# ذف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ذف

باب الذَّال والفاء
ذف ، فذ .
ذف : ثعلب عن ابن الأعرابي : ذَفَّ على وجه الأرض ودَفَّ ، ويقال : خذ ما ذَفَّ لك ودَفَّ ، وما استَذَفَّ ، واستَدَفَّ ، أي خذ ما تَيَسَّر لك .
ويقال : رجل خَفيفٌ ذفيفٌ وخُفَافٌ ذفافٌ وبه سمي الرّجُل : ذُفافة .
ويقال : ذَفَفْتُ على الجريح إذا أجْهَزْتَ عليه .
وقال أبو عبيد : الذِّفَافُ البَلَلُ .
وقال أبو ذؤيب :
وليسَ بها أَدْنى ذُفاف لِوَارِدِ
وقال الليث : ماءٌ ذُفافٌ ، وجمعه ذفُفٌ وأَذفَّة ، أي قليل .
وقال أبو عمرو : يقال لِلسُّم القاتل : ذِفافٌ لأنه يُجْهِزُ على من شَرِبه .
حدثنا المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي يقال : ذفَّفَهُ بالسيف ، وذَافَّ له ، وذافّه إذا أَجْهزَ عليه ، ويقال : كان مع الشَّيِّ من الذِّفافِ .
وقال أبو عبيد : الذّفاف هو السم القاتل .
ثعلب عن ابن الأعرابي : ذَفْذَفَ إذا تَبَخْتَرَ وفَذْفَذَ إذا تَقَاصَرَ ليَخْتِلَ وهو يَثِبُ ، ويقال : ذافَّ عليه بالتشديد مُذافّةً إذا أجْهزَ عليه .
فذ : قال ابن هاني عن أبي مالك قال : ما أصبتُ منه أَفَذّ ولا مَرِيشاً ، قال : والأَفذُّ القِدْحُ الذي ليس عليه رِيشٌ ، والمَرِيشُ الذي قد رِيشَ .
قال : ولا يجوز غير هذا الْبَتَّة ، قال : والفَذُّ الفرْد .
قال الأزهري وقد قال غيره : يقال : ما أصبتُ منه أَقَذّ ولا مَرِيشاً بالقاف ، والأَقَذُّ السهم الذي لم يُرْش ، وقد مر تفسيره في كتاب القاف .
وقال اللحياني : أوَّل قِداح الميسر الفذُّ ، وفيه فَرْضٌ واحد له غُنْمُ نَصيبٍ واحدٍ إن فاز ، وعليه غُرْمُ نصيبٍ واحدٍ إن خَابَ فلم يَفُزْ ، والثاني التَّوْأَمُ ، وقد مرّ تفسيره في كتاب التاء .
وقال غيره : الفَذُّ الفرْد ، وكلمة شاذة فاذة فذَّة .
أبو عبيد عن الأحمر : إذا وَلَدَتْ الشاةُ ولداً واحداً فهي مُفِذُّ وقد أَفذَّتْ إفذاذاً ، فإن وَلدَتْ اثنين فهي مُتْئمٌ .
وقال غيره : إذا كان من عادتها أن تَلِدَ واحداً فهي مِفْذَاذٌ .
وقال ابن السكيت : لا يقال ناقةٌ مُفِذٌّ لأن الناقة لا تُنْتَج إلا واحداً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : فَذْفَذَ الرجلُ إذا تقاصَر ليثِبَ خَاتِلاً .

### Türkçe

باب **الذَّال** ve **الفاء**
**ذف** , **فذ** .
**ذف** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ذَفَّ** yerin yüzü üzerinde ve **دَفَّ**; ve denilir: “Senin için **ذَفَّ** ve **دَفَّ** olanı al, ve **استَذَفَّ** olanı, ve **استَدَفَّ** olanı”; yani: senin için kolaylaşanı al.
Ve denilir: hafif **ذفيف** bir adam; ve **خُفَافٌ ذفافٌ**; ve onunla adam adlandırıldı: **ذُفافة**.
Ve denilir: yaralı üzerine, ona işi bitirdiğin zaman, **ذَفَفْتُ**.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الذِّفَافُ** ıslaklıktır.
Ebû Züeyb dedi:
Ve onda bir su getirene ait en yakın **ذُفاف** yoktur
Leys dedi: **ماءٌ ذُفافٌ**; onun çoğulu **ذفُفٌ** ve **أَذفَّة**’dir; yani: az.
Ebû ‘Amr dedi: öldürücü zehire **ذِفافٌ** denilir; çünkü onu içen kimse üzerine işi bitirir.
Münzirî bize haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: onu kılıçla **ذفَّفَهُ**; ve onun için **ذَافَّ**; ve ona **ذافّه**: ona işi bitirdiği zaman; ve denilir: **الشَّيِّ** ile birlikte **الذِّفافِ**’dan vardı.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الذّفاف** öldürücü zehirdir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ذَفْذَفَ**: salına salına yürüdüğü zaman; ve **فَذْفَذَ**: sıçrarken hile yapmak için kısaldığı zaman; ve denilir: şeddeli olarak onun üzerine **ذافَّ**; **مُذافّةً**: ona işi bitirdiği zaman.

**فذ** : İbn Hânî, Ebû Mâlik’ten dedi: “Ondan ne bir **أَفَذّ** ne de bir **مَرِيشاً** elde ettim.” Dedi: **الأَفذُّ** üzerinde tüy olmayan ok-çubuğudur; **المَرِيشُ** ise tüylenmiş olandır.
Dedi: bunun dışında asla caiz olmaz. Dedi: **الفَذُّ** tek olandır.
Ezherî dedi: başkası da demiştir: **القاف** ile “Ondan ne bir **أَقَذّ** ne de bir **مَرِيشاً** elde ettim” denilir; **الأَقَذُّ** tüylenmemiş oktur; onun açıklaması **القاف** kitabında geçti.
Lihyânî dedi: meysir oklarının ilki **الفذُّ**’dür; onda bir tek pay vardır; kazanırsa bir payın kazancı onundur; kaybeder de kazanmazsa bir payın borcu onun üzerinedir; ikincisi **التَّوْأَمُ**’dur; onun açıklaması **التاء** kitabında geçti.
Başkası dedi: **الفَذُّ** tek olandır; ve şâz bir kelime: **شاذة فاذة فذَّة**.
Ebû ‘Ubeyd, Ahmer’den: koyun bir tek yavru doğurursa o **مُفِذُّ**’dür; ve **إفذاذاً** olarak **أَفذَّتْ**; iki doğurursa o **مُتْئمٌ**’dir.
Başkası dedi: âdeti bir doğurmak ise o **مِفْذَاذٌ**’dır.
İbnü’s-Sikkît dedi: “**ناقةٌ مُفِذٌّ**” denilmez; çünkü dişi deve ancak bir tane doğurur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **فَذْفَذَ**: hileyle sıçramak için kısaldığı zaman.
