# ذقن — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%82%D9%86/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%82%D9%86/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%82%D9%86.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ذقن

ذقن
ذَقَنَ - يَذْقُنُ - ذَقَن - أَذْقَان
ذَقَنَ - يَذْقُنُ + كائن + كائنين معاًً: يجمعهما ويضمهما معاً
ذَقَن: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل من " ذَقَنَ - يَذْقُنُ ": العضو المعروف في أسفل الوجه: وسمي بذلك لأنه مكان اجتماع اللحيين من الوجه
أَذْقَان: جمع " ذَقْن"
﴿ويخرون للأذقان يبكون﴾: يهوون ويقعون ويسقطون محدثين صوتاً خشناً بأذقانهم: يهوون لأجل أن تهوي أذقانهم خشوعاً وتذللاً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " وصل الشيء ولحمه بأصله أو بشيء آخر عن طريق الجذب " وهي:
لَحَمَ - يَلْحُمُ، غَرَا - يَغْرُوْ، أدَمَ - يَأدِمُ، خَصَفَ - يَخْصِفُ، وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي لمفعولين)، ذَقَنَ - يَذْقُنُ
أذقان
 	إنا جعلنا في أعناقهم أغلالا فهي إلى الأذقان فهم مقمحون (8) }  يس
 	﴿قل آمنوا به أو لا تؤمنوا إن الذين أوتوا العلم من قبله إذا يتلى عليهم يخرون للأذقان سجدا (107)﴾ الإسراء ﴿ويخرون للأذقان يبكون ويزيدهم خشوعا(109)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [ذقن] ذ ق ن: ذَقَنُ الإنسان مجمع لحيته
الراغب
ذقن
- قوله تعالى: }ويخرون للأذقان يبكون{ [الإسراء/109]، الواحد: ذقن، وقد ذقنته: ضربت ذقنه، وناقة ذقون: تستعين بذقنها في سيرها، ودلو ذقون: ضخمة مائلة تشبيها بذلك.
ملخص اللسان
1.    ذَقَنُ الإنسان مُجْتَمع لَحْيَيْه من أَسفلهما ، والجمع أَذقان. وفي التنزيل العزيز: ويخِرُّون للأَذقان سجداً
2.     الذاقنة طرف الحلقوم، وقيل: الذاقِنة الذَّقَنُ، وقيل: ما يناله الذَّقَنُ من الصدر. ابن سيده: الحاقِنة الترْقُوة، وقيل: أَسفل البطن مما يلي السرَّة
3.     الذاقنة طرفُ الحلقوم الناتئ،
4.     ذقَنَ على يده وعلى عصاه،بالتشديد والتخفيف، إذا وضعه تحت ذَقَنِه واتكأَ عليه.
5.     وذَقَنه يَذْقنُه ذَقْناً: أَصاب ذقنَه، فهو مَذْقون.
6.     وذقَنْتُه بالعصا ذَقْناً: ضربته بها.
7.    وذَقَنَه ذَقْناً: قفَدَه.
8.    عاتَبَتْكَ عليها رَعيَّتُك، فوضع عُودَ الدِّرَّة ثم ذقَن عليها وقال:       هاتِ وفي رواية: فذَقَن بسوطه يستمع.
لسان العرب
● - ذقن: الجوهري: ذَقَنُ الإنسان مُجْتَمع لَحْيَيْه. ابن سيده: الذَّقَن       والذِّقْنُ مجتمع اللَّحْيَين من أَسفلهما؛ قال اللحياني: هو مذكر لا غير،       قال: وفي المثل: مُثْقَلٌ استعان بذَقَنِه وذِقْنِه؛ يقال هذا لمن       يستعين بمن لا دفع عنده وبمن هو أَذل منه، وقيل: يقال للرجل الذليل يستعين       برجل آخر مثله، وأَصله أَن البعير يحمل عليه الحمل الثقيل فلا يقدر على       النهوض، فيعتمد بذَقَنه على الأَرض، وصحَّفه الأَثرَمُ عليّ بن المغيرة بحضرة       يعقوب فقال: مُثْقَلٌ استعان بدَفَّيْه، فقال له يعقوب: هذا تصحيف إنما       هو استعان بذَقَنه، فقال له الأَثرم: إنه يريد الرياسة بسرعة ثم دخل       بيته، والجمع أَذقان. وفي التنزيل العزيز: ويخِرُّون للأَذقان سجداً؛       واستعاره امرؤ القيس للشجر ووصف سحاباً فقال:       وأَضْحَى يَسُحُّ الماءَ عن كل فِيقةٍ،       يَكُبُّ على الأَذقانِ دَوْحَ الكَنَهْبل.       والذَّاقِنةُ: ما تحت الذَّقَن، وقيل: الذَّاقِنة رأْس الحلقوم. وفي       الحديث عن عائشة، رضي الله عنها: تُوفي رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بين       سَحْري ونَحْري وحاقِنَتي وذاقِنَتي؛ قال أَبو عبيد: الذاقنة طرف       الحلقوم، وقيل: الذاقِنة الذَّقَنُ، وقيل: ما يناله الذَّقَنُ من الصدر. ابن       سيده: الحاقِنة الترْقُوة، وقيل: أَسفل البطن مما يلي السرَّة، قال أَبو       عبيد: قال أَبو زيد وفي المثل لأُلْحِقَنَّ حَواقِنك بذَواقِنك، فذكرت ذلك       للأَصمعي فقال: هي الحاقِنة والذاقنة، قال: ولم أَره وقف منهما على حدّ       معلوم، فأَما أَبو عمرو فإِنه قال: الذاقنة طرفُ الحلقوم الناتئ، وقال ابن       جَبَلة: قال غيره الذاقِنة الذَّقَنُ. وذَقَنَ الرجلُ: وضع يده تحت       ذقنه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَن عمران بن سَوادة قال له: أَربع خصال       عاتَبَتْكَ عليها رَعيَّتُك، فوضع عُودَ الدِّرَّة ثم ذقَن عليها وقال:       هاتِ وفي رواية: فذَقَن بسوطه يستمع. يقال: ذقَنَ على يده وعلى عصاه،       بالتشديد والتخفيف، إذا وضعه تحت ذَقَنِه واتكأَ عليه. وذَقَنه يَذْقنُه       ذَقْناً: أَصاب ذقنَه، فهو مَذْقون. وذقَنْتُه بالعصا ذَقْناً: ضربته بها.       وذَقَنَه ذَقْناً: قفَدَه. والذَّقون من الإِبل التي تُميل ذقَنَها إلى       الأَرض تستعين بذلك على السير، وقيل: هي السريعة، والجمع ذُقُنٌ؛ قال ابن       مقبل:       قد صَرَّحَ السيرُ عن كُتمانَ، وابتُذِلت       وَقْعُ المَحاجِنِ بالمَهْريَّة الذُّقُنِ.       أَي ابْتُذلتِ المهْرية الذُّقُن بوقع المحاجن فيها نضربها بها، فقلب       وأَنث الوَقع حيث كان من سبب المحاجن. والذاقِنة: كالذَّقون؛ عن ابن       الأَعرابي؛ وأَنشد:       أَحْدَثْتُ لله شُكْراً، وهي ذاقِنةٌ،       كأَنها تحتَ رَحْلي مِسْحَلٌ نَعِرُ.       وذَقِنَت الدَّلوُ، بالكسر، ذَقَناً، فهي ذَقِنة: مالت شَفَتُها. ودلو       ذَقَنَى: مائلة الشفة؛ وأَنشد ابن بري:       أَنْعَتُ دَلواً ذَقَنَى ما تَعْتَدِلْ.       ودلو ذَقون من ذلك. الأَصمعي: إذا خَرَزْتَ الدلو فجاءت شفتها مائلة قيل       ذَقَنَتْ تَذْقَن ذَقَناً. وناقة ذَقون: تُرْخي ذقَنها في السير، وفي       التهذيب: تحرك رأْسها إذا سارت. وامرأَة ذَقناء: ملتوية الجهاز. وفي نوادر       العرب: ذاقَنَني فلانٌ ولاقَنَني ولاغَذَني أَي لازَّني وضايقني.       والذِّقْنُ: الشَّيْخ. وذِقانُ: جبل.
مقاييس اللغة:
(ذقن) الذال والقاف والنون كلمةٌ واحدة إليها يرجع سائرُ ما يشتقّ من الباب. فالذَّقَنُ ذَقَن الإنسان وغيرِه(1): مَجمَع لَحْيَيه. ويقال ناقةٌ ذَقُونٌ: تحرِّك رأسَها إذا سارت. والذّاقنة: طرَف الحلقومِ الناتئُ. وهو في حديث عائشة: "تُوفِّيَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم بين سَحْرِي ونَحْري وحاقِنَتِي وذاقِنَتِي". وتقول: ذَقَنْتُ الرّجل أَذْقُنُه، إذا دَفعْتَ بجُمْع كفِّك في لِهْزِمَتِه. ودَلْوٌ ذَقونٌ، إذا لم تكُنْ مستويةً، بل تكون ضخمةً مائلة.‏
القاموس المحيط:
الذِّقْنُ، بالكسر الشيخ الهِمُّ، وبالتحريكِ مُجْتَمَعُ اللَّحْيَيْنِ من أسْفَلِهِما، ويُكْسَرُ، مُذَكَّرٌ
ج: أذْقَانٌ، ومنه: " مُثْقَلٌ اسْتَعَانَ بِذَقَنِه " : يُضْرَبُ لمَنِ اسْتَعانَ بأذَلَّ منه، وأصْلُه البعيرُ يُحْمَلُ عليه ثَقَلٌ، ولا يَقْدِرُ يَنْهَضُ، فَيَعْتَمِدُ بذَقَنِهِ على الأرضِ. والذاقِنةُ: ما تَحْتَ الذَّقَنِ، أو رأسُ الحُلْقومِ، أو طَرَفُهُ الناتِىءُ، أو التَّرْقُوَةُ، أو أسْفَلُ البَطْنِ مما يَلي السُّرَّةَ، أو ثُغْرَةُ النَّحْرِ، أو أعْلَى البَطْنِ.
وذَقَنَه: قَفَدَهُ، أو ضَرَبَ ذَقَنَه، و على يده أو على عَصاه: وضَعَ ذَقَنَه عليها، كذَقَّنَ.
وناقةٌ ذَقُونٌ: تُرْخِي ذَقَنَها في السَّيْرِ. ودَلْوٌ ذَقُونٌ، وقد ذَقِنَتْ، كفرِحَ: إذا خَرَزْتَها فَجاءَتْ شَفَتُها مائِلةً. ككِتابٍ: جَبَلٌ. وكصاحِبٍ: ة بِحَلَبَ. وكصاحِبَةٍ: ع. وذاقَنَه: ضَايَقَه. والذَّقْناءُ: المرأةُ الطَّويلةُ الذَّقَنِ، وهو أذْقَنُ، والمائِلَةُ الجَهاز ج: ذُقْنٌ، بالضم.
تاج العروس:
( الذقن بالكسر الشيخ الهم و ) الذقن ( بالتحريك مجتمع اللحيين من أسفلهما ) وفى الصحاح ذقن الانسان مجتمع لحييه ( ويكسر ) عن ابن سيده قال اللحيانى هو ( مذكر ) لا غير ( ج اذقان ) ومنه قوله تعالى ويخرون للاذقان سجدا ( ومنه ) المثل ( مثقل استعان بذقنه يضرب لمن استعان بأذل منه ) وفى الصحاح لرجل ذليل يستعين برجل آخر مثله وفى المحكم لمن يستعين بمن لا دفع عنده وبمن هو أذل منه ( وأصله ) أن ( البعير يحمل عليه ثقل ) أي حمل ثقيل ( ولا يقدر ينهض فيعتمد بذقنه على الارض ) كما في الصحاح وصحفه الاثرم على بن المغيرة بحضرة يعقوب فقال مثقل استعان بدفيه فقال له يعقوب هذا تصحيف انما هو استعان بذقنه فقال له الاثرم انه يريد الرياسة بسرعة ثم دخل بيته ( والذاقنة ما تحت الذقن ) أو ما يناله الذقن من الصدر وقال ابن جبلة الذاقنة الذقن ( أو رأس الحلقوم أو طرفه الناتئ ) كما في الصحاح وبه فسر أبو عبيد وأبو عمرو قول عائشة رضى الله تعالى عنها بين سحري ونحرى وحاقنتى وذاقنتى ( أو ) الحاقنة ( الترقوة ) هكذا هو في المحكم ( أو ) الذاقنة ( أسفل البطن ) عن أبى زيد والجمع الذواقن كما في الصحاح زاد غيره ( مما يلى السرة ) وجعله ابن سيده تفسيرا للحاقنة ومثله للزمخشري ( أو ) الذاقنة ( ثغرة النحر أو أعلى البطن ) مما يلى أعلى الذقن وبكل ذلك فسر الحديث وقال أبو عبيد قال أبو زيد وفي المثل لالحقن حواقنك بذواقنك فذكرت ذلك للاصمعي فقال هي الحاقنة والذاقنة قال ولم أره وقف منهما على حد معلوم وقد ذكر شئ من ذلك في ح ق ن ( وذقنه قفده أو ضرب ذقنه ) كما في الاساس والصحاح ( و ) ذقن
( على يده أو على عصاه وضع ذقنه عليها ) واتكأ وفي حديث عمر فوضع عود الدرة ثم ذقن عليها وفي رواية فذقن بسوطه يستمع ( كذقن ) بالتشديد ( وناقة ذقون ترخى ذقنها في السير ) كما في الصحاح وفي الاساس تمد خطاها وتحرك رأسها قوة ونشاطا في السير ونوق ذقن قال ابن مقبل قد صرح السير عن كتمان وابتذلت * وقع المحاجن بالمهرية الذقن ( ودلو ذقون وقد دقنت كفرح إذا خرزتها فجاءت شفتها مائلة ) كما في الصحاح وهو قول الاصمعي وقال الراغب دلو ذقون ضخمة مائلة ( و ) ذقان ( ككتاب جبل و ) ذاقن ( كصاحب ة بحلب و ) ذاقنة ( كصاحبة ع و ) في نوادر الاعراب ( ذاقنه ) ولاقنه ولاغذه أي لازه و ( ضايقه والذقناء المرأة الطويلة الذقن وهو أذقن ) طويلها ( و ) قيل الذقناء من النساء ( المائلة الجهاز ) على التشبيه ( ج ذقن بالضم ) * ومما يستدرك عليه الذاقنة من الابل الذقون عن ابن الاعرابي وأنشد أحدثت لله شكرا وهى ذاقنة * كأنها تحت رحلى مسحل نعر ودلو ذقنى كجمزى مائلة الشفة وأنشد ابن برى * أنعت دلوا ذقنى ما تعتدل *والذقن محركة ما ينبت على مجتمع اللحيين من الشعر هكذا هو عند العامة وقال الشهاب الخفاجى في شفاء الغليل انه من كلام المولدين وقال الزمخشري رحمه الله تعالى في ربيع الابرار انه اللحية في كلام النبط ومن المجاز قولهم للحجر إذا قلبه السيل كبه السيل لذقنه وكذا قولهم وهبت الريح فكبت الشجر على أذقانها وقال امرؤ القيس ووصف سحابا وأضحى يسح الماء عن كل فيقة * يكب على الاذقان دوح الكنهبل والذقانة مشددة الذاقنون عامية

### Türkçe

ذقن
**ذَقَنَ - يَذْقُنُ - ذَقَن - أَذْقَان**
**ذَقَنَ - يَذْقُنُ** + bir varlık + iki varlık birlikte: ikisini bir araya getirir ve ikisini birlikte birbirine katar.
**ذَقَن**: “فـَعـْل” vezninde: **ذَقَنَ - يَذْقُنُ**’dan fiil ismi: yüzün alt kısmındaki bilinen uzuv; iki sakalın yüzden birleşme yeri olduğu için böyle adlandırılmıştır.
**أَذْقَان**: **ذَقْن**’ın çoğulu.
﴿**ويخرون للأذقان يبكون**﴾: çeneleriyle kaba bir ses çıkararak düşerler, yere kapanırlar ve yuvarlanıp düşerler: huşû ve zilletle çeneleri düşsün diye düşerler.

Ve lafız, “bir şeyi birleştirmek ve onu aslına yahut başka bir şeye çekme yoluyla etine yapıştırmak” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**لَحَمَ - يَلْحُمُ**، **غَرَا - يَغْرُوْ**، **أدَمَ - يَأدِمُ**، **خَصَفَ - يَخْصِفُ**، **وَصَلَ - يَصِلُ** (iki mef‘ûle müteaddî), **ذَقَنَ - يَذْقُنُ**

أذقان
 	﴿Şüphesiz biz onların boyunlarına halkalar koyduk; o halkalar çenelere kadardır; bu yüzden onlar başları yukarı kalkık kimselerdir (8)﴾ يس
 	﴿De ki: Ona iman edin yahut iman etmeyin; şüphesiz ondan önce kendilerine ilim verilenler, kendilerine okunduğu zaman çeneler üzerine secde ederek düşerler (107)﴾ الإسراء ﴿Ve çeneler üzerine ağlayarak düşerler ve bu, onların huşûunu artırır (109)﴾ الإسراء

مختار الصحاح
● [**ذقن**] ذ ق ن: **ذَقَنُ** insanın, sakalının birleşme yeridir.

الراغب
ذقن
- Yüce Allah’ın sözü: ﴿**ويخرون للأذقان يبكون**﴾ [الإسراء/109]; tekili: **ذقن**; ve **ذقنته**: onun çenesine vurdum; ve **ناقة ذقون**: yürüyüşünde çenesiyle yardım alır; ve **دلو ذقون**: büyük, eğik; bununla benzetme yoluyla.

ملخص اللسان
1.    **ذَقَنُ** insanın, ikisinin alt tarafından iki sakalının birleşme yeridir; çoğulu **أَذقان**’dır. Aziz tenzilde: **ويخِرُّون للأَذقان سجداً**.
2.     **الذاقنة** gırtlağın ucudur; ve denildi: **الذاقِنة** **الذَّقَنُ**’dır; ve denildi: göğüsten **الذَّقَنُ**’ın ulaştığı şeydir. İbn Sîde: **الحاقِنة** köprücük kemiğidir; ve denildi: göbeğe bitişik olan karın alt kısmıdır.
3.     **الذاقنة** çıkıntılı gırtlağın ucudur.
4.     **ذقَنَ** eli üzerine ve asası üzerine, şeddeli ve şeddesiz: onu **ذَقَنِه**’inin altına koyup ona dayanırsa.
5.     Ve **ذَقَنه يَذْقنُه ذَقْناً**: onun çenesine isabet etti; o hâlde o **مَذْقون**’dur.
6.     Ve **ذقَنْتُه** asayla **ذَقْناً**: onunla ona vurdum.
7.    Ve **ذَقَنَه ذَقْناً**: onu **قفَدَه**.
8.    “Onun hakkında sana raiyyetin sitem etti; derre sopasını koydu, sonra onun üzerine **ذقَن** etti ve dedi: ver!” Ve bir rivayette: “Sonra kamçısıyla **ذَقَن** etti, dinliyordu.”

لسان العرب
● - **ذقن**: el-Cevherî: insanın **ذَقَنُ**’ı, iki sakalının birleşme yeridir. İbn Sîde: **الذَّقَن** ve **الذِّقْنُ**, ikisinin alt tarafından iki sakalın birleşme yeridir; el-Lihyânî dedi: o, yalnızca müzekkerdir; dedi: ve meselde: **مُثْقَلٌ استعان بذَقَنِه وذِقْنِه**; bu, kendisinde savma gücü olmayanla ve kendisinden daha zelil olanla yardım isteyen kimse için söylenir; ve denildi: zelil adam için söylenir, kendisi gibi başka bir adamla yardım ister; ve aslı şudur: deveye ağır yük yüklenir de kalkmaya güç yetiremez; böylece **ذَقَنِه** ile yere dayanır; ve el-Eserem Ali b. el-Muğîre, Yakub’un huzurunda onu tashîf etti de “**مُثْقَلٌ استعان بدَفَّيْه**” dedi; Yakub ona dedi: bu bir tashîftir; ancak o “**استعان بذَقَنه**”dır; el-Eserem ona dedi: o, süratle riyaset istiyor; sonra evine girdi. Çoğulu **أَذقان**’dır. Aziz tenzilde: **ويخِرُّون للأَذقان سجداً**; ve onu İmru’ul-Kays ağaç için istiâre etti ve bir bulutu vasfederek dedi:
       Ve her **فِيقة**’dan suyu akıtır oldu,
       **الأَذقان** üzerine **دَوْحَ الكَنَهْبل**’i devirir.
       Ve **الذَّاقِنةُ**: **الذَّقَن**’ın altındaki şeydir; ve denildi: **الذَّاقِنة** gırtlağın başıdır. Âişe’den, Allah ondan razı olsun, hadiste: “Resûlullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, **سَحْري** ile **نَحْري** arasında ve **حاقِنَتي** ile **ذاقِنَتي** arasında vefat etti”; Ebû Ubeyd dedi: **الذاقنة** gırtlağın ucudur; ve denildi: **الذاقِنة** **الذَّقَنُ**’dır; ve denildi: göğüsten **الذَّقَنُ**’ın ulaştığı şeydir. İbn Sîde: **الحاقِنة** köprücük kemiğidir; ve denildi: göbeğe bitişik olan karın alt kısmıdır. Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi; ve meselde: “Mutlaka senin **حَواقِنك**’ini senin **ذَواقِنك**’ine bitiştireceğim”; bunu el-Asma‘î’ye zikrettim de dedi: o, **الحاقِنة** ve **الذاقنة**’dir; dedi: ikisinden de bilinen bir sınıra vardığını görmedim. Ebû Amr’a gelince, o dedi: **الذاقنة** çıkıntılı gırtlağın ucudur; İbn Cebele dedi: başkası dedi: **الذاقِنة** **الذَّقَنُ**’dır. Ve **ذَقَنَ** adam: elini çenesinin altına koydu. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: İmrân b. Sevâde ona dedi ki: “Dört haslet var; raiyyetin bunlar hakkında sana sitem etti”; derre sopasını koydu, sonra onun üzerine **ذقَن** etti ve dedi: “ver!” Ve bir rivayette: “Sonra kamçısıyla **ذقَن** etti, dinliyordu.” Denilir: **ذقَنَ** eli üzerine ve asası üzerine, şeddeli ve şeddesiz; onu **ذَقَنِه**’inin altına koyup ona dayanırsa. Ve **ذَقَنه يَذْقنُه ذَقْناً**: onun çenesine isabet etti; o hâlde o **مَذْقون**’dur. Ve **ذقَنْتُه** asayla **ذَقْناً**: onunla ona vurdum. Ve **ذَقَنَه ذَقْناً**: onu **قفَدَه**. Ve develerden **الذَّقون**: çenesini yere eğen, bununla yürüyüşe yardım alan; ve denildi: o hızlıdır; çoğulu **ذُقُنٌ**’dur; İbn Mukbil dedi:
       Yürüyüş, **كُتمان**’dan açığa çıktı; ve horlandı
       **المَحاجِن**’in vuruşu **المَهْريَّة الذُّقُن** ile.
       Yani: **المَهْريَّة الذُّقُن**’ler, içlerinde **المحاجن**’in vuruşuyla horlandı; onlara onunla vururuz; böylece **الوَقع**’ı kalbetti ve müennes yaptı; hâlbuki o, **المحاجن**’in sebebindendi. Ve **الذاقِنة**: **الذَّقون** gibidir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:
       Allah için bir şükür ihdas ettim; o ise **ذاقِنة**’dir,
       Sanki eyerimin altında **مِسْحَلٌ نَعِرُ**.
       Ve **ذَقِنَت** kova, kesre ile, **ذَقَناً**: dudağı eğildi; o hâlde o **ذَقِنة**’dir. Ve **دلو ذَقَنَى**: dudağı eğik; İbn Berrî şu beyti okudu:
       Bir kova vasfederim: **ذَقَنَى**; doğrulmaz.
       Ve **دلو ذَقون** da bundandır. el-Asma‘î: kovayı diktiğinde de dudağı eğik gelirse “**ذَقَنَتْ تَذْقَن ذَقَناً**” denir. Ve **ناقة ذَقون**: yürüyüşte çenesini salar; ve et-Tehzîb’de: yürüdüğünde başını hareket ettirir. Ve **امرأَة ذَقناء**: cihazı eğri büğrü. Ve Arapların nevâdirinde: “Falan bana **ذاقَنَني** etti ve **لاقَنَني** ve **لاغَذَني**” yani: bana yapıştı ve beni sıkıştırdı. Ve **الذِّقْنُ**: ihtiyar. Ve **ذِقانُ**: bir dağ.

مقاييس اللغة:
(**ذقن**) **الذال** ve **القاف** ve **النون** tek bir kelimedir; babdan türeyenlerin tamamı ona döner. Şu hâlde **الذَّقَنُ** insanın ve başkasının **ذَقَن**’ı: iki sakalının birleşme yeridir. Ve denilir: **ناقةٌ ذَقُونٌ**: yürüdüğünde başını hareket ettirir. Ve **الذّاقنة**: çıkıntılı gırtlağın ucudur. Ve o, Âişe’nin hadisindedir: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, **سَحْرِي** ile **نَحْري** arasında ve **حاقِنَتِي** ile **ذاقِنَتِي** arasında vefat etti.” Ve dersin: **ذَقَنْتُ** adamı **أَذْقُنُه**: avucunun yumruğuyla onun **لِهْزِمَتِه**’ine ittiğin zaman. Ve **دَلْوٌ ذَقونٌ**: eğer düzgün değilse; bilakis büyük, eğik olur.

القاموس المحيط:
**الذِّقْنُ** kesre ile: çok ihtiyar şeyh; ve hareke ile: ikisinin alt tarafından iki sakalın birleşme yeri; ve kesrelenir; müzekkerdir.
Çoğulu: **أذْقَانٌ**; ve ondandır: “**مُثْقَلٌ اسْتَعَانَ بِذَقَنِه**”: kendisinden daha zelil olanla yardım isteyene darb-ı meseldir; ve aslı: deveye ağırlık yüklenir de kalkmaya güç yetiremez; böylece **ذَقَنِهِ** ile yere dayanır. Ve **الذاقِنةُ**: **الذَّقَن**’ın altındaki şeydir; yahut gırtlağın başı; yahut onun çıkıntılı ucu; yahut köprücük kemiği; yahut göbeğe bitişik olan karın alt kısmı; yahut boğaz çukuru; yahut karın üst kısmı.
Ve **ذَقَنَه**: onu **قَفَدَهُ**; yahut onun çenesine vurdu; ve eli üzerine yahut asası üzerine: çenesini onun üzerine koydu; **ذَقَّنَ** gibi.
Ve **ناقةٌ ذَقُونٌ**: yürüyüşte çenesini salar. Ve **دَلْوٌ ذَقُونٌ**; ve **ذَقِنَتْ**; **فرِحَ** gibi: onu diktiğinde dudağı eğik gelirse. **ككِتابٍ**: bir dağ. **وكصاحِبٍ**: ة بِحَلَبَ. **وكصاحِبَةٍ**: ع. Ve **ذاقَنَه**: onu sıkıştırdı. Ve **الذَّقْناءُ**: çenesi uzun kadın; ve o **أذْقَنُ**’dur; ve cihazı eğik olan; çoğulu **ذُقْنٌ** (damme ile).

تاج العروس:
(**الذقن** kesre ile çok ihtiyar şeyh ve) **الذقن** (hareke ile ikisinin alt tarafından iki sakalın birleşme yeri) ve Sıhâh’ta: insanın **ذقن**’ı iki sakalının birleşme yeridir. (Ve kesrelenir) İbn Sîde’den; el-Lihyânî dedi: o (müzekker)dir, başkası değil. (Çoğulu **اذقان**) ve ondandır Yüce Allah’ın sözü: **ويخرون للاذقان سجدا**. (Ve ondandır) mesel: **مثقل استعان بذقنه**; (kendinden daha zelil olanla yardım isteyene darb-ı meseldir). Sıhâh’ta: kendisi gibi başka bir adamla yardım isteyen zelil adam için; Muhkem’de: kendisinde savma gücü olmayanla ve kendisinden daha zelil olanla yardım isteyene. (Ve aslı) şudur: (deve üzerine ağırlık yüklenir) yani ağır yük (ve kalkmaya güç yetiremez; böylece çenesiyle yere dayanır) Sıhâh’ta olduğu gibi. Ve el-Eserem Ali b. el-Muğîre, Yakub’un huzurunda onu tashîf etti de “**مثقل استعان بدفيه**” dedi; Yakub ona dedi: bu bir tashîftir; ancak o “**استعان بذقنه**”dır; el-Eserem ona dedi: o, süratle riyaset istiyor; sonra evine girdi. (Ve **الذاقنة** çenenin altındaki şeydir) yahut göğüsten çenenin ulaştığı şeydir; İbn Cebele dedi: **الذاقنة** çenedir. (Yahut gırtlağın başı yahut onun çıkıntılı ucu) Sıhâh’ta olduğu gibi; ve bununla Ebû Ubeyd ve Ebû Amr, Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, “**بين سحري ونحرى وحاقنتى وذاقنتى**” sözünü tefsir etti. (Yahut) **الحاقنة** (köprücük kemiği) Muhkem’de böyledir. (Yahut) **الذاقنة** (karın alt kısmı) Ebû Zeyd’den; ve çoğulu **الذواقن** Sıhâh’ta olduğu gibi; başkası ekledi: (göbeğe bitişik olan). Ve İbn Sîde onu **الحاقنة** için bir tefsir kıldı; Zemahşerî için de benzeri. (Yahut) **الذاقنة** (boğaz çukuru yahut karın üst kısmı) çenenin üst tarafına bitişik olandan; ve bütün bunlarla hadisi tefsir ettiler. Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi; ve meselde: “Mutlaka senin **حواقنك**’ini senin **ذواقنك**’ine bitiştireceğim”; bunu el-Asma‘î’ye zikrettim de dedi: o, **الحاقنة** ve **الذاقنة**’dir; dedi: ikisinden de bilinen bir sınıra vardığını görmedim; bunun bir kısmı **ح ق ن**’da zikredilmiştir. (Ve **ذقنه** onu **قفده** yahut onun çenesine vurdu) Esâs ve Sıhâh’ta olduğu gibi. (Ve) **ذقن** (eli üzerine yahut asası üzerine: çenesini onun üzerine koydu) ve dayandı; Ömer’in hadisinde: “Derre sopasını koydu, sonra onun üzerine **ذقن** etti”; ve bir rivayette: “Sonra kamçısıyla **ذقن** etti, dinliyordu.” (**كذقن** şeddeli). (Ve **ناقة ذقون** yürüyüşte çenesini salar) Sıhâh’ta olduğu gibi; Esâs’ta: yürüyüşte kuvvet ve canlılıkla adımlarını uzatır ve başını hareket ettirir. Ve **نوق ذقن**; İbn Mukbil dedi:
قد صرح السير عن كتمان وابتذلت * وقع المحاجن بالمهرية الذقن
(Ve **دلو ذقون**; ve **دقنت** **فرح** gibi: onu diktiğinde dudağı eğik gelirse) Sıhâh’ta olduğu gibi; ve Râgıb dedi: **دلو ذقون** büyük, eğik. (Ve) **ذقان** (**ككتاب**: bir dağ) ve ( **ذاقن** **كصاحب**: ة بِحَلَبَ) ve ( **ذاقنة** **كصاحبة**: ع) ve Arapların nevâdirinde: (**ذاقنه** ve **لاقنه** ve **لاغذه** yani: ona yapıştı ve) (onu sıkıştırdı). (Ve **الذقناء** çenesi uzun kadın; ve o **أذقن**’dur) onun uzunu. (Ve) denildi: kadınlardan **الذقناء** (cihazı eğik olan) benzetme üzere. (Çoğulu **ذقن** damme ile). * Ve buna müstedrek olarak: develerden **الذاقنة** **الذقون**’dur; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:
أحدثت لله شكرا وهى ذاقنة * كأنها تحت رحلى مسحل نعر
Ve **دلو ذقنى** **كجمزى**: dudağı eğik; İbn Berrî şu beyti okudu:
أنعت دلوا ذقنى ما تعتدل
* Ve **الذقن** harekeli: iki sakalın birleşme yerinde biten kıllar; avam yanında böyledir. Şihâb el-Hafâcî, **شفاء الغليل**’de: o, müvelledlerin sözündendir, dedi. Zemahşerî, Allah ona rahmet etsin, **ربيع الأبرار**’da: o, Nabat dilinde sakaldır, dedi. Ve mecazdan: taş için, sel onu devirdiğinde “sel onu çenesine devirdi” demeleri; ve yine onların “rüzgâr esti de ağaçları çeneleri üzerine devirdi” sözleri. Ve İmru’ul-Kays bir bulutu vasfederek dedi:
وأضحى يسح الماء عن كل فيقة * يكب على الاذقان دوح الكنهبل
Ve **الذقانة** şeddeli: **الذاقنون** avamîdir.
