# ذقن — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%82%D9%86/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%82%D9%86/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%82%D9%86.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ذقن

ق ذ ن
ذقن ، نقذ : ( مستعملان ) .
ذقن : قال الليث : الذَقَن : مجتمع اللّحْيين . وناقة ذَقُون : تُحرِّك رأسَها : إذا سارت . والذِقْن : الشَّيخ .
وفي حديث عائشة : أنها قالت : ( تُوفّي رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بين حاقِنَتي وذاقِنَتي ) .
قال أبو عبيد : الذاقِنة : طَرف الحُلْقوم .
وقال أبو زيد : يقال في مَثَل : ( لألحِقنّ حَواقِنك بذواقِنِك ) ، فذكرتُ ذلك للأصمعيّ فقال : هي الحاقنة والذَّاقنة ، ولم أَرَه وَقَف منها على حدّ معلوم .
وأما أبو عمرو فإنه قال : الذاقنة : طَرَف الحُلْقوم .
وقال ابن جَبَلة ، قال غيره : الذاقِنة الذقَن .
وقال غيره : ذقَنتُ الرجل أذقُنه ذَقْناً : إذا ضربتَ ذَقَنَه فهو مَذْقُون . وذَقَنته بالعصا ذَقْناً : ضرَبتُه بها .
وفي حديث عمر : أنه عُوتِب في شيء فَذَقَن بسَوْطه يستمِع .
وفي حديث آخر : ( فوضع عُودَ الدِّرَّة ثم ذَقَن عليها ) ، وقد ذَقَن على يَدِه : إذا
وضَعَها تحتَ ذقنه .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا خُرِزَت الدَّلْوُ فجاءت شَفَتُها مائلةً قيل : ذَقِنَتْ تَذقَن ذَقَناً .
وفي ( نوادر العرب ) : ذَاقَنَني فلان ولاقَنَني ولاغَدَني أي لازَّني وضايَقَني .
نقذ : وقال الليث : فرسٌ نَقَذٌ : إذا أخذ مِن قومٍ آخَرين .
أبو عبيد : النّقائذ من الخيل التي تُنُقِّذتْ مِن أيدي الناس .
وقال لُقَيم بن أوسٍ الشَّيبانيّ :
أفكان شُكرِي أنْ زعمتَ نفاسةً
نَقذِيك أمْسِ وليتني لم أشْهَدِ
قال ابن حبيب : نقذِيك من الإنقاذ ، كما تقول : ضَرْبيك .
قلت : يقال : نَقذتُه وأنقذتُه ، واستنقذْته وتنقذته ، أي : خلَّصْته ونجّيتُه .
وقال شِمر فيما وجدتُه بخطّه : النَّقيذة : الدرْع المستنقذَة مِن عدُوّ .
وقال يزيد بن الصَّعِق :
أعددتُ للحدثانِ كلَّ نَقيذةٍ
أنُفٍ كلائحة المُضِلّ جَرُورِ
أُنُف : لم يلبسها غيره . كلائحة المُضِلّ ، يعني السَّراب .
المفضَّل : النَقيذةُ الدِّرْع ، لأنَّ صاحبَها إذا لبِسَها أنقذَتْه من السُّيوف . والأُنُف : الطويلة . جَعلَها تَبرُق كالسَّرابِ لِجِدّتِها .

### Türkçe

ق ذ ن
**ذقن** ، **نقذ**: (ikisi de kullanımdadır).

**ذقن**: Leys dedi: **الذَقَن**: iki çenenin birleştiği yer. **ناقة ذَقُون**: yürüdüğü zaman başını hareket ettirir. **والذِقْن**: ihtiyar.

Âişe hadîsinde: onun şöyle dediği (rivayet edilmiştir): “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **حاقِنَتي** ile **ذاقِنَتي** arasında vefat etti.”

Ebû Ubeyd dedi: **الذاقِنة**: boğazın ucu.

Ebû Zeyd dedi: Bir meselde şöyle denir: “Elbette **حَواقِنك**’ini **بذواقِنِك**’ine bitiştireceğim.” Bunu Asmaî’ye zikrettim; dedi ki: o, **الحاقنة** ve **الذَّاقنة**’dir; ondan bilinen bir sınır üzerinde durduğunu görmedim.

Ebû Amr’a gelince, o dedi ki: **الذاقنة**: boğazın ucu.

İbn Cebele dedi; başkası dedi: **الذاقِنة** **الذقَن**’dir.

Başkası dedi: **ذقَنتُ** adamı **أذقُنه ذَقْناً**: çenesine vurduğun zaman; o hâlde o **مَذْقُون**’dur. Ve **ذَقَنته بالعصا ذَقْناً**: onu onunla vurdum.

Ömer hadîsinde: bir şeyde kınandı da dinleyerek kamçısıyla **ذَقَن** etti.

Başka bir hadîste: “Sonra **الدِّرَّة**’nin sopasını koydu, sonra onun üzerine **ذَقَن** etti.” Ve elinin üzerine **ذَقَن** etti: yani onu çenesinin altına koyduğu zaman.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Kova delindiğinde, dudağı eğri gelirse “**ذَقِنَتْ تَذقَن ذَقَناً**” denir.

(Arabın Nevâdiri)’nde: Falan bana **ذَاقَنَني** etti ve **لاقَنَني** etti ve **لاغَدَني** etti; yani beni yapıştı ve beni sıkıştırdı.

**نقذ**: Leys dedi: **فرسٌ نَقَذٌ**: bir kavimden başka bir kavme alındığı zaman.

Ebû Ubeyd: **النّقائذ** atlardan, insanların ellerinden **تُنُقِّذتْ** edilmiş olanlardır.

Lukaym b. Evs eş-Şeybânî dedi:
أفكان شُكرِي أنْ زعمتَ نفاسةً
نَقذِيك أمْسِ وليتني لم أشْهَدِ

İbn Habîb dedi: **نقذِيك** **الإنقاذ**’dandır; tıpkı “**ضَرْبيك**” dediğin gibi.

Dedim: **نَقذتُه** ve **أنقذتُه** ve **استنقذْته** ve **تنقذته** denir; yani onu kurtardım ve onu selâmete çıkardım.

Şimr, kendi hattıyla bulduğumda dedi: **النَّقيذة**: düşmandan kurtarılmış zırh.

Yezîd b. es-Sa‘ık dedi:
أعددتُ للحدثانِ كلَّ نَقيذةٍ
أنُفٍ كلائحة المُضِلّ جَرُورِ

**أُنُف**: onu ondan başkası giymemiştir. **كلائحة المُضِلّ**: yani serap.

Mufaddal: **النَقيذةُ** zırhtır; çünkü sahibi onu giydiği zaman onu kılıçlardan kurtarır. Ve **الأُنُف**: uzun (olan)dır. Onu yeniliğinden dolayı serap gibi parıldar kıldı.
