# ذقط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%82%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%82%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%82%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ذقط

ذقط الطائر أنثاه يذقط ذقطا، بالفتح، ويضم عن سيبويه، قال: ومثله: بضعها بضعا وقرعها قرعا: سفدها، نقله الجوهري عن أبي زيد. وخص ثعلب به الذباب، وقال: هو إذا نكح، قال ابن سيده: ولم أر أحدا استعمل النكاح من غير نوع الإنسان إلا ثعلبا هاهنا. وقال سيبويه: ذقطها ذقطا، وهو النكاح، فلا أدري ما عنى من الأنواع، لأنه لم يخص منها شيئا. وقال أبو عبيد: ونم الذباب، وذقط بمعنى واحد. قال الصاغاني: وقد يستعمل في غير الطائر، قال الخارزنجي: ذقط التيس، فهو ذقط، إذا سفد. والذقطان والذقط، كسكران وكتف: الغضبان، نقله صاحب اللسان بالدال المهملة، وأنشد قول أمية بن أبي الصلت:

  من كان مكتئبا من سيئ ذقطـا                      فزاد في صدره ما عاش ذقطانا والذقط، كصرد: ذباب صغير يدخل في عيون الناس. وقال الطائفي: الذقط: الذي يكون في البيوت ج: ذقطان، بالكسر، كصردان وصرد. وروى أبو تراب عن بعض بني سليم: تذقطه تذقطا: أخذه قليلا قليلا، وكذلك تبقطه تبقطا، وقد تقدم. ورجل ذقطة وذقيط، كهمزة وأمير، أي خبيث، نقله الخارزنجي. ولحم مذقوط: فيه ذقط الذباب، عنه أيضا. ومما يستدرك عليه: الذاقط: الذباب الكثير السفاد، عن ابن الأعرابي، كما في اللسان والعباب.

### Türkçe

**ذقط**: Kuş, dişisini **ذقط** eder; **يذقط** **ذقطا** (fetha ile); Sîbeveyh’ten (naklen) damme ile de (okunur). Dedi ki: Bunun benzeri: **بضعها بضعا** ve **قرعها قرعا**: onu **سفدها** etti; Cevherî bunu Ebû Zeyd’den nakletti. Sa‘leb bunu sineğe tahsis etti ve dedi ki: o, çiftleştiği zaman (böyledir). İbn Sîde dedi ki: Sa‘leb’in burada (yaptığı) dışında, insan türünden başka bir şey hakkında **النكاح**’ın kullanıldığını kimsenin kullandığını görmedim. Sîbeveyh dedi ki: **ذقطها ذقطا**; bu, **النكاح**tır; öyleyse türlerden neyi kastettiğini bilmiyorum; çünkü onlardan hiçbir şeyi tahsis etmedi. Ebû Ubeyd dedi ki: **ونم** sinek (için)dir; **ذقط** (da) bir mânâdadır. Sâgânî dedi ki: Kuş dışında da kullanılabilir. Hârizencî dedi ki: **ذقط التيس**; o hâlde o **ذقط**tur; **إذا سفد** (yani) aşım yaptığı zaman.

Ve **الذقطان** ve **الذقط**, **سكران** ve **كتف** gibi: öfkeli olan; bunu Lisân sahibi **بالدال المهملة** ile nakletti. Ümeyye b. Ebî’s-Salt’ın sözünü şahit getirdi:

من كان مكتئبا من سيئ **ذقطـا**
فزاد في صدره ما عاش **ذقطانا**

Ve **الذقط**, **صرد** gibi: insanların gözlerine giren küçük bir sinek. Tâifî dedi ki: **الذقط**: evlerde olan (şey)dir; çoğulu: **ذقطان**, kesra ile; **صردان** ve **صرد** gibi. Ebû Turâb, Benî Süleym’den bazılarından rivayet etti: **تذقطه تذقطا**: onu azar azar aldı; aynı şekilde **تبقطه تبقطا**; ve (bu) daha önce geçti. Ve bir adam **ذقطة** ve **ذقيط**, **همزة** ve **أمير** gibi; yani habis; bunu Hârizencî nakletti. Ve **لحم مذقوط**: onda sineğin **ذقط**’ı vardır; ondan da (naklen).

Ve ona (maddeye) istidrâk edilenlerdendir: **الذاقط**: çok **السفاد** eden sinek; İbnü’l-A‘râbî’den (naklen); Lisân ve ‘Ubâb’da olduğu gibi.
