# ذخر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AE%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%AE%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AE%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ذخر

ذخر
ذَخَرَ - يَذْخَرُ - ادَّخَرَ - يَدَّخِرُ، اذْتَخَر - يَذْتَخِرُ

ذَخَرَ - يَذْخَرُ + كائن + شيئاً + في مكان: يودعه فيه بكميات كبيرة حتى يتواجد الشيء فيه بشكل دائم بوفرة وكثرة
ادَّخَرَ - يَدَّخِرُ + كائن + شيئاً + في مكان: على وزن" افتعل" من " ذَخَرَ - يَذْخَرُ " أصلها " اذْتَخَر - يَذْتَخِرُ ": جهد يودع في المكان الكثير: يجمع ويحفظ في مكان آمن أشياء لاستعمالها في وقت آخر، وذلك لكي تظل متوفرة بشكل دائم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حفظ الأشياء وخزنها في مستودع آمن إلى حين الحاجة" وهي:
كََنَزَ - يَكْنِزُ، سَجَلَ - يَسْجِلً، ذَخَرَ - يَذْخَرُ، خَزَنَ  يَخْزُنُ، أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ)، تَبَتَ - يَتْبِتُ
يفرق لفظاً:
دَخَرَ - يَدْخَرُ (دَخِرَ - يَدْخَرُ)+ كائن + لـِ كائن: ينفذ ويفعل ما يؤمر بأقصى درجات الخضوع والاستسلام والانقياد والذل والصغار
ذَخَرَ - يَذْخَرُ - ادَّخَرَ - يَدَّخِرُ كائن + شيئاً + في مكان: يودعه فيه بكميات كبيرة حتى يتواجد الشيء فيه بشكل دائم بوفرة وكثرة: أصلها "اذْتَخَر - يَذْتَخِرُ

تدخرون
 	﴿ورسولا إلى بني إسرائيل أني قد جئتكم بآية من ربكم أني أخلق لكم من الطين كهيئة الطير فأنفخ فيه فيكون طيرا بإذن الله وأبرئ الأكمه والأبرص وأحي الموتى بإذن الله وأنبئكم بما تأكلون وما تدخرون في بيوتكم إن في ذلك لآية لكم إن كنتم مؤمنين(49)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [ذخر] ذ خ ر: الذَّخِيرةُ واحدة الذَّخَائِر وقد ذَخَرَ يذخر بالفتح فيهما ذُخْرا بالضم و اذَّخَرهُ مثله و الإذْخَرُ نبت الواحدة إذْخِرِةٌ
معجم الفرائد القرآنية:
ذ خ ر
"تَدَّخِرُونَ" في قوله تعالى :" وَأُنَبِّـئُكُمْ بِمـَا تَأْكـُلُونَ وَمَا تَـدَّخِرُونَ فِـي بُيُوتِكُمْ " (49) آل عمران .
ذَخَرَ : خبّأ، وادّخرته أي خبأته وأعددته للعقبى، وأصل تدّخرون هو تذتخرون .
الراغب
ذخر
- أصل الادخار اذتخار، يقال: ذخرته، وادخرته: إذا أعددته للعقبى. وروي: (أن النبي صلى الله عليه وسلم كان لا يدخر شيئا لغد) (الحديث عن أنس قال: (كان النبي صلى الله عليه وسلم لا يدخر شيئا لغد). أخرجه الترمذي وقال: هذا حديث غريب، وقد روي عن ثابت عن النبي مرسلا. انظر: عارضة الأحوذي 9/215؛ وأخرجه ابن حبان. الإحسان إلى ترتيب صحيح ابن حبان 8/99) والمذاخر: الجوف والعروق المدخرة للطعام، قال الشاعر:
- 169 - فلما سقيناها العكيس تملأت *** مذاخرها وامتد رشحا وريدها
(البيت قيل لمنظور بن مرثد، وهو في المجمل 2/365، واللسان: ذخر، والمعاني الكبير 1/384 ونسبه في اللسان مادة: (عكس) إلى أبي منصور الأسدي؛ وقيل: للراعي وهو الأصح، وهو في ديوانه ص 93)
والإذخر: حشيشة طيبة الريح.
دخر
- قال تعالى: }وهم داخرون﴿[النحل/48]، أي: أذلاء، يقال: أدخرته فدخر، أي: أذللته فذل، وعلى ذلك قوله:﴾إن الذين يستكبرون عن عبادتي سيدخلون جهنم داخرين{ [غافر/60]، وقوله: يدخر أصله: يذتخر، وليس من هذا الباب.
ملخص اللسان
1. وذَخَرَ لنفسه حديثاً حَسَناً:  أَبقاه
2.     ذَخَرَ الشيءَ يَذْخُرُه ذُخْراً واذَّخَرَهُ اذِّخاراً: اختاره،  وقيل: اتخذه، وكذلك اذَّخَرْتُه، وهو افتعلت. وفي حديث الضحية: كُلُوا  وادَّخِرُوا؛ وأَصله اذْتَخَرَهُ فثقلت التاء التي للافتعال مع الذال فقلبت  ذالاً وأُدغمت فيها الذال الأَصلية فصارت ذالاً مشدّدة، ومثله الاذِّكارُ  من الذِّكْرِ. وقال الزجاج في قوله تعالى: تَدَّخِرُونَ في بيوتكم؛  أَصله تَذْتَخِرُون
3.     الادِّخارِ اذْتِخارٌ، وهو افتعال من الذَّخْرِ.
4.     والذَّخِيرَةُ: واحدة الذَّخائِر، وهي ما ادُّخِرَ؛
5.     ويقال: اذْتَخَرَ  يَذْتَخِرُ فهو مُذْتَخِرٌ،
6.     فلان مَلأَ مَذاخِرَهُ إِذا ملأَ أَسافل بطنه. ويقال للدابة إِذا  شبعت: قد مَلأَتْ مَذَاخِرَها؛
لسان العرب:
● - ذخر: ذَخَرَ الشيءَ يَذْخُرُه ذُخْراً واذَّخَرَهُ اذِّخاراً: اختاره،  وقيل: اتخذه، وكذلك اذَّخَرْتُه، وهو افتعلت. وفي حديث الضحية: كُلُوا  وادَّخِرُوا؛ وأَصله اذْتَخَرَهُ فثقلت التاء التي للافتعال مع الذال فقلبت  ذالاً وأُدغمت فيها الذال الأَصلية فصارت ذالاً مشدّدة، ومثله الاذِّكارُ  من الذِّكْرِ. وقال الزجاج في قوله تعالى: تَدَّخِرُونَ في بيوتكم؛  أَصله تَذْتَخِرُون لأَن الذال حرف مجهور لا يمكن النفَس أَن يجري معه لشدة  اعتماده في مكانه والتاء مهموسة، فأُبدل من مخرج التاء حرف مجهور يشبه  الذال في جهرها وهو الدال فصار تَدَّخِرُون، وأَصل الإِدغام أَن تدغم الأَول  في الثاني. قال: ومن العرب من يقول تَذَّخِرُون، بذال مشدّدة، وهو جائز  والأَول أَكثر.  والذَّخِيرَةُ: واحدة الذَّخائِر، وهي ما ادُّخِرَ؛ قال:  لَعَمْرُكَ ما مالُ الفَتَى بِذَخِيرَةٍ،  ولكنَّ إِخْوانَ الصَّفَاء الذَّخائِرُ  وكذلك الذُّخَرُ، والجمع أَذْخارٌ. وذَخَرَ لنفسه حديثاً حَسَناً:  أَبقاه، وهو مَثَلٌ بذلك. وفي حديث أَصحاب المائدة: أُمِرُوا أَن لا  يَدَّخِرُوا فادَّخَرُوا؛ قال ابن الأَثير: هكذا ينطق بها، بالدال المهملة. وأَصل  الادِّخارِ اذْتِخارٌ، وهو افتعال من الذَّخْرِ. ويقال: اذْتَخَرَ  يَذْتَخِرُ فهو مُذْتَخِرٌ، فلما أَرادوا أَن يُدْغِمُوا لِيَخِفَّ النطق قلبوا  التاء إِلى ما يقاربها من الحروف، وهو الدال المهملة، لأَنهما من مخرج  واحد فصارت اللفظة مُذْدَخِرٌ بذال ودال، ولهم فيه حينئذٍ مذهبان:  أَحدهما، وهو الأَكثر، أَن تقلب الذال المعجمة دالاً مشددة، والثاني، وهو  الأَقل، أَن تقلب الدال المهملة ذالاً وتدغم فيها فتصير ذالاً مشدّدة معجمة،  وهذا العمل مطرد في أَمثاله نحو ادَّكَرَ واذَّكَرَ، واتَّغَرَ  واثَّغَرَ.والمَذْخَرُ: العَفِجُ.  والإِذْخِرُ: حشيش طيب الريح أَطول من الثِّيْلِ ينبت على نِبتة  الكَوْلانِ، واحدتها إِذْخِرَةٌ، وهي شجرة صغيرة؛ قال أَبو حنيفة: الإِذْخِرُ له  أَصل مُنْدَفِنٌ دِقاقٌ دَفِرُ الريح، وهو مثل أَسَلِ الكُولانِ إِلا  أَنه أَعرض وأَصغر كُعُوباً، وله ثمرة كأَنها مَكَاسِحُ القَصَبِ إِلا  أَنها أَرق وأَصغر، وهو يشبه في نباته الغَرَزَ، يطحن فيدخل في الطّيب، وهي  تنبت في الحُزُونِ والسُّهُول وقلما تنبت الإِذْخِرَةُ منفردة؛ ولذلك قال  أَبو كَبير:  وأَخُو الإِباءَةِ، إِذ رَأَى خُلاَّنَهُ،  تَلَّى شِفَاعاً حَوْلَهُ كالإِذْخِرِ  قال: وإِذا جَفَّ الإِذْخِرُ ابيَضَّ؛ قال الشاعر وذَكَرَ جَدْباً:  إِذا تَلَعَاتُ بَطْنِ الحَشْرَجِ آمْسَتْ  جَدِيباتِ المَسَارِح والمَراحِ،  تَهادَى الرِّيحُ إِذْخِرَهُنَّ شُهْباً،  ونُودِيَ في المجالِس بالقِدَاحِ  احتاج إِلى وصل همزة أَمست فوصلها. وفي حديث الفتح وتحريم مكة: فقال  العباسُ إِلاَّ الإِذْخِرَ فإِنه لبيوتنا وقبورنا؛ الإِذخر، بكسر الهمزة:  حشيشة طيبة الرائحة يسقف بها البيوت فوق الخشب، وهمزتها زائدة. وفي الحديث  في صفة مكة: وأَعْذَقَ إِذْخِرُها أَي صار له أَعْذَاقٌ . وفي الحديث  ذكْرُ تمر ذَخِيرَةَ؛ هو نوع من التمر معروف؛ وقول الراعي:  فلما سَقَيْناها العَكِيسَ تَمَذَّحَتْ  مَذاخِرُها، وازْدَادَ رَشْحاً وَرِيدُها  يعني أَجوافها وأَمعاءها، ويروى خواصرها. الأَصمعي: المذاخر أَسفل  البطن. يقال: فلان مَلأَ مَذاخِرَهُ إِذا ملأَ أَسافل بطنه. ويقال للدابة إِذا  شبعت: قد مَلأَتْ مَذَاخِرَها؛ قال الراعي:  حتى إِذا قَتَلَتْ أَدْنَى الغَلِيلِ، ولم  تَمْلأُ مَذَاخِرَها لِلرَّيِّ والصَّدَرِ  أَبو عمرو: الذاخر السمين. أَبو عبيدة: فرسٌ مُذَّخَرٌ وهو المُبَقَّى  لحُضْرِهِ. قال: ومن المُذَّخَر المِسْوَاطُ، وهو الذي لا يُعْطِي ما عنده  إِلا بالسَّوْطِ، والأُنثى مُذَّخَرَةٌ. وفي الحديث: حتى إِذا كنا  بِثَنِيَّةِ أَذَاخِرَ؛ هي موضع بين مكة والمدينة، وكأَنها مسماة بجمع  الإِذْخِرِ.
لسان العرب
● - دخر: دَخَرَ الرجلُ، بالفتح، يَدْخَرُ دُخُوراً، فهو دَاخِرٌ، ودَخِرَ  دَخَراً: ذَلَّ وصَغُرَ يَصْغُرُ صَغَاراً، وهو الذي يفعل ما يؤمر به، شاء  أَو أَبى صاغِراً قَمِيئاً. والدَّخَرُ: التحير. والدُّخُورُ:  الصَّغَارُ والذل، وأَدْخَرَهُ غيره. قال الله تعالى: وهم داخرون؛ قال الزجاج: أَي  صاغرون، قال: ومعنى الآية: أَو لم يروا إِلى ما خلق الله من شيء  يَتَفيَّأُ ظلاله عن اليمين والشمائل سُجَّداً لله وهم داخرون؛ إِن كل ما خلقه  الله من جسم وعظم ولحم وشجر ونجم خاضع ساجد لله، قال: والكافر وإِن كفر  بقلبه ولسانه فنفس جسمه وعظمه ولحمه وجميع الشجر والحيوانات خاضعة لله  ساجدة. وروي عن ابن عباس أَنه قال: الكافر يسجد لغير الله وظله يسجد لله. قال  الزجاج: وتأُويلُ الظل الجِسْمُ الذي عنه الظل. وفي قوله تعالى: سيدخلون  جهنم داخرين؛ قال في الحديث: الداخر الذليل المُهان.
مقاييس اللغة:
(ذخر)  الذال والخاء والراء يدلُّ على إحرازِ شيءٍ يحفظُه. يقال ذخَرْتُ الشّيءَ أَذْخَرُه ذَخْراً. فإذا قلت افتعلت من ذلك قلت ادّخرتُ. ومن الباب المذاخِر، وهو اسمٌ يجمع جَوفَ الإنسان وعُروقَه. قال منظور([1]):
فلمَّا سقيناها العَكِيس تملَّأَتْ *** مَذاخِرُها وازداد رَشْحاً وريدُها([2])
ويقولون: ملأ البَعيرُ مَذاخِرَه، أي جوفَه. والإذْخِرُ، ليس من الباب: نبتٌ.
القاموس المحيط:
ذَخَرَهُ، كمَنَعَهُ، ذُخْراً، بالضم، واذَّخَرَهُ اختارَهُ، أو اتَّخَذَهُّ.والذَّخِيرَةُ ما ادُّخِرَ،كالذُّخْرِ،
ج: أذْخارٌ، وع يُنْسَبُ إليه التَّمْرُ.والذَّاخِرُ: السمينُ، واسمٌ. والمُدَّخَرُ: الفَرَسُ المُبَقَّى لِحُضْرِهِ.
وأَذاخِرُ، بالفتح: ع قُرْبَ مكةَ. والإِذْخِرُ: الحَشيشُ الأخضرُ، وحَشيشٌ طَيِّبُ الرِّيحِ. وككتِفٍ: جبلٌ باليمنِ. والمذاخِرُ: الأَجْوافُ، والأَمْعاءُ، والعُرُوقُ، وأسافِلُ البطنِ.
تاج العروس:
ذ خ ر
ذَخَرَه كمَنَعَه يَذْخَره ذُخْراً بالضَّمّ واذَّخَرَهُ اذِّخَاراً : اخْتَارَه أَو اتَّخَذَه . وفي الأَساس : خَبَأَه لوقْتِ حاجَتِه . وفي حَدِيث الضَّحِيَّة : " كُلُوا واذَّخِرُوا " أَصله اذْتَخَرَه فثَقُلت التاءُ التي للافْتعَال مع الذّال فقُلِبتْ ذَالاً وأُدْغمَ فيها الذّال الأَصليّ فَصارَت ذالاً مُشَدَّدة ومثله الاذِّكار من الذِّكْر . وقال الزَّجَّاجُ في قوله تعالى : " تَدَّخِرون في بُيُوتِكم " أَصْلُه تَذْتَخِرُون لأَنَّ الذَّالَ حرفٌ مذكور لا يُمْكِن النَّفَس أَن يَجْرِيَ معه لشِدَّة اعتِمَاده في مَكَانِه والتاءُ مَهْمُوسَة فأُبْدِلَ مِن مَخْرَج التَّاءَ حَرْفٌ مَجْهُورٌ يُشْبِه الذَّالَ في جَهْرها وهو الدّال فصار تَدَّخِرون . وأَصْل الإِدغام أَن تُدْغِم الأَوَّلَ في الثاني . قال : ومن العرب مَنْ يقول : تَذِّخْرُون بذَالٍ مُشَدَّدَة وهو جائز والأَوَّل أَكْثَر . قال شيخُنَا : ومن الغريب ما قاله بَعْضُ شُرَّاح الرِّسالة وغَيْرُهم من الفِقَهَاءِ وبعْض أَهْلِ اللغَة : إِن الذُّخْرَ بالذَّال المُعْجَمَة ما يكون في الآخرة . وبالدَّال المُْمَلَة ما يكُون في الدُّنْيَا . وفي شرح التتائِيّ ما يَقْرُب منه . قال ابن التِّلمسانيّ في شَرْح الشِّفَاءِ : وهذا غَلَطٌ واضِحٌ أَوقَعَهُم فيه قولُه : تَدَّخِرُون ونقلَه الشِّهَاُب في شَرْح الشِّفَاِء وهو وَاضِح ومِثْلُه ما وَقَع في الدِّكر وأَنه لغَة في المُعْجَمَة اغتراراً بمُدَّكر فلا يُعْتدُّ بشيْءٍ مِن ذلك واللّه أَعلم . والذَّخِيرَة : ما ادُّخِرَ جَمْعه الذَّخَائِرُ . قال الشاعِر :
لَعَمْرُك ما مَالُ الفَتَى بذَخِيرَةٍ ... ولكِنَّ إِخْوَانَ الصَّفَاءِ الذَّخَائِرُ
كالذُّخَرِ بالضَّمّ ج أَذْخارٌ كقُفْل وأَقْفَال . وفي الحَدِيث ذِكْرُ تَمْرِ ذَخِيرَةَ ؛ وهو ع يُنْسَبُ إِليهِ التَّمْرُ الجَيِّدُ . وعن أَبي عَمْروٍ : الذَّاخِرُ : السَّمِينُ . وذَاخِرٌ : اسمُ رجُل . وعن أَبي عُبيْدَةَ : المُدَّخَرُ بإِهْمال الدَّالِ كما في النُّسخ وبِإِعْجَامِهَا كما في نُسْخَة أُخْرى : الفَرسُ المبَقَّى لحُضْرِه بالضَّمّ نَوْع من العَدْوِ قال : ومن المُذَّخَر المِسْواطُ وهو الذي لا يُعطِي ما عِنْده إلاّ بالسَّوط والأُنثَى مُذَّخَرَة . وثَنِيَّةُ أَذاخِر بالفَتْح : ع قُرْبَ مكّةَ بينها وبين المدينة وكأنَّهَا مُسَمَّاة بجَمْع الإذْخر وقد جاءَ ذِكْرُها في الحَدِيث . والإذْخِرُ بالكسر : الحَشِيشُ الأخْضَرُ الواحِدَة إذْخِرَةٌ . وفي حديث الفتْح وتَحْرِيم مَكَّةَ " فقال العَبِّاس إلاّ الإذْخِرَ فإنه لِبُيوتِنا وقُبُورِنَا " . وهو حَشِيشٌ طَيِّبُ الرِّيحِ يُسْقَف به البُيُوتُ فوق الخَشَب والهَمْزَة زائدةٌ . قال أبو حَنِيفَة : الإذْخِرُ : له أَصل مُنْدَفِنٌ دِقَاقٌ دَفِرُ الرِّيحِ وهو مثْل أَسَلِ الكُولانِ إلاَّ أنَّه أَعرضُ وأصغَرُ كُعُوباً وله ثَمرةٌ كأنها مَكَاسِحُ القَصَبِ إلاَّ أنَّها أَرَقُّ وأصْغَر وهو يُشْبِه في نَبَاتِه الغَرَزَ يُطْحَن فيَدْخُل في الطِّيب يَنْبُت في الحُزُون والسُّهُولِ وقَلَّما تَنْبُت الإذْخِرَة مُفْردَةً ولذلك قال أبو كَبِير الهُذَلِيّ :
وأَخُو الأبَاءَةِ إذْ رَأَى خُلاَّنَه ... تَلَّى شِفَاعاً حَوْلَه كالإذْخِرِ قال : وإذا جَفَّ الإذْخِرُ ابْيَضَّ . ومن الغَرِيب ما في مَشَارِق القَاضِي عِيَاض أَنّ الإذْخِر هَمْزَتُهَا أَصْليّة وأن وَزْنه فِعْلِلٌ وليس بثَبتٍ وغنة وافقه تِلْمِيذه في المطالع قاله شَيخُنا . وذَخِرٌ ككَتِفٍ : جَبَلٌ باليَمَنِ ومن المَجَاز قولهم : مَلأَت الدَّابَّةُ مَذَاخِرَهَا . المَذاخِرُ : الأَجْوافُ والأمْعَاءُ والعُرُوقُ . وقال الأَصمَعِيّ : المَذَاخِرُ : أَسافِلُ البطْنِ . يقال : فُلانٌ ملأَ مَذَاخِرَه إِذَا مَلأَ أَسَافِلَ بَطْنِه . ويقال للدّابّة إِذَا شَبِعَتْ : قد مَلأَتْ مَذَاخِرَهَا : وهذا مَجَاز . قال الرَّاعِي :
حَتَّى إِذَا قَتَلَتْ أدْنَى الغَلِيلِ ولمْ ... تَمْلأْ مَذَاخِرَهَا للرِّيِّ والصَّدَرِ وقال أيضاً :
فلمَّا سقَيْناها العَكِيسَ تَمَذَّحَت ... مَذَاخِرُهَا وازْدَادَ رَشْحاً وَرِيدُها ويُروَى : خَوَاصِرُهَا . وقرأْتُ في كتاب الحَمَاسَة لأبي تَمَّام : تَملَّأَتْ بدل تَمَذَّحَتْ . ومَذَاكِرُها بدل مَذَاخِرُها . وارفضَّ بدل ازدادَ . وهي قصيدة طويلة يُخَاطِب بها ابنَ عَمِّه خنزرَ بن أَرْقَمَ . وفي الأساس : مذَاخِرُ الدَّابَّة : المَواضِع التي تَدَّخِر فيها العَلَفَ والمَاءَ من جَوْفِهَا . وتَمَلَّأتْ مَذَاخِرُه : شَبِعَ . وهو مَجَاز . ومما يستدرك عليه : ذَخَرَ لنَفْسِه حَدِيثاً حَسَناً : أَبقاه وهو مَجَاز . والمِذْخَر كمِءنبر : العَفْجُ . وفُلاَنٌ ما يَذَّخِر نُصْحاً . وجعلَ مالَه ذُخْراً عند الله وذَخِيرةً وأَعمالُ المؤمِن ذخَائرِ . ومَلأَ لنا من مَذاخِره عَدَاوَةً . وكل ذلك مَجاز كما في الأساسِ وغَيْره . وذخيرة بن شجنان : بطْن من الصَّدِفِ . وبَحِير بن ذَاخِرِ بن عامِر المَعَافِريّ رَوَى عنه ابنُه عليّ وابن أخيه بَحِيرُ بن يزيد بن ذاخِر حَدَّث بمصر . وذاخِرُ بن بَهْشَم الأصْبحيّ شَهِد فتحَ مصر وابنه الحارث بن ذاخِرٍ وَلِيَ شُرْطَة مِصْرَ لعبد العزيزي بن مَرْوَان . ومُذَيْخِرَةُ بالضَّمّ : قَرْيَة باليَمَن من أعمال الحَدّين وبها تُوفي الأميرُ ضِياءُ الإسلام إسماعيلُ بن مُحَمَّد بن الحسن بن المَنْصُور بالله القاسِم الحَسَنّي غُرّة اليمن

### Türkçe

ذخر
**ذَخَرَ - يَذْخَرُ - ادَّخَرَ - يَدَّخِرُ، اذْتَخَر - يَذْتَخِرُ**

**ذَخَرَ - يَذْخَرُ** + canlı + bir şeyi + bir yerde: onu oraya büyük miktarlarla bırakır; ta ki şey orada daimî olarak bolluk ve çoklukla mevcut olsun.
**ادَّخَرَ - يَدَّخِرُ** + canlı + bir şeyi + bir yerde: “**افتعل**” vezninde, “**ذَخَرَ - يَذْخَرُ**”dan; aslı “**اذْتَخَر - يَذْتَخِرُ**”dur: çaba; yerde çokça bırakır: güvenli bir yerde, başka bir vakitte kullanmak için eşyaları toplar ve muhafaza eder; bu da, daimî olarak mevcut kalmaları içindir.
Ve lafız, “ihtiyaç vaktine kadar eşyaları muhafaza etmek ve güvenli bir depoda stoklamak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**كََنَزَ - يَكْنِزُ، سَجَلَ - يَسْجِلً، ذَخَرَ - يَذْخَرُ، خَزَنَ  يَخْزُنُ، أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ)، تَبَتَ - يَتْبِتُ**
Lafız bakımından ayırt edilir:
**دَخَرَ - يَدْخَرُ (دَخِرَ - يَدْخَرُ)** + canlı + canlı için: emrolunanı, boyun eğme, teslim olma, itaat, zillet ve küçüklüğün en uç dereceleriyle yerine getirir ve yapar.
**ذَخَرَ - يَذْخَرُ - ادَّخَرَ - يَدَّخِرُ** canlı + bir şeyi + bir yerde: onu oraya büyük miktarlarla bırakır; ta ki şey orada daimî olarak bolluk ve çoklukla mevcut olsun: aslı “**اذْتَخَر - يَذْتَخِرُ**”dur.

**تدخرون**
 	﴿İsrailoğullarına bir elçi olarak: “Ben size Rabbinizden bir âyetle geldim: Ben size çamurdan kuş sureti gibi bir şey yaratırım; ona üflerim de Allah’ın izniyle kuş olur; anadan doğma körü ve alacalıyı iyileştiririm; ölüleri Allah’ın izniyle diriltirim; size ne yediğinizi ve evlerinizde ne **تدخرون** ettiğinizi haber veririm; bunda, eğer müminler iseniz, sizin için elbette bir âyet vardır.” (49)﴾ Âl-i İmrân
Muhtârü’s-Sıhâh
● [**ذخر**] ذ خ ر: **الذَّخِيرةُ** **الذَّخَائِر**in bir tanesidir; ve **ذَخَرَ** iki yerde de fetha ile **يذخر**; onda (yani masdarda) damme ile **ذُخْرا**dır; ve **اذَّخَرهُ** onun gibidir; ve **الإذْخَرُ** bir bitkidir; bir tanesi **إذْخِرِةٌ**dur.
Muʿcemü’l-ferâʾid el-Kurʾâniyye:
ذ خ ر
“**تَدَّخِرُونَ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “Ve size ne yediğinizi ve evlerinizde ne **تَـدَّخِرُونَ** ettiğinizi haber veririm” (49) Âl-i İmrân.
**ذَخَرَ**: sakladı; ve “onu **ادّخرته**” yani onu sakladım ve âkıbet için hazırladım; ve **تدّخرون**un aslı **تذتخرون**dur.
er-Râgıb
ذخر
- **الادخار**ın aslı **اذتخار**dır; denilir: **ذخرته** ve **وادخرته**: onu âkıbet için hazırladığın zaman. Ve rivayet edildi: (Peygamber صلى الله عليه وسلم yarın için hiçbir şeyi **يدخر** etmezdi) (Hadis Enes’ten: (Peygamber صلى الله عليه وسلم yarın için hiçbir şeyi **يدخر** etmezdi). Tirmizî rivayet etti ve dedi: Bu garîb bir hadistir; ve Sâbit’ten Peygamber’den mürsel olarak rivayet edilmiştir. Bkz.: ʿÂriżatü’l-aḥveżî 9/215; ve İbn Hibbân rivayet etti. el-İḥsân ilâ tertîbi Ṣaḥîḥ İbn Ḥibbân 8/99) ve **المذاخر**: karın boşluğu ve yiyecek için saklayan damarlar; şair dedi:
- 169 - “Onu **العكيس** ile suladığımızda doldu *** **مذاخرها** ve ter olarak uzadı **وريدها**”
(Beyit Manzûr b. Mersed’e söylenmiştir; ve el-Mücmel 2/365’te, Lisân: **ذخر**’da, el-Meʿânî’l-kebîr 1/384’te geçer; ve Lisân’da madde: (**عكس**)’ta Ebû Mansûr el-Esedî’ye nispet edilmiştir; ve denildi: er-Râʿî’nindir ve o daha sahih olandır; ve onun Dîvân’ında s. 93’tedir.)
Ve **الإذخر**: güzel kokulu bir ottur.
دخر
- Yüce Allah dedi: ﴿ve onlar **داخرون**dur﴾ [en-Naḥl/48], yani: zeliller; denilir: onu **أدخرته** de o **دخر** oldu; yani: onu zelil kıldım da zelil oldu; ve bunun üzerine O’nun sözü: ﴿Şüphesiz bana ibadetten kibirlenenler, **داخرين** olarak cehenneme gireceklerdir﴾ [Ğâfir/60]; ve **يدخر**ın aslı: **يذتخر**dır; ve bu babdan değildir.
Lisân’ın özeti
1. Ve **ذَخَرَ** kendisi için güzel bir hadisi: onu bıraktı (sakladı).
2. **ذَخَرَ** şeyi **يَذْخُرُه** **ذُخْراً** ve **اذَّخَرَهُ** **اذِّخاراً**: onu seçti; ve denildi: onu edindi; ve yine **اذَّخَرْتُه** böyledir; ve o “**افتعلت**”tir. Ve kurbanlık hadîsinde: “Yiyin ve **ادَّخِرُوا**”; ve aslı **اذْتَخَرَهُ**dur; böylece iftiʿâl için olan **التاء** **الذال** ile ağır geldi de **ذال**a çevrildi ve asıl **الذال** ona idğam edildi; böylece şeddeli **ذال** oldu; bunun benzeri **الاذِّكارُ**ın **الذِّكْرِ**den olmasıdır. Ve Zecâc, Yüce Allah’ın “evlerinizde **تَدَّخِرُونَ**” sözünde dedi: aslı **تَذْتَخِرُونَ**dur.
3. **الادِّخارِ** **اذْتِخارٌ**dur; ve o, **الذَّخْرِ**den iftiʿâldir.
4. Ve **الذَّخِيرَةُ**: **الذَّخائِر**in bir tanesidir; ve o, **ادُّخِرَ** edilendir;
5. Ve denilir: **اذْتَخَرَ  يَذْتَخِرُ**; o halde o **مُذْتَخِرٌ**dür,
6. Falan, **مَذاخِرَهُ**nu doldurdu: karnının alt taraflarını doldurduğu zaman. Ve binek hayvanına, doyduğu zaman denilir: **مَذَاخِرَها**nı doldurdu;
Lisânü’l-ʿArab:
● - **ذخر**: **ذَخَرَ** şeyi **يَذْخُرُه** **ذُخْراً** ve **اذَّخَرَهُ** **اذِّخاراً**: onu seçti; ve denildi: onu edindi; ve yine **اذَّخَرْتُه** böyledir; ve o “**افتعلت**”tir. Ve kurbanlık hadîsinde: “Yiyin ve **ادَّخِرُوا**”; ve aslı **اذْتَخَرَهُ**dur; böylece iftiʿâl için olan **التاء** **الذال** ile ağır geldi de **ذال**a çevrildi ve asıl **الذال** ona idğam edildi; böylece şeddeli **ذال** oldu; bunun benzeri **الاذِّكارُ**ın **الذِّكْرِ**den olmasıdır. Ve Zecâc, Yüce Allah’ın “evlerinizde **تَدَّخِرُونَ**” sözünde dedi: aslı **تَذْتَخِرُونَ**dur; çünkü **الذال** meçhur bir harftir; nefes, yerindeki şiddetli dayanışı sebebiyle onunla birlikte akamaz; **التاء** ise mehmûsedir; böylece **التاء**ın mahrecinden, cehrinde **الذال**a benzeyen meçhur bir harf olan **الدال** ile bedel verildi; böylece **تَدَّخِرُون** oldu. Ve idğamın aslı, birincinin ikincide idğam edilmesidir. Dedi: Araplardan kimi **تَذَّخِرُون** der; şeddeli **ذال** ile; bu câizdir; birincisi daha çoktur. Ve **الذَّخِيرَةُ**: **الذَّخائِر**in bir tanesidir; ve o, **ادُّخِرَ** edilendir; dedi ki:
“Senin ömrüne yemin olsun, delikanlının malı **ذَخِيرَةٍ** değildir,
lâkin safâ kardeşleri **الذَّخائِرُ**dir.”
Ve yine **الذُّخَرُ**; cem‘i **أَذْخارٌ**dur. Ve **ذَخَرَ** kendisi için güzel bir hadisi: onu bıraktı; ve bu, bununla bir meseldir. Ve sofra ehli hadîsinde: “Onlara **يَدَّخِرُوا** etmemeleri emredildi de **فادَّخَرُوا** ettiler”; İbnü’l-Esîr dedi: böyle telaffuz edilir; noktasız **الدال** ile. Ve **الادِّخارِ**ın aslı **اذْتِخارٌ**dur; ve o, **الذَّخْرِ**den iftiʿâldir. Ve denilir: **اذْتَخَرَ  يَذْتَخِرُ**; o halde o **مُذْتَخِرٌ**dür; sonra, telaffuz hafiflesin diye idğam etmek istediklerinde, **التاء**yı ona yakın harflere çevirdiler; o da noktasız **الدال**dır; çünkü ikisi bir mahrectendir; böylece lafız **مُذْدَخِرٌ** oldu; **ذال** ve **دال** ile; ve onların o vakit onda iki mezhebi vardır: birincisi, ki o daha çoktur: noktalı **الذال**ı şeddeli **دال**a çevirmek; ikincisi, ki o daha azdır: noktasız **الدال**ı **ذال**a çevirmek ve onda idğam etmek; böylece şeddeli noktalı **ذال** olur; ve bu iş, benzerlerinde düzenlidir; **ادَّكَرَ** ve **اذَّكَرَ**, **اتَّغَرَ** ve **اثَّغَرَ** gibi. Ve **المَذْخَرُ**: **العَفِجُ**dur. Ve **الإِذْخِرُ**: güzel kokulu bir ottur; **الثِّيْلِ**den daha uzundur; **الكَوْلانِ** bitkisi üzerinde biter; bir tanesi **إِذْخِرَةٌ**dur; ve o küçük bir ağaçtır; Ebû Hanîfe dedi: **الإِذْخِرُ**ün gömülü bir kökü vardır; ince; keskin kokulu; **أَسَلِ الكُولانِ** gibidir; ancak daha geniş ve boğumları daha küçüktür; ve onun meyvesi, kamışın **مَكَاسِحُ**ları gibidir; ancak daha ince ve daha küçüktür; ve bitişinde **الغَرَزَ**a benzer; öğütülür de kokuya katılır; **الحُزُونِ** ve **السُّهُول**de biter; ve **الإِذْخِرَةُ** nadiren tek başına biter; bunun için Ebû Kebîr dedi:
“Ve izzet sahibi, dostlarını gördüğünde,
etrafında **الإِذْخِرِ** gibi, çift çift döndü.”
Dedi: **الإِذْخِرُ** kuruduğunda beyazlar; şair, bir kıtlığı zikrederek dedi:
“**الحَشْرَجِ** karnının yamaçları akşamladığında,
otlakların ve ağılların çorakları,
rüzgâr onların **إِذْخِرَ**lerini kül rengi olarak salınır,
meclislerde **القِدَاحِ** ile nida edildi.”
**أَمست**ın hemzesini vasletmeye ihtiyaç duydu da onu vasletti. Ve fetih ve Mekke’nin haram kılınması hadîsinde: Abbas dedi ki: “Ancak **الإِذْخِرَ**; çünkü o evlerimiz ve kabirlerimiz içindir”; **الإِذْخِر** hemzenin kesriyle: güzel kokulu bir ottur; evlerin üstünü, ağaçların üzerine onunla örterler; hemzesi ziyadedir. Ve Mekke’nin sıfatı hadîsinde: “ve onun **إِذْخِرُ**ü **أَعْذَقَ** oldu” yani onun **أَعْذَاقٌ**ları oldu. Ve hadîste **ذَخِيرَةَ** hurmasının zikri: o, bilinen bir hurma çeşididir; ve er-Râʿî’nin sözü:
“Onu **العَكِيسَ** ile suladığımızda **تَمَذَّحَتْ**
**مَذاخِرُها**, ve arttı ter olarak **وَرِيدُها**”
yani onun boşlukları ve bağırsakları; ve **خواصرها** diye de rivayet edilir. el-Asmaʿî: **المذاخر** karnın alt tarafıdır. Denilir: falan **مَذاخِرَهُ**nu doldurdu: karnının alt taraflarını doldurduğu zaman. Ve binek hayvanına, doyduğu zaman denilir: **مَذَاخِرَها**nı doldurdu; er-Râʿî dedi:
“Ta ki, en yakın susuzluğu öldürdüğünde, ve
doyma ve dönüş için **مَذَاخِرَها**nı doldurmadığında.”
Ebû ʿAmr: **الذاخر** semizdir. Ebû ʿUbeyde: **فَرَسٌ مُذَّخَرٌ**; ve o, **حُضْرِهِ** için bırakılan (saklanan)dır. Dedi: **المُذَّخَر**dan **المِسْوَاطُ** vardır; ve o, yanında olanı ancak kamçı ile veren kimsedir; dişisi **مُذَّخَرَةٌ**dur. Ve hadîste: “ta ki biz **بِثَنِيَّةِ أَذَاخِرَ**de olduğumuzda”; o, Mekke ile Medine arasında bir yerdir; sanki **الإِذْخِرِ**ün cem‘i ile adlandırılmıştır.
Lisânü’l-ʿArab
● - **دخر**: **دَخَرَ** adam, fetha ile, **يَدْخَرُ** **دُخُوراً**; o halde o **دَاخِرٌ**dir; ve **دَخِرَ** **دَخَراً**: zelil oldu ve küçüldü; **يَصْغُرُ** **صَغَاراً**; ve o, emrolunanı, ister istemez, küçük düşmüş, aşağılık olarak yapan kimsedir. Ve **الدَّخَرُ**: şaşırıp kalmadır. Ve **الدُّخُورُ**: küçüklük ve zillet; ve başkası onu **أَدْخَرَهُ** etti. Allah تعالى dedi: “ve onlar **داخرون**dur”; Zecâc dedi: yani küçük düşmüşler; dedi: âyetin manası: Allah’ın yarattığı herhangi bir şeye bakmadılar mı; gölgeleri sağdan ve sollardan Allah’a secde eder olarak dönüp durur; ve onlar **داخرون**dur; şüphesiz Allah’ın yarattığı her cisim, kemik, et, ağaç ve yıldız, Allah’a boyun eğmiş, secde edicidir; dedi: kâfir, kalbi ve diliyle inkâr etse de, cisminin, kemiğinin, etinin ve bütün ağaçların ve hayvanların nefsi Allah’a boyun eğmiş, secde edicidir. İbn Abbas’tan rivayet edildi: kâfir Allah’tan başkasına secde eder; gölgesi ise Allah’a secde eder. Zecâc dedi: gölgenin te’vili, gölgenin kendisinden olduğu cisimdir. Ve Yüce Allah’ın “**داخرين** olarak cehenneme gireceklerdir” sözünde; hadîste dedi: **الداخر** zelil, horlanmış olandır.
Maqâyîsü’l-luğa:
(**ذخر**) **الذال** ve **الخاء** ve **الراء**, bir şeyi koruyup saklayarak muhafaza etmeye delâlet eder. Denilir: **ذخَرْتُ الشّيءَ أَذْخَرُه ذَخْراً**. Sonra bundan “**افتعلت**” dediğinde **ادّخرتُ** dersin. Babdan **المذاخِر** vardır; ve o, insanın karnını ve damarlarını toplayan bir isimdir. Manzûr dedi:
“Onu **العَكِيس** ile suladığımızda doldu *** **مَذاخِرُها** ve arttı ter olarak **وريدُها**”
Ve derler: deve **مَذاخِرَه**nu doldurdu; yani karnını. Ve **الإذْخِرُ**, babdan değildir: bir bitkidir.
el-Kâmûsü’l-muḥît:
**ذَخَرَهُ**; “**مَنَعَهُ**” gibi; **ذُخْراً**, damme ile; ve **اذَّخَرَهُ**: onu seçti; yahut onu edindi. Ve **الذَّخِيرَةُ**: **ادُّخِرَ** edilendir; **الذُّخْرِ** gibi;
cem‘i: **أذْخارٌ**; ve bir yer adı; hurma ona nispet edilir. Ve **الذَّاخِرُ**: semiz; ve bir isimdir. Ve **المُدَّخَرُ**: **حُضْرِهِ** için bırakılan attır.
Ve **أَذاخِرُ**, fetha ile: Mekke yakınında bir yer. Ve **الإِذْخِرُ**: yeşil ot; ve güzel kokulu ot. Ve “**كتِفٍ**” gibi: Yemen’de bir dağ. Ve **المذاخِرُ**: boşluklar, bağırsaklar, damarlar ve karnın alt tarafları.
Tâcü’l-ʿarûs:
ذ خ ر
**ذَخَرَه** “**مَنَعَه**” gibi; **يَذْخَره**; damme ile **ذُخْراً**; ve **اذَّخَرَهُ** **اذِّخَاراً**: onu seçti yahut onu edindi. Ve **الأَساس**’ta: onu ihtiyaç vakti için sakladı. Ve kurbanlık hadîsinde: “Yiyin ve **اذَّخِرُوا**”; aslı **اذْتَخَرَه**dur; böylece iftiʿâl için olan **التاء** **الذّال** ile ağır geldi de **ذَال**a çevrildi ve asıl **الذّال** ona idğam edildi; böylece şeddeli **ذال** oldu; bunun benzeri **الاذِّكار**ın **الذِّكْر**den olmasıdır. Ve Zecâc, Yüce Allah’ın “evlerinizde **تَدَّخِرون**” sözünde dedi: aslı **تَذْتَخِرُون**dur; çünkü **الذَّال** mezkûr bir harftir; nefes, yerindeki şiddetli dayanışı sebebiyle onunla birlikte akamaz; **التاء** mehmûsedir; böylece **التاء**ın mahrecinden, cehrinde **الذَّال**a benzeyen meçhur bir harf olan **الدّال** ile bedel verildi; böylece **تَدَّخِرون** oldu. Ve idğamın aslı, birincinin ikincide idğam edilmesidir. Dedi: Araplardan kimi **تَذِّخْرُون** der; şeddeli **ذَال** ile; bu câizdir; birincisi daha çoktur. Şeyhimiz dedi: Bazı risâle şârihlerinin ve başkalarının, fukahâdan ve bazı dil ehlinden söyledikleri garip şeylerdendir: **الذُّخْرَ**ın noktalı **الذَّال** ile olanı âhirette olan şeydir; noktasız **الدَّال** ile olanı dünyada olan şeydir. Ve Şerḥu’t-tetâʾî’de buna yakın bir şey vardır. İbnü’t-Tilmısânî, Şerḥu’ş-Şifâʾ’da dedi: Bu, açık bir hatadır; onları buna düşüren, onun “**تَدَّخِرُون**” sözüdür; ve Şihâb bunu Şerḥu’ş-Şifâʾ’da nakletti; ve bu açıktır; ve bunun benzeri, **الدِّكر**de vâki olmuştur; ve onun noktalı (harfte) bir lügat olduğu; **مُدَّكر** ile aldanarak; böylece bunlardan hiçbir şeye itibar edilmez; Allah daha iyi bilir. Ve **الذَّخِيرَة**: **ادُّخِرَ** edilendir; cem‘i **الذَّخَائِرُ**dir. Şair dedi:
“Senin ömrüne yemin olsun, delikanlının malı **ذَخِيرَةٍ** değildir... lâkin safâ kardeşleri **الذَّخَائِرُ**dir.”
Damme ile **الذُّخَرِ** gibi; cem‘i **أَذْخارٌ**; “**قُفْل**” ve “**أَقْفَال**” gibi. Ve hadîste **ذَخِيرَةَ** hurmasının zikri: o, iyi hurmanın ona nispet edildiği bir yer adıdır. Ebû ʿAmr’dan: **الذَّاخِرُ**: semizdir. Ve **ذَاخِرٌ**: bir adam adıdır. Ebû ʿUbeyde’den: **المُدَّخَرُ**; nüshalarda noktasız **الدَّال** ile olduğu gibi; başka bir nüshada noktalı olarak: **حُضْرِه** için bırakılan attır; damme ile; koşunun bir türüdür. Dedi: **المُذَّخَر**dan **المِسْواطُ** vardır; ve o, yanında olanı ancak kamçı ile veren kimsedir; dişisi **مُذَّخَرَة**dir. **ثَنِيَّةُ أَذاخِر** fetha ile: Mekke yakınında bir yer; onunla Medine arasında; sanki **الإذْخر**ün cem‘i ile adlandırılmıştır; ve hadîste onun zikri gelmiştir. Kesra ile **الإذْخِرُ**: yeşil ot; bir tanesi **إذْخِرَةٌ**dur. Fetih ve Mekke’nin haram kılınması hadîsinde: “Abbas dedi ki: ancak **الإذْخِرَ**; çünkü o evlerimiz ve kabirlerimiz içindir.” Ve o, güzel kokulu bir ottur; evlerin üstü, ağaçların üzerine onunla örtülür; hemze ziyadedir. Ebû Hanîfe dedi: **الإذْخِرُ**: onun gömülü bir kökü vardır; ince; keskin kokulu; **أَسَلِ الكُولانِ** gibidir; ancak daha geniş ve boğumları daha küçüktür; ve onun meyvesi, kamışın **مَكَاسِحُ**ları gibidir; ancak daha ince ve daha küçüktür; ve bitişinde **الغَرَزَ**a benzer; öğütülür de kokuya katılır; **الحُزُون** ve **السُّهُول**de biter; ve **الإذْخِرَة** nadiren tek başına biter; bunun için Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
“Ve izzet sahibi, dostlarını gördüğünde... etrafında **الإذْخِرِ** gibi, çift çift döndü.”
Dedi: **الإذْخِرُ** kuruduğunda beyazlar. Ve Kadı İyâz’ın Meşâriḳ’inde olan garip şeylerdendir: **الإذْخِر**in hemzesinin aslî olduğu ve vezninin **فِعْلِلٌ** olduğu; ve bu sabit değildir; ve Gınne, talebesiyle birlikte el-Maṭâliʿ’de ona muvafakat etti; şeyhimiz söyledi. Ve “**كَتِفٍ**” gibi **ذَخِرٌ**: Yemen’de bir dağdır. Ve mecazdan, onların sözü: binek hayvanı **مَذَاخِرَهَا**nı doldurdu. **المَذاخِرُ**: boşluklar, bağırsaklar ve damarlar. el-Asmaʿî dedi: **المَذَاخِرُ**: karnın alt taraflarıdır. Denilir: falan **مَذَاخِرَه**nu doldurdu: karnının alt taraflarını doldurduğu zaman. Ve binek hayvanına, doyduğu zaman denilir: **مَذَاخِرَهَا**nı doldurdu: ve bu mecazdır. er-Râʿî dedi:
“Ta ki, en yakın susuzluğu öldürdüğünde ve... doyma ve dönüş için **مَذَاخِرَهَا**nı doldurmadığında.”
Ve yine dedi:
“Onu **العَكِيسَ** ile suladığımızda **تَمَذَّحَت ... مَذَاخِرُهَا** ve arttı ter olarak **وَرِيدُهَا**”
Ve **خَوَاصِرُهَا** diye rivayet edilir. Ebû Temmâm’ın Hamâse kitabında okudum: **تَملَّأَتْ** “**تَمَذَّحَتْ**” yerine; ve **مَذَاكِرُها** “**مَذَاخِرُها**” yerine; ve **وارفضَّ** “**ازدادَ**” yerine. Ve o, uzun bir kasidedir; onunla amcaoğlu Hanzar b. Erkâm’a hitap eder. Ve **الأَساس**’ta: binek hayvanının **مذَاخِرُ**i: onun karnından yem ve suyu **تَدَّخِر** ettiği yerlerdir. Ve “**تَمَلَّأتْ مَذَاخِرُه**”: doydu; ve o mecazdır. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ذَخَرَ** kendisi için güzel bir hadisi: onu bıraktı; ve o mecazdır. Ve “**مِذْخَر**” “**مِءنبر**” gibi: **العَفْجُ**dur. Ve falan, nasihat olarak hiçbir şey **يَذَّخِر** etmez. Ve malını Allah katında **ذُخْراً** ve **ذَخِيرةً** yaptı; ve müminin amelleri **ذخَائرِ**dir. Ve bize **مَذاخِره**nden düşmanlık doldurdu. Ve bunların hepsi, **الأَساس**’ta ve başkasında olduğu gibi mecazdır. Ve **ذخيرة** b. Şecnân: **الصَّدِفِ**den bir batındır. Ve Bahîr b. **ذَاخِرِ** b. Âmir el-Meʿâfirî: ondan oğlu Ali ve kardeşinin oğlu Bahîr b. Yezîd b. **ذَاخِر** rivayet etti; Mısır’da hadis rivayet etti. Ve **ذاخِرُ** b. Behşem el-Asbahî: Mısır’ın fethine şahit oldu; ve oğlu el-Hâris b. **ذَاخِرٍ**, Abdülazîz b. Mervân için Mısır’ın şurtasını üstlendi. Ve damme ile **مُذَيْخِرَةُ**: Yemen’de, el-Ḥaddayn amellerinden bir köydür; ve orada, el-Emîr Ḍiyâʾü’l-İslâm İsmâʿîl b. Muḥammed b. el-Ḥasan b. el-Manṣûr billâh el-Qâsim el-Ḥasanî, Yemen’in gurresinde vefat etti.
