# ذري — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%8A/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B1%D9%8A/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%8A.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: ذري

ذ ر ي
ذرّي الطعام بالمذراة‏.‏
وله مذر ومنق‏.‏
وذرت الريح التراب ‏"‏ تـذروه الريـاح ‏"‏‏.‏
وأذرت العيـن دمعهـا وعيناه تذريان الدموع‏.‏
وطعنته فأذريته عن فرسه‏.‏
وأذراه الفرس عن ظهره‏:‏ رمى به‏.‏
وضربته فأذريت رأسه‏.‏
وذرا فوه‏.‏
وذرا حدّ نابه إذا انسحقـت أسنانـه وسقطـت أعاليهـا‏.‏
وبلغني عنه ذرو نم قول‏:‏ طرف منه‏.‏
وأخذ في ذرو من الحديث إذا عرّض ولم يصرح‏.‏
قال صخر بن حبناء‏:‏ أتاني عن مغيرة ذرو قول وعن عيسـى فقلـت لـه كذاكـا واتخذت الحائط ذراً لي‏:‏ أويت إليه‏.‏
وتذريت من برد الشمال بصخرة ونحوها‏.‏
والشّـول إذا أحست بالبرد تذرت بالعضاه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو في ذروة النسب‏.‏
وعلا ذروة الشرف‏.‏
وبلـغ الـذرى‏.‏
وأقبلـت ذرى الليـل‏:‏ أوائله‏.‏
قال زهير‏:‏ على عجل مني غشاشا وقد دنا ذرى الليل واحمرّ النهار وأدبرا وفلان يُذري فلاناً‏:‏ يمدحه ويرفـع شأنـه‏.‏
وذرّيتـه وسنيّتـه‏.‏
وقـد تـذرى السـام وتفرّعـه‏:‏ إذا شرف وعلا وارتفع أمره‏.‏
قال حميد‏:‏ أنـا سيـف العشيـرة فاعرفونـي حميـداً قد تذريت السناما وطالـت ذروة فلـان‏.‏
وتذرّيـت بنـي فلان‏.‏
وتنصّيتهم وتفرّعتهم إذا تزوّجت في أشرافهم وعليتهـم‏.‏
وجـاء ينفـض مذرويـه‏:‏ يختـال وهمـا فرعا الأليتين‏.‏
ووقوس هنافة المذروين وهما موقعا الوتر من أعلا وأسفل‏.‏
وأنا في ذرى فلان وفي أذرائه‏.‏
واستذريت به وتذريت‏.‏
وإنه لكريم الذرى منيع الذرى‏.‏

### Türkçe

ذ ر ي
**ذرّي** yiyeceği **بالمذراة** ile savur.
Onun **مذر**’i ve **منق**’ı vardır.
Rüzgâr toprağı **ذرت**; “**تـذروه الريـاح**”.
Göz yaşını **أذرت**; onun iki gözü yaşları **تذريان**.
Ona mızrak vurdum da onu atından **أذريته**.
At onu sırtından **أذراه**: onunla attı.
Ona vurdum da başını **أذريت**.
Ağzını **وذرا**.
Dişleri ezilip üst kısımları düştüğü zaman, azı dişinin keskinliğini **وذرا**.
Bana ondan **ذرو**’dan bir söz ulaştı: ondan bir taraf.
Açıkça söylemeyip üstü kapalı konuştuğu zaman, sözden **ذرو**’ya başladı.
Sahr b. Habnâ dedi ki: Bana Muğîre’den sözden bir **ذرو** ve Îsâ’dan (da) geldi; ona şöyle dedim: öyle öyle; ve duvarı bana bir **ذراً** edindim: ona sığındım.
Kuzeyin soğuğundan bir kaya ve benzeriyle **تذريت**.
**الشّـول** soğuğu hissettiği zaman **بالعضاه** ile **تذرت**.
Mecazdandır: O, nesebin **ذروة**’sindedir.
Şerefin **ذروة**’sine çıktı.
**الـذرى**’ya ulaştı.
Gecenin **ذرى**’sı geldi: evvelleri.
Züheyr dedi ki:
“Benden bir acele ile (geldim) bulanık; ve gecenin **ذرى**’sı yaklaştı, gündüz kızardı ve geri döndüler.”
Ve falan, falanı **يُذري**: onu över ve şanını yükseltir.
Onu **ذرّيتـه** ve onu **سنيّتـه**.
**السـام**’ın **تـذرى**’si ve onun dallanması olur: şereflendiği, yüceldiği ve işi yükseldiği zaman.
Humeyd dedi ki:
“Ben aşiretin kılıcıyım; beni tanıyın: Humeyd’im; ben hörgücü **تذريت**.”
Falanın **ذروة**’si uzadı.
Falan oğullarına **تذرّيـت**.
Onların eşrafı ve yüceleri içinde evlendiğin zaman, onları **تنصّيتهم** ve onları **تفرّعتهم**.
İki kalçanın iki dalı olan (şey) iken, iki **مذرويـه**’sini silkeleyerek geldi: salınır.
Ve **وقوس**: iki **المذروين**; ikisi, yayın kirişinin üstten ve alttan konduğu iki yerdir.
Ben falanın **ذرى**’sındayım ve onun **أذرائه**’sindeyim.
Onunla **استذريت** ve **تذريت**.
Ve o, **الذرى**’sı kerim, **الذرى**’sı sağlamdır.
