# ذرب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B1%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذرب

الذَّرِبُ: الحادُّ من كلِّ شيءٍ . ذَرِبَ يَذْرَبُ ذَرَباً وذَرابةً فهو ذَرِبٌ ؛ قال شَبيب بن البَرْصاءِ: كأَنها من بُدُنٍ وإِيقارْ، *  دَبَّتْ عليها ذَرِباتُ الأَنْبارْ قال ابن بري : أَي كأَنّ هذه الإِبِلَ من بُدْنِها وسِمَنِها وإِيقارِها (يتبع...)
(تابع... 1): ذبب: الذَّبُّ: الدَّفْعُ والـمَنْعُ. والذَّبُّ: الطَّرْدُ.... ... باللحم ، قد دَبَّتْ عليها ذَرِباتُ الأَنْبارِ ؛والأَنْبارُ : جمعُ نَبْرٍ ، وهو ذُبابٌ يَلْسَعُ فيَنْتَفِخُ مكانُ لسْعِه،فقوله ذَرِبات الأَنْبار أَي حَديداتُ اللَّسْع ، ويُروى وإِيفار، بالفاءِ أَيضاً .وقَوْمٌ ذُرُبٌ. ابن الأَعرابي : ذَرِبَ الرَّجلُ إِذا فَصُحَ لسانُه بعدَ حَصرِه . ولسانٌ ذَرِبٌ: حديدُ الطَّرَف؛ وفيه ذَرابةٌ أَي حِدَّةٌ . وذَرَبُه :حِدَّتُه . وذَرَبُ المَعِدَة: حِدَّتُها عن الجُوعِ .ذَرِبَتْ مَعِدَته تَذْرَبُ ذَرباً فهي ذَرِبة إِذا فَسَدَتْ . وفي الحديث : في أَلبانِ الإِبِل وأَبْوالِها شِفاءُ الذَّرَبِ ؛هو بالتحريكِ ، الدَّاءُ الذي يَعْرِضُ للمَعدة فلا تَهْضِمُ الطَّعامَ ، ويَفْسُدُ فيها ولا تُمْسِكُه . قال أَبو زيد : يقال للغُدَّة ذِرْبةٌ ، وجَمْعُها ذِرَبٌ. والتَّذْريبُ :التَّحْديدُ . يقال لسانٌ ذَرِبٌ ، وسِنانٌ ذَرِبٌ ومُذَرَّبٌ؛ قال كعب بنُ مالك: بمُذَرَّباتٍ ،بالأَكُفِّ ، نواهِلٍ، *  وبكلِّ أَبْيضَ ، كالغَدير ، مُهَنَّدِ وكذلك المَذْروبُ ؛قال الشاعر :
لقد كان ابنُ جَعْدَةَ أَرْيَحِيَّا *  على الأَعْداءِ ، مَذْروبَ السِّنانِ وذَرَبَ الحَديدَة يَذْرُبُها ذَرْباً وذرَّبَها :أَحدَّها فهي مَذرُوبَة. وقَوم ذَرْبٌ: أَحِدَّاءُ. وامرأَةٌ ذِرْبَةٌ، مثلُ قِرْبَة ،وذَرِبَةٌ أَي صَخَّابةٌ ، حديدةٌ سَلِيطَة اللّسانِ ،فاحِشَة ،طَويلَة اللّسانِ. وذَرَبُ اللّسانِ:حِدَّتُه. وفي الحديث عن حذيفة قال : كنتُ ذَرِبَ اللّسانِ على أَهلِي، فَقُلْت:يا رسول اللّه ،إِنِّي لأَخْشَىأَنْ يُدْخِلَنِي النارَ ؛فقال رسولُ اللّه ، صلى اللّه عليه وسلم : فأَيْنَ أَنتَ من الاسْتِغفارِ؟إِنِّي لأَسْـتَغْفِرُ اللّهَ في اليومِ مائَةً؛فذكرْتُه لأَبي بُرْدَة فقال : وأَتُوبُ إِليه . قال أَبو بكر في قولِهم فلانٌ ذَرِبُ اللسانِ، قال : سمعتُ أَبا العباسِ يقول : معناهُ فاسِدُ اللِّسانِ ، قال : وهو عَيْبٌ وذَمٌّ . يقال : قد ذَرِبَ لسانُ الرَّجلِ يَذْرَبُ إِذا فَسَد.
\<ص:386>
ومِنْ هذا ذَرِبَتْ مَعِدَتُه:فَسَدَتْ ؛ وأَنشد :
أَلم أَكُ باذِلاً وِدِّي ونَصْري ، *  وأَصْرِف عنكم ذَرَبِي ولَغْبِـي قال: واللَّغْبُ الرَّدِيءُ من الكلامِ. وقيل: الذَّرِبُ اللسانِ هو الحادُّ اللسان، وهو يَرْجِعُ إِلى الفَسادِ؛ وقيل: الذَّرِبُ اللِّسانِ الشَّـتَّامُ الفاحِشُ. وقال ابن شميل: الذَّرِبُ اللسان الفاحِشُ البَذِيُّ الذي لا يبالي ما قال. وفي الحديث: ذَرِبَ النِّساءُ على أَزْواجِهِنَّ أَي فَسَدَتْ أَلسِنَتُهنَّ وانْبَسَطْن عليهم في القول؛ والرواية ذَئِرَ بالهمز، وسنذكره. وفي الحديث: أَنّ أَعشى بني مازن قدم على النبي، صلى اللّه عليه وسلم، فأَنشد أَبياتاً فيها:
يا سَـيِّدَ الناسِ، ودَيَّانَ العَرَبْ، *  إِلَيْكَ أَشْكُو ذِرْبةً، من الذِّرَبْ خَرَجْتُ أَبْغِـيها الطَّعامَ في رَجَبْ، *  فخَلَفَتْنِـي بنِزاعٍ وحَرَبْ أَخْلَفَتِ العَهْدَ، ولَطَّتْ بالذَّنَبْ، *  وتَرَكَتْنِـي، وَسْطَ عِـيصٍ، ذي أَشَبْ تَكُدُّ رِجْلَيَّ مَسامِيرُ الخَشَبْ، *  وهُنَّ شَرُّ غالِبٍ لِـمَنْ غَلَبْ قال أَبو منصور: أَراد بالذِّرْبَةِ امرأَتَه، كَنَى بها عن فسادِها وخِـيانَتِها إِيَّاه في فَرْجِها، وجَمْعُها ذِرَبٌ، وأَصلُه من ذَرَبِ الـمَعِدة، وهو فسادُها؛ وذِرْبةٌ منقول من ذَرِبَةٍ، كمِعْدةٍ من مَعِدَة؛ وقيل: أَراد سَلاطة لسانِها، وفسادَ مَنْطِقِها، من قولهم ذَرِبَ لسانُه إِذا كان حادَّ اللِّسانِ لا يُبالِـي ما قال. وذكر ثعلب عن ابن الأَعرابي: أَن هذا الرَّجَزَ للأَعْوَرِ بنِ قراد بنِ سفيان، من بني الـحِرْمازِ، وهو أَبو شَيْبانَ الـحِرْمازِيّ، أَعْشى بني حِرْمازٍ؛ وقوله: فخَلَفَتْنـي أَي خالَفَت ظَنِّي فيها؛ وقوله: لَطَّتْ بالذَّنَب، يقال: لَطَّت النَّاقَةُ بذَنَبِها أَي أَدْخَلَتْهُ بين فَخِذَيْها، لتَمْـنَع الحالِبَ.
ويقال: أَلْقَى بينَهم الذَّرَبَ أَي الاخْتِلافَ والشَّرَّ. وسُمٌّ ذَرِبٌ: حديدٌ. والذُّرَابُ: السُّمُّ، عن كراع، اسمٌ لا صِفَةٌ. وسيف ذَرِبٌ ومُذَرَّبٌ: أُنْقِعَ في السُّمِّ، ثم شُحِذَ. التهذيب: تَذْريبُ السَّيف أَن يُنْقَعَ في السُّمِّ، فإِذا أُنْعِمَ سَقْيُهُ، أُخْرِجَ فشُحِذَ. قال: ويجوز ذَرَبْتُه، فهو مَذْرُوبٌ؛ قال عبيد: وخِرْقٍ، من الفِتْيانِ، أَكرَمَ مَصْدَقاً  * من السَّيْفِ، قد آخَيْتُ، ليسَ بِـمَذْرُوبِ قال شمر: ليسَ بفاحِشٍ.
والذَّرَبُ: فسادُ اللِّسانِ وبَذَاؤُه. وفي لسانِهِ ذَرَبٌ: وهو الفُحْشُ. قال: وليسَ من ذَرَبِ اللِّسانِ وحِدَّتِه؛ وأَنشد: أَرِحْني واسْتَرِحْ منِّي، فإِني *  ثَقِـيلٌ مَحْمِلي، ذَرِبٌ لِساني وجمعه أَذْرابٌ، عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد لِـحَضْرَمِـيَّ ابن عامرٍ الأَسَدي:
ولَقَدْ طَوَيْـتُكُمُ على بَلُلاتِكُمْ، *  وعَرَفْتُ ما فِـيكُمْ من الأَذْرابِ كَيْـمَا أُعِدَّكُمُ لأَبْعَدَ مِنْكُمُ، *  ولقد يُجاءُ إِلى ذَوِي الأَلبابِ معنى ما فِـيكُم مِن الأَذرابِ: مِن الفسادِ، ورواه ثعلب: الأَعيابِ، جَمعُ عَيْبٍ. قال ابن بري: وروى ابن الأَعرابي هذين البيتين، على غير هذا \<ص:387>
الـحَوْكِ، ولم يُسَمِّ قائِلَهما؛ وهما:
ولقد بَلَوْتُ الناسَ في حالاتِهِم، *  وعَلِمْتُ ما فِـيهم من الأَسبابِ فإِذا القَرَابَةُ لا تُقَرِّبُ قاطِعاً، *  وإِذا الـمَوَدَّةُ أَقْرَبُ الأَنْسابِ وقوله: ولقد طَوَيْـتُكُمُ على بَلُلاتِكُم أَي طَوَيْـتُكُم على مَا فِـيكُم مِن أَذًى وعَداوَةٍ؛ وبَلُلاتٌ، بضم اللام، جمعُ بَلُلَةٍ، بضم اللام أَيضاً، قال: ومنهم مَنْ يَرْويه على بَلَلاتِكُم، بفتح اللام، الواحِدَةُ بَلَلة، أَيضاً بفتح اللام؛ وقيل في قوله على بَلَلاتِكُم: إِنه يُضْرَبُ مثلاً لإِبْقاءِ الـمَوَدَّة، وإِخْفاءِ ما أَظْهَرُوه من جَفائِهِمْ، فيكون مثلَ قولهم: اطْوِ الثَّوْبَ على غَرِّه، لينْضَمَّ بعضُه إِلى بعضٍ ولا يَتبايَنَ؛ ومنه قولهم أَيضاً: اطْوِ السِّقاءَ على بَلَلِه، لأَنه إِذا طُوِيَ وهو جافٌّ تَكَسَّر، وإِذا طُوِيَ على بَلَلِه، لم يَتَكَسَّر، ولم يَتَبايَنْ. والتَّذْريبُ: حَمْلُ الـمَرْأَة وَلَدَها الصَّغيرَ، حتى يَقْضِـيَ حَاجَتَه. ابن الأَعرابي: أَذْرَبَ الرَّجُلُ إِذا فسد عَيْشُه.
وذَرِبَ الجُرْحُ ذَرَباً، فهو ذَرِبٌ: فَسَد واتسع، ولم يَقْبَل البُرْءَ والدَّوَاءَ؛ وقيل: سالَ صَديداً، والـمَعْنَيان مُتَقارِبانِ. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: ما الطَّاعُون؟ قال: ذَرَبٌ كالدُّمَّل. يقال: ذَرِبَ الجُرْحُ إِذا لم يَقْبَلِ الدَّواءَ؛ ومنه الذَّرَبَيَّا، على فَعَلَيَّا، وهي الدَّاهِـيَةُ؛ قال: الكُمَيْت:
رَمَانِـيَ بالآفَاتِ، مِنْ كُلِّ جَانِبٍ، *  وبالذَّرَبَيَّا، مُرْدُ فِهْرٍ وَشِـيبُهَا وقيل: الذَّرَبَيَّا هو الشَّرُّ والاخْتِلافُ؛ ورَمَاهُم بالذَّرَبِـينَ مثلُه. ولَقِـيتُ منه الذَّرَبَى والذَّرَبَيَّا والذَّرَبِـينَ(1) (1 قوله «والذربين» ضبط في المحكم والتكملة وشرح القاموس بفتح الذال والراء وكسر الباء الموحدة وفتح النون، وضبط في بعض نسخ القاموس المطبوعة وعاصم أَفندي بسكون الراء وفتح الباء وكسر النون.) أَي الداهِـيَةَ. وذَرِبَتْ مَعِدَتُه ذَرَباً وذَرَابَةً وذُرُوبَةً، فهي ذَرِبَة، فَسَدَتْ، فهو من الأَضْدادِ. والذَّرَبُ: الـمَرَضُ الذي لا يَبْرَأُ.
وذَرَب أَنْفُه ذَرابةً: قَطَرَ.
والذِّرْيَبُ: الأَصْفَرُ من الزَّهْرِ وغيره. قال الأَسود ابن يَعْفُرَ، ووصَف نباتاً: قَفْرٌ حَمَتْهُ الخَيْلُ، حتَّى كأَنْ  *  زاهِرَه أُغْشِـيَ بالذِّرْيَبِ وأَما ما ورد في حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: لَتَـأْلَـمُنَّ النَّومَ على الصُّوفِ الأَذْرَبِـيِّ، كما يَـأْلَمُ أَحَدُكُمْ النَّومَ على حَسَكِ السَّعْدانِ؛ فإِنه ورَد في تفسيره: الأَذْرَبيّ مَنْسوبٌ إِلى أَذْرَبِـيجان، على غيرِ قياس. قال ابن الأَثير: هكذا تقول العرب، والقياس أن تقول أَذَرِيٌّ، بغير باءٍ، كما يقال في النَّسَبِ إِلى رَامَ هُرْمُزَ، رَامِـيٌّ وهو مطرد في النَّسب إِلى الأَسماءِ المركبة.

### Türkçe

**الذَّرِبُ**: her şeyden keskin olan. **ذَرِبَ يَذْرَبُ ذَرَباً وذَرابةً**; o hâlde o **ذَرِبٌ**’dir; Şebîb b. el-Bersâ’ dedi ki:
Sanki o, beden ve yüklenişten, * üzerine **ذَرِباتُ الأَنْبارْ** yürümüş.

İbn Berrî dedi ki: yani sanki bu develer, bedenlerinden ve semizliklerinden ve yüklenişlerinden (dolayıdır);
(et devam eder...)
(devam... 1): **ذبب**: **الذَّبُّ**: itme ve engelleme. Ve **الذَّبُّ**: kovma.... ...
etle; üzerine **ذَرِباتُ الأَنْبارِ** yürümüştür; ve **الأَنْبارُ**: **نَبْرٍ**’in çoğuludur; o ise ısıran bir sinektir; ısırdığı yer şişer; onun sözü **ذَرِبات الأَنْبار** yani ısırmanın keskinlikleri demektir; ve **وإِيفار** diye de rivayet edilir, **الفاء** ile de; yani. Ve bir kavim **ذُرُبٌ**. İbnü’l-A‘râbî: **ذَرِبَ** adam, dili tutulduktan sonra dili fasih olunca (denir). Ve **لسانٌ ذَرِبٌ**: ucu keskin; onda **ذَرابةٌ** vardır, yani keskinlik. Ve onun **ذَرَبُه**: keskinliğidir. Ve **ذَرَبُ المَعِدَة**: açlıktan dolayı keskinliğidir. **ذَرِبَتْ مَعِدَته تَذْرَبُ ذَرباً فهي ذَرِبة**: bozulduğunda (denir).

Hadiste: deve sütlerinde ve idrarlarında **الذَّرَبِ**’in şifası vardır; o hareke iledir; mideye arız olan hastalıktır; böylece yemeği hazmetmez; onda bozulur ve onu tutmaz. Ebû Zeyd dedi ki: beze **ذِرْبةٌ** denir; çoğulu **ذِرَبٌ**’dir. Ve **التَّذْريبُ**: keskinleştirmedir. **لسانٌ ذَرِبٌ** denir; ve **سِنانٌ ذَرِبٌ** ve **مُذَرَّبٌ**; Ka‘b b. Mâlik dedi ki:
Ellerle, su içen, * ve her beyazla, gölcük gibi, **مُهَنَّدِ** ile, **بمُذَرَّباتٍ**.

Ve كذلك **المَذْروبُ**; şair dedi ki:
İbn Câ‘de gerçekten Eryahî idi, * düşmanlara karşı, **مَذْروبَ السِّنانِ**.

Ve **ذَرَبَ الحَديدَة يَذْرُبُها ذَرْباً وذرَّبَها**: onu keskinleştirdi; o hâlde o **مَذرُوبَة**’dir.

Ve bir kavim **ذَرْبٌ**: keskin olanlar. Ve bir kadın **ذِرْبَةٌ**, **قِرْبَة** gibi; ve **ذَرِبَةٌ** yani: gürültücü, keskin, dili sivri; çirkin sözlü; dili uzun.

Ve **ذَرَبُ اللّسانِ**: keskinliğidir. Huzeyfe’den hadiste dedi ki: ben aileme karşı **ذَرِبَ اللّسانِ** idim; dedim ki: ey Allah’ın Resûlü, ben gerçekten beni ateşe sokmasından korkuyorum; Allah’ın Resûlü, صلى اللّه عليه وسلم, dedi ki:
Peki sen istiğfardan neredesin? Ben gerçekten günde yüz defa Allah’tan mağfiret dilerim; onu Ebû Burde’ye zikrettim, dedi ki: ve O’na tevbe ederim.

Ebû Bekir, onların “falanca **ذَرِبُ اللسانِ**” sözünde dedi ki: Ebü’l-Abbâs’ı işittim, derdi ki: manası dili bozuk olandır; dedi ki: ve o bir ayıp ve yermedir.
Denir ki: adamın dili bozulduğunda **ذَرِبَ لسانُ الرَّجلِ يَذْرَبُ**.

\<ص:386>
Ve bundan: **ذَرِبَتْ مَعِدَتُه**: bozuldu; ve inşad etti:
Ben sevgimi ve yardımımı esirgemiş değil miydim, * ve sizden **ذَرَبِي**’mi ve **لَغْبِـي**’mi çevirirdim.

Dedi ki: ve **اللَّغْبُ** sözün kötü olanıdır. Ve denildi: **الذَّرِبُ اللسانِ** dili keskin olandır; ve o bozulmaya döner; ve denildi: **الذَّرِبُ اللِّسانِ** söven, çirkin sözlü olandır. İbn Şümeyl dedi ki: **الذَّرِبُ اللسان** çirkin, edepsiz, ne dediğine aldırmayan kimsedir. Hadiste: **ذَرِبَ النِّساءُ على أَزْواجِهِنَّ** yani dilleri bozuldu ve sözde onların üzerine yayıldılar; rivayet **ذَئِرَ**’dir, hemze ile; onu zikredeceğiz. Hadiste: Benî Mâzin’in A‘şâ’sı Peygamber’e, صلى اللّه عليه وسلم, geldi; içinde şu beyitler olan şiir okudu:
Ey insanların efendisi, Arapların hüküm vereni, * sana **ذِرْبةً**’yi, **الذِّرَبْ**’den şikâyet ediyorum.
Receb’de yiyeceği aramak için çıktım, * beni çekişme ve savaşla geride bıraktı.
Ahdi bozdu, kuyruğa yapıştı, * beni, dikenli bir **عِيصٍ**’ın ortasında bıraktı.
Ayaklarımı odunun çivileri eziyor, * ve onlar, galip gelene galip olanın en kötüsüdür.

Ebû Mansûr dedi ki: **الذِّرْبَةِ** ile karısını kastetti; onun bozukluğuna ve onun ferci hususunda ona ihanetine kinaye yaptı; çoğulu **ذِرَبٌ**’dir; aslı **ذَرَبِ الـمَعِدة**’dendir; o da onun bozulmasıdır; ve **ذِرْبةٌ**, **ذَرِبَةٍ**’den nakledilmiştir; **مِعْدةٍ**’nin **مَعِدَة**’den (nakli) gibi; ve denildi: onun dilinin sivriliğini ve sözünün bozukluğunu kastetti; onların “dili keskin olup ne dediğine aldırmadığında **ذَرِبَ لسانُه**” sözünden. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den zikretti: bu recez, Benî Hirmâz’dan el-A‘ver b. Kurâd b. Süfyân’ındır; o, Ebû Şeybân el-Hirmâzî’dir; Benî Hirmâz’ın A‘şâ’sıdır; ve onun sözü **فخَلَفَتْنـي** yani onda zannıma muhalefet etti; ve onun sözü **لَطَّتْ بالذَّنَب**: denir ki: dişi deve kuyruğuyla **لَطَّت** yani onu iki uyluğu arasına soktu; sağanı engellemek için.

Ve denir ki: aralarına **الذَّرَبَ** attı; yani ihtilafı ve şerri. Ve **سُمٌّ ذَرِبٌ**: keskin. Ve **الذُّرَابُ**: zehirdir; Kurâ‘dan; sıfat değil isimdir. Ve **سيف ذَرِبٌ ومُذَرَّبٌ**: zehire batırıldı, sonra bilendi. **التهذيب**: kılıcın **تَذْريبُ**’i, zehire batırılmasıdır; sulaması iyice yapıldığında çıkarılır da bilenir. Dedi ki: **ذَرَبْتُه** caizdir; o hâlde o **مَذْرُوبٌ**’dur; Ubeyd dedi ki:
Ve gençlerden bir yiğit; doğruluğu daha keremli, * kılıçtan; kardeş edindim; **بِـمَذْرُوبِ** değildir.

Şemmer dedi ki: çirkin sözlü değildir.

Ve **الذَّرَبُ**: dilin bozulması ve edepsizliğidir. Ve dilinde **ذَرَبٌ** vardır: o, çirkin sözdür. Dedi ki: ve bu, dilin **ذَرَبِ**’inden ve keskinliğinden değildir; ve inşad etti:
Beni rahatlat ve benden rahat et; çünkü ben * yüküm ağır; dilim **ذَرِبٌ**.

Çoğulu **أَذْرابٌ**’dır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve Esedî Hadramî b. Âmir’e inşad etti:
Gerçekten sizi, sizin **بَلُلاتِكُمْ**’ınız üzerine dürdüm, * ve sizdeki **الأَذْرابِ**’dan olanı bildim.
Ta ki sizi, sizden daha uzağa hazırlayayım; * ve gerçekten akıl sahiplerine gelinir.

“sizdeki **الأَذرابِ**’dan olan”ın manası: bozulmadan (olan)dır; Sa‘leb onu **الأَعيابِ** diye rivayet etti; **عَيْبٍ**’in çoğuludur. İbn Berrî dedi ki: İbnü’l-A‘râbî bu iki beyti, bu **الـحَوْكِ**’tan başka bir şekilde rivayet etti ve ikisinin söyleyenini adlandırmadı; ikisi şunlardır:
Gerçekten insanları hâllerinde denedim, * ve onlarda **الأَسبابِ**’dan olanı bildim.
Artık akrabalık, koparanı yaklaştırmaz; * ve sevgi, neseblerin en yakınıdır.

Ve onun sözü **ولقد طَوَيْـتُكُمُ على بَلُلاتِكُم** yani sizdeki eziyet ve düşmanlık üzerine sizi dürdüm; ve **بَلُلاتٌ**, lâmın dammesiyle, **بَلُلَةٍ**’nin çoğuludur; lâmın dammesiyle de; dedi ki: ve onlardan kimi onu **بَلَلاتِكُم** üzere, lâmın fethasıyla rivayet eder; tekili **بَلَلة**’dir; lâmın fethasıyla da; ve denildi: onun “**على بَلَلاتِكُم**” sözünde: o, sevginin sürdürülmesine ve onların gösterdikleri kabalığın gizlenmesine mesel olarak vurulur; böylece onların “elbiseyi tersine göre dür” sözü gibi olur; ta ki bir kısmı bir kısmına katılsın ve ayrışmasın; ve bundan onların şu sözü de: “tuluk’u ıslaklığı üzerine dür”; çünkü o kuru iken dürülürse kırılır; ıslaklığı üzerine dürülürse kırılmaz ve ayrışmaz.

Ve **التَّذْريبُ**: kadının küçük çocuğunu, ihtiyacını giderinceye kadar taşımasıdır.
İbnü’l-A‘râbî: adamın geçimi bozulduğunda **أَذْرَبَ** (denir).

Ve **ذَرِبَ الجُرْحُ ذَرَباً، فهو ذَرِبٌ**: bozuldu ve genişledi; iyileşmeyi ve ilacı kabul etmedi; ve denildi: irin aktı; iki mana birbirine yakındır. Ebû Bekir’in, رضي اللّه عنه, hadisinde: veba nedir? dedi; dedi ki: **ذَرَبٌ**; çıban gibi.

Denir ki: yara ilacı kabul etmediğinde **ذَرِبَ الجُرْحُ**; ve ondan **الذَّرَبَيَّا**; **فَعَلَيَّا** üzere; o, felakettir; dedi ki: Kümeyt:
Beni her yandan âfetlerle attı, * ve **بالذَّرَبَيَّا** ile; Fihr’in yiğitleri ve ihtiyarı.

Ve denildi: **الذَّرَبَيَّا** şer ve ihtilaftır; ve onları **بالذَّرَبِـينَ** ile attı; onun gibidir. Ve ondan **الذَّرَبَى** ve **الذَّرَبَيَّا** ve **الذَّرَبِـينَ** (1) ile karşılaştım; yani felaketle.
(1 Onun “**والذربين**” sözü: **المحكم** ve **التكملة** ve **شرح القاموس**’ta **الذال** ve **الراء** fetha ile, **الباء** (muvahhada) kesra ile, **النون** fetha ile ضبط edilmiştir; ve basılı **القاموس**’un bazı nüshalarında ve Âsım Efendi’de **الراء** sükûn ile, **الباء** fetha ile, **النون** kesra ile ضبط edilmiştir.)

Ve **ذَرِبَتْ مَعِدَتُه ذَرَباً وذَرَابَةً وذُرُوبَةً، فهي ذَرِبَة**: bozuldu; o, zıt anlamlılardandır.

Ve **الذَّرَبُ**: iyileşmeyen hastalıktır.

Ve **ذَرَب أَنْفُه ذَرابةً**: damladı.

Ve **الذِّرْيَبُ**: çiçekten ve başkasından sarı olan. Esved b. Ya‘fur dedi ki; bir bitkiyi vasfederek:
Atların koruduğu ıssız yer; ta ki sanki * onun çiçeği **بالذِّرْيَبِ** ile örtülmüş gibi.

Ve Ebû Bekir’in, رضي اللّه عنه, hadisinde gelen şeye gelince: “Mutlaka **الصُّوفِ الأَذْرَبِـيِّ** üzerinde uyumaktan acı duyacaksınız; sizden birinizin **حَسَكِ السَّعْدانِ** üzerinde uyumaktan acı duyduğu gibi”; onun tefsirinde geldi: **الأَذْرَبيّ** **أَذْرَبِـيجان**’a nisbet edilmiştir; kıyasa aykırı olarak. İbnü’l-Esîr dedi ki: Araplar böyle söyler; kıyas, **باء** olmaksızın **أَذَرِيٌّ** demendir; nitekim **رَامَ هُرْمُزَ**’a nisbetle **رَامِـيٌّ** denir; ve o, birleşik isimlere nisbetle süreklidir.
