# ذعق (ذ-ع-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B9%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ع - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و القاف والذال
)ع ذق، ق ذ ع، ذ ع ق مستعملات( عذق: العِذْقُ: العُنْقُودُ من العِنَبِ. العَذْق: النَّخْلة بحَمْلِها. وقال غَبْره: العِذْق: الكِباسةُ وهي العُنْقُودُ على النَّخْلَة أو عُنْقُودُ العِنَبِ.
والعَذْقُ من النَّبات: ذو الأغصانِ، وكُلُّ غُصْنِ له شُعب، والعَذْق: مَوْضِع، وخَبْراء العَذْق: مَوْضِعٌ مَعروفٌ بناحيِة الصَّمَّانَ، قال رؤبة:
بين القَرينَيْنِ وخَبْراءِ العَذَق
قذع: القَذْعُ: سُوءُ القول من الفُحْشِ ونحوه، قَذَعْتُه قَذْعاً: رَمَيْتُهُ بالفُحْش، قال:
يا أيُّها القائلُ قَوْلا أقْذَعا
وتقول: أَقْذَعَ القَوْلَ إقذاعا أي أساءه. وامرأةٌ قَذوعٌ: تأنَفُ من كُلِّ شيْءٍ.
ذعق: الذُّعَاقُ بِمَنْزِلَة الزُّعَاقِ. قالَ الخليلُ: سِمِعْناهُ فلا نَدْرِي ألُغَةٌ هي أم لَثْغَة.
قال زائدةُ داءٌ زُعاقٌ وذُعاقٌ أي قاتلٌ.

##### Türkçe

باب العين و القاف والذال
)ع ذق، ق ذ ع، ذ ع ق مستعملات( **عذق**: **العِذْقُ**: üzümden salkım. **العَذْق**: yüküyle (meyvesiyle) hurma ağacı. Ġabrah dedi ki: **العِذْق**: **الكِباسةُ**dır; o da hurma ağacı üzerindeki salkım yahut üzüm salkımıdır.

Ve bitkiden **العَذْقُ**: dalları olan; ve her dalın şubeleri vardır. Ve **العَذْق**: bir yer. Ve **خَبْراء العَذْق**: **الصَّمَّانَ** nahiyesinde bilinen bir yerdir. Rü’be dedi ki:
iki **القَرينَيْنِ** ile **خَبْراءِ العَذَق** arasında

**قذع**: **القَذْعُ**: çirkin sözden ve benzerinden kötü söz. **قَذَعْتُه قَذْعاً**: onu çirkin sözle attım (ona çirkin söz isnat ettim). Dedi ki:
ey **قَوْلا أقْذَعا** söz söyleyen!

Ve dersin: **أَقْذَعَ القَوْلَ إقذاعا**; yani onu kötü yaptı. Ve **امرأةٌ قَذوعٌ**: her şeyden tiksinir.

**ذعق**: **الذُّعَاقُ** **الزُّعَاقِ** menzilesindedir. Halîl dedi ki: onu işittik de, bir dil mi yoksa bir pelteklik mi, bilmiyoruz.

Zâide dedi: **داءٌ زُعاقٌ وذُعاقٌ**; yani öldürücü.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والقاف مع الذال
عذق ، قذع ، ذعق
استعمل من وجوهه : عذق ، قذع ، ذعق .
عذق : قال الأصمعيّ وغيره : العَذْق بالفتح : النَّخلة نفسها ؛ والعذق بالكسر : الكِباسة ، وجمعه عُذوق وأعذاق . قال : وأعذَقَ الإذخرُ ، إذا أخرَجَ ثمرَه .
وقال ابنُ الأعرابي : عَذَق السَّخبَرُ ، إذا طال نباتُه ، وثمرته عَذَقةٌ . وخَبْراء العَذَق معروفة بناحية الصَّمَّان .
وقال الأصمعيّ : عذَقَ فلانٌ شاةً له ، إذا علَّق عليها صوفةً يَعرِفُها بها .
قلت : وقد سمعت غير واحدٍ من العرب يقول اعتذقت بكْرةً لأقتضبَها ، أي أعلمت عليها لنفسي .
وقال ابنُ الأعرابيّ : اعتذقَ الرجلُ واعتذبَ ، إذا أسبلَ لعمامته عَذَبتين من خلف . وقال أعرابيٌّ : مِنّا من عُذِق باسمه ، أي شُهر وعُرِف به . ويقال للذي يقوم بأمر النَّخْل وإباره وتذليل عُذوقه : عاذق . وقال كعب بن زهير يصف ناقةً له :
تنجو ويقطُر ذِفْراها على عُنقٍ
كالجِذْع شذَّب عنه عاذقٌ سَعَفا
ويقال : في بني فلانٍ عِذْقٌ كهل ، أي عزٌّ قد بلغَ غايتَه ، وأصله الكِباسة إذا أينعت ،
تضرب مثلاً للشرف القديم . قال ابنُ مُقْبل :
وفي غَطَفَانَ عِذْق صِدقٍ ممنَّعٌ
على رغم أقوامٍ من الناس يانعُ
فقوله عذقٌ يانع ، كقولك : عِزٌّ كهل ، وعِذْقٌ كهل .
وقال أبو تراب : سمعتُ عرّاماً يقول : كذبَتْ عَذَّاقته وعذّانته ، وهي استه . وامرأةٌ عَذَقانة ، وشَقَذانة ، وغَذَوانةٌ ، أي بذيَّةٌ سليطة . وكذلك امرأةٌ سَلَطانة وسَلَتَانة .
وفي ( نوادر الأعراب ) : فلانٌ عَذِق بالقلوب ولَبِق . وطِيبٌ عَذِق ، إذا كان ذكيَّ الريح طيّباً .
ذعق : قال الليث : الذُّعاق بمنزلة الزُّعاق : المُرّ . سمعنا ذلك من بعضهم ، فلا أدري ألغةٌ هي أو لُثغة .
قلت : ولم أسمع ذُعاق بالذال في شيء من كلام العرب ، وليس بمحفوظٍ عندي .
قذع : جاء في الحديث : ( من رَوى في الإسلام هجاءً مُقْذِعاً فهو أحد الشاتِمَيْنِ ) . والهِجاء المُقْذِع : الذي فيه فُحش وقَذْفٌ وسَبٌّ يقبُح ذِكره . يقال أقذعَ فلانٌ لفلانٍ إقذاعاً ، إذا شَتَمه شتماً يُستفحَش ، وهو القَذْع . وقال الليث : قذعتُ الرجل أقذَعه قَذْعاً ، إذا رميتَه بالفُحش من القول .
قلت : ولم أسمع قَذَعت بغير ألفٍ لغير الليث . وقال العجّاج :
بل أيُّها القائلُ قولاً أقذَعا
أراد أنه أقذَع فيه ، وقيل أقذعا نعتٌ للقول ، أراد قولا ذا قَذَع .
وقال أبو زيدٍ عن الكلابيين : أقذعتُه ، بلساني إقذاعاً ، إذا قهرتَه بلسانك . وقذعته بالعصا ، إذا ضربتَه .
قلت : أحسب الذي رُوي لأبي زيد عن الكلابيين بالدال لا بالذال .
وروى أبو عبيد عن أبي عمرو : قدَعته عن الأمر ، إذا كففته ، وأقذعته بالذال ، إذا شتمتَه . وهذا هو الصحيح الغايةُ .
وقرأت في ( نوادر الأعراب ) : تقذَّعَ له بالذال والدال ، وتقذّح وتقزَّح ، إذا استعدَّ له بالشرّ .
وقال ابن دريد : ذَعقه وزَعقَه ، إذا صاح به وأفزعه .
قلت : وهذا من زيادات ابن دريد .

##### Türkçe

باب العين والقاف مع الذال
**عذق** ، **قذع** ، **ذعق**

Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **عذق** ، **قذع** ، **ذعق** .

**عذق** : el-Asmaʿî ve başkaları dedi: **العَذْق** fetha ile: hurma ağacının kendisi; **العذق** kesra ile: salkım; çoğulu **عُذوق** ve **أعذاق** . Dedi: ve **أعذَقَ الإذخرُ** , meyvesini çıkardığı zaman.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **عَذَق السَّخبَرُ** , bitkisi uzadığı zaman; meyvesi **عَذَقةٌ**’dır. Ve **خَبْراء العَذَق** es-Ṣammân tarafında bilinen (bir yer)dir.

el-Asmaʿî dedi: **عذَقَ** falan kimse, kendisine ait bir koyunu, üzerine onunla tanıyacağı bir yün parçası astığı zaman.

Dedim: Araplardan birden fazlasını “**اعتذقت** bir genç dişi deveyi onu kesip koparayım diye” derken işittim; yani onu kendim için işaretledim.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **اعتذقَ** adam ve **اعتذبَ** , sarığının arkasından iki püskül sarkıttığı zaman. Bir bedevî dedi: “Bizden, adıyla **عُذِق** olan vardır”; yani onunla meşhur edildi ve onunla bilindi. Hurma ağaçlarının işini, aşılanmasını ve salkımlarının yumuşatılmasını üstlenen kimseye **عاذق** denir. Kaʿb b. Zuheyr, kendisine ait bir dişi deveyi vasfederek dedi:
تنجو ويقطُر ذِفْراها على عُنقٍ
كالجِذْع شذَّب عنه عاذقٌ سَعَفا

Ve denir: “Falan oğullarında **عِذْقٌ** yaşlı (olgun) vardır”; yani son haddine ulaşmış bir izzet; aslı, olgunlaştığı zaman salkımdır;
eski şeref için mesel olarak vurulur. İbn Müḳbil dedi:
وفي غَطَفَانَ عِذْق صِدقٍ ممنَّعٌ
على رغم أقوامٍ من الناس يانعُ
Onun “**عذقٌ يانع**” sözü, senin “izzet olgun” demen gibidir; ve “**عِذْقٌ** olgun” (demek) gibidir.

Ebû Turâb dedi: Bir ʿArrâm’ın şöyle dediğini işittim: “**كذبَتْ عَذَّاقته وعذّانته**”; bu, onun makatıdır. Ve **امرأةٌ عَذَقانة** , ve **شَقَذانة** , ve **غَذَوانةٌ**; yani kötü dilli, saldırgan. Aynı şekilde **امرأةٌ سَلَطانة** ve **سَلَتَانة** (denir).

( **نوادر الأعراب** )’da: “Falan kimse kalplerde **عَذِق** ve **لَبِق**” (dir). Ve **طِيبٌ عَذِق** , kokusu keskin, hoş olduğu zaman.

**ذعق** : el-Leys dedi: **الذُّعاق** , **الزُّعاق** menzilesindedir: acı. Bunu bazılarından işittik; bilmem bir lehçe midir yoksa pelteklik midir.

Dedim: Arapların sözünden hiçbir şeyde ذال ile **ذُعاق** işitmedim; ve yanımda mahfuz değildir.

**قذع** : hadiste geldi: “(İslâm’da **مُقْذِعاً** bir hiciv rivayet eden kimse, iki sövenden biridir)”. Ve **الهِجاء المُقْذِع** : içinde çirkin söz, iftira ve sövme bulunan; zikri çirkin olan (hiciv)dir. Denir: **أقذعَ** falan kimse falan kimseye **إقذاعاً** , çirkin sayılan bir sövme ile ona sövdüğü zaman; bu, **القَذْع**’dır. el-Leys dedi: **قذعتُ** adamı, onu **أقذَعه** **قَذْعاً** , sözün çirkinliğiyle onu attığım (itham ettiğim) zaman.

Dedim: el-Leys’ten başkası için, ألف olmaksızın **قَذَعت** işitmedim. el-ʿAccâc dedi:
بل أيُّها القائلُ قولاً أقذَعا
Onunla, onda **أقذَع** ettiğini kastetti; ve “**أقذعا**” sözün sıfatıdır denildi; **قَذَع** sahibi bir söz kastetti.

Ebû Zeyd, Kilâbîlerden naklen dedi: **أقذعتُه** , dilimle **إقذاعاً** , dilinle onu kahrettiğin zaman. Ve **قذعته بالعصا** , onu değnekle vurduğun zaman.

Dedim: Ebû Zeyd’e Kilâbîlerden rivayet olunanın ذال ile değil, **الدال** ile olduğunu sanıyorum.

Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan rivayet etti: **قدَعته** onu işten, onu alıkoyduğun zaman; ve **أقذعته** ذال ile, ona sövdüğün zaman. Ve bu, en doğru olanıdır.

( **نوادر الأعراب** )’da okudum: **تقذَّعَ** ona, ذال ve **الدال** ile; ve **تقذّح** ve **تقزَّح** , ona kötülükle hazırlandığı zaman.

İbn Düreyd dedi: **ذَعقه** ve **زَعقَه** , ona bağırdığı ve onu korkuttuğu zaman.

Dedim: Bu, İbn Düreyd’in ziyadelerindendir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال والعين وما يثلثهما)
  (ذعف)  الذال والعين والفاء كلمةٌ واحدةٌ: الذُّعَاف: السمُّ القاتل. طعام مذعوف. وذُعِفْ الرَّجُل: سُقِيَ ذلك.
  (ذعق) الذال والعين والقاف، ليس أصلاً ولا فيه لغة، لكنّ الخليلَ زعم أنَّ الذُّعاف لغة في الذُّعاق، ثم قال: ما أدْرِي ألغة هي([1]) أم لُثْغَةٌ. وكان ابنُ دريدٍ يقول : الذُّعاق كالزُّعاق، وهو الصِّياح. يقال ذَعَقَ وزَعَق، إذا صاحَ، بمعنىً.
  (ذعر)  الذال والعين والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على فَزَع، وهو الذُّعْر. يقال ذُعِرَ الرَّجُل فهو مذعور. والذَّعور من الإِبل: التي إذا مُسَّت غارَّتْ([2]). وامرأةٌ ذَعُورٌ: تُذْعَر من الرِّيبَة. قال:
تَنُولُ بمعروف الحَديث وإِنْ تُرِدْ *** سِوى ذَاكَ تُذْعَرْ منك وهْي ذَعورُ([3])(ذعن)  الذال والعين* والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الإصحاب والانقياد. يقال أَذْعَنَ الرَّجُل، إذا انقاد، يُذْعِنُ إِذْعاناً، وبناؤه ذَعَنَ، إلاَّ أنَّ استعماله أَذْعَنَ. ويقال ناقةٌ مِذْعانٌ: سَلِسَة الرأسِ منقادة.
(ذعط)  الذال والعين والطاء كلمةٌ واحدة. يقال ذعطه، إذا ذَبَحه. وذَعطَتْه المنِيّة: قتلَتْه. قال الشاعر([4]):
إذا بلغُوا مِصْرهم عُوجِلوا *** من الموت بالهِمْيَعِ الذَّاعطِ  وقريب من هذا الذال والعين والتّاء؛ فإنّهم يقولون ذَعَتَه يذعَتُه، إذا خنقَه.

  ـ

##### Türkçe

(ذال ve **عين** ve bunları üçleyen(ler) babı)
  (**ذعف**)  **ذال** ve **عين** ve **فاء** tek bir kelimedir: **الذُّعَاف**: öldürücü zehir. **طعام مذعوف**. Ve **ذُعِفْ الرَّجُل**: ona o içirildi.
  (**ذعق**) **ذال** ve **عين** ve **قاف**; aslî değildir ve onda bir lugat yoktur; lâkin el-Halîl, **الذُّعاف**’ın **الذُّعاق**’ta bir lugat olduğunu ileri sürdü; sonra dedi: “Bilmiyorum, bir lugat mıdır([1]) yoksa bir pelteklik midir.” İbn Düreyd şöyle derdi: **الذُّعاق** **الزُّعاق** gibidir; o, bağırmadır. **ذَعَقَ** ve **زَعَق** denir; bağırdığı zaman; bir mânâ ile.
  (**ذعر**)  **ذال** ve **عين** ve **راء** tek bir asıldır; bir korkuya delâlet eder; o da **الذُّعْر**’dür. **ذُعِرَ الرَّجُل** denir; o hâlde o **مذعور**dur. Ve develerden **الذَّعور**: dokunulduğu zaman saldıran([2]) olan(lar). Ve **امرأةٌ ذَعُورٌ**: şüpheden ürkütülür. Dedi:
تَنُولُ بمعروف الحَديث وإِنْ تُرِدْ *** سِوى ذَاكَ تُذْعَرْ منك وهْي ذَعورُ([3])(**ذعن**)  **ذال** ve **عين** ve **النون** tek bir asıldır; eşlik etme ve boyun eğmeye delâlet eder. **أَذْعَنَ الرَّجُل** denir; boyun eğdiği zaman; **يُذْعِنُ إِذْعاناً**; ve onun binası **ذَعَنَ**’dır; ancak kullanımı **أَذْعَنَ**’dır. Ve **ناقةٌ مِذْعانٌ** denir: başı yumuşak, boyun eğen.
(**ذعط**)  **ذال** ve **عين** ve **طاء** tek bir kelimedir. **ذعطه** denir; onu boğazladığı zaman. Ve **ذَعطَتْه المنِيّة**: onu öldürdü. Şair dedi([4]):
إذا بلغُوا مِصْرهم عُوجِلوا *** من الموت بالهِمْيَعِ الذَّاعطِ  Ve buna yakın olan **ذال** ve **عين** ve **تاء**’dır; çünkü onlar **ذَعَتَه يذعَتُه** derler; onu boğduğu zaman.

  ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذُّعاق بمنزلة الزُّعاق: المُرّ. ماء ذُعاقٌ: كزُعاقٍ. قال صاحب العين: سمعنا ذلك من عربي فلا أدري ألغة أم لُثْغة. وذَعَق به ذَعْقاً: صاح كَزَعَق. ابن دريد: وذَعقَه وزَعَقَه إذا صاح به فأَفْزعَه؛ قال الأَزهري: وهذا من أباطيل ابن دريد.

##### Türkçe

**الذُّعاق** **بمنزلة** **الزُّعاق**: acı. **ماء ذُعاقٌ**: **كزُعاقٍ** gibi.
**قال صاحب العين**: Bunu bir Arab’dan işittik; fakat bunun bir dil mi yoksa bir pelteklik mi olduğunu bilmiyorum.
**وذَعَق به ذَعْقاً**: **كَزَعَق** gibi bağırdı.
İbn Düreyd: **وذَعقَه وزَعَقَه**; ona bağırdığı ve onu korkuttuğu zaman.
**قال الأَزهري**: Bu, İbn Düreyd’in uydurmalarındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ذعقه، كمنعه أهمله الجوهري، وقال ابن دريد: أي: صاح به وأفزعه وهو لغة في زعقه زعقة، وقال الأزهري: وهذا من أباطيل بن دريد. وماء ذعاق، كغراب: مثل زعاق. قال الخليل: سمعنا ذلك من عربي، فلا أدري ألغة أم لثغة. وقال ابن عباد: داء ذعاق أي: قاتل.

##### Türkçe

**ذعقه**; **كمنعه**: el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: yani: ona bağırdı ve onu korkuttu; ve o, **زعقه** (**زعقة**) hakkında bir dildir. el-Ezherî dedi ki: Bu, İbn Düreyd’in bâtıllarındandır.

**وماء ذعاق**; **كغراب**: **زعاق** gibi.

el-Halîl dedi ki: Bunu bir Arabîden işittik; bu sebeple bilmiyorum, bir dil mi yoksa bir pelteklik mi.

İbn Abbâd dedi ki: **داء ذعاق** yani: öldürücü.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَعَقَ
ذَعَقَ A ( n. ac. ذَعْق 1 )
a.  [ Bi ], Shouted at, scared.

##### Türkçe

ذَعَقَ
**ذَعَقَ** A (isim-aksiyon: **ذَعْق** 1)
a. [Bi] ile: üzerine bağırdı, korkuttu.
