# ذرق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B1%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ذرق

ذرق الطائر يذرق، ويذرق من حدي نصر وضرب، أي: زرق، ولما سأل عمر حسان بن ثابت - رضي الله عنهما- عن هجاء الحطيئة الزبرقان ابن بدر التميمي- رضي الله عنه- بقوله:
  دع المكارم لا ترحل لبغيتـهـا                      واقعد فإنك أنت الطاعم الكاسي فقال:  ما هجاه بل فرق عليه  . وقال ابن دريد : وربما استعمل للإنسان، وأنشد:
  غمزا ترى أنك منه ذارق والذرق: ذرق الحبارى بسلحه، والخذق أشد من الذرق. كأذرق وذلك إذا خذق بسلحه، وهذه عن الزجاج، وقد يستعار في السبع والثعلب، أنشد اللحياني:
  ألا تلك الثعالب قد توالـت                      علي وحالفت عرجا ضباعا
  لتأكلني فمر لهن لحـمـي                      فأذرق من حذاري أو أتاعا والذرق، كصرد: البقلة التي تسمى الحندقوق عن ابن دريد، وأنشد قول رؤبة:
  حتى إذا ما اصفر حجران الذرق قال: وخص الذرق لأنه أبطأ الرطب يبسا، وقال أبو حنيفة: الواحدة فرقة، ولها نفيحة، طيبة ينبت في القيعان ومناقع المياه، وأنشد في وصف روضبة:
  بها ذرق غض النبات وحـنـوة                      تعاورها الأمطار كفرا على كفر قال: والغنم تحبط عن أكل الذرق، بها استقت بطونها، وقال كعب بن زهير - رضي الله عنه:
  فأنبت العقو والريحان وابلـه                      والأيهقان مع المكنان والذرقا

  وأذرقت الأرض: أنبتت الذرق. وحكى أبو زيد: لبن مذرق، كمعظم أي: مذيق. وفي نوادر الأعراب: تذرقت المرأة بالكحل واذرقت، كافتعلت: إذا اكتحلت به. ومما يستدرك عليه: الذراق، كغراب: خرء الطائر، عن أبي زيد. وذرق المال، كفرح: من الذرق. وتقول للكلام المستهجن: هذا كلام يذرق عليه. ومن المجاز: إلى متى تذرق على الناس، أي: تبذأ عليهم. وفي الوعيد: لأذرقنك إن لم تربع. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**ذرق** kuş pisler; **يذرق**; ve **يذرق** (fiili) **حدي نصر وضرب** babından gelir; yani: **زرق**. Ömer, Hassân b. Sâbit’e -Allah ikisinden de razı olsun- Hutay’e’nin Zebrıkân b. Bedr et-Temîmî’yi -Allah ondan razı olsun- şu sözüyle hicvetmesi hakkında sorunca:
  “Mekârim’i bırak; onu istemek için yola çıkma                      ve otur; çünkü sen, yiyen giyensin” dedi. O da dedi ki: Onu hicvetmedi; bilakis onun hakkında **فرق** etti. İbn Düreyd dedi ki: Bazen insan için de kullanılır; ve şu beyit okunmuştur:
  “Bir dürtme; görürsün ki ondan **ذارق**”
Ve **الذرق**: hubârâ kuşunun pisliği, dışkısıyla. Ve **الخذق** **الذرق**’tan daha şiddetlidir. (Denir ki:) **كأذرق**; bu, dışkısıyla **خذق** ettiği zamandır. Bu, Zeccâc’dandır. Ve yırtıcı hayvanda ve tilkide de ödünç alınabilir. Lihyânî şu beyiti okumuştur:
  “Dikkat et; şu tilkiler ardı ardına geldiler                      üzerime; ve topal sırtlanlarla antlaştılar.
  Beni yesinler diye; öyleyse etim onlar için acı oldu                      da hubârâdan yahut **أتاع**’dan daha çok **أذرق** etti.”
Ve **الذرق**, **صرد** gibi: İbn Düreyd’e göre **الحندقوق** diye adlandırılan ot. Ve Rü’be’nin sözü okunmuştur:
  “Nihayet **الذرق**’ın iki taşı sararınca”
Dedi ki: **الذرق**’ı özellikle andı; çünkü yaş olanın kuruyarak gitmesi en yavaş olandır. Ebû Hanîfe dedi ki: Tekili **فرقة**’dır; onun **نفيحة**’sı vardır; hoş kokuludur; düzlüklerde ve su birikintilerinde biter. Ve bir **روضبة**’nin vasfında şu beyit okunmuştur:
  “Orada **ذرق** vardır; bitkisi taze; ve **حنوة**                      yağmurlar onu kat kat örter.”
Dedi ki: Koyunlar **الذرق** yemekten dolayı şişer; onunla karınları su toplar. Ka’b b. Züheyr -Allah ondan razı olsun- dedi ki:
  “Onun sağanağı **العقو**’yu ve reyhânı bitirdi                      ve **الأيهقان**’ı, **المكنان** ile ve **الذرق**’ı.”

Ve “**أذرقت** yer”: **الذرق** bitirdi. Ebû Zeyd nakletti: **لبن مذرق**, **معظم** gibi; yani: **مذيق**. **نوادر الأعراب**’da: Kadın sürmeyle **تذرقت** ve **اذرقت**, **افتعلت** gibi: onunla sürmelendiği zaman. Ve ona ek olarak kaydedilenlerdendir: **الذراق**, **غراب** gibi: kuş pisliği; Ebû Zeyd’den. Ve “**ذرق** mal”, **فرح** gibi: **الذرق**’tan (olan). Ve çirkin görülen söz için dersin ki: “Bu, üzerine **يذرق** edilen bir sözdür.” Mecazdandır: “Ne zamana kadar insanlara **تذرق** edeceksin?” yani: onlara karşı edepsizleşeceksin. Tehditte: “Eğer dört ayaklı gibi yürümezsen mutlaka seni **لأذرقنك**.” Ve ona ek olarak kaydedilenlerdendir:
