# ذعر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B9%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ذعر

الذعر، بالضم: الخوف والفزع، وهو الاسم. وذعر فلان، كعنى، ذعرا فهو مذعور، أي أخيف، والذعر، بالفتح: التخويف، كالإذعار، وهذه عن ابن بزرج، وأنشد:
  غيران شمصه الوشاة فأذعروا                      وحشا عليك وجدتهن سكونـا والفعل ذعر، كجعل، يقال: ذعره يذعره ذعرا فانذعر، وهو منذعر، وأذعره، كلاهما: أفزعه وصيره إلى الذعر، وأنشد ابن الأعرابي.

  ومثل الذي لاقيت أن كنت صادقا                      من الشر يوما من خليلك أذعرا وفي حديث حذيفة قال له ليلة الأحزاب:  قم فأت القوم ولا تذعرهم على  ، يعني قريشا، أي لا تفزعهم، يريد لا تعلمهم بنفسك وامش في خفية لئلا ينفروا منك، وفي حديث نائل مولى عثمان  ونحن نترامى بالحنظل فما يزيدنا عمر على أن يقول كذاك لا تذعروا علينا  ، أي لا تنفروا علينا إبلنا، وقوله: كذاك، أي حسبكم. الذعر: بالتحريك: الدهش من الحياء، عن ابن الأعرابي. الذعر، كصرد: الأمر المخوف، كذا في التكملة، والذي في التهذيب: أمر ذعر: مخوف، على النسب، ومقتضاه أن يكون ككتف، كما هو ظاهر. والذعرة، كتؤده: طائر، وفي التهذيب: طويئرة تكون في الشجر تهز ذنبها دائما لا تراها أبدا إلا مذعورة. والذعور، كصبور: المتذعر، هكذا في النسخ، وفي المحكم المنذعر. والذعور: المرأة التي تذعر من الريبة والكلام القبيح. قال:
  تنول بمعروف الحديث وإن تـرد                      سوى ذاك تذعر منك وهي ذعور

  والذعور: ناقة إذا مس ضرعها غارت، بتشديد الراء، هكذا وجدناه مضبوطا في الأصول الصحيحة. وذو الأذعار لقب ملك من ملوك اليمن، قيل: وهو تبع، وقيل: هو عمرو بن أبرهة ذي المنار جد تبع، كان على عد سيدنا سليمان عليه السلام أو قبله بقليل ؛ وإنما لقب به لأنه أوغل في ديار المغرب وسبى قوما وحشة الأشكال وجوهها في صدورها فذعر منهم الناس، فسمى ذا الأذعار، وبعده ملكت بلقيس صاحبة سليمان عليه السلام، وزعم ابن هشام أنها قتلته بحيلة.
 أو لأنه حمل النسناس إلى اليمن فذعروا منه، وقال ابن هشام: سمي به لكثرة ما ذعر منه الناس لجوره، وقد ذكره ابن قتيبة في المعارف وسماه العبد بن أبرهة. يقال: تفرقوا ذعارير، كشعارير وزنا ومعنى. والذعرة، بالضم: الفندورة، وقيل: أم سويد، وهي الاست كالذعراء. يقال: سنة ذعرية، بالضم، أي شديدة. وذعارير الأنف: ما يخرج منه كاللبن، نقله الصغاني. والمذعورة: الناقة المجنونة، قال الصغاني: هكذا تقوله العرب، كالمذعرة، يقال: نوق مذعرة، أي بها جنون. ورجل متذعر: متخوف، وكذلك منذعر. ومالك بن دعر، بالدال المهملة، وضبطه ابن الجواني النسابة بالمعجمة، وقد سبق الكلام عليه.
 ومما يستدرك عليه: الذعرة: الفزعة. ورجل ذاعر وذعرة وذعرة: ذو عيوب، هكذا حكاه كراع، وذكره في هذا الباب، قال: وأما الداعر فالخبيث، وقد تقدم ذلك. وأبو عبد الله محمد بن عمرو بن سليمان، يعرف بابن أبي مذعور، قال الدارقطني: ثقة، وروى عنه المحاملي وغيره. وسنة ذعرية، بالضم، أي شديدة، عن الصغاني.

### Türkçe

**الذعر**, ötre ile: korku ve dehşet; ve o isimdir. Ve **ذعر** falan, **كعنى** (vezninde), **ذعرا**; o hâlde o **مذعور**dur; yani korkutulmuş. Ve **الذعر**, fetha ile: korkutma; **كالإذعار** gibi; ve bu, İbn Büzerc’den. Ve inşad etti:

  Gamlıdır; onu gammazlar kızdırdı da **فأذعروا**
                      Sana karşı vahşî (kıldılar); ve onları buldum ki sükûndurlar

Ve fiil **ذعر**, **كجعل** (vezninde): denilir: **ذعره يذعره ذعرا فانذعر**; ve o **منذعر**dır. Ve **أذعره**, ikisi de: onu korkuttu ve onu **الذعر**a çevirdi. Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti.

  Karşılaştığımın benzeri—eğer doğru isem—
                      Bir gün dostundan şerden: **أذعرا**

Ve Huzeyfe hadîsinde: Ahzâb gecesi ona dedi: “Kalk, kavme git ve onları **ولا تذعرهم** …”; yani Kureyş’i; yani onları korkutma; ister: kendini onlara bildirme ve gizlice yürü ki senden ürküp kaçmasınlar. Ve Nâil, Osman’ın mevlâsı hadîsinde: “Biz **الحنظل** ile birbirimize atışıyorduk; Ömer bize şundan başka bir şey artırmıyordu: ‘İşte böyle; **لا تذعروا علينا**’ ”; yani develerimizi üzerimize ürkütüp kaçırmayın. Ve onun sözü: “İşte böyle”; yani size yeter. **الذعر**: hareke ile (yani fetha ile): hayâdan şaşkınlık; İbnü’l-A‘râbî’den. **الذعر**, **كصرد** (vezninde): korkutucu iş; **التكملة**’de böyle. Ve **التهذيب**’de olan: **أمر ذعر**: korkutucu; nisbet üzere; ve onun gereği, **كتف** gibi olmasıdır; göründüğü üzere. Ve **الذعرة**, **كتؤده** (vezninde): bir kuş. Ve **التهذيب**’de: ağaçta bulunan küçük bir kuşçuk; kuyruğunu daima sallar; onu asla görmezsin, ancak **مذعورة** iken. Ve **الذعور**, **كصبور** (vezninde): **المتذعر**; nüshalarda böyle. Ve **المحكم**’de: **المنذعر**. Ve **الذعور**: şüpheden ve çirkin sözden ürken kadın. Dedi:
  Konuşmanın iyiliğiyle verir; ve eğer istersen
                      Bundan başkasını, senden ürker; hâlbuki o **ذعور**dur

Ve **الذعور**: memesi dokunulunca kıskanan dişi deve; **الراء**’ın şeddelenmesiyle; sahih asıllarda böyle ضبط edilmiş bulduk. Ve **ذو الأذعار** Yemen krallarından bir kralın lakabıdır; denildi: o **تبع**’dır; ve denildi: o, **عمرو بن أبرهة ذي المنار**’ın oğlu, **تبع**’ın dedesidir; efendimiz Süleyman aleyhisselâm zamanında yahut ondan az önce idi; ancak bununla lakaplandı, çünkü Mağrib diyarlarında derinlere girdi ve bir kavmi esir aldı; şekilleri vahşî; yüzleri göğüslerinde; insanlar onlardan korktu; böylece **ذا الأذعار** diye adlandırıldı. Ve ondan sonra, Süleyman aleyhisselâm’ın sahibi Belkıs hüküm sürdü. Ve İbn Hişâm, onun bir hile ile onu öldürdüğünü iddia etti.
 Veya çünkü **النسناس**’ı Yemen’e taşıdı da ondan korktular. Ve İbn Hişâm dedi: insanların onun zulmünden çokça korkması sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve İbn Kuteybe onu **المعارف**’te zikretti ve onu **العبد بن أبرهة** diye adlandırdı. Denilir: **تفرقوا ذعارير**; **كشعارير** vezin ve mânâca. Ve **الذعرة**, ötre ile: **الفندورة**; ve denildi: **أم سويد**; ve o, **الاست**tir; **كالذعراء**. Denilir: **سنة ذعرية**, ötre ile; yani şiddetli. Ve **ذعارير الأنف**: ondan süt gibi çıkan şey; Sığânî nakletti. Ve **المذعورة**: deli dişi deve. Sığânî dedi: Araplar bunu böyle söyler; **كالمذعرة** gibi. Denilir: **نوق مذعرة**; yani onda delilik vardır. Ve **رجل متذعر**: korkan; ve كذلك **منذعر**. Ve **مالك بن دعر**, **بالدال المهملة** ile; ve nesep âlimi İbnü’l-Cevânî onu **بالمعجمة** ile ضبط etti; ve onun hakkında söz geçmişti.
 Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الذعرة**: ürkme. Ve **رجل ذاعر وذعرة وذعرة**: ayıplar sahibi; Kırâ‘ böyle hikâye etti ve onu bu bâbda zikretti. Dedi: **وأما الداعر فالخبيث**; ve bu daha önce geçti. Ve Ebû Abdillâh Muhammed b. Amr b. Süleymân, **بابن أبي مذعور** diye bilinir. Dârakutnî dedi: sika. Ve ondan Muhâmilî ve başkası rivayet etti. Ve **سنة ذعرية**, ötre ile; yani şiddetli; Sığânî’den.
