# ذرب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B1%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ذرب

باب الذّال والرّاء والباء معهما
ذ بر: الذَّبْرُ، بلغة هُذَيْل خَفيّةٌ يذبُرُها ذَبْراً.
وبعضهم يقول: ذَبَرَ الكتاب أي كَتَبَ، وبعض يقول: الذَّبُور الفِقْهُ بالشيءِ والعِلْمُ به، وقيل: ذَبَره أي فَهِمَه وقَتَلَه عِلْماً.
بذر:
بَذَرْتُ الشيءَ والحَبَّ بَذْراً، بمعنى نَثَرْتُ، ويقال للنَّسْل: البَذْر، يقال: هؤلاءِ بَذْرُ سُوءٍ.
والبَذْرُ اسمٌ جامعُ لِما بَذَرْتَ من الحَبِّ.
والبَذير: من لا يستطيع أن يُمسِكَ سِرَّ نفسه.
ورجلٌ يَذيرٌ وبَذُور: مِذْياعٌ، وقومٌ بُذُرٌ: مَذاييعُ، والفعل والمصدر في القياس بَذُرَ بَذارةً.
وفي الحديث: لَيسوا بالمسَاييحِ البُذُر، ويقال بَذّر بَذْراً.
والتبذير: إفسادُ المال وإنفاقه في السَّرَف، قال الله -جَلَّ وعَزَّ: ولا تُبَذِّرْ تَبذيرا.
وقيل: التبذير إنفاق المال في المعاصي، وقيل: هو أن يَبسُطَ يدَه في إنفاقه حتى لا يبقي منه ما يقتاتُه، واعتبارُه قوله -عزَّ وجلَّ-: "ولا تَبْسُطْها كَُّ البَسْط فتقعُدَ مَلُوماً مَحْسُورا".
ويقال: طعام كثيرُ البُذارة أي كثير النَّزَل، وهو طعام بَذِرٌ أي نَزَلٌ، وقال:
ومن العَطيّة ما تَرَى		جُذماءَ ليسَ لها بُذارَهْ
ربذ:
الرَّبَذةُ: موضع.
والرَّبَذُ: خِفَّةُ القَوائم في المَشْيِ، وخِفّة الأصابِع في العمَل، وأنه لَرَبِذٌ، قال جرير:
خُزْرٌ لهم رَبَذٌ إذا ما استَأْمَنوا		وإذا تتابَعَ في الزمانِ الأَمرُعُ
والرَّبَذَةُ: صُوفةٌ يُؤخَذُ بها القَطِرانُ فيُهْنَأُ بها البعير، وشُبِّهَتِ الخِرقة التي تُلقيها الحائض بها فسُمِّيَت الرَّبَذة..
والرَّبَذة تَميمْيةٌ، والثَّمَلَةُ حِجازيّةٌ وهُما صُوفة الهِناءِ.
وشيءٌ رَبيذٌ أي أي بعضه على بعضٍ.
ذرب:
الذَّرِبُ: الحادُّ من كل شيءٍ، لِسانٌ ذَرِبٌ، وسَيْفٌ ذرِبٌ أي حادٌّ.
وسُمٌّ ذَرب ومَذروبٌ، وقد ذَرِبَ ذرُباً وذَرابَةً.
والذَّرِبةُ والذِّرْبةُ: السِّلطيةُ من النُّساء، قال:
إنّي لقيتُ ذِرْبَةً من الذِّرَبْ
وفُلانٌ ذرِبٌ: مُنكَرٌ.
وتَذريب السَّيف: أنْ يُنْقَعَ في السُّمِّ فإذا أُنعِمَ سَقْيُه أُخرِجَ فشُحِذَ.
وذَرِبَ الجُرْحُ إذا ازدادَ اتِّساعاً ولا يقبَلُ البُرْءَ، قال الكمَيْت:
أنتَ الطبيب بأَدواءِ القُـلـوب إذا		خِيفَ المُطاوِلُ من أسقامِها الذَّرِبُ
والذَّرَبُ من الأمراضِ مأخوذٌ من الجُرْح، وهو الذي لا يَبْرَأُ، واستعير من الجُرْحِ للمَرَض، قال الغَنَويُّ:
إذا أَساها طبيبٌ زادَها مَرَضاً

### Türkçe

باب **الذّال** ve**الرّاء** ve**الباء** onlarla birlikte

ذ بر: **الذَّبْرُ**; Hüzeyl dilinde gizli (olan şey); onu **ذَبْراً** olarak **يذبُرُها**.
Ve bazısı der ki: **ذَبَرَ** **الكتاب** yani yazdı; ve bazısı der: **الذَّبُور** bir şeydeki fıkıh ve onunla ilgili ilimdir; ve denildi: onu **ذَبَره** yani onu anladı ve onu ilimle öldürdü.

بذر:
**بَذَرْتُ** şeyi ve tohumu **بَذْراً**, **نَثَرْتُ** manasında; ve nesle **البَذْر** denir; denir: bunlar kötülüğün **بَذْرُ**’üdür.
Ve **البَذْرُ**, tohumdan **بَذَرْتَ**’ın (saçtığın) şey için toplayıcı bir isimdir.
Ve **البَذير**: kendi sırrını tutamayan (kimsedir).
Ve bir adam **يَذيرٌ** ve **بَذُور**: bir yayıcıdır; ve bir kavim **بُذُرٌ**: yayıcılardır; ve fiil ve mastar kıyasta **بَذُرَ** **بَذارةً**’dır.
Ve hadiste: **المسَاييحِ البُذُر** değillerdir; ve **بَذّر** **بَذْراً** denir.
Ve **التبذير**: malı bozmak ve onu israfta harcamaktır; Allah -yüce ve aziz- dedi: “**ولا تُبَذِّرْ تَبذيرا**”.
Ve denildi: **التبذير** malı masiyetlerde harcamaktır; ve denildi: o, onu harcamada elini açmasıdır; ta ki ondan geçineceği şeyi bırakmasın; ve onun itibarı O’nun -aziz ve celil- sözü: “**ولا تَبْسُطْها كَُّ البَسْط فتقعُدَ مَلُوماً مَحْسُورا**”.
Ve denir: yemek, **البُذارة**’sı çok, yani **النَّزَل**’i çok; ve o, **بَذِرٌ** bir yemektir, yani **نَزَلٌ**; ve dedi ki:
Ve عطية’den (bağıştan) gördüğün (şey) vardır		kökü kesik, onun **بُذارَهْ**’si yoktur

ربذ:
**الرَّبَذةُ**: bir yerdir.
Ve **الرَّبَذُ**: yürüyüşte ayakların hafifliği ve işte parmakların hafifliği; ve o, elbette **لَرَبِذٌ**’dür; Cerîr dedi:
Onlar şaşıdır; onlarda **رَبَذٌ** vardır, emniyet verildikleri zaman		ve zaman içinde iş peş peşe geldiği zaman
Ve **الرَّبَذَةُ**: onunla katran alınan bir yün parçasıdır; onunla deveye **يُهْنَأُ** yapılır; hayızlı kadının attığı bez ona benzetildi de **الرَّبَذة** diye adlandırıldı..
Ve **الرَّبَذة** Temîmîdir; ve **الثَّمَلَةُ** Hicazîdir; ve ikisi, **الهِناءِ** yün parçasıdır.
Ve bir şey **رَبيذٌ** yani onun bir kısmı bir kısmı üzerinedir.

ذرب:
**الذَّرِبُ**: her şeyden keskin olan; **لِسانٌ ذَرِبٌ** ve **سَيْفٌ ذرِبٌ** yani keskin.
Ve zehir **ذَرب** ve **مَذروبٌ**; ve **ذَرِبَ** **ذرُباً** ve **ذَرابَةً** (olmuştur).
Ve **الذَّرِبةُ** ve **الذِّرْبةُ**: kadınlardan saldırgan olan; dedi ki:
Ben **ذِرْبَةً** ile karşılaştım, **الذِّرَبْ**’den
Ve falan **ذرِبٌ**: münkerdir.
Ve **تَذريب السَّيف**: onun zehirde bekletilmesidir; sonra sulaması güzelce yapıldığında çıkarılır da bilenir.
Ve yara **ذَرِبَ** olur; genişliği arttığı zaman ve iyileşmeyi kabul etmez; Kümeyt dedi:
Sen kalplerin dertlerinde tabipsin; ne zaman		onların **الذَّرِبُ** hastalıklarından uzun süren (dert) korkulsa
Ve **الذَّرَبُ** hastalıklardan, yaradan alınmıştır; o, iyileşmeyen (şey)dir; ve yaradan hastalığa ödünç alınmıştır; Ganavî dedi:
Bir tabip onu tedavi ettiğinde, ona hastalıkça artırdı
