# ذعل (ذ-ع-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B9%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ع - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والذال مع اللام
عذل ، لذع ، ذعل ، ذلع : مستعملة .
عذل : قال الليث : العَذْل : اللَوْم . وقال غيره : العَذَل مثله . وهو مصدر عَذَل يَعْذِلُ عَذْلاً وعَذَلاً . والعُذَّال جمع العاذل . والعواذل من النساء جمع العاذلة ، ويجوز العاذلات .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : العَذْل : الإحْراق ، فكأن اللائم يُحْرِق بعَذْله قلب المعذول . قال : وقول العرب : هذه أيّامٌ مُعْتَذِلات إذا كانت نهاية في الحر من هذا .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : هذه أيام معتذلات بذال معجمة إذا كانت شديدة الحَرّ .
وأنشد أبو نصر عن الأصمعيّ :
لوَّامة لامت بلومٍ شِهَبِ
قال : الشِهَب أراد : الشهاب ، كأن لومها يحرقه .
وقال ابن الأعرابيّ أيضاً : العُذُل : الأيَّام الحارَّة . قال : وجمع العاذل العِرْقِ عُذُل أيضاً . وفي حديث ابن عبّاس أنه سئل عن المستحاضة ، فقال : ذاك العاذل يغذو .
قال أبو عُبَيد : العاذل : هو اسم العِرْق الذي يسيل منه دم الاستحاضة .
أبو عُبَيد عن الأحمر : عَذَلْنا فلاناً فاعتذل أي لام نَفْسَه وأعْتب .
وقال ابن السكيت : سمعت الكِلابيّ يقول : رَمَى فلان فأخطأ ثم اعتذَل أي رمى ثانية .
وروى أبو العباس عن سَلَمة عن الفرّاء أنه قال : سمعت المفضّل الضّبيّ يقول : كانت
العرب تقول في الجاهلية لشعبان : عاذل ، ولشهر رمضان : ناتق ، ولشوال : وَعِل ، ولذي القَعْدة : وَرْنة ، ولذي الحِجَّة : بُرَك ، ولمحرّم : مؤتمر ، ولصَفَر : ناجر ، ولربيع الأول : خَوّان ، ولربيع الآخِرِ : وَبْصان . ولجمادي الأولى : رُنَى ، وللآخرة : حُنَين ، ولرجب : الأصمّ .
لذع : قال الليث : لَذَع يَلْذَع لَذْعاً . وهي حُرْقة كحُرْقة النار . قال : ولذعتُ فلاناً بلساني . قال : والقَرْحة إذا قيَّحت تلتذع ، والقَيْح يلذعها . قال : والطائر يَلْذَع الجناحَ إذا رفرف ثم حَرّك شيئاً قليلاً جناحيه .
أبو عبيد : اللَوْذَعِيّ : الحَدِيد الفؤادِ . وقال الهذليّ :
فما بالُ أهل الدار لم يتفرّقوا
وقد خَفَّ عنها اللوذعيُّ الحُلاحِلُ
وقيل : هو الحَديد النفْس . ويقال : لَذَع فلان بعيره في فخذه لَذْعة أو لَذْعتين بطَرَف المِيسَم . وجمعها اللَذَعات .
ذعل : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الذَعَل : الإقرار بعد الجحود . قلت : وهذا حرف غريب ما رأيت له ذكراً في الكتب .
ذلع : قال بعض المصحِّفين : الأذلعيّ بالعين الضخم من الأيور الطويلُ . قلت : والصواب : الأذْلغِيّ ، بالغين لا غير .

##### Türkçe

باب العين والذال مع اللام
**عذل** ، **لذع** ، **ذعل** ، **ذلع** : kullanımdadır.

**عذل** : Leys dedi: **العَذْل**: kınama. Başkası dedi: **العَذَل** onun gibidir. Ve o, **عَذَل يَعْذِلُ عَذْلاً وعَذَلاً**’ın mastarıdır. **العُذَّال** kınayanın çoğuludur. Kadınlardan **العواذل** **العاذلة**’nin çoğuludur; **العاذلات** da caizdir.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: **العَذْل**: yakmadır; sanki kınayan, kınamasıyla kınananın kalbini yakar. Dedi: Arapların sözü: “Bunlar **مُعْتَذِلات** günlerdir” — eğer bu, sıcakta bundan bir nihayet (en uç derece) olursa.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: “Bunlar **معتذلات** günlerdir” — **ذال** mu‘ceme ile — eğer şiddetli sıcak olursa.

Ebu Nasr, Asma‘î’den şu beyti okudu:
لوَّامة لامت بلومٍ شِهَبِ

Dedi: **الشِهَب** ile murad etti: **الشهاب**; sanki onun kınaması onu yakar.

İbnü’l-A‘râbî ayrıca dedi: **العُذُل**: sıcak günler. Dedi: **العاذل**’in çoğulu **العِرْقِ** (damar) için de **عُذُل**’dür. İbn Abbas hadîsinde: kendisine **المستحاضة** hakkında soruldu; dedi ki: “O, **العاذل**’dir; akar.”

Ebu Ubeyd dedi: **العاذل**: o, **العِرْق**’ın ismidir; ondan **دم الاستحاضة** akar.

Ebu Ubeyd, Ahmer’den: “Biz falanı **عَذَلْنا**; o da **اعتذل** etti” yani nefsini kınadı ve hoşnutluk (i‘tâb) istedi.

İbnü’s-Sikkît dedi: Kilâbî’nin şöyle dediğini işittim: “Falan attı da ıskaladı, sonra **اعتذَل** etti” yani ikinci defa attı.

Ebu’l-Abbas, Seleme’den, Ferrâ’dan rivayet etti; dedi ki: Mufaddal ed-Dabbî’nin şöyle dediğini işittim: Araplar cahiliyede Şa‘bân’a **عاذل** derlerdi; Ramazan ayına **ناتق**; Şevvâl’e **وَعِل**; Zilkade’ye **وَرْنة**; Zilhicce’ye **بُرَك**; Muharrem’e **مؤتمر**; Safer’e **ناجر**; Rebîülevvel’e **خَوّان**; Rebîülâhir’e **وَبْصان**. Cemâziyelevvel’e **رُنَى**; âhire (Cemâziyelâhir)’e **حُنَين**; Receb’e **الأصمّ**.

**لذع** : Leys dedi: **لَذَع يَلْذَع لَذْعاً**. Ve o, ateşin yakması gibi bir yanmadır. Dedi: “Falanı dilimle **لذعتُ**.” Dedi: Yara irinlenince **تلتذع**; irin onu **يلذع** eder. Dedi: Kuş, kanadı çırpındığında sonra iki kanadını azıcık hareket ettirdiğinde kanadı **يَلْذَع** eder.

Ebu Ubeyd: **اللَوْذَعِيّ**: yüreği sert (keskin) olan. Hüzeylî dedi ki:
فما بالُ أهل الدار لم يتفرّقوا
وقد خَفَّ عنها اللوذعيُّ الحُلاحِلُ

Ve denildi: o, nefsi sert olandır. Ve denilir: Falan, devesini uyluğunda, **المِيسَم**’in ucuyla bir **لَذْعة** yahut iki **لَذْعتين** ile **لَذَع** etti. Onun çoğulu **اللَذَعات**’tır.

**ذعل** : Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: **الذَعَل**: inkârdan sonra ikrardır. Dedim: Bu, garip bir harftir; kitaplarda onun için bir anma görmedim.

**ذلع** : Bazı tashif yapanlar dedi: **الأذلعيّ** — **العين** ile — uzun erkek eşeklerden iri olan. Dedim: Doğrusu: **الأذْلغِيّ**’dir; yalnız **الغين** ile.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن الأَعرابي: الذَّعَل الإِقرار بعد الجحود؛ قال الأَزهري: وهذا حرف غريب ما رأَيت له ذكراً في الكتب.

##### Türkçe

İbnü’l-A‘râbî: **الذَّعَل** inkârdan sonra ikrardır; el-Ezherî dedi: ve bu, garip bir harftir; onun için kitaplarda bir anma görmedim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الذعل، محركة والعين مهملة، أهمله الجوهري، وقال ابن الأعرابي: هو الإقرار بعد الجحود.

##### Türkçe

**الذعل**: harekeli; **العين** ihmal edilmiştir. Cevherî onu ihmal etti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, inkârdan sonra ikrardır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَعِلَ
ذَعِلَ A ( n. ac. ذَعَل 4 ),
a.  Confessed after having denied.

ذِعْلِبَة
ذِعْلِبَة ( pl. ذَعَاْلِيْ٤ُ 67 ),
a.  Ostrich.

ذُعْلُوْق
ذُعْلُوْق
a.  Leek, scallion.

##### Türkçe

ذَعِلَ
ذَعِلَ A (n. ac. **ذَعَل** 4),
a. İnkâr etmiş olduktan sonra itiraf etti.

ذِعْلِبَة
ذِعْلِبَة (pl. **ذَعَاْلِيْ٤ُ** 67),
a. Devekuşu.

ذُعْلُوْق
ذُعْلُوْق
a. Pırasa, taze soğan.
