# ذرر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B1%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذرر

ذَرَّ الشيءَ يَذُرُّه: أَخذه بأَطراف أَصابعه ثم نثره على الشيء. وذَرَّ الشيءَ يَذُرُّهُ إِذا بَدَّدَهُ. وذُرَّ إِذا بُدِّدَ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: ذُرّي أَحِرَّ لَكِ أَي ذُرِّي الدقيق في القِدْرِ لأَعمل لك حَرِيرَةً. والذَّرُّ: مصدر ذَرَرْتُ، وهو أَخذك الشيء بأَطراف أَصابعك تَذُرُّهُ ذَرَّ الملح المسحوق على الطعام. وذَرَرْتُ الحَبَّ والملح والدواء أَذُرُّه ذَرّاً: فرَّقته؛ ومنه الذَّرِيرَةُ والذَّرُورُ، بالفتح، لغة في الذَّرِيرَة، وتجمع على أَذِرَّةٍ؛ وقد استعاره بعض الشعراء للعَرَضِ تشبيهاً له بالجوهر فقال:
شَقَقْتِ القَلْبَ ثم ذَرَرْتِ فيه
هَوَاكِ، فَلِيمَ فالْتَأَمَ الفُطُورُ
ليم هنا إِما أَن يكون مغيراً من لُئِمَ، وإِما أَن يكون فُعِلَ من اللَّوْمِ لأَن القلب إِذا نُهِيَ كان حقيقاً أَن ينتهي. والذَّرُورُ: ما ذَرَرْتَ. والذُّرَارَةُ: ما تناثر من الشيء المذْرُورِ. والذَّرِيرَةُ: ما انْتُحِتَ من قصَبِ الطِّيبِ. والذَّرِيرَةُ: فُتَاتٌ من قَصَبِ الطيب الذي يُجاءُ به من بلد الهند يشبه قصَبَ النُّشَّابِ. وفي حديث عائشة: طَيَّبْتُ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، لإِحرامه بذَرِيرَةٍ؛ قال: هو نوع من الطيب مجموع من أَخلاط. وفي حديث النخعي: يُنْثَرُ على قميص الميت الذَّرِيرَةُ؛ قيل: هي فُتاتُ قَصَب مَّا كان لنُشَّابٍ وغيره؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في كتاب أَبي موسى. والذَّرُورُ، بالفتح: ما يُذَرُّ في العين وعلى القَرْحِ من دواء يابس. وفي الحديث: تَكْتَحِلُ المُحِدُّ بالذَّرُورِ؛ يقال: ذَرَرْتُ عينَه إِذا دوايتها به. وذَرَّ عينه بالذَّرُورِ يَذُرُّها ذَرّاً: كَحَلَها.
والذَّرُّ: صِغارُ النَّمل، واحدته ذَرَّةٌ؛ قال ثعلب: إِن مائة منها وزن حبة من شعير فكأَنها جزء من مائة، وقيل: الذَّرَّةُ ليس لها وزن، ويراد بها ما يُرَى في شعاع الشمس الداخلِ في النافذة؛ ومنه سمي الرجل ذَرّاً وكني بأَبي ذَرٍّ. وفي حديث جُبير بن مُطْعِم: رأَيت يوم حنين شيئاً أَسود ينزل من السماء فوقع إِلى الأَرض فَدَبَّ مثل الذَّرِّ وهزم الله المشركين؛ الذَّرُّ: النمل الأَحمر الصغير، واحدتها ذَرَّةٌ. وفي حديث ابن عباس: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، نهى عن قتل النحلة والنملة والصُّرَدِ والهُدْهُدِ؛ قال إِبراهيم الحَرْبِيُّ: إِنما نهى عن قتلهن لأَنهن لا يؤذين الناس، وهي أَقل الطيور والدواب ضرراً على الناس مما يتأَذى الناس به من الطيور كالغراب وغيره؛ قيل له: فالنملة إِذا عضت تقتل؛ قال: النملة لا تَعَضُّ إِنما يَعَضُّ الذَّرُّ؛ قيل له: إِذا عَضَّت الذَّرَّةُ تقتل؛ قال: إِذا آذتك فاقتلها. قال: والنملة هي التي لها قوائم تكون في البراري والخَرِبات، وهذه التي يتأَذَّى الناس بها هي الذَّرُّ. وذَرَّ الله الخلقَ في الأَرض: نَشَرَهُم والذُّرِّيَّةُ فُعْلِيَّةٌ منه، وهي منسوبة إِلى الذَّرِّ الذي هو النمل الصغار، وكان قياسه ذَرِّيَّةٌ، بفتح الذال، لكنه نَسَبٌ شاذ لم يجئ إِلاَّ مضموم الأَول. وقوله تعالى: وإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ ن بني آدم من ظهورهم ذُرِّيَّاتِهم؛ وذُرِّيَّةُ الرجل: وَلَدُهُ، والجمع الذَّرَارِي والذُّرِّيَّاتُ. وفي التنزيل العزيز: ذُرِّيَّةً بعضُها من بعض؛ قال: أَجمع القرّاء على ترك الهمز في الذرّية، وقال يونس: أَهل مكة يخالفون غيرهم من العرب فيهمزون النبيَّ والبَرِيَّةَ والذُّرِّية من ذَرَأَ الله الخلقَ أَي خلقهم. وقال أَبو إِسحق النحوي: الذُّرِّيَّةُ غير مهموز، قال: ومعنى قوله: وإِذ أَخذ ربك من بني آدم من ظهورهم ذُرِّيَّاتهم؛ أَن الله أَخرج الخلق من صلب آدم كالذَّرِّ حين أَشهدهم على أَنفسهم: أَلَسْتُ بربكم؟ قالوا: بَلى، شهدوا بذلك؛ وقال بعض النحويين: أَصلها ذُرُّورَةٌ، هي فُعْلُولَةٌ، ولكن التضعيف لما كثر أُبدل من الراء الأَخيرة ياء فصارت ذُرُّويَة، ثم أُدغمت الواو في الياء فصارت ذُرِّيَّة، قال: وقول من قال إِنه فُعْلِيَّة أَقيس وأَجود عند النحويين. وقال الليث: ذُرِّيَّة فُعْلِيَّة، كما قالوا سُرِّيَّةٌ، والأَصل من السِّر وهو النكاح. وفي الحديث: أَنه رأَى امرأَة مقتولة فقال: ما كانت هذه تُقاتِلُ، الحَقْ خالداً فقل له: لا تَقْتُلْ ذُرِّيَّةً ولا عَسِيفاً؛ الذرية: اسم يجمع نسل الإِنسان من ذكر وأُنثى، وأَصلها الهمز لكنهم حذفوه فلم يستعملوها إِلا غير مهموزة، وقيل: أَصلها من الذَّرِّ بمعنى التفريق لأَن الله تعالى ذَرَّهُمْ في الأَرض، والمراد بها في هذا الحديث النساء لأَجل المرأَة المقتولة؛ ومنه حديث عمر: حُجُّوا بالذُّرِّية لا تأْكلوا أَرزاقها وتَذَرُوا أَرْباقَها في أَعْناقِها أَي حُجُّوا بالنساء؛ وضرب الأَرْباقَ، وهي القلائد، مثلاً لما قُلِّدَتْ أَعناقُها من وجوب الحج، وقيل:
كنى بها عن الأَوْزارِ.
وذَرِّيُّ السيف: فِرِنْدُه وماؤه يُشَبَّهانِ في الصفاء بِمَدَبِّ النمل والذَّرِّ؛ قال عبدالله بن سَبْرَةَ:
كل يَنُوءُ بماضِي الحَدِّ ذي شُطَبٍ،
جَلَّى الصَّياقِلُ عن ذَرِّيِّه الطَّبَعَا
ويروى:
جَلا الصَّياقِلُ عن ذرّيه الطبعا
يعنى عن فِرِنْده؛ ويروى: عن دُرِّيِّهِ الطبعا يعني تلألؤه؛ وكذلك يروي بيت دريد على وجهين:
وتُخْرِجُ منه ضَرَّةُ اليومِ مَصْدَقاً،
وطولُ السُّرَى ذَرّيَّ عَضْبٍ مُهَنَّدِ
إِنما عنى ما ذكرناه من الفرند. ويروى: دُرِّيَّ عَضْبٍ أَي تلألؤه وإِشراقه كأَنه منسوب إِلى الدُّرِّ أَو إِلى الكوكب الدُّرِّيِّ. قال الأَزهري: معنى البيت يقول إِن أَضَرَّ به شِدَّة اليوم أَخرج منه مَصْدَقاً وصبراً وتهلل وجهه كأَنه ذَرِّيُّ سيف. ويقال: ما أَبْيَنَ ذَرِّيَّ سيفه؛ نسب إِلى الذَّرِّ.
وذَرَّتِ الشمسُ تَذُرُّ ذُرُوراً، بالضم: طلعت وظهرت، وقيل: هو أَوّل طلوعها وشروقها أَوَّلَ ما يسقط ضَوْؤُها على الأَرض والشجر، وكذلك البقل والنبت. وذَرَّ يَذُرُّ إِذا تَخَدَّدَ؛ وذَرَّتِ الأَرضُ النبتَ ذَرّاً؛ ومنه قول الساجع في مطر: وثَرْد يَذُرُّ بَقْلُه، ولا يُقَرِّحُ أَصلُه؛ يعني بالثَّرْدِ المطرَ الضعيفَ. ابن الأَعرابي: يقال أَصابنا مطر ذَرَّ بَقْلُه يَذُرُّ إِذا طلع وظهر؛ وذلك أَنه يَذُرُّ من أَدنى مطر وإِنما يَذُرُّ البقلُ من مطر قَدْرِ وَضَحِ الكَفِّ ولا يُقَرِّحُ البقلُ إِلاَّ من قَدْرِ الذراع. أَبو زيد: ذَرَّ البقلُ إِذا طلع من الأَرض. ويقال: ذَرَّ الرجلُ يَذُرُّ إِذا شابَ مُقَدَّمُ رَأْسه.
والذِّرَارُ: الغَضَبُ والإِنكارُ؛ عن ثعلب، وأَنشد لكثير: وفيها، على أَنَّ الفُؤَادَ يُجِبُّها،
صُدُودٌ، إِذا لاقَيْتُها، وذِرَارُ
الفراء: ذَارَّت الناقةُ تَذَارُّ مُذَارَّةً وذِرَاراً أَي ساءَ خُلُقُها، وهي مُذَارُّ، وهي في معنى العَلُوق والمُذَائِرِ؛ قال ومنه قول الحطيئة:
وكنتُ كَذاتِ البَعْلِ ذَارَت بأَنْفِها،
فمن ذاكَ تَبْغي غَيْرَه وتُهاجِرُهْ
إِلاَّ أَنه خففه للضرورة. قال أَبو زيد: في فلان ذِرارٌ أَي إِعراضٌ غضباً كَذِرَارِ الناقة. قال ابن بري: بيت الحطيئة شاهد على ذَارَت الناقةُ بأَنفها إِذا عطفت على ولد غيرها، وأَصله ذَارَّتْ فخففه، وهو ذَارَتْ بأَنفها، والبيت:
وكنتُ كذاتِ البَوِّ ذَارَتْ بأَنفِها،
فمن ذاكَ تَبْغي بُعْدَه وتُهاجِرُهْ
قال ذلك يهجو به الزِّبْرِقانَ ويمدح آلَ شَمَّاسِ
بن لاي؛ أَلا تراه يقول بعد هذا:
فَدَعْ عَنْكَ شَمَّاسَ بْنَ لأي فإِنهم
مَوالِيكَ، أَوْ كاثِرْ بهم مَنْ تُكاثِرُهْ
وقد قيل في ذَارَتْ غيرُ ما ذكره الجوهري، وهو أَن يكون أَصله ذَاءَرَتْ، ومنه قيل لهذه المرأَة مُذَائِرٌ، وهي التي تَرْأَمُ بأَنفها ولا يَصْدُقُ حُبُّها فهي تَنِفرُ عنه. والبَوُّ: جِلْدُ الحُوَارِ يُحْشَى ثُماماً ويُقامُ حَوْلَ الناقةِ لِتَدِرَّ عليه.
وذَرُّ: اسم.
والذَّرْذَرَةُ: تفريقك الشيء وتَبْدِيدُكَ إِياه. وذَرْذَارٌ: لقب رجل من العرب.

### Türkçe

**ذَرَّ** şeyi **يَذُرُّه**: onu parmaklarının uçlarıyla aldı, sonra onu şeyin üzerine serpti.

Ve **ذَرَّ** şeyi **يَذُرُّهُ**: onu dağıttığı zaman. Ve **ذُرَّ**: dağıtıldığı zaman. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “**ذُرّي أَحِرَّ لَكِ**” yani: sana bir **حَرِيرَةً** yapayım diye tenceredeki una **ذُرِّي** (serp). Ve **الذَّرُّ**: **ذَرَرْتُ**’nun mastarıdır; o, senin şeyi parmaklarının uçlarıyla almandır; onu, öğütülmüş tuzu yemeğin üzerine serpme gibi **تَذُرُّهُ ذَرَّ** edersin. Ve **ذَرَرْتُ** taneyi, tuzu ve ilacı **أَذُرُّه ذَرّاً**: onu ayırdım/dağıttım; bundan **الذَّرِيرَةُ** ve **الذَّرُورُ** vardır; fetha ile, **الذَّرِيرَة**’de bir lugattır; ve **أَذِرَّةٍ** üzerine cem‘ olunur; bazı şairler onu araz için, onu cevhere benzeterek ödünç almıştır; şöyle dedi:

Şiir:
شَقَقْتِ القَلْبَ ثم ذَرَرْتِ فيه
هَوَاكِ، فَلِيمَ فالْتَأَمَ الفُطُورُ

**ليم** burada ya **لُئِمَ**’dan değiştirilmiş olur, yahut **اللَّوْمِ**’dan **فُعِلَ** olur; çünkü kalp nehyedildiği zaman, bitirmesi hakikî olur. Ve **الذَّرُورُ**: senin serptiğin şeydir. Ve **الذُّرَارَةُ**: serpilmiş şeyden saçılan şeydir. Ve **الذَّرِيرَةُ**: güzel koku kamışından yontulan şeydir. Ve **الذَّرِيرَةُ**: Hind beldesinden getirilen, **قَصَبَ النُّشَّابِ**’a benzeyen güzel koku kamışından kırıntıdır. Âişe’nin hadisinde: “Resûlullah’ı, sallallahu aleyhi ve sellem, ihramı için **بِذَرِيرَةٍ** ile kokulandırdım”; dedi: o, karışımlardan toplanmış bir tür kokudur. Nehaî’nin hadisinde: ölü’nün gömleği üzerine **الذَّرِيرَةُ** serpilir; denildi: o, **نُشَّابٍ** ve başkası için olan kamışın kırıntısıdır; İbnü’l-Esîr dedi: Ebû Mûsâ’nın kitabında böyle geldi. Ve **الذَّرُورُ** fetha ile: kuru bir ilaçtan, göze ve yaraya serpilendir. Hadiste: **المُحِدُّ** **بالذَّرُورِ** ile sürme çeker; denir: **ذَرَرْتُ** onun gözünü, onunla tedavi ettiğim zaman. Ve **ذَرَّ** onun gözünü **بالذَّرُورِ** **يَذُرُّها ذَرّاً**: ona sürme çekti.

Ve **الذَّرُّ**: karıncanın küçükleri; bir tanesi **ذَرَّةٌ**’dir; Sa‘leb dedi: onlardan yüz tanesi bir arpa tanesinin ağırlığıdır; sanki o, yüzden bir parçadır; ve denildi: **الذَّرَّةُ**’nin ağırlığı yoktur; onunla, pencereden giren güneş ışınında görülen şey kastedilir; bundan dolayı adama **ذَرّاً** adı verildi ve **بِأَبي ذَرٍّ** künyelendi. Cübeyr b. Mut‘im’in hadisinde: Huneyn günü gökten inen siyah bir şey gördüm; yere düştü; **مثل الذَّرِّ** gibi debelendi; Allah müşrikleri bozguna uğrattı; **الذَّرُّ**: küçük kırmızı karınca; bir tanesi **ذَرَّةٌ**’dir. İbn Abbâs’ın hadisinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, arıyı, karıncayı, **الصُّرَدِ**’i ve **الهُدْهُدِ**’ü öldürmeyi yasakladı; İbrâhîm el-Harbî dedi: ancak onları öldürmeyi yasakladı; çünkü onlar insanlara eziyet etmezler; ve onlar, insanlara zarar bakımından kuşların ve hayvanların en azıdır; insanların, karga ve başkası gibi kuşlardan eziyet gördüğü şeylerdendir; ona denildi: karınca ısırdığı zaman öldürülür; dedi: karınca ısırmaz; ancak **الذَّرُّ** ısırır; ona denildi: **ذَرَّةُ** ısırdığı zaman öldürülür; dedi: sana eziyet ederse onu öldür. Dedi: ve karınca, yabanlarda ve harabelerde olan, ayakları bulunan şeydir; insanların kendisiyle eziyet gördüğü bu ise **الذَّرُّ**’dür.

Ve Allah mahlûku yerde **ذَرَّ** etti: onları yaydı; ve **الذُّرِّيَّةُ** ondan **فُعْلِيَّةٌ**’dir; ve o, küçük karınca olan **الذَّرِّ**’e nisbet edilmiştir; onun kıyası **ذَرِّيَّةٌ** (ذال’ın fethasıyla) idi; fakat o, şâz bir nisbet olup, ancak evveli dammeli olarak geldi. Ve O’nun sözü, yüce: “Ve hani Rabbin, Âdemoğullarından, onların sırtlarından, onların **ذُرِّيَّاتِهم**’ini aldı”; ve erkeğin **ذُرِّيَّةُ**’si: onun çocuğudur; cem‘i **الذَّرَارِي** ve **الذُّرِّيَّاتُ**’tır. Aziz tenzilde: “**ذُرِّيَّةً** bazısı bazısından”; dedi: kurrâ, **الذرّية**’de hemzeyi terk üzerinde icmâ ettiler. Yûnus dedi: Mekke ehli, Arapların başkasına muhalefet eder; **النبيَّ**’yi, **البَرِيَّةَ**’yi ve **الذُّرِّية**’yi hemzelerler; **ذَرَأَ الله الخلقَ**’tan, yani onları yarattı. Ebû İshâk en-Nahvî dedi: **الذُّرِّيَّةُ** hemzeli değildir; dedi: “Ve hani Rabbin, Âdemoğullarından, onların sırtlarından, onların **ذُرِّيَّاتهم**’ini aldı” sözünün manası: Allah, mahlûku Âdem’in sulbünden, onları kendilerine şahit tuttuğu sırada, **كالذَّرِّ** gibi çıkardı: “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” dediler: “Evet”; bununla şahit oldular. Bazı nahivciler dedi: aslı **ذُرُّورَةٌ**’dır; o, **فُعْلُولَةٌ**’dır; fakat teşdîd çoğalınca, son **الراء**’dan bir **ياء** bedel edildi; böylece **ذُرُّويَة** oldu; sonra **الواو** **الياء**’a idğam edildi; böylece **ذُرِّيَّة** oldu. Dedi: onun **فُعْلِيَّة** olduğunu söyleyenin sözü, nahivciler katında daha kıyasî ve daha iyidir. Leys dedi: **ذُرِّيَّة** **فُعْلِيَّة**’dir; onların **سُرِّيَّةٌ** dedikleri gibi; asıl, nikâh olan **السِّر**’dendir. Hadiste: öldürülmüş bir kadın gördü; dedi: bu savaşır değildi; Hâlid’e yetiş, ona söyle: **ذُرِّيَّةً** ve **عَسِيفاً** öldürme; **الذرية**: erkek ve dişiden insan neslini toplayan bir isimdir; aslı hemzedir; fakat onu sildiler; onu ancak hemzesiz olarak kullandılar. Ve denildi: aslı, dağıtma manasında **الذَّرِّ**’dendir; çünkü Allah Teâlâ onları yerde **ذَرَّهُمْ** etti; bu hadiste onunla murad, öldürülmüş kadın sebebiyle kadınlardır. Bundan Ömer’in hadisi: “**حُجُّوا بالذُّرِّية**; onun rızıklarını yemeyin ve onun **أَرْباقَها**’sını boyunlarında bırakın” yani kadınlarla haccedin; ve **الأَرْباقَ** (gerdanlıklar)ı, hac vücûbunun boyunlarına takılması için bir misal yaptı; ve denildi: onunla **الأَوْزارِ**’dan kinaye yaptı.

Ve **ذَرِّيُّ السيف**: onun **فِرِنْدُه**’u ve suyu; saflıkta karıncanın yürüyüş yerine ve **الذَّرِّ**’e benzetilir; Abdullah b. Sebre dedi:

Şiir:
كل يَنُوءُ بماضِي الحَدِّ ذي شُطَبٍ،
جَلَّى الصَّياقِلُ عن ذَرِّيِّه الطَّبَعَا

Ve şöyle rivayet olunur:
جَلا الصَّياقِلُ عن ذرّيه الطبعا

Yani onun **فِرِنْده**’undan; ve şöyle rivayet olunur: “عن **دُرِّيِّهِ** الطبعا” yani onun parıltısı; Düreyd’in beyti de iki vecih üzere rivayet olunur:

Şiir:
وتُخْرِجُ منه ضَرَّةُ اليومِ مَصْدَقاً،
وطولُ السُّرَى ذَرّيَّ عَضْبٍ مُهَنَّدِ

Ancak, **الفرند**’den zikrettiğimizi kastetti. Ve şöyle rivayet olunur: “**دُرِّيَّ** عَضْبٍ” yani onun parıltısı ve ışıldaması; sanki o, **الدُّرِّ**’e yahut **الكوكب الدُّرِّيِّ**’ye nisbetlidir. Ezherî dedi: beytin manası, der ki: günün şiddeti ona zarar verirse, ondan doğruluk ve sabır çıkarır; ve yüzü sevinçle açılır; sanki o, **ذَرِّيُّ** bir kılıçtır. Ve denir: onun kılıcının **ذَرِّيَّ**’si ne kadar açık; **الذَّرِّ**’e nisbet etti.

Ve güneş **ذَرَّتِ** **تَذُرُّ ذُرُوراً** (damme ile): doğdu ve göründü; ve denildi: o, onun ilk doğuşudur ve onun ışığının yere ve ağaca ilk düşmesi olan ilk şurûkudur; aynı şekilde sebze ve bitki. Ve **ذَرَّ يَذُرُّ**: yarıldığı/çatladığı zaman. Ve yer bitkiyi **ذَرَّتِ** **ذَرّاً**; bundan, yağmur hakkında secili söyleyenin sözü: “وثَرْد يَذُرُّ بَقْلُه، ولا يُقَرِّحُ أَصلُه” yani **الثَّرْدِ** ile zayıf yağmuru kasteder. İbnü’l-A‘râbî: denir: bize bir yağmur isabet etti; onun sebzesi **ذَرَّ** eder, **يَذُرُّ**; yani çıktı ve göründü; bu, onun en az yağmurdan **يَذُرُّ** etmesidir; sebze ancak avuç içi açıklığı miktarı bir yağmurdan **يَذُرُّ** eder; ve sebze ancak kol uzunluğu miktarından **يُقَرِّحُ** eder. Ebû Zeyd: sebze **ذَرَّ** etti; yani yerden çıktı. Ve denir: adam **ذَرَّ** eder, **يَذُرُّ**; yani başının ön kısmı ağardığı zaman.

Ve **الذِّرَارُ**: öfke ve inkâr; Sa‘leb’den. Ve Kesîr’e ait şu beyit okundu:

Şiir:
وفيها، على أَنَّ الفُؤَادَ يُجِبُّها،
صُدُودٌ، إِذا لاقَيْتُها، وذِرَارُ

Ferrâ: dişi deve **ذَارَّت** eder, **تَذَارُّ مُذَارَّةً وذِرَاراً**; yani huyu kötü oldu; o, **مُذَارُّ**’dur; ve o, **العَلُوق** ve **المُذَائِرِ** manasındadır. Dedi: bundan Hutay’e’nin sözü:

Şiir:
وكنتُ كَذاتِ البَعْلِ ذَارَت بأَنْفِها،
فمن ذاكَ تَبْغي غَيْرَه وتُهاجِرُهْ

Ancak onu zaruret için hafifletti. Ebû Zeyd dedi: falanda **ذِرارٌ** vardır; yani dişi devenin **ذِرَارِ**’ı gibi, öfkeyle yüz çevirme. İbn Berî dedi: Hutay’e’nin beyti, dişi devenin burnuyla **ذَارَت** etmesine şahittir; başka bir yavruya meylettiği zaman; aslı **ذَارَّتْ** idi; onu hafifletti; ve o, burnuyla **ذَارَتْ**’tir; ve beyit:

Şiir:
وكنتُ كذاتِ البَوِّ ذَارَتْ بأَنفِها،
فمن ذاكَ تَبْغي بُعْدَه وتُهاجِرُهْ

Bunu, **الزِّبْرِقانَ**’ı hicvetmek ve **آلَ شَمَّاسِ بن لاي**’yi övmek için söyledi; görmüyor musun, bundan sonra şöyle diyor:

Şiir:
فَدَعْ عَنْكَ شَمَّاسَ بْنَ لأي فإِنهم
مَوالِيكَ، أَوْ كاثِرْ بهم مَنْ تُكاثِرُهْ

Ve **ذَارَتْ** hakkında, Cevherî’nin zikrettiğinden başka da söylenmiştir; o da şudur: aslı **ذَاءَرَتْ** olsun; bundan dolayı bu kadına **مُذَائِرٌ** denildi; o, burnuyla şefkat gösterir de sevgisi doğru çıkmaz; böylece ondan ürker. Ve **البَوُّ**: deve yavrusunun derisidir; **ثماماً** ile doldurulur; sonra dişi devenin etrafına dikilir ki ona süt versin.

Ve **ذَرُّ**: isimdir.

Ve **الذَّرْذَرَةُ**: senin şeyi ayırman ve onu dağıtmandır. Ve **ذَرْذَارٌ**: Araplardan bir adamın lakabıdır.
