# ذعع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B9%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذعع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذعع

الذَّعاعُ والذُّعاعُ: ما تفرّق من النخل؛ قال طرفة:
وعَذارِيكمْ مُقَلِّصةٌ،
في ذُعاعِ النخل تَجْتَرِمُهْ
قال الأَزهري: قرأْت هذا البيت بخط أَبي الهيثم في ذعاع النخل، بالذال المعجمة، قال: ودعاع، بالدال المهملة، قال: ويقال الذُّعاع ما بين النخلتين، بضم الذال. والذَّعْذَعَةُ: التفريقُ وأَصله من إِذاعة الخبر وذُيوعه، فلما كرّر استعمل كما قالوا من الإِناخة: نَخْنَخ بعيره فتَنَخْنخ. وذَعذع الشيءَ والمال ذَعْذَعَةً فَتَذَعْذع: حركه وفرَّقه، وقيل: فرَّقه وبدَّده؛ قال علقمةُ بن عبْدة:
لَحى اللهُ دَهْراً ذَعذعَ المالَ كلَّه،
وسَوَّد أَشْباه الإِماء العَوارِك
سَوَّد من السُّودَدِ. وذَعذعتِ الريحُ الشجر: حركَتْه تحريكاً شديداً. وذَعذعت الريح التراب: فَرَّقته وذَرَّتْه وسَفَتْه؛ كل ذلك معناه واحد؛ قال النابغة:
غَشِيتُ لها مَنازلَ مُقْوِياتٍ،
تُذَعْذِعها مُذَعذِعةٌ حَنونُ
قال ابن بري: تَذَعذَع البناء أَي تفرّقتْ أَجزاؤه. وذَعْذعهم الدهر أَي فَرَّقهم. وفي حديث علي، رضوان الله عليه، أَنه قال لرجل: ما فعلت بِإبلك؟ وكانت له إِبل كثيرة، فقال: ذَعْذَعَتْها النوائب وفرَّقَّتْها الحُقوق، فقال: ذاك خَير سُبُلِها أَي خَير ما خرجَت فيه، ومنه حديث ابن الزبير: أَنَّ نابغة بني جَعْدة مدَحه مِدْحةً فقال فيها: لنَجْبُرَ منه جانِباً ذَعْذَعَتْ به
صُروفُ الليالي، والزَّمانُ المُصَمِّمُ
وذَعْذَعةُ السِّرِّ: إِذاعَتُه. ورجل ذَعْذاعٌ إِذا كان مِذْياعاً للسِّرِّ نَمَّاماً لا يَكْتُمُ سِرًّا. وتَذَعْذَعَ شعَرُه إِذا تشعَّت وتمرَّط. والذَّعاعُ: الفِرَقُ، الواحدة ذَعاعةٌ، وربما قالوا تفرَّقوا ذَعاذِعَ. ورجل مُذَعْذَعٌ إِذا كان دَعِيًّا. قال أَبو منصور: ولم يصح عندي من جهة مَن يوثق به، والصواب مُدَغْدَغٌ، بالغين المعجمة، ولا يبعد أَن يكون المُذَعْذَعُ الدَّعيّ، فإِن ابن الأَثير ذكر في النهاية: وفي حديث جعفر الصادق: لا يُحِبُّنا أَهلَ البيتِ المُذَعْذَعُ، قالوا: وما المُذعذعُ؟ قال: ولد الزنا.

### Türkçe

**الذَّعاعُ** ve **الذُّعاعُ**: hurmadan ayrılıp dağılmış olan şey; Tarafa dedi ki:

وعَذارِيكمْ مُقَلِّصةٌ،
في **ذُعاعِ النخل** تَجْتَرِمُهْ

Ezherî dedi: Bu beyti Ebû’l-Heysem’in hattıyla **ذعاع النخل** hakkında, **الذال** **المعجمة** ile okudum; dedi ki: ve **دعاع** da, **الدال** **المهملة** ile; dedi ki: ve **الذُّعاع**ın iki hurma ağacı arasındaki şey olduğu söylenir, **الذال**ın zammesiyle. Ve **الذَّعْذَعَةُ**: ayırma/dağıtma; aslı haberin yayılması ve onun şüyûundan (**إِذاعة الخبر** ve **ذُيوعه**)dır; sonra tekrar edilince, **الإِناخة**dan dedikleri gibi kullanıldı: **نَخْنَخ** devesini, böylece **فَتَنَخْنخ**.

Ve **ذَعذع** şeyi ve malı **ذَعْذَعَةً** ile, böylece **فَتَذَعْذع**: onu hareket ettirdi ve dağıttı; ve denildi ki: onu ayırdı ve saçıp dağıttı; Alkame b. Abde dedi ki:

لَحى اللهُ دَهْراً ذَعذعَ المالَ كلَّه،
وسَوَّد أَشْباه الإِماء العَوارِك

**سَوَّد**: **السُّودَدِ**den (yani efendilik/şeref). Ve rüzgâr ağacı **ذَعذعت**: onu şiddetli bir hareketle hareket ettirdi. Ve rüzgâr toprağı **ذَعذعت**: onu ayırdı ve savurdu ve üfleyip savurdu; bunların hepsinin manası birdir; Nâbiga dedi ki:

غَشِيتُ لها مَنازلَ مُقْوِياتٍ،
تُذَعْذِعها مُذَعذِعةٌ حَنونُ

İbn Berrî dedi: **تَذَعذَع** bina, yani parçaları dağıldı. Ve zaman onları **ذَعْذعهم**: yani onları ayırdı. Ve Ali’nin, Allah’ın rızası onun üzerine olsun, hadîsinde: Bir adama dedi ki: Develerine ne yaptın? Ve onun çok devesi vardı; dedi ki: **ذَعْذَعَتْها** musibetler ve haklar onu ayırdı; dedi ki: Bu, onun yollarının en hayırlısıdır; yani çıktığı şeylerin en hayırlısıdır. Ve ondan İbn Zübeyr hadîsi: Benî Ca‘de’nin nâbiga’sı onu bir övgüyle övdü; onda dedi ki:

لنَجْبُرَ منه جانِباً ذَعْذَعَتْ به
صُروفُ الليالي، والزَّمانُ المُصَمِّمُ

Ve **ذَعْذَعةُ السِّرِّ**: onu ifşa etmektir. Ve bir adam **ذَعْذاعٌ**: eğer sır için çok yayan (**مِذْياعاً**) bir kimse, laf taşıyan (**نَمَّاماً**), bir sırrı gizlemeyen ise. Ve saçı **تَذَعْذَعَ**: eğer dağılıp seyrekleşti ve dökülüp yolundu ise. Ve **الذَّعاعُ**: fırkalar/bölükler; teki **ذَعاعةٌ**dır; ve bazen “**ذَعاذِعَ** olarak dağıldılar” derler. Ve bir adam **مُذَعْذَعٌ**: eğer **دَعِيًّا** (nesebi iddia edilen/soyu sahih olmayan) ise. Ebû Mansûr dedi: Bana, güvenilecek kimse tarafından, sahih olmadı; doğrusu **مُدَغْدَغٌ**dur, **الغين** **المعجمة** ile; ve **المُذَعْذَعُ**ın **الدَّعيّ** olması uzak değildir; çünkü İbnü’l-Esîr **النهاية**’de zikretti: Ca‘fer es-Sâdık hadîsinde: “**المُذَعْذَعُ** Ehl-i beyti sevmez” dedi; dediler ki: **المُذعذعُ** nedir? dedi ki: zina çocuğu.
