# ذرا — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B1%D8%A7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذرا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ذرا

الأصمعي: الذَرا بالفتح: كلُّ ما استترت به. يقال: أنا في ظلِّ فلان وفي ذَراهُ، أي في كنفه وسِتره ودِفئه. وذُري الشيء بالضم: أعاليه، الواحدة ذِرْوَةٌ وذُرْوَةٌ أيضاً بالضم، وهي أعلى السَنام. والذَرا أيضاً: اسمٌ لما ذَرَتْهُ الريح، واسمُ الدمع المصبوب. ويقال: مَرَّ فلان يَذْروُ ذَرْواً، أي يمرُّ مَرًّا سريعاً. وذَرا الشيء، أي سقط. وذَرَوْتُهُ أنا، أي طيّرته وأذهبته. قال أوس:
إذا مُقْرَمٌ منا ذَرا حَدُّ نابِهِتَخَمَّطَ منا نابُ آخَرَ مُقْرَمِ
والذَّارِياتُ: الرياح. وذَرَتِ الريح الترابِ وغَيرَه تَذْروهُ وتَذْريهِ، ذَرْواً وذَرْياً، أي سَفَتْهُ. ومنه قولهم: ذَرَّى الناس الحِنطة. وأَذْرَيْتُ الشيءَ، إذا ألقيتَه، كإلقائك الحَبَّ للزرع. وطعنه فأَذْراهُ عن ظهر دابَّته، أي ألقاه. واسْتَذْرَتِ المعزى، أي اشتهت الفحل. واسْتَذْرَيْتُ بالشجرة، أي استظللتُ بها وصرتُ في دفئها. واسْتَذْرَيْتُ بفلان، أي التجأت إليه وصرتُ في كَنَفه. وتَذْرِيَةُ الأكداس معروفة. والمِذْرى: خشبةٌ ذاتُ أطرافٍ يُذَرَّى بها الطعام وتُنَقَّى بها الأكداس من التِبْنِ. ومنه ذَرَّيْتُ ترابَ المعدن، إذا طلبت منه الذهب. قال أبو زيد: ذَرَّيْتُ الشاةَ تّذْرِيَةً، وهو أن تجزّ صوفَها وتدعَ فوق ظهرها شيئاً منه لتُعرفُ به، وذلك في الضأن خاصّةً وفي الإبل. قال: وفلانٌ يُذَرِّي حَسَبَهُ، أي يمدحُه ويرفع من شأنه. وتَذَرَّيْتُ السنام: علوته وفَرعتُه. الأصمعيّ: تَذَرَّيْتُ بني فلان وتَنَصَّيْتُهُمْ، إذا تزوَّجت في الذُرْوَةِ منهم والناصية. والمِذْوَرانِ: أطراف الأليتين، ولا واحدَ لهما. والمِذْرَوانِ من القوس: الموضِعان اللذان يقع عليهما الوتَر من أعلى ومن أسفل، ولا واحد لهما. وقولهم: جاء فلان يُنفض مِذْرَوَيْهِ، إذا جاء باغياً يتهدد. قال عنترة يهجو عُمارة بن زيادٍ العبسيّ:
أَحَوْلي تَنْفُضُ اسْتُكَ مِذْرَوَيْهالتقتلني فها أنا ذا عُـمـارا
يريد: يا عُمارَةُ. وأَذْرَتِ العينُ دمعها: صبَّته.

### Türkçe

الأصمعي: **الذَرا** fetha ile: kendisiyle örtündüğün her şey. Denir ki: Ben falanın gölgesinde ve **ذَراهُ**’undayım; yani onun himayesinde, örtüsünde ve sıcaklığındayım. Ve **ذُري** الشيء damme ile: onun yükseklikleri; tekili **ذِرْوَةٌ** ve **ذُرْوَةٌ** da damme ile; ve o, hörgücün en üstüdür. Ve **الذَرا** ayrıca: rüzgârın savurduğu şeye isim, ve dökülmüş gözyaşının ismi. Ve denir ki: Falan geçti, **يَذْروُ** **ذَرْواً**; yani hızlı bir geçişle geçer. Ve **ذَرا** الشيء; yani düştü. Ve ben onu **ذَرَوْتُهُ**; yani onu uçurdum ve götürdüm. Evs dedi ki:
إذا مُقْرَمٌ منا ذَرا حَدُّ نابِهِتَخَمَّطَ منا نابُ آخَرَ مُقْرَمِ
Ve **الذَّارِياتُ**: rüzgârlar. Ve rüzgâr toprağı ve başkasını **ذَرَتِ**; onu **تَذْروهُ** ve **تَذْريهِ**, **ذَرْواً** ve **ذَرْياً**; yani onu savurdu. Ve ondan onların sözü: insanlar buğdayı **ذَرَّى**. Ve **أَذْرَيْتُ** şeyi: onu attığım zaman; ekim için tohumu atman gibi. Ve onu mızrakladı da onu **فأَذْراهُ** binitinin sırtından; yani onu attı. Ve keçi **اسْتَذْرَتِ**; yani erkeği arzuladı. Ve ağaçla **اسْتَذْرَيْتُ**; yani onunla gölgelendim ve onun sıcaklığında oldum. Ve falanla **اسْتَذْرَيْتُ**; yani ona sığındım ve onun himayesinde oldum. Ve yığınların **تَذْرِيَةُ**’si bilinir. Ve **المِذْرى**: uçları olan bir tahta; onunla yiyecek **يُذَرَّى** ve onunla yığınlar samandan temizlenir. Ve ondan: madenden altın aradığım zaman madenin toprağını **ذَرَّيْتُ**. Ebû Zeyd dedi: Koyunu **ذَرَّيْتُ** **تّذْرِيَةً**; o, yününü kırkman ve onunla tanınsın diye sırtının üstünde ondan bir şey bırakmandır; ve bu, özellikle koyunda ve develerdedir. Dedi: Ve falan **يُذَرِّي** **حَسَبَهُ**; yani onu över ve onun şanını yükseltir. Ve hörgücü **تَذَرَّيْتُ**: ona çıktım ve onun tepesine vardım. الأصمعيّ: **تَذَرَّيْتُ** بني falan ve onları **تَنَصَّيْتُهُمْ**; onların içinden **الذُرْوَةِ**’de ve **الناصية**’de evlendiğim zaman. Ve **المِذْوَرانِ**: iki kalçanın uçları; ikisinin tekili yoktur. Ve yaydan **المِذْرَوانِ**: kirişin yukarıdan ve aşağıdan üzerine düştüğü iki yer; ikisinin tekili yoktur. Ve onların sözü: falan geldi, **يُنفض** **مِذْرَوَيْهِ**; azgın olarak tehdit ederek geldiği zaman. Antara, Absî Umâra b. Ziyâd’ı hicvederek dedi ki:
أَحَوْلي تَنْفُضُ اسْتُكَ مِذْرَوَيْهالتقتلني فها أنا ذا عُـمـارا
İster: ey Umâra. Ve göz **أَذْرَتِ** gözyaşını: onu döktü.
