# ذعق — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%82/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B9%D9%82/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%82.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: ذعق

(باب الذال والعين وما يثلثهما)
  (ذعف)  الذال والعين والفاء كلمةٌ واحدةٌ: الذُّعَاف: السمُّ القاتل. طعام مذعوف. وذُعِفْ الرَّجُل: سُقِيَ ذلك.
  (ذعق) الذال والعين والقاف، ليس أصلاً ولا فيه لغة، لكنّ الخليلَ زعم أنَّ الذُّعاف لغة في الذُّعاق، ثم قال: ما أدْرِي ألغة هي([1]) أم لُثْغَةٌ. وكان ابنُ دريدٍ يقول : الذُّعاق كالزُّعاق، وهو الصِّياح. يقال ذَعَقَ وزَعَق، إذا صاحَ، بمعنىً.
  (ذعر)  الذال والعين والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على فَزَع، وهو الذُّعْر. يقال ذُعِرَ الرَّجُل فهو مذعور. والذَّعور من الإِبل: التي إذا مُسَّت غارَّتْ([2]). وامرأةٌ ذَعُورٌ: تُذْعَر من الرِّيبَة. قال:
تَنُولُ بمعروف الحَديث وإِنْ تُرِدْ *** سِوى ذَاكَ تُذْعَرْ منك وهْي ذَعورُ([3])(ذعن)  الذال والعين* والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الإصحاب والانقياد. يقال أَذْعَنَ الرَّجُل، إذا انقاد، يُذْعِنُ إِذْعاناً، وبناؤه ذَعَنَ، إلاَّ أنَّ استعماله أَذْعَنَ. ويقال ناقةٌ مِذْعانٌ: سَلِسَة الرأسِ منقادة.
(ذعط)  الذال والعين والطاء كلمةٌ واحدة. يقال ذعطه، إذا ذَبَحه. وذَعطَتْه المنِيّة: قتلَتْه. قال الشاعر([4]):
إذا بلغُوا مِصْرهم عُوجِلوا *** من الموت بالهِمْيَعِ الذَّاعطِ  وقريب من هذا الذال والعين والتّاء؛ فإنّهم يقولون ذَعَتَه يذعَتُه، إذا خنقَه.

  ـ

### Türkçe

(ذال ve **عين** ve bunları üçleyen(ler) babı)
  (**ذعف**)  **ذال** ve **عين** ve **فاء** tek bir kelimedir: **الذُّعَاف**: öldürücü zehir. **طعام مذعوف**. Ve **ذُعِفْ الرَّجُل**: ona o içirildi.
  (**ذعق**) **ذال** ve **عين** ve **قاف**; aslî değildir ve onda bir lugat yoktur; lâkin el-Halîl, **الذُّعاف**’ın **الذُّعاق**’ta bir lugat olduğunu ileri sürdü; sonra dedi: “Bilmiyorum, bir lugat mıdır([1]) yoksa bir pelteklik midir.” İbn Düreyd şöyle derdi: **الذُّعاق** **الزُّعاق** gibidir; o, bağırmadır. **ذَعَقَ** ve **زَعَق** denir; bağırdığı zaman; bir mânâ ile.
  (**ذعر**)  **ذال** ve **عين** ve **راء** tek bir asıldır; bir korkuya delâlet eder; o da **الذُّعْر**’dür. **ذُعِرَ الرَّجُل** denir; o hâlde o **مذعور**dur. Ve develerden **الذَّعور**: dokunulduğu zaman saldıran([2]) olan(lar). Ve **امرأةٌ ذَعُورٌ**: şüpheden ürkütülür. Dedi:
تَنُولُ بمعروف الحَديث وإِنْ تُرِدْ *** سِوى ذَاكَ تُذْعَرْ منك وهْي ذَعورُ([3])(**ذعن**)  **ذال** ve **عين** ve **النون** tek bir asıldır; eşlik etme ve boyun eğmeye delâlet eder. **أَذْعَنَ الرَّجُل** denir; boyun eğdiği zaman; **يُذْعِنُ إِذْعاناً**; ve onun binası **ذَعَنَ**’dır; ancak kullanımı **أَذْعَنَ**’dır. Ve **ناقةٌ مِذْعانٌ** denir: başı yumuşak, boyun eğen.
(**ذعط**)  **ذال** ve **عين** ve **طاء** tek bir kelimedir. **ذعطه** denir; onu boğazladığı zaman. Ve **ذَعطَتْه المنِيّة**: onu öldürdü. Şair dedi([4]):
إذا بلغُوا مِصْرهم عُوجِلوا *** من الموت بالهِمْيَعِ الذَّاعطِ  Ve buna yakın olan **ذال** ve **عين** ve **تاء**’dır; çünkü onlar **ذَعَتَه يذعَتُه** derler; onu boğduğu zaman.

  ـ
