# ذف (ذ-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الذَّال والفاء
ذف ، فذ .
ذف : ثعلب عن ابن الأعرابي : ذَفَّ على وجه الأرض ودَفَّ ، ويقال : خذ ما ذَفَّ لك ودَفَّ ، وما استَذَفَّ ، واستَدَفَّ ، أي خذ ما تَيَسَّر لك .
ويقال : رجل خَفيفٌ ذفيفٌ وخُفَافٌ ذفافٌ وبه سمي الرّجُل : ذُفافة .
ويقال : ذَفَفْتُ على الجريح إذا أجْهَزْتَ عليه .
وقال أبو عبيد : الذِّفَافُ البَلَلُ .
وقال أبو ذؤيب :
وليسَ بها أَدْنى ذُفاف لِوَارِدِ
وقال الليث : ماءٌ ذُفافٌ ، وجمعه ذفُفٌ وأَذفَّة ، أي قليل .
وقال أبو عمرو : يقال لِلسُّم القاتل : ذِفافٌ لأنه يُجْهِزُ على من شَرِبه .
حدثنا المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي يقال : ذفَّفَهُ بالسيف ، وذَافَّ له ، وذافّه إذا أَجْهزَ عليه ، ويقال : كان مع الشَّيِّ من الذِّفافِ .
وقال أبو عبيد : الذّفاف هو السم القاتل .
ثعلب عن ابن الأعرابي : ذَفْذَفَ إذا تَبَخْتَرَ وفَذْفَذَ إذا تَقَاصَرَ ليَخْتِلَ وهو يَثِبُ ، ويقال : ذافَّ عليه بالتشديد مُذافّةً إذا أجْهزَ عليه .
فذ : قال ابن هاني عن أبي مالك قال : ما أصبتُ منه أَفَذّ ولا مَرِيشاً ، قال : والأَفذُّ القِدْحُ الذي ليس عليه رِيشٌ ، والمَرِيشُ الذي قد رِيشَ .
قال : ولا يجوز غير هذا الْبَتَّة ، قال : والفَذُّ الفرْد .
قال الأزهري وقد قال غيره : يقال : ما أصبتُ منه أَقَذّ ولا مَرِيشاً بالقاف ، والأَقَذُّ السهم الذي لم يُرْش ، وقد مر تفسيره في كتاب القاف .
وقال اللحياني : أوَّل قِداح الميسر الفذُّ ، وفيه فَرْضٌ واحد له غُنْمُ نَصيبٍ واحدٍ إن فاز ، وعليه غُرْمُ نصيبٍ واحدٍ إن خَابَ فلم يَفُزْ ، والثاني التَّوْأَمُ ، وقد مرّ تفسيره في كتاب التاء .
وقال غيره : الفَذُّ الفرْد ، وكلمة شاذة فاذة فذَّة .
أبو عبيد عن الأحمر : إذا وَلَدَتْ الشاةُ ولداً واحداً فهي مُفِذُّ وقد أَفذَّتْ إفذاذاً ، فإن وَلدَتْ اثنين فهي مُتْئمٌ .
وقال غيره : إذا كان من عادتها أن تَلِدَ واحداً فهي مِفْذَاذٌ .
وقال ابن السكيت : لا يقال ناقةٌ مُفِذٌّ لأن الناقة لا تُنْتَج إلا واحداً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : فَذْفَذَ الرجلُ إذا تقاصَر ليثِبَ خَاتِلاً .

##### Türkçe

باب **الذَّال** ve **الفاء**
**ذف** , **فذ** .
**ذف** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ذَفَّ** yerin yüzü üzerinde ve **دَفَّ**; ve denilir: “Senin için **ذَفَّ** ve **دَفَّ** olanı al, ve **استَذَفَّ** olanı, ve **استَدَفَّ** olanı”; yani: senin için kolaylaşanı al.
Ve denilir: hafif **ذفيف** bir adam; ve **خُفَافٌ ذفافٌ**; ve onunla adam adlandırıldı: **ذُفافة**.
Ve denilir: yaralı üzerine, ona işi bitirdiğin zaman, **ذَفَفْتُ**.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الذِّفَافُ** ıslaklıktır.
Ebû Züeyb dedi:
Ve onda bir su getirene ait en yakın **ذُفاف** yoktur
Leys dedi: **ماءٌ ذُفافٌ**; onun çoğulu **ذفُفٌ** ve **أَذفَّة**’dir; yani: az.
Ebû ‘Amr dedi: öldürücü zehire **ذِفافٌ** denilir; çünkü onu içen kimse üzerine işi bitirir.
Münzirî bize haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: onu kılıçla **ذفَّفَهُ**; ve onun için **ذَافَّ**; ve ona **ذافّه**: ona işi bitirdiği zaman; ve denilir: **الشَّيِّ** ile birlikte **الذِّفافِ**’dan vardı.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الذّفاف** öldürücü zehirdir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ذَفْذَفَ**: salına salına yürüdüğü zaman; ve **فَذْفَذَ**: sıçrarken hile yapmak için kısaldığı zaman; ve denilir: şeddeli olarak onun üzerine **ذافَّ**; **مُذافّةً**: ona işi bitirdiği zaman.

**فذ** : İbn Hânî, Ebû Mâlik’ten dedi: “Ondan ne bir **أَفَذّ** ne de bir **مَرِيشاً** elde ettim.” Dedi: **الأَفذُّ** üzerinde tüy olmayan ok-çubuğudur; **المَرِيشُ** ise tüylenmiş olandır.
Dedi: bunun dışında asla caiz olmaz. Dedi: **الفَذُّ** tek olandır.
Ezherî dedi: başkası da demiştir: **القاف** ile “Ondan ne bir **أَقَذّ** ne de bir **مَرِيشاً** elde ettim” denilir; **الأَقَذُّ** tüylenmemiş oktur; onun açıklaması **القاف** kitabında geçti.
Lihyânî dedi: meysir oklarının ilki **الفذُّ**’dür; onda bir tek pay vardır; kazanırsa bir payın kazancı onundur; kaybeder de kazanmazsa bir payın borcu onun üzerinedir; ikincisi **التَّوْأَمُ**’dur; onun açıklaması **التاء** kitabında geçti.
Başkası dedi: **الفَذُّ** tek olandır; ve şâz bir kelime: **شاذة فاذة فذَّة**.
Ebû ‘Ubeyd, Ahmer’den: koyun bir tek yavru doğurursa o **مُفِذُّ**’dür; ve **إفذاذاً** olarak **أَفذَّتْ**; iki doğurursa o **مُتْئمٌ**’dir.
Başkası dedi: âdeti bir doğurmak ise o **مِفْذَاذٌ**’dır.
İbnü’s-Sikkît dedi: “**ناقةٌ مُفِذٌّ**” denilmez; çünkü dişi deve ancak bir tane doğurur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **فَذْفَذَ**: hileyle sıçramak için kısaldığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال وما معها في الثنائي والمطابق)
   (ذر)  الذال والراء المشددة أصلٌ واحد يدلُّ على لطافة وانتشار. ومن ذلك الذَّرُّ: صِغار النَّمل، الواحدة ذَرّةٌ. وذَرَرْتُ المِلْحَ والدّواءَ. والذرِيرة معروفة، وكلُّ ذلك قياسٌ واحد.
  ومن الباب: ذرّت الشّمْسُ ذُروراً، إذا طَلَعَتْ، وهو ضوءٌ لطيفٌ منتشر. وذلك قولُهم: "لا أفعله ما ذَرَّ شارقٌ"، وما ذَرّ قرنُ الشّمْس. *وحكي عن أبي زيد: ذَرّ البَقْلُ، إذا طلَعَ من الأرض. وهو من الباب؛ لأنّه يكون حينئذٍ صُغَاراً([1]) منتشراً. فأمَّا قولُهم: ذَارَّتِ النّاقةُ. وهي مُذَارٌّ، إذا ساء خُلُقها، فقد قيل إنَّه كذا مثقّل. فإن كان صحيحاً فهو شاذٌّ عن الأصل الذي أصَّلناه. إلا أن الحطيئة قال:
  * ذَارَتْ بأَنْفِها([2]) *
مخفّفاً. وأراه الصحيح، ويكون حينئذٍ من ذئِرت، إذا تغضَّبت، فيكون على تخفيف الهمزة. [إلاّ] أنّ أبا زيدٍ قال: في نفسِ فُلانٍ ذِرارٌ، أي إعراضٌ غَضَباً، كذِرار النّاقة. وهذا يدلُّ على القول الأول. والله أعلم.
  (ذع)  الذال والعين في المطابق أصلٌ واحد يدلُّ على تفريق الشيء. يقال ذعْذعت الرِّيحُ [الشيءَ] إذا فرّقَتْه، فتذعْذع، أي تفرّق. قال النابغة:
  * تُذَعْذِعُها مُذَّعْذِعَةٌ حَنُونُ([3]) *
  ويقال إنّ الَذُّعَاع الفُرْجة بين النَّخْلة والنَّخلةِ، في شعر طَرَفَة، على اختلافٍ فيه؛ فقد قال بعضُهم إنّه بالدّال، وقد مضى ذِكْرُه([4]).
  وحكى ابنُ دريدٍ([5]): ذَعْذَع السِّرَّ: أذاعَه. والذَّعاع: الفِرَقُ من الناس، الواحدةُ ذَعاعة.
  (ذف)  الذال والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على خِفَّةٍ وسُرعة. فالذَّفِيف إتباعٌ للخفيف. ويقال الذَّفيف السَّريع. ومنه يقال ذفَّفْتُ على الجريح، إذا أسرعتَ قَتْلَه. واشتقاق "ذُفافَة" منه. ويقال للماء القليل ذُفافٌ، ومياهٌ أذِفَّةٌ.
وحُكي عن الأعرابيّ: الذَّفُّ: القتل. واستَذَفَّ الأمر: استقامَ وتهيَّأَ. ويقال الذَِّفَاف: الشَّيء اليسير من كلِّ شيء. يقولون ما ذُقْتُ ذَِفافاً، أي أدْنَى ما يؤكل. قال أبو ذُؤيب:
يقولون لما جُشَّت البِئْرُ أَوْرِدُوا *** وليسَ بها أدنَى ذَِفافٍ لواردِ([6])  يقول: ليس بها شيءٌ.
  (ذل)  الذال واللام في التضعيف والمطابقة أصلٌ واحد يدلُّ على الخُضوع، والاستكانة، واللِّين. فالذُّل: ضِدّ العِزّ. وهذه مقابلةٌ في التضادِّ صحيحة، تدلُّ على الحكمة التي خُصَّتْ بها العرب دون سائر الأمم؛ لأنّ العزّ من العَزَازِ، وهي الأرض الصُّلْبة الشديدة. والذِّلُّ خلاف الصُّعوبة. وحُكي عن بعضهم([7]) أنَّه قال: "بعضُ الذِّلِّ-بكسر الذال- أبْقَى للأهْلِ والمال". يقال من هذا: دابّةٌ ذلولٌ، بيِّن الذُّلِّ.
  ومن الأوّل: رجلٌ ذليل بين الذُّلّ والمَذَلّة والذِّلّةِ. ويقال لما وُطِئَ من الطَّريق ذِلٌّ. وذُلِّل القِطْفُ تذليلاً، إذا لانَ وتَدَلّى. ويقال: أجْرِ الأمورَ على أذلالها، أي استقامتها، أي على الأمر الذي تَطُوع فيه وتَنْقاد.
  ومن الباب ذَلاذِل القميص، وهو ما يلي الأرض من أسافِلِه، الواحدة ذُِلْذُِلٌ. ويقولون: اذْلَوْلَى الرّجُل اذلِيلاَءً، إذا أسرَعَ. وهو من الباب.
  (ذم)  الذال والميم في المضاعف أصلٌ واحد يدلُّ كلُّه على خلافِ الحمد. يقال ذَمَمْتُ فلاناً أذُمُّه، فهو ذميمٌ ومذموم، إذا كان غير حميد. ومن هذا الباب الذَّمَّة، وهي البئر القليلةُ الماء. وفي الحديث: "أنّه أتى على بئرٍ ذَمَّةٍ". وجمع الذَّمَّة ذِمام. قال ذو الرُّمّة:
على حِميَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمامُ الرَّكايَا أنكَزَتْها المواتِحُ([8])  أنكزَتْها: أذهبَتْ ماءَها. والمواتِح: المستَقِيَة.
  فأمّا العَهْد فإنَّه يسمَّى ذِماماً لأن الإنسان يُذَمُّ على إضاعته منه. وهذه طريقة للعرب مستعملةٌ، وذلك كقولهم: فلانٌ حامي الذِّمار، أي يَحْمي الشَّيءَ الذي يُغضِب. وحامي الحقيقة، أي يَحْمِي ما يحقّ عليه أن يمنَعَه.
  وأهل الذِّمّة: أهلُ العَقْد. قال أبو عُبيد: الذمَّة الأمان، في قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "ويَسعَى بذمَّتهم". ويقال أهل الذّمّة لأنهم أدَّوا الجِزْية فأمِنُوا على دمائهم وأموالهم. ويقال في الذِّمام* مَذَمَّة وَمَذِمَّة،  بالفتح والكسر، وفي الذَّمِّ مَذَمَّة بالفتح. وجاء في الحديث:" أنّ رجلاً سأل النبي صلى الله عليه وآله وسلم: ما يُذْهِب عني مَِذَمَّة الرَِّضاع؟ فقال: غُرَّةٌ: عبدٌ أو أمَةٌ". يعني بمذَِمَّة الرَِّضاع ذِمامَ المُرضِعة. وكان النّخَعيّ([9]) يقول في تفسير هذا الحديث: إِنّهم كانوا يستحبُّون أن يَرْضَخوا عند فِصال الصبيّ للظّئْر بشيءٍ سِوى الأَجْر. فكأنّه سأله: ما يُسقط عنِّي حقَّ التي أرضَعتْني حتّى أكونَ قد أدّيْتُ حقَّها كاملاً([10]). حدّثنا بذلك القطَّان عن المفسِّر عن القُتَيبيّ. والعرب تقول: أذْهِبْ مَذَمَّتَهم بشيءٍ؛ أي أعطِهِم شيئاً؛ فإِنّ لهم عليك ذماماً. ويقال افْعَلْ كذا وخَلاَك ذَمٌّ، أي ولا ذمَّ عليك. ويقال أذَمَّ فلانٌ بفلانٍ، إذا تهاوَنَ به. وأذَمَّ به بعيرُه، إذا أَخَّرَ([11]) وانقطَعَ عن سائر الإبل. وشيءٌ مُذِمٌّ، أي مَعيب. ورجلٌ مُذِمٌّ: لا حَرَاك به. وحكى ابنُ الأعرابيِّ. بئرٌ ذميمٌ، وهي مِثْلُ الذَّمَّة. أنشدَنا أبو الحسن القَطَّان عن ثَعْلبٍ عن ابن الأعرابيّ([12]).
مُواشِكَةٌ تستعجِلُ الرَّكْضَ تبتَغِي *** نَضَائِض طَرْقٍ ماؤُهنَّ ذميمُ  يصف قطاةً. يقول([13]).
  وبقي في الباب ما يقربُ من قياسه إن كان صحيحاً. إنَّ الذَّميم بَثْرٌ يخرُج على الأنف.
  وحكى ابنُ قتيبة أنَّ الذَّميم البَولُ الذي يَذِمُّ ويَذِنُّ من قضيب التيس. قال أبو زُبيْدٍ([14]):
تَرَى لأَخْلافِها مِن خَلْفِها نَسَلاً *** مثلَ الذَّميمِ على قُزْمِ اليَعَاميرِ  النَّسَلُ من اللَّبن: ما يخرُج منه. والقُزْم: الصِّغار. قال الشَّيبانيّ: لا أعرِف اليعامير. وسألتُ فلم أجِدْ عند أحدٍ بها علماً، ويقال هي صِغار الضّأن.
  (ذن)  الذال والنون في المضاعف أصلٌ يدلُّ على سَيَلان. فالذَّنين ما يَسِيل من المنخرَيْنِ. وقد ذَنّ ذَنّاً([15])، وهو أذَنُّ. قال الشمّاخ:
توائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ *** حوالِبُ أسْهَرَتْه بالذَّنينِ([16])  ويقال له الذُّنَان أيضاً. ويقال إنّ المرأةَ الذّنّاءُ التي يسيل حَيضُها ولا ينقطع ويقال الذُّنانة بَقيّةُ الشّيء الهالكِ الضعيف.
  ومما يشذّ عن الباب- وقد قلتُ إنّ أكثر أمْرِ النَّبات على غير قياس، الذُّؤْنُون: نبتٌ. يقال خرَجَ النّاسُ يَتذأْنَنُون، إذا أخَذُوا الذُّؤْنُون.
  (ذب)  الذال والباء في المضاعف أصولٌ ثلاثة: أحدها طُوَيئرٌ، ثم يُحمَل عليه  ويشبَّه به غيرُه، والآخَر الحَدُّ والحِدّة، والثالث الاضطرابُ والحرَكة.
  فالأوّل الذُّباب، معروف، وواحدته ذُبابة، وجمع الجمع أذِبّة. وممّا يشبّه به ويُحمَل عليه ذُباب العَين: إنسانُها. ويقال ذَبَبْتُ عنه، إذا دفَعْتَ عنه، كأنّك طردت عنه الذُّباب التي يتأذّى به. وقول النابغة:
  * ضَرَّابَةٍ بالمِشْفَر الأّذِبَّهْ([17]) *
  فهو جمع ذُبابٍ. والمذبوبُ من الإبل: الذي يدخل الذباب منخره. والمذبوب: الأحمق، كأنّه شُبِّه بالجمل المذبوب.
  وأمّا الحَدُّ فذُبَاب أسنانِ البعير: حَدُّها. قال الشاعر([18]):
وتَسْمَعُ للذُّباب إذا تَغَنَّى *** كتَغريد الحمامِ على الغُصُونِ([19])  وذُباب السَّيف: حَدُّه.
  والأصل الثالث: الذَّبذَبة: نَوْس الشَّيءِ المعلَّق في الهواء. والرجل المذَبْذَب: المتردِّد بين أمرين. والذُّبْذَبُ: الذَّكَر؛ لأنه يتذَبْذَب أي يتردَّد. والذَّباذِبُ: أشياءُ تُعلَّق في هَودَجٍ([20])أو رأس بعيرٍ. والذَّبُّ: الثَّور الوحشيّ، ويسمَّى ذَبّ الرِّياد. قال ابنُ مقبل:
يُمشِّي بها ذَبُّ الرِّيادِ كأنَّه *** فَتىً فارسيٌّ ذُو سِوَارَيْنِ رَامحُ([21])  وقالوا: سُمِّيَ ذبَّ الرِّياد لأنَّه يجيء ويذهب، لا يثبُت في موضعٍ واحد.
  ومن هذا الأصل الثالث قولُهم ذَبَّت شفَتُه، إذا ذَبَُلَتْ من العطَش. وأنشد:
هُمُ سَقَوْنِي عَلَلاً بَعْدَ نَهَلْ *** مِنْ بَعْدِ ما ذَبَّ* اللِّسانُ وذَبَُلْ([22])   ويقال ذَبَّ النَّبْت، إذا ذَوَى. وذَبّ جِسمُه، أي هَزُل.
  ومن الاضطراب والحركة قولهم: ذبَّبْنا ليلتَنا، أي أتعبْنا في السَّير. ولا ينالون الماء إلاَّ بقَرَبٍ مذبِّبٍ، أي مُسْرِع. قال:
مُذَبِّبَةً أَضَرَّ بها بُكُورِي *** وتَهْجيرِي إذا اليَعفورُ قالا([23])  وقال:
يُذَبِّبُ وَرْدٌ على إثْرِه *** وأَمْكَنَه وَقْعُ مِرْدىً خَشِبْ([24])  والله أعلم بالصّواب.
-------------------------------------------------ـ
([1]) الصغار، بالضم: الصغير، كقولك طوال بالضم، بمعنى طويل، وأراه أقوى في القراءة هنا. والصغار، بالكسر: جمع صغير .([2]) قطعة من بيت في ديوان الحطيئة 10 واللسان (درر). وهو بتمامه:
وكنت كذات البعل ذارت بأنفها *** فمن ذاك تبغي غيره أو تهاجره([3]) عجز بيت له لم يرو في ديوانه، وقد سبق في (حن ص 25). وصدره كما في اللسان (حنن، ذعع):
* غشيت لها منازل مقفرات *
([4]) لم يسبق في مادة (دع) ذكر للدعاع، ولم يستشهد بشعر طرفة. الذي يعنيه من شعر طرفة هو قوله: وعذاريكم مقلصة *** في دعاع النخل تصطرمه([5]) الجمهرة (1: 143).
([6]) ديوان أبي ذؤيب 123، واللسان (جشش، ذفف)، وقد سبق إنشاده في (1: 415). والكلمة الأولى من البيت ساقطة من الأصل.
([7]) هو حديث ابن الزبير، كما في اللسان (ذلل).
([8]) ديوان ذي الرمة 103 والمجمل واللسان (ذمم).
([9]) هو إبراهيم بن يزيد النخعي، كما صرح به ابن فارس في المجمل. وهو فقيه كوفي، توفي سنة 196. انظر تهذيب التهذيب.
([10]) في المجمل: "قد أديته كاملاً".
([11]) يقال أخر يؤخر تأخراً، وأخرته أنا، لازم متعد.
([12]) زاد في المجمل: "للمرار" والبيت التالي للمرار، كما في اللسان (ذمم).
([13]) كذا وردت هذه الكلمة. وقد تكون مقحمة.
([14]) في الأصل: "أبو دبر"، صوابه في المجمل واللسان (ذمم).
([15]) يقال ذن، كفرح ذننا، وكذلك ذن يذن بكسر الذال، ذنينا.
([16]) ديوان الشماخ 93. ورواية "أسهرته" هذه رواية أبي عبيد، كما نص في اللسان. ويروى: "أسهريه". والأسهران: عرقان يندران من الذكر عند الإنعاظ. وأنكر الأصمعي الأسهرين، وقال: "وإنما الرواية أسهرته، أي لم تدعه ينام". انظر اللسان (سهر).
([17]) من رجز يقوله النابغة للنعمان بن المنذر، كما في الأغاني (9: 169). وقبله:
أصم أم يسمع رب القبه *** يا أوهب الناس لعنس صلبه([18]) هو المثقب العبدي. وقصيدته في المفضليات (2: 88-92).
([19]) أنشده في المجمل واللسان (ذبب).
([20])  في الأصل: "من هودج".
([21]) أنشد صدره في المجمل. والبيت في اللسان (رمح، رود، سرل) والخزانة (1: 111) برواية: "في سراويل رامح". وصدره في اللسان (سرل) والخزانة:
* أتى دونها ذب الرباد كأنه *
([22]) البيتان في المجمل واللسان (ذبب).
([23]) لذي الرمة في ديوانه 438 واللسان (ذبب).
([24]) البيت لعنترة في ديوانه 21 واللسان (ذبب)، يقوله في ورد بن حابس الأسدي.
ـ

##### Türkçe

(باب **الذال** وما معها في الثنائي والمطابق)
   (**ذر**)  **الذال** ve şeddeli **الراء** tek bir asıldır; inceliğe ve yayılmaya delâlet eder. Bundan: **الذَّرُّ**: karıncanın küçükleri; teki **ذَرّةٌ**. Ve: **ذَرَرْتُ** **المِلْحَ** ve **الدّواءَ**: tuzu ve ilacı serptim. **والذرِيرة** bilinen (şey)dir; bütün bunlar tek bir kıyastır.
  Ve babtan: **ذرّت الشّمْسُ ذُروراً**: güneş **ذُروراً** (olarak) **ذرّت**, yani doğduğu zaman; o, yayılmış ince bir ışıktır. Bu, onların şu sözüdür: “**لا أفعله ما ذَرَّ شارقٌ**”, ve “**ما ذَرّ قرنُ الشّمْس**”. Ve Ebû Zeyd’den nakledildi: **ذَرّ البَقْلُ**: sebze/ot yerden çıktığı zaman. Bu babtandır; çünkü o vakit küçükler (halinde) yayılmış olur. Ama onların sözü: **ذَارَّتِ النّاقةُ**; ve o **مُذَارٌّ**dur, huyu kötüleştiği zaman; bunun böyle ağırlaştırılmış olduğu söylenmiştir. Eğer sahih ise, bizim asıl kıldığımız asıldan şâzdır. Ancak Hutay’e dedi ki:
  * **ذَارَتْ بأَنْفِها** *
hafifletilmiş olarak. Ben onu sahih görüyorum; o vakit **ذئِرت**’ten olur: öfkelendiği zaman; böylece hemzenin hafifletilmesi üzere olur. [İllâ] Ebû Zeyd dedi ki: **في نفسِ فُلانٍ ذِرارٌ**; yani öfkeyle yüz çevirme; devenin **ذِرار**’ı gibi. Bu, birinci sözü gösterir. Allah daha iyi bilir.
  (**ذع**)  **الذال** ve **العين** mutâbıkta tek bir asıldır; şeyin dağıtılmasına delâlet eder. Denir: **ذعْذعت الرِّيحُ** [**الشيءَ**], onu dağıttığı zaman; böylece **فتذعْذع**: yani dağıldı. Nâbiga dedi ki:
  * **تُذَعْذِعُها مُذَّعْذِعَةٌ حَنُونُ** *
  Ve denir ki: **الَذُّعَاع** hurma ağacı ile hurma ağacı arasındaki açıklıktır; Tarafe’nin şiirinde, onda ihtilâf üzere; çünkü bazısı onun **بالدّال** ile olduğunu söylemiştir; ve onun zikri geçmişti.
  İbn Düreyd nakletti: **ذَعْذَع السِّرَّ**: onu yaydı. Ve **الذَّعاع**: insanlardan bölüklerdir; teki **ذَعاعة**.
  (**ذف**)  **الذال** ve **الفاء** tek bir asıldır; hafifliğe ve sürate delâlet eder. Öyleyse **الذَّفِيف** hafif olana tâbî kılmadır. Ve denir: **الذَّفيف** hızlıdır. Ondandır: **ذفَّفْتُ على الجريح**: yaralı üzerine (yani) onu öldürmede acele ettiğin zaman. **"ذُفافَة"**’nın اشتقاق’ı ondandır. Ve az suya **ذُفافٌ** denir; ve **مياهٌ أذِفَّةٌ**.
Ve a‘râbîden nakledildi: **الذَّفُّ**: öldürmedir. Ve **استَذَفَّ الأمر**: doğruldu ve hazır hâle geldi. Ve denir: **الذَِّفَاف** her şeyden az bir şeydir. Derler: **ما ذُقْتُ ذَِفافاً**; yani yenilenden en aşağı (miktarı). Ebû Züeyb dedi ki:
يقولون لما جُشَّت البِئْرُ أَوْرِدُوا *** وليسَ بها أدنَى ذَِفافٍ لواردِ  der ki: onda hiçbir şey yoktur.
  (**ذل**)  **الذال** ve **اللام** teşdîd ve mutâbıkta tek bir asıldır; boyun eğmeye, miskinliğe ve yumuşaklığa delâlet eder. Öyleyse **الذُّل** izzetin zıddıdır. Bu, zıtlıkta sahih bir مقابلة’dir; Arapların, diğer ümmetler dışında kendisine tahsis olunduğu hikmete delâlet eder; çünkü izzet **العَزَازِ**dandır; o, sert şiddetli topraktır. **والذِّلُّ** zorluğun tersidir. Bazılarından nakledildi ki şöyle dedi: “**بعضُ الذِّلِّ**—**بكسر الذال**—ehle ve mala daha kalıcıdır.” Bundan denir: **دابّةٌ ذلولٌ**; **بيِّن الذُّلِّ**.
  Ve birincidendir: **رجلٌ ذليل**; **بين الذُّلّ والمَذَلّة والذِّلّةِ**. Ve yoldan çiğnenmiş olana **ذِلٌّ** denir. Ve **ذُلِّل القِطْفُ تذليلاً**: yumuşadığı ve sarktığı zaman. Ve denir: **أجْرِ الأمورَ على أذلالها**; yani doğrulukları üzere; yani itaat ettiği ve boyun eğdiği iş üzere.
  Ve babtandır: **ذَلاذِل القميص**; o, onun eteklerinden yere yakın olan kısımdır; teki **ذُِلْذُِلٌ**. Ve derler: **اذْلَوْلَى الرّجُل اذلِيلاَءً**: hızlandığı zaman. O babtandır.
  (**ذم**)  **الذال** ve **الميم** muzâaf’ta tek bir asıldır; hepsi övgünün tersine delâlet eder. Denir: **ذَمَمْتُ** falancayı **أذُمُّه**; o **ذميمٌ** ve **مذموم**dur; hamde lâyık olmayan olduğu zaman. Bu babtandır: **الذَّمَّة**; o, suyu az olan kuyudur. Hadiste: “**أنّه أتى على بئرٍ ذَمَّةٍ**”. **الذَّمَّة**’nin çoğulu **ذِمام**dır. Zû’r-Rumme dedi ki:
على حِميَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمامُ الرَّكايَا أنكَزَتْها المواتِحُ  **أنكزَتْها**: suyunu götürdü. **والمواتِح**: su çeken (kadın)dır.
  Ama ahid, **ذِماماً** diye adlandırılır; çünkü insan, ondan bir şeyi zayi etmesi sebebiyle yerilir. Bu, Araplar için kullanılan bir yoldur; bu da onların şu sözü gibidir: falan **حامي الذِّمار**dır; yani öfkelendiren şeyi korur. Ve **حامي الحقيقة**; yani kendisine onu engellemesi hak olan şeyi korur.
  Ve **أهل الذِّمّة**: akid ehli. Ebû Ubeyd dedi ki: **الذمَّة** emandır; onun صلى الله عليه وآله وسلم sözünde: “**ويَسعَى بذمَّتهم**”. Ve onlara **أهل الذّمّة** denir; çünkü cizyeyi eda ettiler de kanları ve malları üzerine emniyete alındılar. Ve **الذِّمام** hakkında **مَذَمَّة** ve **مَذِمَّة** denir; فتح ve كسر ile; ve **الذَّمِّ** hakkında فتح ile **مَذَمَّة** (denir). Hadiste geldi: “Bir adam Peygamber’e صلى الله عليه وآله وسلم sordu: **ما يُذْهِب عني مَِذَمَّة الرَِّضاع؟** O dedi ki: **غُرَّةٌ: عبدٌ أو أمَةٌ**.” **مذَِمَّة الرَِّضاع** ile sütannenin **ذِمام**’ını kastediyor. Neha‘î bu hadisin tefsirinde şöyle derdi: Onlar, çocuğun sütten kesilmesi sırasında sütanneye ücret dışında bir şeyle **يَرْضَخوا** etmeyi (yani bir şey vermeyi) müstehap görürlerdi. Sanki ona sordu: Beni emzirenin hakkını, onun hakkını tam olarak eda etmiş oluncaya dek, benden ne düşürür? Bunu bize Kattân, müfessirden, Kuteybî’den haber verdi. Araplar der: **أذْهِبْ مَذَمَّتَهم بشيءٍ**; yani onlara bir şey ver; çünkü senin üzerinde onlar için bir **ذمام** vardır. Ve denir: **افْعَلْ كذا وخَلاَك ذَمٌّ**; yani sana kınama yoktur. Ve denir: **أذَمَّ فلانٌ بفلانٍ**: onu hafife aldığı zaman. Ve **أذَمَّ به بعيرُه**: geri kaldığı ve diğer develerden koptuğu zaman. Ve **شيءٌ مُذِمٌّ**: yani ayıplı. Ve **رجلٌ مُذِمٌّ**: onda hareket yoktur. İbnü’l-A‘râbî nakletti: **بئرٌ ذميمٌ**; o, **الذَّمَّة** gibidir. Ebû’l-Hasen el-Kattân bize Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den okuttu:
مُواشِكَةٌ تستعجِلُ الرَّكْضَ تبتَغِي *** نَضَائِض طَرْقٍ ماؤُهنَّ ذميمُ  bir **قطاة**’yı vasfeder. Der ki.
  Ve babta, sahih ise, kıyasına yakın olan şey kaldı: **الذَّميم** burun üzerinde çıkan bir sivilcedir.
  İbn Kuteybe nakletti ki: **الذَّميم** tekelerin kamışından **يَذِمُّ** ve **يَذِنُّ** eden idrardır. Ebû Zübeyd dedi ki:
تَرَى لأَخْلافِها مِن خَلْفِها نَسَلاً *** مثلَ الذَّميمِ على قُزْمِ اليَعَاميرِ  sütten **النَّسَل**: ondan çıkan şeydir. **والقُزْم**: küçüklerdir. Şeybânî dedi ki: **اليعامير**’i bilmem. Sordum da onda kimsenin yanında bir bilgi bulmadım; ve denir ki o, koyunun küçükleridir.
  (**ذن**)  **الذال** ve **النون** muzâaf’ta bir asıldır; akmaya delâlet eder. Öyleyse **الذَّنين** iki burun deliğinden akan şeydir. Ve **ذَنّ ذَنّاً**; o **أذَنُّ**dur. Şemmâh dedi ki:
توائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ *** حوالِبُ أسْهَرَتْه بالذَّنينِ  Ve ona **الذُّنَان** da denir. Ve denir ki: **المرأةَ الذّنّاءُ** hayzı akan ve kesilmeyen kadındır. Ve **الذُّنانة** helâk olmuş zayıf şeyin kalıntısıdır.
  Ve babtan şâz olanlardandır—ve ben dedim ki nebat işinin çoğu kıyas üzere değildir—: **الذُّؤْنُون** bir bitkidir. Denir: **خرَجَ النّاسُ يَتذأْنَنُون**: **الذُّؤْنُون**’u aldıkları zaman.
  (**ذب**)  **الذال** ve **الباء** muzâaf’ta üç asıldır: birincisi küçük bir kuştur; sonra ona hamledilir ve onunla başkası benzetilir; ikincisi keskinlik ve sertlik; üçüncüsü çalkantı ve harekettir.
  Birincisi **الذُّباب**dır; bilinir; teki **ذُبابة**; cem‘in cem‘i **أذِبّة**. Ona benzetilen ve ona hamledilenlerdendir: **ذُباب العَين**: göz bebeği. Ve denir: **ذَبَبْتُ عنه**: ondan defettim; sanki ondan eziyet gördüğü **الذُّباب**’ı kovmuşsun gibi. Nâbiga’nın sözü:
  * **ضَرَّابَةٍ بالمِشْفَر الأّذِبَّهْ** *
  o, **ذُبابٍ**’ın cem‘idir. Ve develerden **المذبوب**: burnuna sinek giren. Ve **المذبوب**: ahmak; sanki **الجمل المذبوب**’a benzetilmiştir.
  Ama keskinlik: devenin dişlerinin **ذُبَاب**’ı: onların keskinliğidir. Şair dedi ki:
وتَسْمَعُ للذُّباب إذا تَغَنَّى *** كتَغريد الحمامِ على الغُصُونِ  ve kılıcın **ذُباب**’ı: keskinliğidir.
  Üçüncü asıl: **الذَّبذَبة** havada asılı şeyin salınmasıdır. Ve **الرجل المذَبْذَب**: iki iş arasında tereddüt eden. Ve **الذُّبْذَبُ**: erkektir; çünkü **يتذَبْذَب**: yani gidip gelir. Ve **الذَّباذِبُ**: **هَودَجٍ** veya devenin başında asılan şeylerdir. Ve **الذَّبُّ**: yaban öküzüdür; **ذَبّ الرِّياد** diye adlandırılır. İbn Mukbil dedi ki:
يُمشِّي بها ذَبُّ الرِّيادِ كأنَّه *** فَتىً فارسيٌّ ذُو سِوَارَيْنِ رَامحُ  ve dediler: **ذبَّ الرِّياد** diye adlandırıldı; çünkü gelir gider, tek bir yerde durmaz.
  Ve bu üçüncü asıldandır onların sözü: **ذَبَّت شفَتُه**: susuzluktan kuruduğu zaman. Ve şu okundu:
هُمُ سَقَوْنِي عَلَلاً بَعْدَ نَهَلْ *** مِنْ بَعْدِ ما ذَبَّ* اللِّسانُ وذَبَُلْ   Ve denir: **ذَبَّ النَّبْت**: solduğu zaman. Ve **ذَبّ جِسمُه**: yani zayıfladı.
  Ve çalkantı ve hareketten onların sözü: **ذبَّبْنا ليلتَنا**: yani yürüyüşte yorulduk. Ve suya ancak **بقَرَبٍ مذبِّبٍ** ile ulaşırlar; yani hızlı. Dedi ki:
مُذَبِّبَةً أَضَرَّ بها بُكُورِي *** وتَهْجيرِي إذا اليَعفورُ قالا  Ve dedi ki:
يُذَبِّبُ وَرْدٌ على إثْرِه *** وأَمْكَنَه وَقْعُ مِرْدىً خَشِبْ  Allah doğruyu daha iyi bilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَفَّ
1 ذَفَّ ذ , aor. ذَفِ٣َ , (S, M, Msb, K,) inf. n. ذَفَافَةٌ, (M,) He, or it, (a thing, Msb,) was quick (S, M, Msb, K) and light, (M,) فِى الأَمْرِ in the affair: (K:) or he was light [or went lightly] upon the ground. (M.) You say, ذَفَّ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ, and دَفَّ, (IAar, T in the present art. and in art. دف,) i. e. He went lightly upon the ground. (TA in art. دف.) ― -b2- Also, aor. as above, said of a pestilence, It was quick; and despatched, or killed, quickly. (K.) And ذَفَّ عَلَيْهِ, (M, K,) inf. n. ذَفٌّ and ذِفَافٌ, (S, K,) or ذَفَفٌ; (M;) and عليه ↓ ذفّف, (T in art. دف, S, M, Mgh,) or ↓ ذفّفهُ, (K,) inf. n. تَذْفِيفٌ; (S;) and عليه ↓ ذافّ, (T, M, K, in the CK اذافّ,) and لَهَ, and ↓ ذافّه; (M, K, in the CK اَذافَّهُ;) and عليه ↓ اذفّ, (M,) or ↓ اذفّهُ, and ↓ ذَفْذَفَهُ; (K;) namely, a wounded man; (S, M, Mgh, K;) He despatched him; i. e. hastened and completed his slaughter; (T, S, M, Mgh, K;) as also دَفّ عليه [&c.]. (Msb in art. دف. [See 3 in that art.]) ― -b3- Also ذَفَّ, (T, M,) aor. ذَفِ٣َ , inf. n. ذَفِيفٌ; (M;) and ↓ استذفّ; (T, M, K;) It (a thing, or an affair,) was, or became, easy; (T;) within one's power or reach; (M;) feasible, practicable, or prepared. (M, K.) You say, خُذْمَا ذَفَّ لَكَ and لك ↓ مااسْتَذَفَّ, and دَفَّ and استدفّ: all signify the same: (T, K:) i. e. Take thou what is easy [&c.] to thee. (T. [See 10 in art. دف.]) ― -b4- [The signification “ Celeriter obortو fuerunt manaruntque lacrymو, ” assigned by Golius to the first of these verbs, as on the authority of the KL, is a mistake: it is taken from an explanation of ذَرْفٌ, which, in my copy of the KL, immediately follows the explanations of دَفٌّ and دِفَافٌ.]

2 ذَفَّ٣َ see 1, in two places. ― -b2- You say also, ذَفِّفْ جَهَازَ رَاحِلَتِكَ Lighten thou the travellingapparatus of thy riding-camel. (K.)

3 ذَاْفَ٣َ see 1, in two places.

4 أَذْفَ٣َ see 1, in two places.

10 اـِسْتَذْفَ٣َ see 1, in two places. ― -b2- Also It (an affair, or a thing,) was, or became, rightly disposed or arranged; in a right state; or complete, and in a right state; as also استدفّ. (IKtt, IB, TA in art. دف.)

ذَفْذَفَ
R. Q. 1 ذَفْذَفَ ذ : see 1. -A2- Also He walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side. (IAar, T, K.)

ذَفٌّ
ذَفٌّ ذ Sheep or goats. (Kr, M, K.)

مَآءٌ ذُفٌّ
مَآءٌ ذُفٌّ ذ (M, K) and ↓ ذَفَفٌ (M) and ↓ ذِفَافٌ (T, S, K) and ↓ ذُفَافٌ (M, K) A small quantity of water; water little in quantity: (T, S, M, K:) or the last two signify, (K,) or the last but one signifies, (M,) moisture: (M, K:) the pl. [of mult.] (of ذِفَافٌ, T, K, or ذُفَافٌ, K) is ذُفُفٌ (T, K) and [of pauc.] أَذِفَّةٌ. (T, M.)

ذَفَفٌ
ذَفَفٌ ذ : see what next precedes.

ذَفَافٌ
ذَفَافٌ ذ a subst. from ذَفَّ عَلَيْهِ [and as such signifying The act, or a means, of despatching a wounded man; i. e., hastening and completing his slaughter: and hence, of finishing a thing]. (ElHejeree, M, K.) A poet says, referring to a draught of water,
تَكُونُ شِفَآءَ أَوْ ذَفَافًا لِمَا بِيَا
[That may be a cure, or a means of finishing, of what is in me, i. e., of what I am suffering]. (El-Hejeree, M.) -A2- See also the next paragraph.

ذُفَافٌ
ذُفَافٌ ذ : see ذَفِيفٌ, in two places: ― -b2- and ذِفَافٌ: ― -b3- and ذُفٌّ. ― -b4- You say also, مَاذُقْتُ ذُفَافًا I tasted not a little thing, or a thing small in quantity: (M:) or ↓ مَا ذَاقَ ذِفَافًا and ↓ ذَفَافًا [like ذَوَاقًا] He tasted not anything. (K. In the CK ما ذافَ.)

ذِفَافٌ
ذِفَافٌ ذ [or سَمٌّ ذِفَافٌ], (AA, T, S,) or ↓ ذُفَافٌ, (M,) or both, (K,) Deadly poison: (AA, T, S, M, K:) because it kills quickly him who drinks it. (AA, T.) ― -b2- You say also, مَا فِيهِ ذِفَافٌ, meaning مُتَعَلَّقٌ يُتَعَلَّقٌ بِهِ [i. e. There is not in it that whereby one may retain life; or a bare sufficiency of the means of subsistence]. (K.) ― -b3- See also ذُفٌّ: and ذُفَافٌ.

ذَفِيفٌ
ذَفِيفٌ ذ Quick: (S, Msb:) or, as also ↓ ذُفَافٌ, quick and light: or light, or going lightly, upon the ground. (M, K.) You say also خَفِيفٌ ذَفِيفٌ, (T, S, K,) meaning Quick, (S,) and in like manner ↓ خُفَافٌ ذُفَافٌ, (T, K,) in each case using the latter word as an imitative sequent. (K.) ― -b2- Also A death, (M,) or a pestilence, (K.) that kills quickly. (M, K.) -A2- Also The male قُنْفُذ [or hedge-hog]. (M.)

سَهْمٌ مُذَفَّفٌ
سَهْمٌ مُذَفَّفٌ ذ A swift and light arrow. (K.)

##### Türkçe

ذَفَّ
1 **ذَفَّ** **ذ** , muzâri‘i **ذَفِ٣َ** , (S, M, Msb, K,) mastar ismi **ذَفَافَةٌ**, (M,) O, yahut o (bir şey, Msb,) hızlı idi (S, M, Msb, K) ve hafifti, (M,) **فِى الأَمْرِ** işte: (K:) yahut o yerde hafifti [yahut hafifçe yürüdü]. (M.) Dersin ki, **ذَفَّ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ**, ve **دَفَّ**, (IAar, T bu madde içinde ve **دف** maddesinde,) yani O yerin yüzü üzerinde hafifçe yürüdü. (TA **دف** maddesinde.) ― -b2- Yine, muzâri‘i yukarıdaki gibi, vebâ hakkında söylenir: O hızlı oldu; ve çabucak bertaraf etti, yahut öldürdü. (K.) Ve **ذَفَّ عَلَيْهِ**, (M, K,) mastar ismi **ذَفٌّ** ve **ذِفَافٌ**, (S, K,) yahut **ذَفَفٌ**; (M;) ve عليه aşağıdaki **ذفّف**, (T **دف** maddesinde, S, M, Mgh,) yahut aşağıdaki **ذفّفهُ**, (K,) mastar ismi **تَذْفِيفٌ**; (S;) ve عليه aşağıdaki **ذافّ**, (T, M, K, CK’de **اذافّ**,) ve **لَهَ**, ve aşağıdaki **ذافّه**; (M, K, CK’de **اَذافَّهُ**;) ve عليه aşağıdaki **اذفّ**, (M,) yahut aşağıdaki **اذفّهُ**, ve aşağıdaki **ذَفْذَفَهُ**; (K;) yani, yaralı bir adam; (S, M, Mgh, K;) O onu bertaraf etti; yani boğazlamasını hızlandırdı ve tamamladı; (T, S, M, Mgh, K;) yine **دَفّ عليه** [vb.] olarak da. (Msb **دف** maddesinde. [O maddede 3’e bak.]) ― -b3- Yine **ذَفَّ**, (T, M,) muzâri‘i **ذَفِ٣َ** , mastar ismi **ذَفِيفٌ**; (M;) ve aşağıdaki **استذفّ**; (T, M, K;) O (bir şey, yahut bir iş,) kolay oldu, yahut kolaylaştı; (T;) kişinin gücü yahut erişimi içinde; (M;) yapılabilir, uygulanabilir, yahut hazırlanmış. (M, K.) Dersin ki, **خُذْمَا ذَفَّ لَكَ** ve لك aşağıdaki **مااسْتَذَفَّ**, ve **دَفَّ** ve **استدفّ**: hepsi aynı mânaya gelir: (T, K:) yani Sana kolay olanı [&c.] al. (T. [**دف** maddesinde 10’a bak.]) ― -b4- [“Celeriter obortو fuerunt manaruntque lacrymو,” mânası, Golius’un bu fiillerin birincisine, KL’nin otoritesine dayanarak nispet ettiği, bir hatadır: o, **ذَرْفٌ**’ün bir açıklamasından alınmıştır; ki KL’nin nüshamda, **دَفٌّ** ve **دِفَافٌ** açıklamalarını hemen takip eder.]

2 **ذَفَّ٣َ** 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Yine dersin ki, **ذَفِّفْ جَهَازَ رَاحِلَتِكَ** Sen binek devesinin yolculuk teçhizatını hafiflet. (K.)

3 **ذَاْفَ٣َ** 1’e bak, iki yerde.

4 **أَذْفَ٣َ** 1’e bak, iki yerde.

10 **اـِسْتَذْفَ٣َ** 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Yine O (bir iş, yahut bir şey,) doğru biçimde düzenlenmiş yahut tertip edilmiş oldu; doğru bir hâl üzere; yahut tamam oldu ve doğru bir hâl üzere; yine **استدفّ** gibi. (IKtt, IB, TA **دف** maddesinde.)

ذَفْذَفَ
R. Q. 1 **ذَفْذَفَ** **ذ** : 1’e bak. -A2- Yine O, bedeni bir yandan bir yana yapmacık bir eğme ile, zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü. (IAar, T, K.)

ذَفٌّ
**ذَفٌّ** **ذ** Koyunlar yahut keçiler. (Kr, M, K.)

مَآءٌ ذُفٌّ
**مَآءٌ ذُفٌّ** **ذ** (M, K) ve aşağıdaki **ذَفَفٌ** (M) ve aşağıdaki **ذِفَافٌ** (T, S, K) ve aşağıdaki **ذُفَافٌ** (M, K) Az miktar su; miktarca az su: (T, S, M, K:) yahut son iki (lafız) şunu ifade eder, (K,) yahut sondan bir önceki ifade eder, (M,) nem: (M, K:) çoğul [kesret] ( **ذِفَافٌ**’un, T, K, yahut **ذُفَافٌ**’un, K) **ذُفُفٌ**’dür (T, K) ve [kıllet] **أَذِفَّةٌ**. (T, M.)

ذَفَفٌ
**ذَفَفٌ** **ذ** : bir önce gelen şeye bak.

ذَفَافٌ
**ذَفَافٌ** **ذ** **ذَفَّ عَلَيْهِ**’den bir isimdir [ve bu olarak, yaralı bir adamı bertaraf etme fiili yahut vasıtası; yani boğazlamasını hızlandırma ve tamamlamayı ifade eder: ve buradan, bir şeyi bitirmeyi]. (ElHejeree, M, K.) Bir şair, bir yudum suya işaret ederek der ki,
تَكُونُ شِفَآءَ أَوْ ذَفَافًا لِمَا بِيَا
[O, bende olan şeye; yani çekmekte olduğum şeye, bir şifa yahut bir bitirme vasıtası olabilir]. (El-Hejeree, M.) -A2- Yine bir sonraki paragrafa da bak.

ذُفَافٌ
**ذُفَافٌ** **ذ** : iki yerde **ذَفِيفٌ**’e bak: ― -b2- ve **ذِفَافٌ**’a: ― -b3- ve **ذُفٌّ**’e. ― -b4- Yine dersin ki, **مَاذُقْتُ ذُفَافًا** Ben küçük bir şey, yahut miktarca az bir şey tatmadım: (M:) yahut aşağıdaki **مَا ذَاقَ ذِفَافًا** ve aşağıdaki **ذَفَافًا** [**ذَوَاقًا** gibi] O hiçbir şey tatmadı. (K. CK’de **ما ذافَ**.)

ذِفَافٌ
**ذِفَافٌ** **ذ** [yahut **سَمٌّ ذِفَافٌ**], (AA, T, S,) yahut aşağıdaki **ذُفَافٌ**, (M,) yahut ikisi de, (K,) Öldürücü zehir: (AA, T, S, M, K:) çünkü onu içeni çabucak öldürür. (AA, T.) ― -b2- Yine dersin ki, **مَا فِيهِ ذِفَافٌ**, **مُتَعَلَّقٌ يُتَعَلَّقٌ بِهِ** mânasında [yani Onda, hayatı sürdürmeye yarayan şey yoktur; yahut geçim vasıtalarının çıplak bir yeterliliği yoktur]. (K.) ― -b3- Yine **ذُفٌّ**’e de bak: ve **ذُفَافٌ**’a.

ذَفِيفٌ
**ذَفِيفٌ** **ذ** Hızlı: (S, Msb:) yahut, yine aşağıdaki **ذُفَافٌ** gibi, hızlı ve hafif: yahut yerde hafif, yahut yerde hafifçe yürüyen. (M, K.) Yine dersin ki **خَفِيفٌ ذَفِيفٌ**, (T, S, K,) hızlı mânasında, (S,) ve aynı şekilde aşağıdaki **خُفَافٌ ذُفَافٌ**, (T, K,) her iki durumda da son kelimeyi taklitî bir ardıl olarak kullanarak. (K.) ― -b2- Yine Çabucak öldüren bir ölüm, (M,) yahut bir vebâ. (K.) (M, K.) -A2- Yine Erkek **قُنْفُذ** [yahut kirpi]. (M.)

سَهْمٌ مُذَفَّفٌ
**سَهْمٌ مُذَفَّفٌ** **ذ** Hızlı ve hafif bir ok. (K.)
