَة اعْتَرتْها مِنْ شِدَّةِ النَّظرِ إلى ما أَعْجِبَتْ به .
وقال أبو حاتم : الحَذَلُ : حُمْرَةٌ في العيْنِ وانْسِلاَقٌ وسَيَلانٌ . وانْسِلاَقُهَا : حُمْرَةٌ تَعْتَرِيها .
وقال أبو زيد : الحَذَلُ : طُولُ البُكاء وأَلاَّ تَجِفَّ العَيْنُ .
ابن الأعرابي : الحُذَالُ : انسلاق العين .
والحَذَالُ بفتح الحاء : صَمْغُ الطَّلْح إذا خرَجَ فأكلَ العُودَ فانحَتَّ واخْتَلَط بالصَّمْغ وَإذا كانَ كذلكَ لم يُؤْكل ولَمْ يُنتفَع بِهِ .
أخبرَني المُنْذِريّ عنْ أبي العبَّاس عن سَلَمة عن الفرّاء قال الْحُذالُ : حَيْضُ السَّمُر وقال نُسَمِّيه الدُّوَدِم : وذلكَ أَنهم يَحُزُّونَ حَزّاً في ساق السَّمُرَةِ فيخرُجُ منها دَمٌ كأَنَّه حَيْضٌ ، وأنشد :
كأَنَّ نبيذكَ هذا الحُذَال
قال : والحِذْلُ : الحُجْزَةُ .
وقال ثعلبٌ : وسمِعْتُه يقولُ : حُجْزَتُه وحُذْلَتُه وحُزَّته وحُبْكتُه واحِدٌ .
ذحل : قال الليث : الذَّحْلُ : طَلَبُ مكافأَةٍ بجِنَايَةٍ جُنِيتْ عَلَيْك أو عَداوةٍ أُتِيتْ إليك .
قُلتُ : وجمع الذَّحْلِ ذُحُول وهُوَ التِّرَةُ .

### Türkçe

ح ذ ل
**حذل** ، **ذحل**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **حذل** ، **ذحل**.

**حذل**: Leys dedi: **الحَذَل** (ağırlaştırılmış): gözde bir kızıllıktır. Dersin ki: Gözü **حَذَلاً** **حَذِلتْ**.

A‘câc dedi:
والشَّوْقُ شَاجٍ لِلْعُيونِ الحُذَّلِ

Onu, sanki o kızıllık, beğendiği şeye şiddetli bakıştan dolayı ona arız olmuş gibi vasfetti.

Ebû Hâtim dedi: **الحَذَلُ**: gözde kızıllık ve sıyrılma ve akmadır. Onun sıyrılması: ona arız olan bir kızıllıktır.

Ebû Zeyd dedi: **الحَذَلُ**: ağlamanın uzunluğu ve gözün kurumamasıdır.

İbnü’l-A‘râbî: **الحُذَالُ**: gözün sıyrılmasıdır.

**الحَذَالُ** (hâ’nın fethiyle): **الطَّلْح**’ın zamkıdır; çıktığı zaman dalı yer, böylece incelir ve zamkla karışır; böyle olunca yenmez ve ondan faydalanılmaz.

Münzirî bana, Ebû’l-‘Abbâs’tan, o da Seleme’den, o da Ferrâ’dan haber verdi; dedi ki: **الْحُذالُ**: **السَّمُر**’un hayzıdır. Ve biz ona **الدُّوَدِم** deriz. Bu, onların **السَّمُرَة**’nin gövdesinde bir kesik kesmeleri sebebiyledir; ondan, sanki hayzmış gibi bir kan çıkar. Ve şu beyti inşâd etti:
كأَنَّ نبيذكَ هذا الحُذَال

Dedi ki: **الحِذْلُ**: kuşaktır.

Sa‘leb dedi: Ve onu şöyle derken işittim: **حُجْزَتُه** ve **حُذْلَتُه** ve **حُزَّته** ve **حُبْكتُه** birdir.

**ذحل**: Leys dedi: **الذَّحْلُ**: sana işlenmiş bir cinayete karşılık istemek yahut sana getirilmiş bir düşmanlıktır.

Dedim ki: **الذَّحْلِ**’in çoğulu **ذُحُول**’dür ve o **التِّرَةُ**’dir.
