# ذفف (ذ-ف-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%81%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ف - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذّال والفاء
ف ذ، ذ ف يستعملان
فذ:
الفَذُّ أول سَهْم القداح.
والفَذُّ: الفَرْدُ، ويقال: كلمةٌ شاذَّةٌ فَذَّة.
ويُجْمَع الفذُّ على الفُذُوذِ والفِذاذ.
وأتانا بتَمْرٍ فَذٍّ أي لم يأخُذْ بعضُه بعضاً.
ذف:
الذَّفيف: الخفيف، وذَفَّ يَذِفُّ ذَفافةً، وخُفافٌ ذُفافٌ.
وماءٌ ذفافٌ والجمعُ ذُفُفٌ: وأذِفَّة، أي قليل.
وذَفَفْتُ على الرجل أي أجهَزْت عليه.

##### Türkçe

باب **الذّال** ve **الفاء**
**ف ذ**، **ذ ف** kullanılırlar

**فذ**:
**الفَذُّ**: ok çekme çubuklarının ilk oku.
Ve **الفَذُّ**: tek olan; ve denilir: **كلمةٌ شاذَّةٌ فَذَّة** (yani) aykırı bir tek kelime.
Ve **الفذُّ** şu üzere çoğul yapılır: **الفُذُوذِ** ve **الفِذاذ**.
Ve bize **تَمْرٍ فَذٍّ** ile geldi; yani onun bir kısmı bir kısmını tutmamış (birbirine yapışmamış).

**ذف**:
**الذَّفيف**: hafif olan; ve **ذَفَّ يَذِفُّ ذَفافةً**; ve **خُفافٌ ذُفافٌ**.
Ve **ماءٌ ذفافٌ**; çoğulu **ذُفُفٌ**: ve **أذِفَّة**; yani az.
Ve **ذَفَفْتُ على الرجل**: yani onun üzerine işi bitirdim (onu öldürdüm).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الذَفيفُ: السريعُ مثل الذَميلِ، وقد ذَفَّ يَذِفُّ بالكسر. وخفيفٌ ذَفيفٌ، أي سريعٌ. والذَفُّ: الإجهازُ على الجريح، وكذلك الذِفافُ. ومنه قول العجاج أو رؤبة يعاتب رجلاً:
لما رآني أُرْعِشَتْ أطرافيكان مع الشَيْبِ من الذِفاف
قال أبو عبيد: يروى بالذال والدال جميعاً ومنه قيل للسم القاتل: ذِفافٌ. وقد ذَفَّفْتُ على الجريح تَذْفيفاً، إذا أسرعتَ قتْله. والذِفافُ أيضاً: الماء القليل، ومنه قول أبي ذؤيب يذكر القبر:
يقولون لمَّا جُشَّتِ البئرُ أَوْرِدواوليس بها أدنى ذُفافٍ لِـوارِدِ

##### Türkçe

**الذَفيفُ**: **الذَميلِ** gibi hızlı olan; ve (fiil olarak) **ذَفَّ يَذِفُّ** (kesre ile) olmuştur. Ve **خفيفٌ ذَفيفٌ**: yani hızlı. Ve **الذَفُّ**: yaralıyı (işini) bitirmek; **الذِفافُ** da böyledir. Ondan, el-‘Accâc yahut Ru’be’nin bir adamı azarlayarak sözü:
لما رآني أُرْعِشَتْ أطرافيكان مع الشَيْبِ من الذِفاف
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الذال** ile ve **الدال** ile ikisiyle birlikte rivayet olunur; ve ondan öldürücü zehire **ذِفافٌ** denilmiştir. Ve ben yaralının üzerine **تَذْفيفاً** olarak **ذَفَّفْتُ**; onu öldürmede hızlandığın zaman. Ve **الذِفافُ** ayrıca: az su; Ebû Zu’eyb’in kabri anarak sözü ondandır:
يقولون لمَّا جُشَّتِ البئرُ أَوْرِدواوليس بها أدنى ذُفافٍ لِـوارِدِ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ ف ف
خادم خفيف ذفيف‏.‏
وفيه خفة وذفافـة‏.‏
وقـد خـف فـي خدمتـه ودفـف علـى راحلتـك جهازها‏:‏ خففه‏.‏

##### Türkçe

ذ ف ف
Hafif bir hizmetçi: **ذفيف**.‏
Onda hafiflik ve **ذفافة** vardır.‏
Ve hizmetinde hafif oldu; ve binitinin üzerinde onun teçhizatını **دفف** etti: onu hafifletti.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ذفَّ الأَمرُ يَذِفُّ، بالكسر، ذفِيفاً واسْتذفَّ: أَمْكَنَ وتَهَيّأَ. يقال: خذ ما ذَفَّ لك واسْتذَفَّ لك أَي خُذْ ما تيسَّرَ لك. واسْتَذَفَّ أَمْرُهم واستدفَّ، بالدال والذال؛ حكاها ابن بريّ عن ابن القطاعِ، وذَفَّ على وجه الأَرض ودَفَّ. والذَّفيفُ والذُّفافُ: السريعُ الخَفِيف، وخصَّ بعضهم به الخَفيف على وجه الأَرض، ذَفَّ يَذِفُّ ذَفافةً. يقال: رجل خفِيفٌ ذَفِيفٌ أَي سريع، وخُفافٌ ذُفافٌ، وبه سمي الرجل ذُفافة. وفي الحديث أَنه قال لِبلالٍ: إني سمعت ذَفَّ نَعْلَيْك في الجنة أَي صوتهما عند الوَطْءِ عليهما، ويروى بالدال المهملة، وقد تقدَّم؛ وكذلك حديث الحسن: وإنْ ذَفَّفَتْ بهم الهَمالِيجُ أَي أَسْرعَتْ. والذَّفُ: الإجْهازُ على الجَرِيحِ، وكذلك الذِّفافُ؛ ومنه قول العجاج أَو رؤبة يُعاتِب رجلاً، وقال ابن بري هو لرؤبة:
لما رآني أُرْعِشَتْ أَطْرافي،
كانَ مع الشَّيْبِ من الذِّفافِ
يروى بالدال والذال جميعاً؛ ومنه قيل للسمّ القاتل ذِفافٌ. وفي حديث عليّ، كرم اللّه وجهه: أَنه أَمَرَ يوم الجمَل فَنُودِيَ أَن لايُتْبَعَ مُدْبِرٌ ولا يُقتلَ أَسيرٌ ولا يُذَفَّفَ على جَرِيح؛ تذ فِيفُ الجَرِيح: الإجْهازُ عليه وتَحْرِيرُ قتِله. وفي حديث ابن مسعود، رضي اللّه عنه: فَذَفَّفْتُ على أَبي جهل، وحديث ابن سيرين: أَقْعَصَ ابنا عَفْراء أَبا جهل وذَفَّف عليه ابن مسعود؛ ويروى بالمهملة، وقد تقدَّم. والذَّفْذفُ: سُرعة القتل.
وذَفْذَفْتُ على الجريح تذفيفاً
(* قوله «والذفذف سرعة القتل. وذفذفت
على الجريح تذفيفاً» كذا بالأصل.) إذا أَسرعت قتله. وأَذْفَفْتُ وذَفَّفْتُ وذَفَّفْتُه: أَجْهَزْتُ عليه، والاسم الذَّفافُ؛ عن الهَجَريّ؛ وأَنشد: وهَلْ أَشْرَبَنْ من ماءِ حَلْبَةَ شَرْبَةً،
تَكونُ شِفاءً أَو ذَفافاً لما بيَا؟
وحكاها كراع بالدال، وقد تقدم. وحكى ابن الأَعرابي: ذفَّفه بالسيف وذافَّه.
وذافّ له وذافَّ عليه، بالتشديد، كله: تَمَّمَ. وفي التهذيب: أَجْهَز عليه. وموتٌ ذَفِيفٌ: مُجْهِزٌ. وفي الحديث: سِلِّطَ عليهم آخِرَ الزَّمانِ مَوْتُ طاعونٍ ذَفِيفٍ؛ هو الخفيف السريع؛ ومنه حديث سهلٍ: دخلت على أَنس، رضي اللّه عنه، وهو يصلي صلاةً خفيفةً ذَفيفةً كأَنها صلاةُ مُسافِرٍ. والذِّفافُ: السمّ
(* قوله «والذفاف السم» الذفاف ككتاب وغراب وكذلك
الذفاف بمعنى البلل ا هـ. قاموس.) القاتِلُ لأَنه يُجْهِزُ على من شربه. وذَفْذَفَ إذا تَبَخْتَرَ. والذَّفِيفُ: ذكر القنافِذِ. وماءٌ ذُفٌّ وذَفَفٌ وذُفافٌ وذِفافٌ: قليل، والجمع أَذِفَّةٌ وذُفُفٌ. والذِّفافُ: البَلَلُ، وفي الصحاح: الماءُ القليل؛ قال أَبو ذؤيب يصف قبراً أَو حُفْرة:يقولون لما جُشَّتِ البِئرُ: أَوْرِدُوا،
وليس بها أَدْنى ذُفافٍ لِوارِدِ
وما ذُقْتُ ذِفافاً
(* قوله « وما ذقت ذفافاً» هو بالكسر، قال في
القاموس ويفتح.): وهو الشيء القليل.
وفي حديث عائشة: أَنه نهى عن الذهب والحرير، فقالت: شيء ذَفِيفٌ يُرْبَطُ به المِسْك أَي قليل يشد به.
والذَّفُّ: الشاء؛ هذه عن كراع.
وذُفافةُ، بالضم: اسم رجل.

##### Türkçe

**ذفَّ** iş **يَذِفُّ**, kesre ile, **ذَفِيفاً** ve **اسْتذفَّ**: mümkün oldu ve hazır hâle geldi. Denilir: Senin için **ذَفَّ** olanı al ve senin için **اسْتذَفَّ** olanı al; yani senin için kolaylaşanı al. Ve onların işi **اسْتَذَفَّ** oldu ve **استدفَّ**, **الدال** ve **الذال** ile; bunu İbn Berrî, İbnü’l-Kattâ‘dan naklen hikâye etti; ve yerin yüzü üzerinde **ذَفَّ** ve **دَفَّ**. Ve **الذَّفيفُ** ve **الذُّفافُ**: hızlı hafif (olan); bazıları bunu yerin yüzü üzerinde (giden) hafife tahsis etti; **ذَفَّ يَذِفُّ ذَفافةً**. Denilir: hafif bir adam **ذَفِيفٌ**; yani hızlı; ve **خُفافٌ ذُفافٌ**; ve bununla adama **ذُفافة** adı verildi.

Ve hadiste: Bilâl’e dedi ki: “Ben cennette senin iki nalının **ذَفَّ**’ını işittim”; yani onlara basma anındaki sesleri; ve **الدال**’ın mu‘ceme olmayanıyla da rivayet edilir; ve daha önce geçti; yine Hasan hadisi: “Ve eğer **ذَفَّفَتْ** onları **الهَمالِيجُ**”; yani hızlandırdı. Ve **الذَّفُ**: yaralı üzerine işi bitirme (öldürmeyi tamamlama); ve yine **الذِّفافُ**; ve ondan el-‘Accâc’ın yahut Ru’be’nin bir adamı azarlayarak sözü; İbn Berrî dedi ki o Ru’be’nindir:

لما رآني أُرْعِشَتْ أَطْرافي،
كانَ مع الشَّيْبِ من الذِّفافِ

**الدال** ve **الذال** ile ikisiyle de rivayet edilir; ve ondan öldürücü zehre **ذِفافٌ** denildi. Ve Ali’nin hadisi, Allah yüzünü keremli kılsın: Cemel günü emretti de nida olundu: “Kaçana uyulmasın, esir öldürülmesin ve yaralı üzerine **يُذَفَّفَ** edilmesin”; yaralıyı **تذ فِيفُ** etmek: onun üzerine işi bitirmek ve öldürmesini serbest bırakmaktır. İbn Mes‘ûd hadisi, Allah ondan razı olsun: “Ben Ebû Cehil üzerine **فَذَفَّفْتُ**”; ve İbn Sîrîn hadisi: “İbnâ ‘Afrâ Ebû Cehil’i **أَقْعَصَ** etti ve İbn Mes‘ûd onun üzerine **وذَفَّف** etti”; ve mu‘ceme olmayanla da rivayet edilir; ve daha önce geçti. Ve **الذَّفْذفُ**: öldürmenin sürati.

Ve “**وذَفْذَفْتُ على الجريح تذفيفاً**”
(* “والذفذف سرعة القتل. وذفذفت على الجريح تذفيفاً” sözü: asılda böyledir.)
onu öldürmesini hızlandırdığında. Ve **أَذْفَفْتُ** ve **ذَفَّفْتُ** ve **ذَفَّفْتُه**: onun üzerine işi bitirdim; isim **الذَّفافُ**’tır; el-Hecrî’den; ve inşâd etti:

وهَلْ أَشْرَبَنْ من ماءِ حَلْبَةَ شَرْبَةً،
تَكونُ شِفاءً أَو ذَفافاً لما بيَا؟

Ve bunu Kurâ‘ **الدال** ile hikâye etti; ve daha önce geçti. Ve İbnü’l-A‘râbî hikâye etti: onu kılıçla **ذفَّفه** etti ve **وذافَّه**.

Ve onun için **وذافّ** etti ve onun üzerine **وذافَّ** etti, şeddeli olarak; hepsi: tamamladı. Ve Tehzîb’de: onun üzerine işi bitirdi. Ve **موتٌ ذَفِيفٌ**: işi bitiren (öldürücü). Ve hadiste: “Zamanın sonunda onların üzerine **مَوْتُ طاعونٍ ذَفِيفٍ** musallat kılındı”; o hafif hızlı olandır; ve ondan Sehl hadisi: Enes’in yanına girdim, Allah ondan razı olsun, o yolcu namazı gibi sanki hafif **ذَفيفةً** bir namaz kılıyordu. Ve **الذِّفافُ**: zehir
(* “والذفاف السم” sözü: **الذِّفافُ** kitap ve gurâb vezninde; ve yine **الذِّفافُ** ıslaklık manasında; kâmûs.)
öldürücü; çünkü onu içen üzerine işi bitirir. Ve **ذَفْذَفَ**: salınarak yürüdüğünde. Ve **الذَّفِيفُ**: kirpilerin erkeği. Ve **ماءٌ ذُفٌّ** ve **ذَفَفٌ** ve **ذُفافٌ** ve **ذِفافٌ**: az; çoğulu **أَذِفَّةٌ** ve **ذُفُفٌ**. Ve **الذِّفافُ**: ıslaklık; ve Sıhâh’ta: az su; Ebû Züeyb bir kabri yahut çukuru vasfederek dedi:

يقولون لما جُشَّتِ البِئرُ: أَوْرِدُوا،
وليس بها أَدْنى ذُفافٍ لِوارِدِ

Ve “Ben **ذِفافاً** tatmadım”
(* “وما ذقت ذفافاً” sözü: kesre iledir; Kâmûs’ta dedi: fetha ile de olur.)
yani az şeydir.

Âişe hadisi: altın ve ipeği yasakladı; o da dedi ki: “**شيء ذَفِيفٌ** miskin bağlandığı şey”; yani onunla bağlanan az (şey).

Ve **الذَّفُّ**: koyun; bu Kurâ‘dandır.

Ve **ذُفافةُ**, damme ile: bir adamın adıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ذف على الجريح ذفا، وذفافا، ككتاب، وذففا، محركة: أجهز عليه، قال ابن دريد: وقيل: بالدال، وهو الأصل. قلت: وبهما روي قول رؤبة يعاتب رجلا:
  لما رآني أرعشت أطرافي
  كان مع الشيب من الذفاف والاسم الذفاف، كسحاب، عن الهجري، وأنشد:
  وهل أشربن من ماء حلية شربة                      تكون شفاء أو ذفافا لمـابـيا ذف في الأمر، ذفا: أسرع، قال ابن دريد: وأحسب منه اشتقاق ذفافة. وطاعون ذفيف: وحي، مجهز، ومنه الحديث: سلط عليهم موت طاعون ذفيف يحرف القلوب. وقد ذف، يذف، من حد ضرب. خادم خفيف ذفيف، وخفاف ذفاف كغراب، إتباع، أي سريع في الخدمة فيه خفافة وذفافة، وقد خف في الخدمة فيه خفافة وذفافة، وقد خف في خدمته وذف، وصلاة خفيفة ذفيفة، كأنها صلاة مسافر، وقد حاء ذلك في الحديث، وقيل: ليس بإتباع، كما سيأتي. والذفاف، ككتاب، وغراب: السم القاتل، لأنه يجهز على من شربه، وعلى الأول اقتصر الجوهري، وأنشد لأبي ذؤيب، يذكر القبر، أو حفرة:
  يقولون لما جشت البئر أوردوا                      وليس بها أدنى ذفاف لـوارد

  يقول: ليس بمكان بئر يستقى منها، إنما هو قبر. أو الذفاف هنا، البلل، وقال أبو سعيد: إن معنى: ذفاف، ليس بها شيء مما يستذف من وردها، لا يستذف له من أمره شيء، إنما هو البلل، وقال الأخفش: الذفاف: الشيء اليسير، يقول: ليس بها شيء لوارد مما يعيشه، ويقال: ما فيه ذفاف: أي ليس فيه ما يعيش، ج: ذفف، ككتب. وأذفه إذفافا، وذافه مذافة، وذفافا، ذاف عليه، و ذاف له، كل ذلك بالتشديد: تممه بالسيف، وفي التهذيب: أجهز عليه، ومنه حديث ابن مسعود رضي الله عنه: )أنه ذاف أبا جهل يوم بدر( ويروى بالدال، وقد تقدم، وقال رؤبة:
  ذاك الذي تزعمه ذفافـي
  رميت بي رميك بالحذاف كذففه، وذفف عليه، ومنه حديث علي رضي الله عنه: أنه أمر يوم الجمل فنودي أن لا يتبع مدبر، ولا يقتل أسير، ولا يذفف على جريح. وذفذفه، وذفذف عليه: إذا أجهز عليه، وأسرع قتله، نقله ابن دريد، والاسم من كل ذلك الذفاف، وروى كراع في كل ذلك الدال. والذف: الشاء، هذه عن كراع. الذف، بالضم: القليل من الماء يورد عليه، ويقال: ماء ذف، أي: قليل، والجمع ذفف. الذفاف، والذفيف، كغراب وأمير: السريع الخفيف من الرجال، أو الخفيف على وجه الأرض، هكذا خصه بعضهم، ولذي في الصحاح: الذفيف: السريع، مثل الذميل، وفي العباب: هو السير السريع. يقال: خذ ماذف لك، أي تهيأ وتيسر، عن ابن الأعرابي. واستذف أمرهم: تهيأ، لغة في الدال، حكاها ابن بري، عن ابن القطاع، ويقال: ذف أمرهم، يذف، ذفيفا: أمكن، وتهيأ. وذفف جهاز راحلتك، أي خفف، نقله ابن عباد، والزمخشري. وذفذف، وفذفذ: تبختر، هكذا في سائر النسخ، وهو غلط، وصوابه - كما هو نص ابن الأعرابي: ذفذف: إذا تبختر، وفذفذ، على القلب: إذا تقاصر ليختل وهو يثب، وقد مر ذلك في الذال، ومثله في العباب، فتأمل ذلك. واستذف أمرنا: تهيأ، لغة في استدف، وهذا قد ذكر قريبا، فهو تكرار والذفوف، كصبور: فرس النعمان ابن المنذر، نقله الصاغاني. يقال: ما فيه ذفاف، ككتاب: أي ليس به متعلق يتعلق به، قاله الأخفش، في شرح قول أبي ذؤيب السابق، هكذا نقله عنه الصاغاني، والذي نقله السكري عنه: ما فيه ذفاف، أي ليس فيه ما يعيش. يقال: ما ذاق ذفافا، بالكسر، ويفتح: أي شيئا قليلا، نقله ابن عباد، وصاحب اللسان. وسهم مذفف، كمعظم: مقزع، عن ابن عباد، أي: سريع خفيف. ومما يستدرك عليه: ذف النعلين: صوتهما عند الوطء، والدال لغة فيها. وذفف، تذفيفا: أسرع في السير، والذفيف: والذفيف: ذكر القنافذ. وماء ذفف، محركة: أي قليل، وجمع الذفاف- بمعنى القليل من الماء: أذفة، وشيء ذفيف: قليل، كما جاء في حديث عائشة رضي الله عنها. والذفيف من السيوف: القاطع الصارم، نقله السهيلي في الروض، وذكره شيخنا. وذفيف: مولى ابن عباس، يروي عن سيده رضي الله عنه، وعنه حميد ابن قيس، مات سنة سبع ومائة، نقله ابن حبان في كتاب الثقات. وذفافة، كثمامة: اسم رجل، نقله الجوهري.
  ذ ل ف

  الذلف، محركة: صغر الأنف، واستواء الأرنبة، كما في الصحاح، أو صغره في دقة، كما قال ابن دريد، أو غلظ واستواء في طرفه، كما قاله الليث، وقيل: هو قصر القصبة وصغر الأرنبة، وقيل: هو كالخنس، وقيل: هو كالهامة فيه، ليس بحد غليظ، وهو يعتري الملاحة، وقيل: هو قصر في الأرنبة، واستواء في القصبة من غير نتوء، والفطس: لصوق القصبة بالأنف مع ضخم الأرنبة، كما تقدم. وأنف أذلف، ورجل أذلف: بين الذلف، وقد ذلف، كفرح، وهي ذلفاء، قال أبو النجم:
  للشم عندي بهـجة ومـزية                      وأحب بعض ملاحة الذلفاء ج: ذلف، يكون جمع أذلف، وذلفاء، وإلى الثاني يشير قول الجوهري: من نسوة ذلف، ومن الأول الحديث: )لا تقوم الساعة حتى تقاتلوا قوما صغار الأعين، ذلف الآنف، كأن وجوههم المجان المطرقة(، وضع جمع القلة موضع جمع الكثرة، ويروى: العيون والأنوف. والذلفاء: من أسمائهن، ومنه قول الشاعر:
  إنما الـذلـفـاء ياقـوتة                      أخرجت من كيس دهقان ومما يستدرك عليه: الذلف: كالدك من الرمال، وهو ما سهل منه، عن أبي حنيفة. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**ذف** على **الجريح** **ذفا**، و**ذفافا**، كـ**كتاب**، و**ذففا**، محركة: onun işini bitirdi; onun üzerine işi tamamladı. İbn Düreyd dedi ki: Ve **بالدال** denildi; ve o asıldır. Ben dedim ki: Ve onunla ikisiyle de Rü’be’nin bir adamı azarlayarak söylediği sözü rivayet edilmiştir:
  “Beni görünce uzuvlarım titredi;
  **الشيب** ile birlikte **الذفاف**’tan idi.”
Ve isim **الذفاف**’tır, **سحاب** gibi; el-Hicrî’den. Ve inşad etti:
  “Hulye suyundan bir yudum içecek miyim ki                      şifa olsun yahut **ذفافا** olsun benim hastalığıma?”

**ذف** في **الأمر**، **ذفا**: acele etti. İbn Düreyd dedi ki: Ve sanırım ondan **ذفافة**’nin اشتقاق’ı vardır. Ve **طاعون ذفيف**: vahy, işi bitirici; ve ondan hadis: “Onların üzerine **موت طاعون ذفيف** musallat kıldı; kalpleri çevirir.” Ve **قد ذف، يذف**: darbe keskinliğinden. **خادم خفيف ذفيف** ve **خفاف ذفاف** **غراب** gibi: إتباع; yani hizmette hızlı; onda **خفافة** ve **ذفافة** vardır. Ve hizmette hafifledi; onda **خفافة** ve **ذفافة** vardır. Ve hizmetinde hafifledi ve **ذف** etti. Ve **صلاة خفيفة ذفيفة**: sanki yolcu namazı; ve bu hadiste vaki olmuştur. Ve denildi: إتباع değildir; geleceği üzere.

Ve **الذفاف**، **كتاب** ve **غراب** gibi: öldürücü zehir; çünkü onu içenin işini bitirir. Ve birincisine Cevherî iktisar etti. Ve Ebû Züeyb’den inşad etti; kabri yahut çukuru zikrederek:
  “Derler ki: kuyu kabarınca getirdiler                      ve onda bir gelen için en yakın **ذفاف** yoktur.”

Der ki: Ondan su çekilen kuyu yeri değildir; ancak o bir kabirdir. Yahut burada **الذفاف**: ıslaklık. Ebû Saîd dedi ki: “**ذفاف**”ın manası: onda, ona varılmasından **يستذف** olunan şeylerden hiçbir şey yoktur; onun işi için hiçbir şey **يستذف** olunmaz; ancak o ıslaklıktır. Ahfeş dedi ki: **الذفاف**: az şeydir; der ki: onda bir gelen için, onun yaşadığı şeylerden hiçbir şey yoktur. Ve denilir: “Onda **ذفاف** yoktur”: yani onda yaşadığı şey yoktur. Çoğulu: **ذفف**، **كتب** gibi.

Ve **أذفه** **إذفافا** ve **ذافه** **مذافة** ve **ذفافا**; **ذاف** عليه ve **ذاف** له; bütün bunlar teşdîd iledir: onu kılıçla tamamladı. Ve **التهذيب**’de: onun işini bitirdi. Ve ondan İbn Mes‘ûd رضى الله عنه hadisi: “Bedir günü Ebû Cehil’i **ذاف** etti.” Ve **بالدال** ile rivayet olunur; ve geçti. Ve Rü’be dedi ki:
  “İşte o, benim **ذفافـي** sandığındır;
  beni senin atışın gibi **بالحذاف** ile attın.”

**كذففه** ve **ذفف** عليه: ve ondan Ali رضى الله عنه hadisi: Cemel günü emretti; sonra nida olundu: kaçana tâbi olunmasın, esir öldürülmesin, ve yaralı üzerine **يذفف** olunmasın. Ve **ذفذفه** ve **ذفذف** عليه: onu işini bitirdiği ve öldürmesini hızlandırdığı zaman; İbn Düreyd nakletti. Ve bütün bunların ismi **الذفاف**’tır. Ve Kurâ‘ bütün bunlarda **الدال**’ı rivayet etti.

Ve **الذف**: koyun; bu Kurâ‘dandır. **الذف** (ضم ile): üzerine varılan az su. Ve denilir: **ماء ذف**: yani az; çoğulu **ذفف**.

**الذفاف** ve **الذفيف**، **غراب** ve **أمير** gibi: erkeklerden hızlı hafif olan; yahut yer yüzünde hafif olan; bazıları onu böyle tahsis etti. Ve **الصحاح**’ta: **الذفيف**: hızlıdır; **الذميل** gibi. Ve **العباب**’da: o hızlı yürüyüştür. Denilir: “Senin için **ماذف** olanı al”: yani hazırlan ve kolaylaş; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **استذف** أمرهم: hazırlandı; **الدال**’da bir lügat; İbn Berî, İbnü’l-Kattâ‘dan hikâye etti. Ve denilir: **ذف** أمرهم، **يذف**، **ذفيفا**: mümkün oldu ve hazırlandı.

Ve “**ذفف** جهاز راحلتك”: yani hafiflet; İbn Abbâd ve Zemahşerî nakletti.

Ve **ذفذف** ve **فذفذ**: salınarak yürüdü; diğer nüshalarda böyle; ve o yanlıştır. Doğrusu—İbnü’l-A‘râbî’nin nassı üzere—: **ذفذف**: salınarak yürüdüğü zaman; ve **فذفذ** (kalb üzere): sıçrarken hile yapmak için kısaldığı zaman. Ve bu **الذال**’da geçti; ve benzeri **العباب**’dadır; bunu düşün.

Ve **استذف** أمرنا: hazırlandı; **استدف**’te bir lügat. Ve bu az önce zikredildi; o halde tekrardır.

Ve **الذفوف**، **صبور** gibi: Nu‘mân b. Münzir’in atı; Sâgânî nakletti.

Denilir: “Onda **ذفاف** yoktur”, **كتاب** gibi: yani onda tutunacak bir şey yoktur; Ahfeş söyledi; Ebû Züeyb’in önceki sözünün şerhinde. Sâgânî ondan böyle nakletti. Ve Sükkerî’nin ondan naklettiği: “Onda **ذفاف** yoktur”: yani onda yaşadığı şey yoktur.

Denilir: “**ذفافا** tattı” (kesre ile; ve fetha ile de açılır): yani az bir şey; İbn Abbâd ve Lisân sahibi nakletti.

Ve **سهم مذفف**، **معظم** gibi: **مقزع**; İbn Abbâd’dan; yani hızlı hafif.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **ذف** **النعلين**: basma anında ikisinin sesi; ve **الدال** onda bir lügattir.

Ve **ذفف**، **تذفيفا**: yürüyüşte hızlandı. Ve **الذفيف**: kirpilerin erkeği.

Ve **ماء ذفف**، محركة: yani az; ve **الذفاف**’ın—az su manasında—çoğulu: **أذفة**. Ve **شيء ذفيف**: az; Âişe رضى الله عنها hadîsinde geldiği gibi.

Ve kılıçlardan **الذفيف**: kesici, keskin; Süheylî **الروض**’da nakletti; ve şeyhimiz zikretti.

Ve **ذفيف**: İbn Abbâs’ın mevlâsı; efendisinden رضى الله عنه rivayet eder; ondan Humeyd b. Kays (rivayet eder). Yüz yedi senesinde öldü; İbn Hibbân **كتاب الثقات**’ta nakletti.

Ve **ذفافة**، **ثمامة** gibi: bir adamın adı; Cevherî nakletti.
  **ذ ل ف**

**الذلف**، محركة: burnun küçüklüğü ve burun ucunun düzlüğü; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Yahut incelikte küçüklüğü; İbn Düreyd’in dediği gibi. Yahut ucunda kalınlık ve düzlük; Leys’in dediği gibi. Ve denildi: o, kıkırdak kısmının kısalığı ve burun ucunun küçüklüğüdür. Ve denildi: o, **الخنس** gibidir. Ve denildi: onda **الهامة** gibidir; keskin kalın değildir; ve güzelliğe arız olur. Ve denildi: o, burun ucunda kısalık ve kıkırdak kısmında çıkıntı olmaksızın düzlük. Ve **الفطس**: burun ucunun büyük olmasıyla birlikte kıkırdak kısmının buruna yapışmasıdır; geçtiği üzere.

Ve **أنف أذلف** ve **رجل أذلف**: **الذلف**’ı açık olan. Ve **قد ذلف**، **فرح** gibi. Ve o **ذلفاء**’dır. Ebû’n-Necm dedi ki:
  “Bende **الشم** için sevinç ve meziyet vardır                      ve **الذلفاء**’nın bazı güzelliğini severim.”

Çoğulu: **ذلف**; **أذلف**’ın ve **ذلفاء**’nın çoğulu olabilir. Ve ikinciye Cevherî’nin sözü işaret eder: “**نسوة ذلف**’tandır.” Ve birinciden hadis: “Kıyamet kopmaz; ta ki küçük gözlü, **ذلف الآنف** bir kavimle savaşıncaya kadar; sanki yüzleri çekiçlenmiş kalkanlardır.” Azlık cem‘ini çokluk cem‘i yerine koydu. Ve “**العيون والأنوف**” diye rivayet olunur.

Ve **الذلفاء**: onların isimlerindendir. Ve ondan şairin sözü:
  “Şüphesiz **الذلـفـاء** bir yakuttur                      bir köylünün kesesinden çıkarılmıştır.”

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الذلف**: kumdan **الدك** gibidir; ondan kolay olan şeydir; Ebû Hanîfe’den.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَفَّ
ذَفَّ U ( n. ac. ذَفّ 1 ,  ذَفَف 4 ,  ذِفَاْف 23 )
a.  [ acc. or 'Ala ], Dispatched ( wounded man ).

b.  I ( n. ac. ذَفّ 1 ,  ذَفَاْفَة 22t ) [ Fī ], Was quick about, dispatched, finished off.

ذَفَّفَ
ذَفَّفَ II ,  ذَاْفَفَ III ,  أَذْفَفَ IV ,
a.  see I (a) .

اِسْتَذْفَفَ
اِسْتَذْفَفَ X ,
a.  Was, became easy; was prepared, arranged.

ذَفّ
ذَفّ 1 ,
a.  Sheep; goats.

ذُفّ
ذُفّ 3 ,  ذَفَف 4 ,  ذَفَاْف 22 ,
a.  Little, but little.

ذِفَاْف
ذِفَاْف 23 ,  ذُفَاْف 24 , ( pl. ذُفُف 10 ),
a.  Deadly poison.

b.  Small quantity.

ذَفِيْف
ذَفِيْف 25 ,
a.  Quick, rapid, prompt.

ذَفَّفَ
N. P. ذَفَّفَ II ,
a.  see 25 .

##### Türkçe

ذَفَّ
ذَفَّ U ( n. ac. **ذَفّ** 1 ,  **ذَفَف** 4 ,  **ذِفَاْف** 23 )
a.  [ acc. or 'Ala ], (yaralı adamı) sevk etti.

b.  I ( n. ac. **ذَفّ** 1 ,  **ذَفَاْفَة** 22t ) [ Fī ], hakkında çabuk oldu, sevk etti, bitirdi.

ذَفَّفَ
ذَفَّفَ II ,  ذَاْفَفَ III ,  أَذْفَفَ IV ,
a.  I (a)’ya bak.

اِسْتَذْفَفَ
اِسْتَذْفَفَ X ,
a.  kolay oldu, kolaylaştı; hazırlanmış oldu, düzenlenmiş oldu.

ذَفّ
**ذَفّ** 1 ,
a.  koyun; keçiler.

ذُفّ
**ذُفّ** 3 ,  **ذَفَف** 4 ,  **ذَفَاْف** 22 ,
a.  az, pek az.

ذِفَاْف
**ذِفَاْف** 23 ,  **ذُفَاْف** 24 , ( pl. **ذُفُف** 10 ),
a.  öldürücü zehir.

b.  küçük miktar.

ذَفِيْف
**ذَفِيْف** 25 ,
a.  çabuk, hızlı, derhal.

ذَفَّفَ
N. P. **ذَفَّفَ** II ,
a.  25’e bak.
