# ذعر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B9%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذعر

الذُّعْرُ، بالضم: الخَوْفُ والفَزَعُ، وهو الاسم. ذَعَرَهُ يَذْعَرُهُ ذَعْراً فانْذعَرَ، وهو مُنْذَعِرٌ، وأَذْعَرَه، كلاهما: أَفزعنه وصيره إِلى الذُّعْرِ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
ومِثْل الذي لاقيتَ، إِن كنت صادقاً،
من الشَّرِّ يوماً من خَلِيلِكَ أَذْعَرَا
وقال الشاعر:
غَيْرَان شَمَّصَهُ الوُشاةُ فأَذْعَرُوا
وَحْشاً عليكَ، وَجَدْتَهُنَّ سُكُونَا
وفي حديث حذيفة قال له ليلة الأَحزاب: قُمْ فأْتِ القوم ولا تَذْعَرْهُم عليّ يعني قريشاً، أَي لا تُقْزِعْهُمْ؛ يريد لا تُعْلِمْهُمْ بنفسك وامْشِ في خُفْيَةٍ لئلاَّ يَنْفِروا منك ويُقْبِلُوا عَلَيَّ. وفي حديث نابل مولى عثمان: ونحن نَتَرامَى بالحَنْظَل فما يَزِيدُنا عُمَرُ على أَن يقولَ: كذاك لا تَذْعَرُوا إِبَلَنا علينا أَي لا تُنَفِّرُوا إِبلنا علينا؛ وقوله: كذاك أَي حَسْبُكُمْ.
(* قوله: «كذاك أَي حسبكم» كذا في الأَصل
والنهاية). وفي الحديث: لا يزال الشيطانُ ذَاعِراً من المؤمن؛ أَي ذَا ذُعْرٍ وخَوْفٍ أَو هو فاعل بمعنى مفعول أَي مَذْعُور. ورجل ذَعُور: مُنْذَعِرٌ. وامرأَة ذَعُورٌ: تُذْعَرُ من الرّيَبةِ والكلام القبيح؛ قال:تَنُولُ بمَعْرُوفِ الحَديثِ، وإِن تُرِدْ
سِوَى ذَاكَ، تُذْعَرْ منكَ وهْيَ ذَعُورُ
وذُعِرَ فلانٌ ذَعْراً، فهو مَذْعُورٌ، أَي أُخِيفَ.
والذَّعَرُ: الدَّهَشُ من الحياء. والذَّعْرَةُ: الفَزْعَةُ. والذَّعْرَاءُ والذُّعْرَةُ: الفِنْدَوْرَةُ، وقيل: الذُّعْرَةُ أُمُّ سُوَيْدٍ. وأَمْرٌ ذُعَرٌ: مَخُوفٌ، على النسب. والذُّعَرَةُ: طُوَيِّرَةٌ تكون في الشجر تَهُزُّ ذَنَبَها لا تراها أَبداً إِلاَّ مَذْعُورَةً. وناقة ذَعُورٌ إِذا مُسَّ ضَرْعُها غارت. والعرب تقول للناقة المجنونة: مَذْعُورَةٌ. ونُوقٌ مُذَعَّرَةٌ: بها جنون. والذُّعْرَةُ: الاسْتُ. وذُو الإِذْعارِ: لَقَبُ مَلِكٍ من ملوك اليمن لأَنه زَعَمُوا حَمَلَ النَّسْناسَ إِلى بلاد اليمن فَذُعِرَ الناسُ منه، وقيل: ذُو الإِذْعارِ جَدُّ تُبَّعٍ كان سَبَى سَبْياً من التُّرْكِ فَذُعِرَ الناسُ منهم. ورجل ذَاعِرٌ وذُعَرَةٌ وذُعْرَةٌ: ذو عُيُوب؛ قال:
نَواجِحاً لم تَخْشَ ذُعْرَاتِ الذُّعَرْ
هكذا رواه كراع بالعين والذال المعجمة وذكره في باب الذعر. قال: وأَما الداعر فالخبيث، وقد تقدم ذلك في الدال المهملة، وحكيناه هنالك ما رواه كراع من الذال المعجمة.

### Türkçe

**الذُّعْرُ**, zamme ile: korku ve dehşet; ve o isimdir. **ذَعَرَهُ**
onu **يَذْعَرُهُ** **ذَعْراً**; böylece **فانْذعَرَ**; ve o **مُنْذَعِرٌ**’dir. Ve **أَذْعَرَه**; ikisi de: onu korkuttu
ve onu **الذُّعْرِ**’e sevk etti; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
ومِثْل الذي لاقيتَ، إِن كنت صادقاً،
من الشَّرِّ يوماً من خَلِيلِكَ أَذْعَرَا

Ve şair dedi:
غَيْرَان شَمَّصَهُ الوُشاةُ فأَذْعَرُوا
وَحْشاً عليكَ، وَجَدْتَهُنَّ سُكُونَا

Ve Huzeyfe hadîsinde, Ahzâb gecesi ona dedi: “Kalk, kavme git ve onları benim aleyhime **تَذْعَرْهُم**” yani Kureyş’i; yani onları ürkütme; muradı: kendini onlara bildirme
ve gizlice yürü ki senden ürküp kaçmasınlar ve bana yönelmesinler. Ve hadîste
Nâbil, Osman’ın mevlâsı: Biz **الحَنْظَل** ile karşılıklı atışıyorduk; Ömer bize, ancak
şunu söylemekten fazlasını artırmıyordu: “Böylece; bizim üzerimize **تَذْعَرُوا** develerimizi” yani develerimizi
bizim üzerimize ürkütmeyin; ve onun sözü: “Böylece” yani size yeter.
(* Onun sözü: «Böylece yani size yeter» asılda
ve en-Nihâye’de böyledir). Ve hadîste: “Şeytan, mü’minden sürekli **ذَاعِراً**dır”; yani
**ذُعْرٍ** ve korku sahibi; yahut o, mef‘ûl mânasında fâildir; yani **مَذْعُور**. Ve **ذَعُور** adam:
**مُنْذَعِرٌ**. Ve **ذَعُورٌ** kadın: şüpheden ve çirkin sözden ürkütülür;
dedi:تَنُولُ بمَعْرُوفِ الحَديثِ، وإِن تُرِدْ
سِوَى ذَاكَ، تُذْعَرْ منكَ وهْيَ ذَعُورُ

Ve falan kimse **ذَعْراً** **ذُعِرَ**; o hâlde o **مَذْعُورٌ**’dur; yani korkutuldu.
Ve **الذَّعَرُ**: hayâdan dolayı şaşkınlık. Ve **الذَّعْرَةُ**: ürküş.
Ve **الذَّعْرَاءُ** ve **الذُّعْرَةُ**: **الفِنْدَوْرَةُ**; ve denildi ki: **الذُّعْرَةُ** **أُمُّ سُوَيْدٍ**’dir. Ve **ذُعَرٌ** iş: korkulan, nisbet üzere. Ve **الذُّعَرَةُ**: ağaçta bulunan küçük bir kuşçuk; kuyruğunu sallar; onu asla görmezsin, ancak mutlaka ürkmüş olarak.
Ve **ذَعُورٌ** dişi deve: memesi dokunulunca içine çekilir. Ve Araplar, delirmiş deveye: **مَذْعُورَةٌ** derler. Ve **مُذَعَّرَةٌ** develer: onlarda delilik vardır. Ve **الذُّعْرَةُ**: makat.
Ve **ذُو الإِذْعارِ**: Yemen krallarından bir kralın lakabıdır; çünkü, **النَّسْناسَ**’ı Yemen beldelerine taşıdığını iddia ettiler; böylece insanlar ondan ürktü; ve denildi ki: **ذُو الإِذْعارِ**, **تُبَّعٍ**’ın dedesidir; Türklerden bir esir alma ile esir almıştı; böylece insanlar onlardan ürktü.
Ve **ذَاعِرٌ** adam ve **ذُعَرَةٌ** ve **ذُعْرَةٌ**: ayıp sahibi; dedi:
نَواجِحاً لم تَخْشَ ذُعْرَاتِ الذُّعَرْ

Böylece Kırâ‘, **العين** ve mu‘ceme **الذال** ile rivayet etti ve onu **الذعر** bâbında zikretti. Dedi: Amma **الداعر** ise habîstir; ve bu, daha önce mühmel **الدال**’da geçti; ve orada, Kırâ‘ın mu‘ceme **الذال**’dan rivayet ettiğini naklettik.
