# ذفف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%81%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذفف

ذفَّ الأَمرُ يَذِفُّ، بالكسر، ذفِيفاً واسْتذفَّ: أَمْكَنَ وتَهَيّأَ. يقال: خذ ما ذَفَّ لك واسْتذَفَّ لك أَي خُذْ ما تيسَّرَ لك. واسْتَذَفَّ أَمْرُهم واستدفَّ، بالدال والذال؛ حكاها ابن بريّ عن ابن القطاعِ، وذَفَّ على وجه الأَرض ودَفَّ. والذَّفيفُ والذُّفافُ: السريعُ الخَفِيف، وخصَّ بعضهم به الخَفيف على وجه الأَرض، ذَفَّ يَذِفُّ ذَفافةً. يقال: رجل خفِيفٌ ذَفِيفٌ أَي سريع، وخُفافٌ ذُفافٌ، وبه سمي الرجل ذُفافة. وفي الحديث أَنه قال لِبلالٍ: إني سمعت ذَفَّ نَعْلَيْك في الجنة أَي صوتهما عند الوَطْءِ عليهما، ويروى بالدال المهملة، وقد تقدَّم؛ وكذلك حديث الحسن: وإنْ ذَفَّفَتْ بهم الهَمالِيجُ أَي أَسْرعَتْ. والذَّفُ: الإجْهازُ على الجَرِيحِ، وكذلك الذِّفافُ؛ ومنه قول العجاج أَو رؤبة يُعاتِب رجلاً، وقال ابن بري هو لرؤبة:
لما رآني أُرْعِشَتْ أَطْرافي،
كانَ مع الشَّيْبِ من الذِّفافِ
يروى بالدال والذال جميعاً؛ ومنه قيل للسمّ القاتل ذِفافٌ. وفي حديث عليّ، كرم اللّه وجهه: أَنه أَمَرَ يوم الجمَل فَنُودِيَ أَن لايُتْبَعَ مُدْبِرٌ ولا يُقتلَ أَسيرٌ ولا يُذَفَّفَ على جَرِيح؛ تذ فِيفُ الجَرِيح: الإجْهازُ عليه وتَحْرِيرُ قتِله. وفي حديث ابن مسعود، رضي اللّه عنه: فَذَفَّفْتُ على أَبي جهل، وحديث ابن سيرين: أَقْعَصَ ابنا عَفْراء أَبا جهل وذَفَّف عليه ابن مسعود؛ ويروى بالمهملة، وقد تقدَّم. والذَّفْذفُ: سُرعة القتل.
وذَفْذَفْتُ على الجريح تذفيفاً
(* قوله «والذفذف سرعة القتل. وذفذفت
على الجريح تذفيفاً» كذا بالأصل.) إذا أَسرعت قتله. وأَذْفَفْتُ وذَفَّفْتُ وذَفَّفْتُه: أَجْهَزْتُ عليه، والاسم الذَّفافُ؛ عن الهَجَريّ؛ وأَنشد: وهَلْ أَشْرَبَنْ من ماءِ حَلْبَةَ شَرْبَةً،
تَكونُ شِفاءً أَو ذَفافاً لما بيَا؟
وحكاها كراع بالدال، وقد تقدم. وحكى ابن الأَعرابي: ذفَّفه بالسيف وذافَّه.
وذافّ له وذافَّ عليه، بالتشديد، كله: تَمَّمَ. وفي التهذيب: أَجْهَز عليه. وموتٌ ذَفِيفٌ: مُجْهِزٌ. وفي الحديث: سِلِّطَ عليهم آخِرَ الزَّمانِ مَوْتُ طاعونٍ ذَفِيفٍ؛ هو الخفيف السريع؛ ومنه حديث سهلٍ: دخلت على أَنس، رضي اللّه عنه، وهو يصلي صلاةً خفيفةً ذَفيفةً كأَنها صلاةُ مُسافِرٍ. والذِّفافُ: السمّ
(* قوله «والذفاف السم» الذفاف ككتاب وغراب وكذلك
الذفاف بمعنى البلل ا هـ. قاموس.) القاتِلُ لأَنه يُجْهِزُ على من شربه. وذَفْذَفَ إذا تَبَخْتَرَ. والذَّفِيفُ: ذكر القنافِذِ. وماءٌ ذُفٌّ وذَفَفٌ وذُفافٌ وذِفافٌ: قليل، والجمع أَذِفَّةٌ وذُفُفٌ. والذِّفافُ: البَلَلُ، وفي الصحاح: الماءُ القليل؛ قال أَبو ذؤيب يصف قبراً أَو حُفْرة:يقولون لما جُشَّتِ البِئرُ: أَوْرِدُوا،
وليس بها أَدْنى ذُفافٍ لِوارِدِ
وما ذُقْتُ ذِفافاً
(* قوله « وما ذقت ذفافاً» هو بالكسر، قال في
القاموس ويفتح.): وهو الشيء القليل.
وفي حديث عائشة: أَنه نهى عن الذهب والحرير، فقالت: شيء ذَفِيفٌ يُرْبَطُ به المِسْك أَي قليل يشد به.
والذَّفُّ: الشاء؛ هذه عن كراع.
وذُفافةُ، بالضم: اسم رجل.

### Türkçe

**ذفَّ** iş **يَذِفُّ**, kesre ile, **ذَفِيفاً** ve **اسْتذفَّ**: mümkün oldu ve hazır hâle geldi. Denilir: Senin için **ذَفَّ** olanı al ve senin için **اسْتذَفَّ** olanı al; yani senin için kolaylaşanı al. Ve onların işi **اسْتَذَفَّ** oldu ve **استدفَّ**, **الدال** ve **الذال** ile; bunu İbn Berrî, İbnü’l-Kattâ‘dan naklen hikâye etti; ve yerin yüzü üzerinde **ذَفَّ** ve **دَفَّ**. Ve **الذَّفيفُ** ve **الذُّفافُ**: hızlı hafif (olan); bazıları bunu yerin yüzü üzerinde (giden) hafife tahsis etti; **ذَفَّ يَذِفُّ ذَفافةً**. Denilir: hafif bir adam **ذَفِيفٌ**; yani hızlı; ve **خُفافٌ ذُفافٌ**; ve bununla adama **ذُفافة** adı verildi.

Ve hadiste: Bilâl’e dedi ki: “Ben cennette senin iki nalının **ذَفَّ**’ını işittim”; yani onlara basma anındaki sesleri; ve **الدال**’ın mu‘ceme olmayanıyla da rivayet edilir; ve daha önce geçti; yine Hasan hadisi: “Ve eğer **ذَفَّفَتْ** onları **الهَمالِيجُ**”; yani hızlandırdı. Ve **الذَّفُ**: yaralı üzerine işi bitirme (öldürmeyi tamamlama); ve yine **الذِّفافُ**; ve ondan el-‘Accâc’ın yahut Ru’be’nin bir adamı azarlayarak sözü; İbn Berrî dedi ki o Ru’be’nindir:

لما رآني أُرْعِشَتْ أَطْرافي،
كانَ مع الشَّيْبِ من الذِّفافِ

**الدال** ve **الذال** ile ikisiyle de rivayet edilir; ve ondan öldürücü zehre **ذِفافٌ** denildi. Ve Ali’nin hadisi, Allah yüzünü keremli kılsın: Cemel günü emretti de nida olundu: “Kaçana uyulmasın, esir öldürülmesin ve yaralı üzerine **يُذَفَّفَ** edilmesin”; yaralıyı **تذ فِيفُ** etmek: onun üzerine işi bitirmek ve öldürmesini serbest bırakmaktır. İbn Mes‘ûd hadisi, Allah ondan razı olsun: “Ben Ebû Cehil üzerine **فَذَفَّفْتُ**”; ve İbn Sîrîn hadisi: “İbnâ ‘Afrâ Ebû Cehil’i **أَقْعَصَ** etti ve İbn Mes‘ûd onun üzerine **وذَفَّف** etti”; ve mu‘ceme olmayanla da rivayet edilir; ve daha önce geçti. Ve **الذَّفْذفُ**: öldürmenin sürati.

Ve “**وذَفْذَفْتُ على الجريح تذفيفاً**”
(* “والذفذف سرعة القتل. وذفذفت على الجريح تذفيفاً” sözü: asılda böyledir.)
onu öldürmesini hızlandırdığında. Ve **أَذْفَفْتُ** ve **ذَفَّفْتُ** ve **ذَفَّفْتُه**: onun üzerine işi bitirdim; isim **الذَّفافُ**’tır; el-Hecrî’den; ve inşâd etti:

وهَلْ أَشْرَبَنْ من ماءِ حَلْبَةَ شَرْبَةً،
تَكونُ شِفاءً أَو ذَفافاً لما بيَا؟

Ve bunu Kurâ‘ **الدال** ile hikâye etti; ve daha önce geçti. Ve İbnü’l-A‘râbî hikâye etti: onu kılıçla **ذفَّفه** etti ve **وذافَّه**.

Ve onun için **وذافّ** etti ve onun üzerine **وذافَّ** etti, şeddeli olarak; hepsi: tamamladı. Ve Tehzîb’de: onun üzerine işi bitirdi. Ve **موتٌ ذَفِيفٌ**: işi bitiren (öldürücü). Ve hadiste: “Zamanın sonunda onların üzerine **مَوْتُ طاعونٍ ذَفِيفٍ** musallat kılındı”; o hafif hızlı olandır; ve ondan Sehl hadisi: Enes’in yanına girdim, Allah ondan razı olsun, o yolcu namazı gibi sanki hafif **ذَفيفةً** bir namaz kılıyordu. Ve **الذِّفافُ**: zehir
(* “والذفاف السم” sözü: **الذِّفافُ** kitap ve gurâb vezninde; ve yine **الذِّفافُ** ıslaklık manasında; kâmûs.)
öldürücü; çünkü onu içen üzerine işi bitirir. Ve **ذَفْذَفَ**: salınarak yürüdüğünde. Ve **الذَّفِيفُ**: kirpilerin erkeği. Ve **ماءٌ ذُفٌّ** ve **ذَفَفٌ** ve **ذُفافٌ** ve **ذِفافٌ**: az; çoğulu **أَذِفَّةٌ** ve **ذُفُفٌ**. Ve **الذِّفافُ**: ıslaklık; ve Sıhâh’ta: az su; Ebû Züeyb bir kabri yahut çukuru vasfederek dedi:

يقولون لما جُشَّتِ البِئرُ: أَوْرِدُوا،
وليس بها أَدْنى ذُفافٍ لِوارِدِ

Ve “Ben **ذِفافاً** tatmadım”
(* “وما ذقت ذفافاً” sözü: kesre iledir; Kâmûs’ta dedi: fetha ile de olur.)
yani az şeydir.

Âişe hadisi: altın ve ipeği yasakladı; o da dedi ki: “**شيء ذَفِيفٌ** miskin bağlandığı şey”; yani onunla bağlanan az (şey).

Ve **الذَّفُّ**: koyun; bu Kurâ‘dandır.

Ve **ذُفافةُ**, damme ile: bir adamın adıdır.
