# ذرأ — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A3/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B1%D8%A3/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A3.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ذرأ

ذَرَأَ
1 ذَرَأَ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. ذَرَاَ , (S, M, Msb, K,) inf. n. ذَرْءٌ, (S, M, Msb,) He (God) created, syn. خَلَقَ, (T, S, M, Msb, K,) الخَلْقَ [the creation; i. e. the things that are created]. (T, S, M, Msb.) وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَ الْاـِنْسِ, in the Kur [vii. 178], means [And verily] we have created [for Hell many of the jinn, or genii, and of mankind]. (T.) ― -b2- He multiplied, or made numerous. (K.) يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ, in the Kur [xlii. 9], means He multiplieth you thereby; i. e., by making of you, and of the cattle, pairs, males and females: so says Zj; and Fr says the like; and this is a correct explanation. (T.) ― -b3- Also, (S, M, K,) and so ذَرَا, (TA,) He sowed land: (S, M, K, TA:) but the latter verb is said to be the more chaste. (MF.) -A2- ذَرَأَ فُوهُ His teeth fell out from his mouth; (K, TA;) as also ذَرَا and ذَرَى, without ء: (TA:) but the most chaste is said to be without ء: ذَرَأَ, with ء, is said to be of weak authority, or a mispronunciation. (MF.) ― -b2- ذَرِئَ, (M, K,) or ذَرِئَ شَعَرَهُ, (S,) aor. ذَرَاَ , (K,) inf. n. ذَرَأٌ; (S, * M, O;) and ذَرَأَ, (S, K,) aor. ذَرَاَ ; (K;) and ذَرُؤَ, aor. ذَرُاَ ; (Ktr, TA;) His hair became white, or hoary, in the fore part of his head: (S:) or he had whiteness intermixed with blackness in the hair of his head: (M:) or his hair became white, or hoary: (K:) or he began to become white, or hoary, (M, K,) in the fore part of his head, (K,) or in the upper part of each side of the head. (A, TA.) The epithet is ↓ أَذْرَأُ; fem. ذَرْآءٌ. (S, M, K. [In some copies of the K, ذَرْأَى is erroneously put for ذَرْآءُ.])

اذرأهُ
4 اذرأهُ ذ He angered him; provoked him to anger. (T, M, K.) ― -b2- اذرأهُ بِصَاحِبِهِ He incited him against his companion. (AZ, T.) And اذرأهُ بِالشَّىْءِ He incited him, or urged him, to do, or attempt, the thing. (M, K.) And اذرأهُ اـِلَىكَذَا He constrained him, or compelled him, to have recourse to, or to do, such a thing. (K, * TA.) A 'Obeyd mentions أَذْرَى, without ء; but 'Alee Ibn-Hamzeh asserts that this is incorrect. (M.) ― -b3- اذرأ الدَّمْعَ He, or it, made tears to flow. (K, * TA.) ― -b4- And اذرأه He frightened him. (M, K.) -A2- أَذْرَأَتْ She (a camel) excerned (أَنْزَلَتْ) the milk (M, K, TA) from [app. a mistake for into] her udder: a dial. var. of أَدْرَأَتْ [q. v.]. (TA.) The epithet applied to the she-camel so doing is ↓ مُذْرِئٌ. (M, K.)

ذَرْءٌ
ذَرْءٌ ذ The act of creating; inf. n. of ذَرَأَ. (S, M, Msb.) ― -b2- [And used in the sense of the pass. part. n. of that verb; and alike as sing. and pl. because originally an inf. n.] ذَرْءُ النَّارِ, (S, K, TA,) [for ذَرْءٌ لِلنَّارِ,] related as occurring in a trad. (S, TA) of 'Omar, (TA,) means Created [i. e. destined] for the fire [of Hell]: (S, K, TA:) but as some relate it, the phrase is ذَرْوُ النَّارِ, meaning [either “ the children of the fire, ” agreeably with what next follows, or] “ to be scattered in the fire. ” (S, TA.) ― -b3- Also The number of [ones] offspring: one says, أَنْمَىاللّٰهُ ذَرْأَكَ May God increase [the number of] thine offspring; as also ذَرْوَكَ. (T.) -A2- Somewhat; (M, K;) as in the saying, بَلَغَنِى ذَرْءٌ مِنْ خَبَرٍ [Somewhat of news, or information, reached me, or came to my knowledge]: (K, TA:) or ذَرْءٌ مِنْ خَيْرٍ [somewhat of good]: (so in some copies of the K and M:) thus ذرء is written by IAth: in some copies of the K, ذُرْءٌ, with damm: (TA:) or ذَرْءٌ here means a little; and ذَرْوٌ is a dial. var. thereof. (M in art. ذرو.) Also A little of what is said. (TA.) -A3- A thing intervening as a separation or an obstacle: so in the saying, مَا بَيْنَنَا وَ بَيْنَهُ ذَرْءٌ [There is not anything intervening &c. between us and him, or it]. (K, * TA.)

ذَرَأٌ
ذَرَأٌ ذ : see what next follows.

ذُرْأَةٌ
ذُرْأَةٌ ذ (S, M, K) and ↓ ذَرَأٌ, (S,) the latter an inf. n. (M, [see 1,]) the former a simple subst., (S,) Whiteness, or hoariness, in the fore part of the head: (S:) or whiteness intermixed with blackness in the hair of the head: (M:) or whiteness, or hoariness, of the hair: (K:) or the beginning of whiteness or hoariness (M, K) in the fore part of the head, (K,) or in the upper part of each side of the head. (A, TA.)

ذَرْآنِىٌّ
ذَرْآنِىٌّ ذ and ذَرَآنِىٌّ Intensely white salt: (S, M, K:) derived from ذُرْأَةٌ: one should not say أَنْذَرَانِىٌّ; (S, K;) for this is a vulgarism: some pronounce it with the unpointed د. (TA.)

ذَرِىْءٌ
ذَرِىْءٌ ذ Sown seed. (S, M, K.)

ذُرِّيَّةٌ
ذُرِّيَّةٌ ذ (T, S, M, Mgh, K) and ذِرِّيَّةٌ (M, K) and ذَرِّيَّةٌ, (K,) [or ذَرِيَّةٌ, without a sheddeh to the ر, accord. to the Msb in art. ذر,] always pronounced by the Arabs without ء: (S:) accord. to some, (TA,) from الذَّرْءُ; (M, TA;) so says Th; (M;) the measure of the first being فُعُّولَةٌ or فُعِّيلَةٌ; [so that it is originally ذُرُّوءَةٌ or ذُرِّيْئَةٌ;] (TA;) but the ء is suppressed because of frequency of usage: (M:) accord. to others, from الذَّرُّ, signifying “ the act of scattering; ” because God scattered the ذرّيّة upon the earth; and the measure is فُعْلِيَّةٌ or فُعُّولَةٌ, [if the latter,] the word being originally ذُرُّورَةٌ, the last ر being changed into ى, in a manner similar to the case of تَقَضَّتِ العُقَابِ [in which تَقَضَّضَت becomes تَقَضَّيَت and then تَقَضَّت; so that ذُرُّورَةٌ becomes ذُرُّويَةٌ and then ذُرِّيَّةٌ]: (TA:) Children, or offspring, (T, S, Mgh, K,) of a man, and used as a sing. also, (Mgh,) or of men and of jinn, or genii: (S, K:) pl. [ذُرِّيَّاتٌ (see art. ذر) and sometimes] ذَرَارِىُّ. (S.) Hence, هَبْ لِى مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً [in the Kur iii. 33, meaning Give me, from Thee, a good offspring]. (Mgh.) And in a trad. of Ibn-'Omar, فَجَعَلَنِى فِى الذُّرِّيَّةِ means And he put me among the little ones, or young ones. (Mgh.) ― -b2- It is also applied to signify Progenitors: as in the saying, in the Kur [xxxvi. 41], حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِى الْفُلْكِ المَشْحُونِ [We carried their progenitors in the laden ark]. (T.) ― -b3- And it is used also to signify Women; [because they are the sources of offspring;] (T, Mgh, TA;) like as سَمَآءٌ is used to signify “ rain: ” (TA:) as in the saying of 'Omar, حُجُّوا بِالذُّرِّيَّةِ [Perform ye the pilgrimage with the women]. (T, Mgh, TA. [See his saying in full, voce رِبْقٌ.])

الذَّارِئُ
الذَّارِئُ ذ an epithet applied to God, The Creator. (T.)

أَذْرَأُ
أَذْرَأُ ذ ; fem. ذَرْآءُ: see 1, last sentence. Applied to a ram, Having whiteness in the head; (M, K;) and so the fem. applied to a ewe: (M:) or having the ears variegated, or speckled, with black and white, and the rest black: (K:) or it has this latter meaning when applied to a horse, and to a kid; and so the fem. applied to a female kid, (S, O,) or to a she-goat: (M:) and is not applied to the sheep-kind. (S, O.)

مُذْرِئٌ
مُذْرِئٌ ذ : see 4, last sentence.

### Türkçe

ذَرَأَ
1 **ذَرَأَ** **ذ** , (T, S, M, &c.,) muzâri‘ı **ذَرَاَ** , (S, M, Msb, K,) mastarı **ذَرْءٌ**, (S, M, Msb,) O (Allah) yarattı; **خَلَقَ** ile eş anlamlıdır; (T, S, M, Msb, K,) **الخَلْقَ** [yaratmayı; yani yaratılan şeyleri]. (T, S, M, Msb.) **وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَ الْاـِنْسِ**, Kur’ân’da [vii. 178], şu demektir: [Ve gerçekten] biz, [Cehennem için cinlerden ve insanlardan] birçoklarını yarattık. (T.) ― -b2- Çoğalttı, yahut çok kıldı. (K.) **يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ**, Kur’ân’da [xlii. 9], şu demektir: O, bununla sizi çoğaltır; yani sizi ve davarları çiftler, erkekler ve dişiler olarak yapmasıyla: Zc böyle der; Fr de bunun benzerini söyler; ve bu doğru bir açıklamadır. (T.) ― -b3- Yine, (S, M, K,) ve aynı şekilde **ذَرَا**, (TA,) araziyi ekti: (S, M, K, TA:) fakat ikinci fiilin daha fasih olduğu söylenir. (MF.) -A2- **ذَرَأَ فُوهُ** Dişleri ağzından döküldü; (K, TA;) **ذَرَا** ve **ذَرَى** da, ء’siz olarak: (TA:) fakat en fasih olanın ء’siz olduğu söylenir: **ذَرَأَ**, ء ile, zayıf rivayetli yahut bir yanlış telaffuz olduğu söylenir. (MF.) ― -b2- **ذَرِئَ**, (M, K,) yahut **ذَرِئَ شَعَرَهُ**, (S,) muzâri‘ı **ذَرَاَ** , (K,) mastarı **ذَرَأٌ**; (S, * M, O;) ve **ذَرَأَ**, (S, K,) muzâri‘ı **ذَرَاَ** ; (K;) ve **ذَرُؤَ**, muzâri‘ı **ذَرُاَ** ; (Ktr, TA;) Başının ön tarafında saçı ağardı, yahut kırlaştı: (S:) yahut başının saçında siyahlığa karışık beyazlık oldu: (M:) yahut saçı ağardı, yahut kırlaştı: (K:) yahut ağarmaya, yahut kırlaşmaya başladı, (M, K,) başının ön tarafında, (K,) yahut başın her iki yanının üst kısmında. (A, TA.) Sıfatı ↓ **أَذْرَأُ**; müennesi **ذَرْآءٌ**. (S, M, K. [K’nin bazı nüshalarında, **ذَرْأَى** yanlışlıkla **ذَرْآءُ** yerine konmuştur.])

اذرأهُ
4 **اذرأهُ** **ذ** Onu öfkelendirdi; onu öfkeye sevk etti. (T, M, K.) ― -b2- **اذرأهُ بِصَاحِبِهِ** Onu arkadaşına karşı kışkırttı. (AZ, T.) Ve **اذرأهُ بِالشَّىْءِ** Onu o şeyi yapmaya yahut denemeye kışkırttı, yahut sevk etti. (M, K.) Ve **اذرأهُ اـِلَىكَذَا** Onu böyle bir şeye başvurmaya yahut böyle bir şeyi yapmaya zorladı, yahut mecbur etti. (K, * TA.) ‘Obeyd, ء’siz olarak **أَذْرَى** zikreder; fakat ‘Alee İbn-Hamzeh bunun yanlış olduğunu ileri sürer. (M.) ― -b3- **اذرأ الدَّمْعَ** O, yahut o (şey), gözyaşını akıttı. (K, * TA.) ― -b4- Ve **اذرأه** Onu korkuttu. (M, K.) -A2- **أَذْرَأَتْ** O (dişi deve) sütü (M, K, TA) memesinden [görünüşe göre “içine” yerine bir hata olarak “-den”] dışarı çıkardı (**أَنْزَلَتْ**): **أَدْرَأَتْ**’in [bk.] lehçe varyantıdır. (TA.) Böyle yapan dişi deveye uygulanan sıfat ↓ **مُذْرِئٌ**’dür. (M, K.)

ذَرْءٌ
**ذَرْءٌ** **ذ** Yaratma fiili; **ذَرَأَ**’nın mastarı. (S, M, Msb.) ― -b2- [Ve o fiilin edilgen ism-i mef‘ûlü manasında kullanılır; ve aslında mastar olduğu için tekil ve çoğul olarak aynı şekilde gelir.] **ذَرْءُ النَّارِ**, (S, K, TA,) [**ذَرْءٌ لِلنَّارِ** yerine,] ‘Omar’dan (TA,) bir rivayette (S, TA) vârid olduğu nakledilmiştir; (S, K, TA:) “Ateş [Cehennem ateşi] için yaratılmış [yani ona yazılmış]” demektir: (S, K, TA:) fakat bazıları onu **ذَرْوُ النَّارِ** diye rivayet eder; bunun manası [ya “ateşin çocukları”, aşağıda gelenle uyumlu olarak; yahut] “ateşte saçılmak”tır. (S, TA.) ― -b3- Yine [kişinin] neslinin sayısı: kişi şöyle der: **أَنْمَىاللّٰهُ ذَرْأَكَ** Allah senin neslinin [sayısını] artırsın; **ذَرْوَكَ** da böyledir. (T.) -A2- Bir miktar; (M, K;) şu sözde olduğu gibi: **بَلَغَنِى ذَرْءٌ مِنْ خَبَرٍ** [Bana haberden bir miktar ulaştı, yahut bilgim oldu]: (K, TA:) yahut **ذَرْءٌ مِنْ خَيْرٍ** [hayırdan bir miktar]: (K ve M’nin bazı nüshalarında böyledir:) böylece **ذرء** IAth tarafından yazılmıştır: K’nin bazı nüshalarında, damme ile **ذُرْءٌ**: (TA:) yahut burada **ذَرْءٌ** “az” demektir; **ذَرْوٌ** ise bunun lehçe varyantıdır. (M, art. **ذرو**’da.) Yine Söylenen şeyden az bir miktar. (TA.) -A3- Ayırma yahut engel olarak araya giren bir şey: şu sözde olduğu gibi: **مَا بَيْنَنَا وَ بَيْنَهُ ذَرْءٌ** [Bizimle onun arasında araya giren hiçbir şey yoktur vb.]. (K, * TA.)

ذَرَأٌ
**ذَرَأٌ** **ذ** : bir sonraki maddeye bak.

ذُرْأَةٌ
**ذُرْأَةٌ** **ذ** (S, M, K) ve ↓ **ذَرَأٌ**, (S,) ikincisi bir mastardır (M, [1’e bak,]) birincisi yalın isimdir, (S,) Başın ön tarafında beyazlık, yahut kırlaşma: (S:) yahut baş saçında siyahlığa karışık beyazlık: (M:) yahut saçın beyazlığı, yahut kırlaşması: (K:) yahut başın ön tarafında, (K,) yahut başın her iki yanının üst kısmında, (A, TA,) beyazlamanın yahut kırlaşmanın başlangıcı. (M, K.)

ذَرْآنِىٌّ
**ذَرْآنِىٌّ** **ذ** ve **ذَرَآنِىٌّ** Çok beyaz tuz: (S, M, K:) **ذُرْأَةٌ**’den türetilmiştir: **أَنْذَرَانِىٌّ** denmemelidir; (S, K;) çünkü bu avamî bir söyleyiştir: bazıları onu noktasız **د** ile telaffuz eder. (TA.)

ذَرِىْءٌ
**ذَرِىْءٌ** **ذ** Ekilmiş tohum. (S, M, K.)

ذُرِّيَّةٌ
**ذُرِّيَّةٌ** **ذ** (T, S, M, Mgh, K) ve **ذِرِّيَّةٌ** (M, K) ve **ذَرِّيَّةٌ**, (K,) [yahut **ذَرِيَّةٌ**, ر üzerinde şedde olmaksızın, Msb’ye göre art. **ذر**’de,] Araplar tarafından daima ء’siz telaffuz edilir: (S:) bazılarına göre, (TA,) **الذَّرْءُ**’den; (M, TA;) Th böyle der; (M;) birincinin vezni **فُعُّولَةٌ** yahut **فُعِّيلَةٌ**’dir; [buna göre aslında **ذُرُّوءَةٌ** yahut **ذُرِّيْئَةٌ**’dir;] (TA;) fakat ء, kullanımın çokluğundan dolayı düşürülmüştür: (M:) başkalarına göre, “saçma fiili”ni ifade eden **الذَّرُّ**’den; çünkü Allah **ذرّيّة**’yi yeryüzüne saçtı; vezin **فُعْلِيَّةٌ** yahut **فُعُّولَةٌ**’dir; [ikincisi ise,] kelime aslında **ذُرُّورَةٌ** olup son **ر**, **تَقَضَّتِ العُقَابِ** örneğinde olduğu gibi ى’ye çevrilmiştir [orada **تَقَضَّضَت** → **تَقَضَّيَت** sonra **تَقَضَّت** olur; böylece **ذُرُّورَةٌ** → **ذُرُّويَةٌ** sonra **ذُرِّيَّةٌ** olur]: (TA:) Bir adamın çocukları, yahut nesli, (T, S, Mgh, K,) ve tekil olarak da kullanılır, (Mgh,) yahut insanların ve cinlerin: (S, K:) çoğulu [**ذُرِّيَّاتٌ** (art. **ذر**’e bak) ve bazen] **ذَرَارِىُّ**. (S.) Buradan, **هَبْ لِى مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً** [Kur’ân iii. 33’te, “Bana, katından, iyi bir nesil ver” demektir]. (Mgh.) Ve İbn-‘Omar’dan bir rivayette, **فَجَعَلَنِى فِى الذُّرِّيَّةِ** şu demektir: Ve beni küçüklerin, yahut gençlerin arasına koydu. (Mgh.) ― -b2- Ayrıca “atalar” manasında da kullanılır: Kur’ân’da [xxxvi. 41] şu sözde olduğu gibi: **حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِى الْفُلْكِ المَشْحُونِ** [Biz onların atalarını yüklü gemide taşıdık]. (T.) ― -b3- Ve “kadınlar” manasında da kullanılır; [çünkü onlar neslin kaynaklarıdır;] (T, Mgh, TA;) tıpkı **سَمَآءٌ**’ın “yağmur” manasında kullanılması gibi: (TA:) ‘Omar’ın şu sözünde olduğu gibi: **حُجُّوا بِالذُّرِّيَّةِ** [Kadınlarla hacc edin]. (T, Mgh, TA. [Onun sözünün tamamına, **رِبْقٌ** maddesinde bak.])

الذَّارِئُ
**الذَّارِئُ** **ذ** Allah’a uygulanan bir sıfat: Yaratıcı. (T.)

أَذْرَأُ
**أَذْرَأُ** **ذ** ; müennesi **ذَرْآءُ**: 1’in son cümlesine bak. Koça uygulandığında, Başında beyazlık bulunan; (M, K;) ve müennesi koyuna uygulandığında da böyledir: (M:) yahut kulakları siyah ve beyazla alacalı, yahut benekli, geri kalanı siyah olan: (K:) yahut ata ve oğlağa uygulandığında bu son manaya gelir; ve müennesi dişi oğlağa, (S, O,) yahut dişi keçiye uygulanır: (M:) ve koyun cinsine uygulanmaz. (S, O.)

مُذْرِئٌ
**مُذْرِئٌ** **ذ** : 4’ün son cümlesine bak.
