# ذكر (ذ-ك-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%83%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

- Harfler: ذ - ك - ر
- Kur'an'da: 292 geçiş · 264 ayet · 107 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (107)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَذَكَّرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَتَفَعَّلُونَ | Anlarsınız | 17 | 17 | [6:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:152.md) |
| [وَاذْكُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعُلُوا | Ve anın; Anın | 13 | 13 | [2:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:63.md) |
| [وَاذْكُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | وَافْعُلْ | Ve an; An | 13 | 13 | [3:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:41.md) |
| [ذِكْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فِعْلًا | Anmak | 10 | 10 | [2:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:200.md) |
| [ذِكْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | فِعْلِ | Anmak | 10 | 10 | [5:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:91.md) |
| [اذْكُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعُلُوا | Anın | 9 | 9 | [2:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:40.md) |
| [ذِكْرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8C.md) | فِعْلٌ | Zikr | 9 | 9 | [7:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:63.md) |
| [ذُكِّرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8F%D9%83%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فُعِّلُوا | Onlara anlatıldı | 7 | 7 | [5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:13.md) |
| [فَاذْكُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعُلُوا | Öyleyse anın | 7 | 7 | [2:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:198.md) |
| [وَذِكْرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | وَفِعْلَى | Ve anlama | 7 | 7 | [7:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:2.md) |
| [يَتَذَكَّرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F.md) | يَتَفَعَّلُ | Anlar | 7 | 7 | [13:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/13:19.md) |
| [يَتَذَكَّرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَتَفَعَّلُونَ | Anlarlar | 7 | 7 | [2:221](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:221.md) |
| [الذِّكْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%90%D9%91%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | الْفِعْلَ | Zikr | 6 | 6 | [15:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/15:9.md) |
| [الذِّكْرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%90%D9%91%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | الْفِعْلَى | Anlama; Anımsatma | 6 | 6 | [6:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:68.md) |
| [ذُكِرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8F%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8E.md) | فُعِلَ | Anıldı | 6 | 5 | [6:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:118.md) |
| [ذِكْرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | فِعْلَى | Anlama | 6 | 6 | [6:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:69.md) |
| [مُدَّكِرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8D.md) | مُفْتَعِلٍ | Anımsayan | 6 | 6 | [54:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/54:15.md) |
| [يَذَّكَّرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَتَفَعَّلُونَ | Anlarlar | 6 | 6 | [6:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:126.md) |
| [الذِّكْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%90%D9%91%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | الْفِعْلِ | Zikr | 5 | 5 | [16:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/16:43.md) |
| [ذَكَرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8D.md) | فَعَلٍ | Erkek | 5 | 5 | [3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:195.md) |
| [ذِكْرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | فِعْلِي | Beni anmak | 5 | 5 | [18:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:101.md) |
| [يَذْكُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Anarlar | 5 | 5 | [3:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:191.md) |
| [تَذْكِرَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | تَفْعِلَةٌ | Anlatma | 4 | 4 | [73:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/73:19.md) |
| [فَذَكِّرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%92.md) | فَفَعِّلْ | Anlat; Öyleyse anlat | 4 | 4 | [50:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/50:45.md) |
| [لِلذِّكْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D8%B0%D9%90%D9%91%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | لِلْفِعْلِ | Anmak için | 4 | 4 | [54:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/54:17.md) |
| [الذَّكَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | الْفَعَلَ | Erkek | 3 | 3 | [53:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/53:45.md) |
| [الذِّكْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%90%D9%91%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | الْفِعْلُ | Zikr | 3 | 3 | [15:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/15:6.md) |
| [بِذِكْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | بِفِعْلِ | Anmanın yardımıyla; Anmak | 3 | 2 | [13:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/13:28.md) |
| [تَتَذَكَّرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَتَفَعَّلُونَ | Anlarsınız | 3 | 3 | [6:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:80.md) |
| [تَذْكِرَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | تَفْعِلَةً | Anlatma | 3 | 3 | [20:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:3.md) |
| [يَذَّكَّرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F.md) | يَتَفَعَّلُ | Anlar | 3 | 3 | [2:269](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:269.md) |
| [آلذَّكَرَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A2%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | أَالْفَعَلَيْنِ | İki erkek mi? | 2 | 2 | [6:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:143.md) |
| [الذَّكَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | الْفَعَلُ | Erkek | 2 | 2 | [3:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:36.md) |
| [ذَكَرَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلَهُ | Onu andı | 2 | 2 | [74:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/74:55.md) |
| [ذُكِّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8F%D9%83%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | فُعِّلَ | Anlatıldı | 2 | 2 | [18:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:57.md) |
| [ذِكْرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8D.md) | فِعْلٍ | Zikr | 2 | 2 | [21:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:2.md) |
| [ذِكْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | فِعْلَ | Anmak | 2 | 2 | [12:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/12:42.md) |
| [ذِكْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | فِعْلُ | Anmak | 2 | 2 | [19:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/19:2.md) |
| [ذِكْرِنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فِعْلِنَا | Bizi anmak | 2 | 2 | [18:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:28.md) |
| [لَذِكْرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | لَفِعْلَى | Anlama | 2 | 2 | [39:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/39:21.md) |
| [لِيَذَّكَّرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيَتَفَعَّلُوا | Anlamaları için | 2 | 2 | [17:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/17:41.md) |
| [وَاذْكُرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%90.md) | وَافْعُلِ | An; Ve an | 2 | 2 | [73:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/73:8.md) |
| [وَذَكَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | وَفَعَلَ | Ve andı | 2 | 2 | [33:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/33:21.md) |
| [وَذَكِّرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%92.md) | وَفَعِّلْ | Ve anlat | 2 | 2 | [6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:70.md) |
| [يَذْكُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | يَفْعُلُ | Anar | 2 | 2 | [19:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/19:67.md) |
| [أَذْكُرَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | أَفْعُلَهُ | Onu anarım | 1 | 1 | [18:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:63.md) |
| [أَذْكُرْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعُلْكُمْ | Sizi anarım | 1 | 1 | [2:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:152.md) |
| [اذْكُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | افْعُلْ | An | 1 | 1 | [5:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:110.md) |
| [اذْكُرْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | افْعُلْنِي | Beni an | 1 | 1 | [12:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/12:42.md) |
| [التَّذْكِرَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | التَّفْعِلَةِ | Anlatma | 1 | 1 | [74:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/74:49.md) |
| [الذُّكُورَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8F%D9%91%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8E.md) | الْفُعُولَ | Erkekler | 1 | 1 | [42:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/42:49.md) |
| [الذُّكْرَانَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8F%D9%91%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E.md) | الْفُعْلَانَ | Erkekler | 1 | 1 | [26:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/26:165.md) |
| [بِالذِّكْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%90%D9%91%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | بِالْفِعْلِ | Zikri | 1 | 1 | [41:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/41:41.md) |
| [بِذِكْرِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | بِفِعْلِهِمْ | Onların anması | 1 | 1 | [23:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/23:71.md) |
| [تَذَكَّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | تَفَعَّلَ | Anladı | 1 | 1 | [35:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/35:37.md) |
| [تَذَكَّرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفَعَّلُوا | Anladılar | 1 | 1 | [7:201](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:201.md) |
| [تَذْكُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | تَفْعُلُ | Anarsın | 1 | 1 | [12:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/12:85.md) |
| [تَذْكُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعُلُوا | Anarsınız | 1 | 1 | [43:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/43:13.md) |
| [ذَكَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Andılar | 1 | 1 | [3:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:135.md) |
| [ذَكَرْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | فَعَلْتَ | Andın | 1 | 1 | [17:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/17:46.md) |
| [ذُكِّرْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8F%D9%83%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعِّلْتُمْ | Anıldınız | 1 | 1 | [36:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/36:19.md) |
| [ذُكْرَانًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8F%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلَانًا | Erkekler | 1 | 1 | [42:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/42:50.md) |
| [ذِكْرَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فِعْلَاهَا | Onu anlama | 1 | 1 | [79:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/79:43.md) |
| [ذِكْرَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَاهُمْ | Onları anlama | 1 | 1 | [47:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/47:18.md) |
| [ذِكْرَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فِعْلَكَ | Senin anılman | 1 | 1 | [94:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/94:4.md) |
| [ذِكْرُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلُكُمْ | Anılmanız | 1 | 1 | [21:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:10.md) |
| [ذِكْرِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فِعْلِهِمْ | Onları anmak | 1 | 1 | [23:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/23:71.md) |
| [سَتَذْكُرُونَهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | سَتَفْعُلُونَهُنَّ | Yakında onları anacaksınız | 1 | 1 | [2:235](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:235.md) |
| [سَيَذَّكَّرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F.md) | سَيَتَفَعَّلُ | Yakında anlayacak | 1 | 1 | [87:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/87:10.md) |
| [فَاذْكُرُونِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | فَافْعُلُونِي | Beni anın | 1 | 1 | [2:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:152.md) |
| [فَتُذَكِّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | فَتُفَعِّلَ | Hemen anlatır | 1 | 1 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:282.md) |
| [فَسَتَذْكُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَسَتَفْعُلُونَ | Yakında anacaksınız | 1 | 1 | [40:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/40:44.md) |
| [فَلِلذَّكَرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%90.md) | فَلِلْفَعَلِ | Öyleyse erkek için | 1 | 1 | [4:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/4:176.md) |
| [كَذِكْرِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | كَفِعْلِكُمْ | Sizin anmanız gibi | 1 | 1 | [2:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:200.md) |
| [لَتَذْكِرَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | لَتَفْعِلَةٌ | Anlatma | 1 | 1 | [69:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/69:48.md) |
| [لَذِكْرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8C.md) | لَفِعْلٌ | Zikr | 1 | 1 | [43:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/43:44.md) |
| [لِذُكُورِنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D8%B0%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | لِفُعُولِنَا | Erkeklerimiz için | 1 | 1 | [6:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:139.md) |
| [لِذِكْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | لِفِعْلِ | Anmayı | 1 | 1 | [57:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/57:16.md) |
| [لِذِكْرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | لِفِعْلِي | Beni anmak için | 1 | 1 | [20:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:14.md) |
| [لِلذَّاكِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | لِلْفَاعِلِينَ | Ananlar için | 1 | 1 | [11:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/11:114.md) |
| [لِلذَّكَرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%90.md) | لِلْفَعَلِ | Erkek için | 1 | 1 | [4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/4:11.md) |
| [لِيَذْكُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيَفْعُلُوا | Anmaları için | 1 | 1 | [22:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/22:34.md) |
| [مَذْكُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Anılan | 1 | 1 | [76:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/76:1.md) |
| [مُذَكِّرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8C.md) | مُفَعِّلٌ | Anlatan | 1 | 1 | [88:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/88:21.md) |
| [وَادَّكَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | وَافْتَعَلَ | Anımsadı | 1 | 1 | [12:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/12:45.md) |
| [وَاذْكُرُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | وَافْعُلُوهُ | Ve onu anın | 1 | 1 | [2:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:198.md) |
| [وَاذْكُرْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | وَافْعُلْنَ | Ve anın | 1 | 1 | [33:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/33:34.md) |
| [وَالذَّاكِرَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | وَالْفَاعِلَاتِ | Ve ananlar | 1 | 1 | [33:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/33:35.md) |
| [وَالذَّاكِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَالْفَاعِلِينَ | Ve ananlar | 1 | 1 | [33:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/33:35.md) |
| [وَالذِّكْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%90%D9%91%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | وَالْفِعْلِ | Ve zikr | 1 | 1 | [3:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:58.md) |
| [وَتَذْكِيرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | وَتَفْعِيلِي | Ve anlatmam | 1 | 1 | [10:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/10:71.md) |
| [وَذَكَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعَلُوا | Ve andılar | 1 | 1 | [26:227](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/26:227.md) |
| [وَذَكِّرْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَّلْهُمْ | Ve onlara anlat | 1 | 1 | [14:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/14:5.md) |
| [وَذُكِرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8E.md) | وَفُعِلَ | Ve anıldı | 1 | 1 | [47:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/47:20.md) |
| [وَذِكْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | وَفِعْلًا | Ve zikr | 1 | 1 | [21:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:48.md) |
| [وَذِكْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | وَفِعْلُ | Ve zikr | 1 | 1 | [21:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:24.md) |
| [وَلَذِكْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | وَلَفِعْلُ | Ve anmak | 1 | 1 | [29:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/29:45.md) |
| [وَلِيَتَذَكَّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | وَلِيَتَفَعَّلَ | Ve anlaması için | 1 | 1 | [38:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:29.md) |
| [وَلِيَذَّكَّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | وَلِيَتَفَعَّلَ | Ve anlaması için | 1 | 1 | [14:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/14:52.md) |
| [وَنَذْكُرَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | وَنَفْعُلَكَ | Ve seni anarız | 1 | 1 | [20:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:34.md) |
| [وَيَذْكُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَيَفْعُلُوا | Ve anarlar | 1 | 1 | [22:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/22:28.md) |
| [وَيُذْكَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | وَيُفْعَلَ | Ve anılır | 1 | 1 | [24:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/24:36.md) |
| [يَذَّكَّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | يَتَفَعَّلَ | Anlar | 1 | 1 | [25:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/25:62.md) |
| [يَذْكُرُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعُلُهُمْ | Onları anar | 1 | 1 | [21:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:60.md) |
| [يُذْكَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | يُفْعَلَ | Anılır | 1 | 1 | [2:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:114.md) |
| [يُذْكَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | Anılır | 1 | 1 | [22:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/22:40.md) |
| [يُذْكَرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%90.md) | يُفْعَلِ | Anılır | 1 | 1 | [6:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:121.md) |

## Mücavir kökler — 231 mücavir (599 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 16 ortak ayet · G² 68 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
2. [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md) — 10 ortak ayet · G² 43 · Loblar
3. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 16 ortak ayet · G² 35 · Ad verilen
4. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 12 ortak ayet · G² 32 · Çadırın kurulduğu yer demektir
5. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 18 ortak ayet · G² 19 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
6. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 19 ortak ayet · G² 17 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
7. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 12 ortak ayet · G² 17 · Ön dişler demektir
8. [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) — 4 ortak ayet · G² 16 · Huzve atışlardaki hedef demektir
9. [كهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Kahin
10. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 17 ortak ayet · G² 12 · Alet kaldıraç demektir
11. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 12 ortak ayet · G² 12 · Namaz
12. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 12 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
13. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 11 ortak ayet · G² 12 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
14. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
15. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 23 ortak ayet · G² 11 · “Nezle” konaklama yeri demektir
16. [قسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · قسور Arslan demektir
17. [بهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir
18. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · Sena yaka demektir
19. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 20 ortak ayet · G² 9 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
20. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
21. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 15 ortak ayet · G² 8 · Kesr(sin ile) kırık demektir
22. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 8 · Az
23. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 8 ortak ayet · G² 8 · Tilvi toklu demektir
24. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 22 ortak ayet · G² 8 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
25. [أصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Bitki kökü demektir
26. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
27. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 7 · Rical ayak demektir
28. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Kör demektir
29. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 38 ortak ayet · G² 7 · Evye kuş yuvası demektir
30. [سدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · سندس Hint kumaşıdır
31. [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Okların konduğu kap demektir
32. [بغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bahat çene altındaki et demektir
33. [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır
34. [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ürperdi
35. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 44 ortak ayet · G² 6 · Dağın sivri noktası demektir
36. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
37. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Denk tutuyorlar
38. [عشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Akşam yemeği demektir
39. [نسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · İbadet yeri
40. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 22 ortak ayet · G² 5 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
41. [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Boğazdaki küçük dil demektir
42. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Temel demektir
43. [صفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Görüş
44. [لون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Her çeşit renk demektir
45. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Yarısı
46. [غدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
47. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
48. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Anlaşma
49. [تجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
50. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 17 ortak ayet · G² 4 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
51. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 11 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
52. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Yan demektir
53. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · Kulak demektir
54. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 48 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
55. [أيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Yed el veya kol demektir
56. [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Benzeşen
57. [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kayadaki çukur demektir
58. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
59. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
60. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Fayda eder

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%83%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md), [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md), [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md), [وهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sertlik, keskinlik, batıcılık ve bir nesnenin silinmeye karşı direnç göstererek varlığını dik tutması |
| Çekirdek Özet 2 | Bilginin zihinde uyanık tutulması, dille telaffuz edilerek bilince çağrılması ve ilahi vahyin uyarıcı mevcudiyeti |
| Çekirdek Özet 3 | Unutuş ve gaflete karşı bilincin süreklilik kazanması, bireysel ve toplumsal hafızanın kurucu ilkeye bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca zihinsel bir anımsama veya dille yapılan mekanik bir tespih tekrarına indirgenerek eylemsel, ahlaki ve ontolojik uyanıklık boyutunun dışlanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذك | Keskinleşme, parıldama, alev alma, zihinsel veya duyusal olarak keskin ve uyanık olma hali; nitekim aynı çekirdeği taşıyan [ذكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D9%88.md) kökü ateşin parlamasını, zekânın keskinliğini ve hayvanın boğazlanarak keskin biçimde kanının akıtılmasını ifade eder | ر | Çekirdekteki anlık tutuşma ve keskin uyanıklık anlamına tekrarlanma, yayılma, dille akıtılma ve bellekte sabitlenerek yukarı taşınma boyutu katılmış; böylece anlık kıvılcım sürekli bir bilinç ve anma eylemine dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı; giriş, geçiş, hareket (ikiz harfi د üzerinden peltek ses yoğunlaşmasıyla türetme) | Bilinç eşiğinden içeriye yönelen, gizli veya örtük alandan dışa doğru açılan geçiş hareketini sağlar |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Zihne gelen veya dille ifade edilen manayı sıkıca tutma, kavrama ve koruma altına alma hareketidir |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zihnin zirvesine, bilincin merkezine ve şerefin en üst makamına doğru yönelişi ve sürekliliği temsil eder |
| ذكر | Eşikten geçerek bilince giren mananın kavranıp baş üstünde tutulması | Dışarıda kalmış veya geriye düşmüş bir bilginin kavranarak zihnin en üst basamağına taşınması ve orada sabit kılınması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kılıcın sert ve keskin çelik kısmı (seyfün müzekker), sert ve dik duran erkeklik organı, otsu bitkilerin sert ve iri olanları (zükûrü'l-bakl) ve sağlam yapılı deve |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Adiy b. Zeyd bir beytinde sağlam ve sert yapılı dişi deveyi demirci örsüne benzeterek şu şekilde nitelendirmiştir: ولَقد عَدَّيْتُ دَوسَرَةً / كعَلاَةِ القَين مِذْكارَا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin şerefi, namı ve toplum içinde dilden dile dolaşan yüksek hatırası; borç veya hak senedi (zikrü hakkın); unutmanın zıddı olarak belleğin diri tutulması |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde ذكر kökü, zihinsel hatırlama ve erkeklik/sertlik ikili semantik eksenini ortak bir miras olarak muhafaza eder. İbranicede zākar (זָכַר) eylemi hatırlamak, anmak, zihne getirmek ve zākār (זָכָר) ismi erkek anlamına gelir. Fenikecede zkr biçimi hem anıt, kitabe hem de hatırlama manasında yazıt kayıtlarında yer alır. Aramice ve Süryanicede dkhar / zechar (ܕܟܰܪ) kökü aynı şekilde hatırlama, hatıra bırakma ve erkek cinsiyeti bildirme işlevine sahiptir. Akadcada zakāru(m) fiili konuşmak, adını anmak, yemin etmek, beyan etmek anlamlarını taşır. Kökün Afro-Asyatik arka planındaki ilksel fiziksel çekirdeğin dikilme, belirginleşme, sertleşme ve silinmez bir iz bırakma hareketi olduğu, buradan hem biyolojik cinsiyet olarak erkeğe hem de zihinsel/sözlü kayıt olarak anmaya evrildiği tespit edilmektedir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çelikleşme, sertleşme, dikleşme ve zihinde/dilde diri tutulma | Kökün sert kılıç (müzekker) ve erkek (zeker) anlamı ile zihinsel uyanıklık ve anma (zikr) anlamı, silinmeye ve yumuşamaya direnme ortak paydasında birleşir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice zākar, Süryanice dkhar, Akadca zakāru | Batı ve Doğu Sami kollarının tamamında hem erkeklik hem de adını anma, sözle bildirme, belleğe alma kök anlamı tam bir fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyeroglif yazıtlarında s-k-r veya benzeri anma/kaydetme yapıları | Belirgin semantik temaslar öne sürülmüşse de Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli fonetik denklik sınırları tartışmalıdır | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذكر | Anlamlı | Hatırlamak, anmak, sert ve erkek olmak | Zihinde tutma, dille söyleme, şan ve şeref kazanma, çelik kılıç ve erkek cinsiyeti | Hedef kök; Kur'an'da 292 kez geçer |
| ذرك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök ve türev kaydedilmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| كذر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kullanım alanı oluşmamıştır | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| كرذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu dizilim Arap dilinde anlamlı bir üçlü kök olarak teşekkül etmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| [رذك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%83.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı bırakılmış permütasyonlardandır | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| ركذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik yapı Arapça kök sisteminde mühmel bırakılmıştır | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذكر | Merkez | Hatırlama, anma, uyanık tutma | Bilgiyi bilincin zirvesine taşımak, unutulmaktan korumak ve dille ikrar etmek | Hem içsel hafıza hem dışsal seslendirme ve şeref anlamını birleştiren ana kök |
| [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) | Komşu | Korumak, muhafaza etmek | ذكر bilginin zihne ve dile çağrılması iken, [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) bilginin zayi olmasını ve kaybolmasını engelleme güvenliğidir | ذكر varlığı bilince çıkarmak, [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) ise onu kasada tutmaktır |
| [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) | Komşu | Düşünmek, akıl yürütmek | [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) bilinenden bilinmeyene ulaşmak için zihni işletmek iken, ذكر zaten bilinen bir bilginin üzerindeki gafleti kaldırmaktır | [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) araştırma ve tahlil, ذكر ise hazır bilginin ihyasıdır |
| [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) | Komşu | Sezmek, duyumsamak, fark etmek | [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) duyusal ve sezgisel inceliklerle ilk kez fark etme iken, ذكر fark edilmiş olanın bilinçte diri kalmasıdır | Biri anlık hissediş, diğeri süreklilik arz eden hatırdır |
| [وهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%85.md) | Komşu | Zihinde canlandırmak, kuruntu | [وهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%85.md) zihnin temelsiz veya zayıf ihtimaller üretmesi iken, ذكر hakikatin kesin olarak belleğe çağrılmasıdır | [وهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%85.md) zihni yanılgıya, ذكر hakikate odaklar |
| [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) | Zıt | Unutmak, terk etmek | Zihindeki izin silinmesi, dikkatin dağılması veya bilerek ve isteyerek bir şeyi arkaya atıp ihmal etmek | ذكر bilinci yukarı kaldırırken [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) bilinci söndürür ve yok sayar |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذكر | Hatırlamak, anmak, erkek | Zihinsel bellek, dille ikrar, şeref, uyarıcı vahiy ve biyolojik erkeklik/sertlik alanlarını tek kökte bütünleştirir | Kesin |
| Latince | Recordari, commemorare, masculus | Hatırlamak, anmak, eril | Recordari kalpten ve zihinden yeniden geçirmeyi, commemorare birlikte anmayı ifade eder; ancak Arapçadaki vahiy ve şeref boyutunu doğrudan karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | Remember, mention, reminder, male | Hatırlamak, bahsetmek, erkek | Remember zihinsel boyutu, mention sözel boyutu karşılar; reminder ise Kur'an'daki tezkire ve zikir kavramının karşılığıdır; tek bir kelimede tüm bu nüanslar birleşmez | Güçlü |
| Almanca | Erinnern, erwähnen, Gedenken, Männlich | Hatırlamak, anmak, hatıra, eril | Erinnern içselleştirme hareketini, erwähnen dille zikretmeyi karşılar; Gedenken ise daha yüksek ve bilinçli bir anma hali sunar | Güçlü |
| Fransızca | Se souvenir, mentionner, rappel, mâle | Hatırlamak, dile getirmek, uyarı | Se souvenir belleğe dönüşü, rappel ikaz ve tezkire boyutunu, mâle ise biyolojik sertlik/erkeklik boyutunu karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الذكر | Kur'an-ı Kerim ve ilahi vahiyler | Vahyin korunmuşluğu, uyarıcılığı ve önceki kutsal metinlerin ortak niteliği bağlamında (Enbiyâ [21:105](https://lisan.digital/tr/ayet/21:105.md), Hicr [15:9](https://lisan.digital/tr/ayet/15:9.md)) |
| الذكر | Erkek cinsi, dişil karşıtı | İnsanın ve varlıkların cinsiyet taksimi, yaratılış çiftleri ve miras/ibadet hükümleri bağlamında (Âl-i İmrân [3:36](https://lisan.digital/tr/ayet/3:36.md), Leyl [92:3](https://lisan.digital/tr/ayet/92:3.md)) |
| ذكر | Şeref, itibar, nam ve yücelik | İnsana veya topluma değer katan, onları tarihte öne çıkaran ilahi lütuf bağlamında (Enbiyâ [21:10](https://lisan.digital/tr/ayet/21:10.md), Zuhruf [43:44](https://lisan.digital/tr/ayet/43:44.md)) |
| واذكر / اذكروا | Nimeti hatırlamak, şükretmek | Allah'ın geçmişte kavimlere veya şahıslara bağışladığı nimetleri unutmayıp ikrar etmeleri bağlamında (Bakara [2:40](https://lisan.digital/tr/ayet/2:40.md), Mâide [5:11](https://lisan.digital/tr/ayet/5:11.md)) |
| تذكرة / تذكر | Öğüt, ders çıkarma, ibret alma | İnsanın fıtratında var olan hakikati sarsıcı ayetlerle yeniden fark edip harekete geçmesi bağlamında (Tâhâ [20:3](https://lisan.digital/tr/ayet/20:3.md), Hâkka [69:12](https://lisan.digital/tr/ayet/69:12.md)) |
| ذكر | Namaz, dua ve kalbi yakarış | İnsanın her an Allah ile irtibatta kalarak gafleti dağıttığı ibadet biçimleri bağlamında (Cuma [62:9](https://lisan.digital/tr/ayet/62:9.md), Tâhâ [20:14](https://lisan.digital/tr/ayet/20:14.md)) |
| ذكر | Hukuki kayıt, anılma, zikredilme | Bir meselenin dile getirilmesi, şahitlik veya geçmiş olayların aktarılması bağlamında (Meryem [19:2](https://lisan.digital/tr/ayet/19:2.md), İnsân [76:1](https://lisan.digital/tr/ayet/76:1.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelâmullah, vahiy ve insanın ma'rifetullah bilinci | Kur'an'ın el-Zikr olarak adlandırılması, vahyin ezeli hitap mı yoksa sonradan indirilen bir hatırlatma mı olduğu ve kalbin marifetinde zikrin rolü | İlahi hitabın ontolojik hakikati ve insanın fıtri tevhid bilgisini zikir yoluyla açığa çıkarması |
| Fıkıh | Namazın rükünleri, kurban kesimi, avlanma ve yeminler | Kurban kesilirken veya ava teşebbüs edilirken besmelenin zikredilmesinin (tesmiye) sıhhat şartı olup olmadığı; namazın zikrullah kapsamındaki fıkhi sınırları | Şer'i amellerin geçerliliği için dille telaffuz edilmesi zorunlu olan zikir ve niyet şartı |
| Tefsir | Vahyin isimleri, kıssaların ibret yönü ve tezkire ayetleri | Zikrin hem bizzat Kur'an'ı hem Tevrat ve İncil'i (ehl-i zikr) hem de peygamberlerin örnekliğini ifade eden semantik genişliği | Unutmaya karşı zihni ve kalbi sürekli canlı tutan ilahi metin ve uyarıcı sistem |
| Hadis | Ezkâr, tesbihat, meclislerin fazileti ve gafletten sakınma | Allah'ı zikreden kimse ile etmeyenin diri ile ölüye benzetilmesi; dille yapılan zikrin mizanı doldurması tartışmaları | Kulun her halükarda yaratıcısını hatırda tutarak ruhani bir dirilik kazanması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı irtibatı ve ibadet | Bilinçli yöneliş ve tezkire | Gafleti yok ederek kalbi sürekli uyanık tutmak | İbadetlerin tamamı (namaz, hac, dua) ilahi varlığı unutmamak ve fıtrattaki ahdi tazelemek için zikir üzerine kuruludur | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve bilgi yönetimi | Hafıza, arşiv ve bilgi aktarımı | Bilginin kaybolmasını önleyip kuşaklar arası süreklilik sağlamak | ذكر bilinen verilerin unutulup yok olmasını engelleyen, onları tasnif edip bilincin ön safında tutan bilimsel hafıza ve kayıt mekanizmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hafıza ve meşruiyet | Tarih bilinci, anayasal metin ve şeref | Topluma ortak aidiyet, kimlik ve istikamet kazandırmak | Bir milletin kurucu metinlerini ve değerlerini unutmaması (zikr), siyasi bağımsızlığın ve şerefli varoluşun ön şartıdır | Güçlü |
| İktisadi | Akid hukuku ve borçlanma | Yazılı senet, kayıt ve şeffaflık | Hakların zayi olmasını engelleyip sözleşmeleri güvenceye almak | Borç ilişkilerinde hakkın tespiti için düzenlenen yazılı belgeye (zikrü hakkın) kökün ad olması, iktisadi güvenin zikir/kayıt ile sağlandığını gösterir | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Bellek erişimi, geri çağırma (retrieval) ve histerezis döngüsü | Bilgisayar mimarisinde verinin ikincil bellekten çalışma belleğine (RAM) getirilerek işlenmesi; fizikte ise bir sistemin geçmişteki durumunun izini koruyarak geri dönme esnekliği (çeliğin yaylanıp eski haline gelmesi gibi) | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif hafıza (collective memory) ve sembolik etkileşim | Toplumların kimliklerini korumak için ritüeller, anıtlar ve metinler aracılığıyla geçmişteki kurucu olayları bugüne taşıması; unutmaya karşı inşa edilen kültürel direnç | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ذكر kökünü yalnızca belli lafızların tespih taneleriyle sayısal olarak tekrarlanmasına veya bireysel/mistik bir meditasyon tekniğine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; vahyin bizzat kendisini, kâinattaki ayetlerden ibret almayı, adaleti ve ahlakı unutmamayı, toplumsal hafızayı diri tutmayı, hukuki hakları yazılı senetle güvencelemeyi ve hayatın her anında uyanık kalmayı içerir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zikir ibadetini hayatın pratik alanlarından, ilimden, ahlaktan ve siyasi/iktisadi mesuliyetten kopararak pasif bir lafız tekrarına hapsetmek; böylece Kur'an'ın bir hayat nizamı ve tezkire olduğu bilincini yitirmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an kendisini her şeyden önce bir zikir ve tezkire olarak tanımlar. İnsanın temel zaafı inkârdan önce nisyan (unutuş ve gaflet) olduğu için, vahiy yeni ve bilinmedik bir felsefe değil, insanın fıtratına yerleştirilmiş hakikatlerin sarsılarak bilince çıkarılmasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin mahiyetini açıklayan sure başlarında (Sâd [38:1](https://lisan.digital/tr/ayet/38:1.md), Hicr [15:9](https://lisan.digital/tr/ayet/15:9.md)), peygamber kıssalarının aktarıldığı ibret pasajlarında (Tâhâ [20:99](https://lisan.digital/tr/ayet/20:99.md), Meryem [19:2](https://lisan.digital/tr/ayet/19:2.md)) ve namaz ile ibadetlerin gayesini belirten ahkâm ayetlerinde (Tâhâ [20:14](https://lisan.digital/tr/ayet/20:14.md), Cuma [62:9](https://lisan.digital/tr/ayet/62:9.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insanı dışarıdan zorla kalıba sokan yabancı bir yük olduğu zannını çürütür; vahyin aslında insanın kendi öz hakikatini hatırlaması (tezekkür) olduğunu gösterir. Ayrıca anmanın yalnızca sözde değil, amelde ve tefekkürde gerçekleştiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sertleşerek eğilmeye ve kırılmaya direnen çelik parçası, dik duran erkeklik organı ve silinmez bir iz bırakan sivri ve keskin nesne.
- Soyut anlam: Bilginin unutulma ve yok olma akışına karşı direnerek zihnin en üst eşiğinde tutulması, dille ikrar edilmesi ve bilincin ilahi hakikatle uyandırılması.
- Sistematik karşılık: Bireysel bilinci gafletten koruyan ruhani uyanıklık, toplumları çöküşten koruyan tarih ve anayasa hafızası, epistemolojide ise bilginin kaybolmasını önleyen tescil ve geri çağırma düzeni.
- LaTeX modeli: $$Z(t) = \mathcal{R}\Big(M \cap \overline{N(t)}\Big) \cdot \mathbb{I}_{\{a > \theta\}}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $Z(t)$, $t$ anındaki zikir ve bilinç düzeyini temsil eder. $M$ kümesi fıtratta ve akılda mündemiç olan sabit hakikat havuzudur. $N(t)$ fonksiyonu zamanla artan unutuş ve gaflet (nisyan) erozyonunu, $\overline{N(t)}$ ise bu erozyona karşı direnç gösteren berrak zihinsel alanı gösterir. $\mathcal{R}$ operatörü, belleğin derinliklerindeki manayı bilincin zirvesine geri çağırma (retrieval) ve dille ifade etme dinamizmidir. $\mathbb{I}$ gösterge fonksiyonu, uyarılma eşiği olan $\theta$ değerini aşan iradi bir dikkat ve eylem ($a$) var olduğunda sistemin aktifleşerek zikrin kuvveden fiile çıktığını ifade eder.

## Geçtiği ayetler (264 ayet)

Mushaf sırasıyla; ilk 200 ayet metniyle, kalan 64 ayet yalnızca numarasıyla. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%83%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:40.md) — اذْكُرُوا

يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ

Meal (IK): Ey İsrailoğulları, size verdiğim nimetimi hatırlayın. Bana verdiğiniz sözü yerine getirin ki, ben de size olan sözümü yerine getireyim. Ve yalnız Ben’den korkun.

### [Bakara 2:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:47.md) — اذْكُرُوا

يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Ey israiloğulları, size verdiğim nimetimi ve sizi alemlere üstün kıldığımı hatırlayın.

### [Bakara 2:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:63.md) — وَاذْكُرُوا

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani sizden sapasağlam söz almıştık. Tur’u da üstünüze kaldırmıştık. Size veridğimize sımsıkı sarılın, onda olanları hatırlayın ki sakınmış olasınız.

### [Bakara 2:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:114.md) — يُذْكَرَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

### [Bakara 2:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:122.md) — اذْكُرُوا

يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Ey İsrailoğulları, size ihsan etmiş olduğum nimetimi ve sizi alemlere üstün kıldığımı hatırlayın.

### [Bakara 2:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:152.md) — فَاذْكُرُونِي · أَذْكُرْكُمْ

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ

Meal (IK): Öyleyse Beni zikredin ki, Ben de sizi anayım. Bir de Bana şükredin, nankörlük etmeyin.

### [Bakara 2:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:198.md) — فَاذْكُرُوا · وَاذْكُرُوهُ

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ

Meal (IK): Rabbınızın lutf-u keremini aramanızda bir günah yoktur. Arafat’tan geri döndüğünüz zaman, Meş’ar-ı Haram’ın yanında Allah’ı zikredin. O, sizi hidayete ulaştırdığı gibi, siz de O’nu zikredin. Nitekim siz bundan önce, sapıklardan idiniz.

### [Bakara 2:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:200.md) — فَاذْكُرُوا · كَذِكْرِكُمْ · ذِكْرًا

فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

Meal (IK): Hacc ibadetinizi bitirince; atalarınızı andığınız gibi, hatta daha kuvvetli bir anışla Allah’ı zikredin. İnsanlardan öylesi vardı ki; Ey Rabbımız, bize dünyada ver, der. Onun ahirette nasibi yoktur.

### [Bakara 2:203](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:203.md) — وَاذْكُرُوا

وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقَى وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

Meal (IK): Sayılı günlerde Allah’ı zikredin. Kim iki günde acele ederse, ona günah yoktur. Kim de geri kalırsa, ona günah yoktur. Bu; takva sahibi olanlar içindir. Allah’tan korkun ve bilin ki, şüphesiz siz, O’nun huzurunda toplanacaksınız.

### [Bakara 2:221](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:221.md) — يَتَذَكَّرُونَ

وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَيُبَيِّنُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): İman edinceye kadar putperest kadınları nikahlamayın. İman eden bir cariye puta tapan bir kadındano hoşunuza gitse dedaha iyidir. İman edinceye kadar onları puta tapan erkeklerle de nikah ettirmeyin. İman eden bir köle, -hoşunuza gitse deputa tapan erkekten daha iyidir. Onlar sizi cehenneme çağırırlar. Allah ise cennete ve mağfirete çağırır ve öğüt alsınlar diye insanlara ayetlerini açıkça bildirir.

### [Bakara 2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:231.md) — وَاذْكُرُوا

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ve kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

### [Bakara 2:235](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:235.md) — سَتَذْكُرُونَهُنَّ

وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Böyle kadınları nikahlamak isteğinizi bildirmenizden veya bir arzuyu gönüllerinizde saklamanızdan dolayı size bir vebal yoktur. Allah bilmiştir k; siz, onları mutlaka hatırlayacaksınız, fakat uygun bir sözle söylememeniz müstesna, onlarla gizlice sözleşmeyin. İddeti nihayet bulmadıkça nikah bağını bağlamaya kalkmayın. Ve bilin ki; şüphesiz Allah, gönüllerinizde olanı bilir. Artık O’ndan sakının. Ve yine bilin ki; şüphesiz Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:239](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:239.md) — فَاذْكُرُوا

فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Eğer korkarsanız yaya veya binmiş olarak kılın. Emin olduğunuz vakitte de Allah’ın size bilmediğiniz şeyleri öğrettiği şekilde Allah’ı zikredin.

### [Bakara 2:269](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:269.md) — يَذَّكَّرُ

يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Hikmeti dilediğine verir. Kime de hikmet verilmişse şüphesiz ki, ona pek çok hayır verilmiştir. Bunu ancak akıl sahibleri anlar.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/2:282.md) — فَتُذَكِّرَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Ali İmran 3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:7.md) — يَذَّكَّرُ

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأَوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Sana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.

### [Ali İmran 3:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:36.md) — الذَّكَرُ

فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُهَا أُنْثَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثَى وَإِنِّي سَمَّيْتُهَا مَرْيَمَ وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

Meal (IK): Fakat onu doğurunca-Allah onu ve doğurduğunu daha iyi bilici iken-Rabbım ben onu kız olarak doğurdum. Erkek, kız gibi değildir. Gerçekten ben adını Meryem koydum. Ben onu da soyunu da kovulmuş şeytandan sana sığındırırım, demişti.

### [Ali İmran 3:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:41.md) — وَاذْكُرْ

قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزًا وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ

Meal (IK): Rabbım, bana bir alamet ver, dedi. Alametin, işaretten başka şekillerle insanlarla konuşmamandır. Bununla beraber Rabbını çok an ve akşam sabah tesbih et.

### [Ali İmran 3:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:58.md) — وَالذِّكْرِ

ذَلِكَ نَتْلُوهُ عَلَيْكَ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ

Meal (IK): İşte bunları; sana, ayetlerden bir hikmet dolu Kur’an’ dan okuyoruz.

### [Ali İmran 3:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:103.md) — وَاذْكُرُوا

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): Topluca Allah’ın ipine sarılın, ayrılmayın. Ve Allah’ın üzerindeki nimetini hatırlayın. Hani, siz; düşman idiniz de O, kalblerinizin arasını uzlaştırdı da, O’nun nimeti sayesinde kardeş oldunuz. Siz; bir ateş uçurumunun tam kenarında iken, sizi oradan doğru yola eresiniz diye kurtardı. Alah ayetlerini size işte böylece açıklar.

### [Ali İmran 3:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:135.md) — ذَكَرُوا

وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar ki; fena bir şey yaptıklarında veya kendilerine zulmettiklerinde Allah’ı anarlar. Hemen günahlarının bağışlanmasını dilerler. Günahları, Allah’tan başka kim bağışlar? Hem onlar yaptıklarında bile bile ısrar da etmezler.

### [Ali İmran 3:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:191.md) — يَذْكُرُونَ

الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

Meal (IK): Onlar ki; ayakta, oturarak ve yanları üstü yatarken Allah’ı anarlar, göklerin ve yerin yaratılışını düşünürler. Rabbımız; Sen bunları boşuna yaratmadın. Sen pak ve münezzehsin. Bizi, o ateş azabından koru.

### [Ali İmran 3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/3:195.md) — ذَكَرٍ

فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ

Meal (IK): Nihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

### [Nisa 4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/4:11.md) — لِلذَّكَرِ

يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Çocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/4:103.md) — فَاذْكُرُوا

فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا

Meal (IK): Namazı kıldıktan sonra; ayakta iken, otururken, yanlarınız üstü yatarken de Allah’ı anın. Emniyete kavuştuğunuzda; namazı dosdoğru kılın. Namaz; şüphesiz mü’minler üzerine vakitleri belli bir farz olmuştur.

### [Nisa 4:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/4:124.md) — ذَكَرٍ

وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا

Meal (IK): Erkek veya kadın her kim ki; mü’min olarak salih amel işlerse cennete girer. Ve kendilerine zerre kadar zulmedilmez.

### [Nisa 4:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/4:142.md) — يَذْكُرُونَ

إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَى يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Doğrusu münafıklar; Allah’a oyun etmek isterler. Oysa O, onların oyunlarını başlarına geçirir. Onlar namaza kalktıklarında tenbel tenbel kalkarlar. İnsanlara gösteriş yaparlar. Allah’ı pek az anarlar.

### [Nisa 4:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/4:176.md) — فَلِلذَّكَرِ

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Senden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.

### [Maide 5:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:4.md) — وَاذْكُرُوا

يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Sana, kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar. De ki: Size bütün iyi ve temizler helal kılındı. Allah’ın size öğrettiği ile alıştırıp öğrettiğiniz avcı hayvanların sizin için tuttuklarını yeyin ve üzerine Allah’ın adını anın. Ve Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

### [Maide 5:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:7.md) — وَاذْكُرُوا

وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Ve Allah’ın üzerinizdeki nimetini; işittik, itaat ettik, dediğinizde sizi onunla bağlamış olduğu misakını anın. Allah’tan sakının. Muhakkak ki Allah; kalblerdekini bilir.

### [Maide 5:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:11.md) — اذْكُرُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ يَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ فَكَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın üzerinize olan nimetini hatırlayın. Hani bir kavim, size el uzatmağa kalkmıştı da, onların ellerini üzerinizden geri çekmişti. Allah’tan sakının. Ve mü’minler, Allah’a tevekkül etsinler.

### [Maide 5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:13.md) — ذُكِّرُوا

فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَى خَائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Ahidlerini bozmalarından ötürü onlara la’net ettik, kalblerini de katılaştırdık. Onlar, kelimeleri yerlerinden değiştiriyorlar. Kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. İçlerinden pek azı müstesna daima hainliklerini görürsün. Sen; onları affet ve geç. Muhakkak Allah; ihsan edenleri sever.

### [Maide 5:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:14.md) — ذُكِّرُوا

وَمِنَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى أَخَذْنَا مِيثَاقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ فَأَغْرَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَسَوْفَ يُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Biz, hristiyanız diyenlerden de söz aldık. Onlar da kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. Bu yüzden kıyamete kadar aralarına kin ve düşmanlık saldık. Allah; yapmakta olduklarını kendilerine haber verecektir.

### [Maide 5:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:20.md) — اذْكُرُوا

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Hani, Musa kavmine demişti ki: Ey kavmim; Allah’ın size olan nimetini hatırlayın. Hani sizden peygamberler yetiştirmiş ve size saltanatlar ihsan etmişti. Dünyalarda kimseye vermediğini size vermişti.

### [Maide 5:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:91.md) — ذِكْرِ

إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ

Meal (IK): Şeytan; ancak içki ve kumar yüzünden aranıza düşmanlık ve kin sokmak ve sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçersiniz değil mi?

### [Maide 5:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/5:110.md) — اذْكُرْ

إِذْ قَالَ اللَّهُ يَاعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Hani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.

### [En'am 6:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:44.md) — ذُكِّرُوا

فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ

Meal (IK): Onlar, kendilerine hatırlatılan şeyleri unutunca; Biz de kendilerine her şeyin kapılarını açtık. Nihayet kendilerine verilen o şeyler yüzünden sevinince; onları, ansızın yakaladık ve bütün ümitlerinden mahrum kaldılar.

### [En'am 6:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:68.md) — الذِّكْرَى

وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ayetlerimizi çekişmeye dalanları gördüğün vakit; onlar başka bir söze geçinceye kadar, kendilerinden yüzçevir. Eğer şeytan sana unutturursa; hatırladıktan sonra, artık zalimler güruhu ile oturma.

### [En'am 6:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:69.md) — ذِكْرَى

وَمَا عَلَى الَّذِينَ يَتَّقُونَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَلَكِنْ ذِكْرَى لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Allah’tan sakınanlara; onların hesabından bir şey yoktur, fakat bir öğüttür. Olur ki, sakınırlar.

### [En'am 6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:70.md) — وَذَكِّرْ

وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

### [En'am 6:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:80.md) — تَتَذَكَّرُونَ

وَحَاجَّهُ قَوْمُهُ قَالَ أَتُحَاجُّونِّي فِي اللَّهِ وَقَدْ هَدَانِ وَلَا أَخَافُ مَا تُشْرِكُونَ بِهِ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبِّي شَيْئًا وَسِعَ رَبِّي كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Kavmi, onunla tartoşmaya girişti. Demişti ki: Beni doğru yola iletmişken; Allah hakkında mı benimle tartışıyorsunuz? O’na şirk koştuklarınızdan korkmam. Meğer ki, Rabbım bir şey dilemiş olsun. Rabbım, ilimce herşeyi kuşatmıştır. Hala düşünüp öğüt almayacak mısınız?

### [En'am 6:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:90.md) — ذِكْرَى

أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): İşte bunlar; Allah’ın hidayet ettikleridir. Öyleyse sen de onların hidayetine uy. De ki: Ben bunlara karşı sizden hiçbir ücret istemem. Bu, ancak alemler için bir öğüttür.

### [En'am 6:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:118.md) — ذُكِرَ

فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ بِآيَاتِهِ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Üzerine Allah’ın adı anılmış olanlardan yeyin, şayet O’nun ayetlerine inananlardan iseniz.

### [En'am 6:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:119.md) — ذُكِرَ

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ وَإِنَّ كَثِيرًا لَيُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ

Meal (IK): Size ne oluyor ki; üzerine Allah’ın adı anılan şeyden yemiyorsunuz? Halbuki darda kalmanızın dışında size haram olanları O, uzun uzadıya açıklamıştır. Doğrusu birçokları heva ve heveslerine uyarak bilmeden sapıtıyorlar. Şüphesiz ki haddi aşanları, en çok bilen Rabbındır.

### [En'am 6:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:121.md) — يُذْكَرِ

وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ

Meal (IK): Üzerine Allah’ın adı anılmayanlardan yemeyin. Çünkü bu; bir fısktır. Doğrusu, şeytanlar sizinle mücadele etmeleri için kendi dostlarına telkinde bulunurlar. Şayet onlara itaat ederseniz; şüphesiz ki siz de müşrikler olursunuz.

### [En'am 6:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:126.md) — يَذَّكَّرُونَ

وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Ve işte budur, Rabbının dosdoğru yolu. Gerçekten Biz, ayetleri; aklını başına alıp düşünen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

### [En'am 6:138](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:138.md) — يَذْكُرُونَ

وَقَالُوا هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لَا يَطْعَمُهَا إِلَّا مَنْ نَشَاءُ بِزَعْمِهِمْ وَأَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُهَا وَأَنْعَامٌ لَا يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِرَاءً عَلَيْهِ سَيَجْزِيهِمْ بِمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar kendi zanlarınca; bu davarlar, bu ekinler haramdır, onları diledimizden başkası yiyemez. Bir takım hayvanların sırtları haramdır, dediler. Bir kısım hayvanların üzerine de O’na karşı iftira ederek; Allah’ın adını anmazlar. Allah; yapmakta oldukları iftiraları yüzünden onları cezalandıracaktır.

### [En'am 6:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:139.md) — لِذُكُورِنَا

وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Bir de dediler ki: Şu davarların karınlarında bulunanlar, yalnız erkeklerimiz içindir, kadınlarımıza haram kılınmıştır. Ölü doğacak olursa; hepsi ona ortaktırlar. Allah, onların bu vasıflandırmalarının cezasını verecektir. Muhakkak ki O; Hakim’dir, Alim’dir.

### [En'am 6:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:143.md) — آلذَّكَرَيْنِ

ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Sekiz çift; koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanları mı haram kıldı? Eğer sadıklardan iseniz; bana bilgiye dayanarak haber verin.

### [En'am 6:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:144.md) — آلذَّكَرَيْنِ

وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهَذَا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Deveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/6:152.md) — تَذَكَّرُونَ

وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

### [Araf 7:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:2.md) — وَذِكْرَى

كِتَابٌ أُنْزِلَ إِلَيْكَ فَلَا يَكُنْ فِي صَدْرِكَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Bir kitab indirilmiştir sana. Ondan dolayı göğsünde bir sıkıntı olmasın. Onunla uyarman için. Ve iman edenlere bir öğüt.

### [Araf 7:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:3.md) — تَذَكَّرُونَ

اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Rabbınızdan size indirilene uyun. O’ndan başka dostlara uymayın. Ne de az öğüt dinliyorsunuz.

### [Araf 7:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:26.md) — يَذَّكَّرُونَ

يَابَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْءَاتِكُمْ وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Ey ademoğulları; size çirkin yerlerinizi örtecek bir giyimlikle, bir de sizi süsleyecek elbise gönderdik. Takva örtüsü ise daha hayırlıdır. Bunlar; Allah’ın ayetlerindendir. Belki onlar öğüt alırlar.

### [Araf 7:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:57.md) — تَذَكَّرُونَ

وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): O’dur ki rahmetinin önünde rüzgarı müjdeci olarak gönderir. Nihayet bunlar, ağır yüklü bulutları yüklendiğinde; Biz, onu ölü bir memlekete gönderir, su indirir ve onunla her tür mahsulleri yetiştiririz. İşte ölüleri de böylece çıkarırız. Ta ki iyice düşünüp ibret alasınız.

### [Araf 7:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:63.md) — ذِكْرٌ

أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَلِتَتَّقُوا وَلَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Sizi uyarması, sizin sakınmanızı ve böylece rahmete kavuşturulmanız için; aranızdan bir adama, Rabbınız tarafından bir haber geldi diye mi hayret ediyorsunuz?

### [Araf 7:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:69.md) — ذِكْرٌ · وَاذْكُرُوا · فَاذْكُرُوا

أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ وَزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَصْطَةً فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Sizi uyarması için aranızdan bir adama Rabbınız tarafından bir haber geldi diye mi hayret ediyorsunuz? Düşünün ki; O, sizi Nuh kavminden sonra halifeler yaptı. Yaratılış itibariyle onlardan fazla boy bos verdi. Hem Allah’ın nimetlerini hatırlayın ki; felaha eresiniz.

### [Araf 7:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:74.md) — وَاذْكُرُوا · فَاذْكُرُوا

وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Düşününüz ki; O, sizi Ad kavminden sonra halifeler yaptı, yeryüzüne sizi yerleştirdi. Ovalarından köşkler yapıyor, dağlarından evler yontuyorsunuz. Artık Allah’ın nimetlerini anın. Yeryüzünde fesadçılar olarak taşkınlık yapmayın.

### [Araf 7:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:86.md) — وَاذْكُرُوا

وَلَا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَهَا عِوَجًا وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Ve siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.

### [Araf 7:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:130.md) — يَذَّكَّرُونَ

وَلَقَدْ أَخَذْنَا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَنَقْصٍ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Firavun hanedanını düşünüp ibret alırlar diye yıllarca kuraklık ve mahsullerinin kıtlığıyla tutup sıktık.

### [Araf 7:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:165.md) — ذُكِّرُوا

فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

Meal (IK): Onlar, kendilerine verilen öğüdü unutunca; Biz, kötülükden men’edenleri kurtardık, zulmedenleri ise fasıklık eder oldukları için şiddetli bir azab ile yakaladık.

### [Araf 7:171](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:171.md) — وَاذْكُرُوا

وَإِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُ ظُلَّةٌ وَظَنُّوا أَنَّهُ وَاقِعٌ بِهِمْ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani, Biz dağı üzerlerine gölgelik gibi kaldırmıştık da, onlar tepelerine düşecek sanmışlardı. Size verdiğimizi kuvvetle tutun. Ve onda olanı düşünün ki; sakınasınız.

### [Araf 7:201](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:201.md) — تَذَكَّرُوا

إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki takvaya erenler; onlar şeytan tarafından bir vesveseye uğrayınca iyice düşünürler. Bir de bakarsın ki gördürücüdürler.

### [Araf 7:205](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/7:205.md) — وَاذْكُرْ

وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ

Meal (IK): Rabbına; içinden yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle sabah akşam zikret. Ve gafillerden olma.

### [Enfal 8:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/8:2.md) — ذُكِرَ

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

Meal (IK): Mü’minler, ancak onlardır ki; Allah anıldığı zaman kalbleri ürperir, Allah’ ın ayetleri kendilerine okunduğu zaman imanları artar ve Rabblarına tevekkül ederler.

### [Enfal 8:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/8:26.md) — وَاذْكُرُوا

وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Hatırlayın ki; bir zamanlar yeryüzünde azlıktınız, zayıf sayılırdınız. İnsanların sizi tutup kapmasından korkuyordunuz. Size ev bark verdi, yardımıyla destekledi ve temiz şeylerden rızıklandırdı. Umulur ki şükredersiniz.

### [Enfal 8:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/8:45.md) — وَاذْكُرُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; bir toplulukla karşılaşırsanız sebat edin ve Allah’ı çok zikredin ki felaha eresiniz.

### [Enfal 8:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/8:57.md) — يَذَّكَّرُونَ

فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Bunun için eğer savaşta ele geçirirsen; onları dağıt ki arkalarında olanlar ibret alsınlar.

### [Tevbe 9:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/9:126.md) — يَذَّكَّرُونَ

أَوَلَا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Onlar görmezler mi ki; her yıl bir veya iki kere belalara çarpılıyorlar da yine tevbe etmiyorlar. Ve ibret almıyorlar.

### [Yunus 10:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/10:3.md) — تَذَكَّرُونَ

إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Doğrusu sizin Rabbınız, gökleri ve yeri altı günde yaratıp sonra Arş’a hükmeden Allah’tır. İşi düzenler. İzni olmadıktan sonra kimse şefaat edemez. İşte Rabbınız Allah budur. O’na kulluk edin. Öğüt dinlemez misiniz?

### [Yunus 10:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/10:71.md) — وَتَذْكِيرِي

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ إِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكُمْ مَقَامِي وَتَذْكِيرِي بِآيَاتِ اللَّهِ فَعَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْتُ فَأَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ وَشُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُوا إِلَيَّ وَلَا تُنْظِرُونِ

Meal (IK): Onlara Nuh’un haberini oku. Hani Nuh, kavmine demişti ki: Ey kavmim; aranızda kalmam, Allah’ın ayetlerini hatırlatmam, onlarla öğüt vermem size ağır geliyorsa; ben, Allah’a tevekkül ettim. Siz ve ortaklarınız toplanıp ne yapacağınızı kararlaştırın, içinizde ne tasarlıyorsanız açığa çıkarın, sonra bana mühlet de vermeyerek yapacağınızı yapın.

### [Hud 11:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/11:24.md) — تَذَكَّرُونَ

مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Bu iki zümrenin durumu kör ve sağır kimse ile gören ve işiten kimsenin durumuna benzer. İkisi bir olur mu hiç? Hala ibret almıyor musunuz?

### [Hud 11:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/11:30.md) — تَذَكَّرُونَ

وَيَاقَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Ey kavmim; ben, onları kovarsam; beni, Allah’a karşı kim savunur? Hala düşünemiyor musunuz?

### [Hud 11:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/11:114.md) — ذِكْرَى · لِلذَّاكِرِينَ

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ

Meal (IK): Gündüzün iki tarafında ve gecenin de yakın saatlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu; öğüt kabul edenlere bir öğüttür.

### [Hud 11:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/11:120.md) — وَذِكْرَى

وَكُلًّا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَجَاءَكَ فِي هَذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Peygamberlerin haberlerinden hepsini senin kalbini bunlarla pekiştirmek için sana anlatıyoruz. Bununla sana hak, mü’minlere de öğüt ve nasihat geldi.

### [Yusuf 12:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/12:42.md) — اذْكُرْنِي · ذِكْرَ

وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ نَاجٍ مِنْهُمَا اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ

Meal (IK): O ikisinden kurtulacağını sandığı kimseye dedi ki: Efendinin yanında beni an. Fakat şeytan onu efendisine anmayı unutturdu. Bu yüzden daha nice yıl zindanda kaldı.

### [Yusuf 12:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/12:45.md) — وَادَّكَرَ

وَقَالَ الَّذِي نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ أَنَا أُنَبِّئُكُمْ بِتَأْوِيلِهِ فَأَرْسِلُونِ

Meal (IK): O ikiden kurtulmuş olanı nice zaman sonra hatırladı da dedi ki: Ben, size onun yorumunu bildireyim. Hemen gönderin beni.

### [Yusuf 12:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/12:85.md) — تَذْكُرُ

قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Vallahi sen, hala Yusuf’u anıp duruyorsun, sonunda ya kederinden bitkin düşeceksin veya helake uğrayanlardan olacaksın.

### [Yusuf 12:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/12:104.md) — ذِكْرٌ

وَمَا تَسْأَلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): Halbuki sen, buna karşı onlardan hiç bir ücret de istemiyorsun. O, alemler içn bir öğütten başka bir şey değildir.

### [Rad 13:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/13:19.md) — يَتَذَكَّرُ

أَفَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Şimdi, Rabbından sana indirilenin gerçek olduğunu bilen; hiç kör gibi midir? Ancak akıl sahibleri ibret alırlar.

### [Rad 13:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/13:28.md) — بِذِكْرِ

الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ

Meal (IK): Onlar ki; inanmışlardır ve kalbleri Allah’ı anmakla huzura kavuşmuştur. Dikkat edin; gerçekten kalbler, ancak Allah’ı anmakla huzura kavuşur.

### [İbrahim 14:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/14:5.md) — وَذَكِّرْهُمْ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Musa’yı; kavmini karanlıklardan aydınlıklara çıkar ve onlara, Allah’ın günlerini hatırlat, diye gönderdik. Şüphesiz bunda, sabreden ve şükreden herkes için ayetler vardır.

### [İbrahim 14:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/14:6.md) — اذْكُرُوا

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنْجَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ وَيُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ

Meal (IK): Hani Musa kavmine demişti ki: Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Çünkü o, sizi azabın kötüsüne uğratan, kadınlarınızı sağ bırakıp oğullarınızı boğazlayan Firavun hanedanından kurtarmıştı. Bunda Rabbınızdan büyük bir imtihan vardır.

### [İbrahim 14:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/14:25.md) — يَتَذَكَّرُونَ

تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Ki, Rabbının izniyle her zaman yemişini verir. İnsanlar ibret alsınlar diye Allah, onlara misal veriyor.

### [İbrahim 14:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/14:52.md) — وَلِيَذَّكَّرَ

هَذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Bu; uyarılsınlar ve yalnızca bir tek ilah bulunduğunu bilsinler, akıl sahipleri de öğüt alsınlar diye insanlara bir tebliğdir.

### [Hicr 15:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/15:6.md) — الذِّكْرُ

وَقَالُوا يَاأَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ

Meal (IK): Dediler ki: Ey kendisine kitab indirilen kişi; sen, mutlaka delisin.

### [Hicr 15:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/15:9.md) — الذِّكْرَ

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Kur’an’ı Biz indirdik Biz. Onun koruyucusu da elbet Biziz.

### [Nahl 16:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/16:13.md) — يَذَّكَّرُونَ

وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde rengarenk şeyleri de sizin için O, yaratmıştır. Muhakkak ki öğüt alan bir kavim için bunda ayetler vardır.

### [Nahl 16:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/16:17.md) — تَذَكَّرُونَ

أَفَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لَا يَخْلُقُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yaratan; yaratmayan gibi midir hiç? Artık öğüt almaz mısınız?

### [Nahl 16:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/16:43.md) — الذِّكْرِ

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Senden önce de ancak kendilerine vahyeder olduğumuz adamlar gönderdik. Öyleyse bilmiyorsanız zikir ehline sorun.

### [Nahl 16:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/16:44.md) — الذِّكْرَ

بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Kitablar ve apaçık delillerle. Sana da insanlara indirileni açıklayasın diye bu zikri indirdik. Belki düşünürler.

### [Nahl 16:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/16:90.md) — تَذَكَّرُونَ

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; adaleti, ihsanı, yakınlara vermeyi emreder. Hayasızlığı, fenalığı ve taşkınlığı ise yasaklar. Tezekkür edesiniz diye size öğüt verir.

### [Nahl 16:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/16:97.md) — ذَكَرٍ

مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kadın olsun, erkek olsun; her kim, inanmış olarak iyi amel işlerse; ona hoş bir hayat yaşatacağız. Mükafatlarını yaptıklarından daha güzeli ile ödeyeceğiz.

### [İsra 17:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/17:41.md) — لِيَذَّكَّرُوا

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِيَذَّكَّرُوا وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا نُفُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, öğüt alsınlar diye bu Kur’an’da çeşitli açıklamalar yaptık. Fakat bu, onların nefretinden başka bir şeyi artırmıyor.

### [İsra 17:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/17:46.md) — ذَكَرْتَ

وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا

Meal (IK): Onu anlarlar diye kalblerine örtüler koyduk. Kulaklarına da ağırlık. Kur’an’da Rabbını tek olarak zikrettiğin zaman da onlar nefret ederek arkalarına döner giderler.

### [Kehf 18:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:24.md) — وَاذْكُرْ

إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذَا نَسِيتَ وَقُلْ عَسَى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَذَا رَشَدًا

Meal (IK): Meğer ki Allah dilemiş ola. Unuttuğun zaman da Rabbını an ve şöyle de: Umulur ki Rabbım; beni doğruya daha yakın olana eriştirir.

### [Kehf 18:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:28.md) — ذِكْرِنَا

وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا

Meal (IK): Sabah akşam Rabblarının rızasını dileyerek O’na yalvaranlarla beraber, sen de sabret. Dünya hayatının güzelliklerini isteyerek gözlerini onlardan ayırma. Bizi anmasını unutturduğumuz, heva ve hevesine uymuş, haddi aşmış kimselere itaat etme.

### [Kehf 18:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:57.md) — ذُكِّرَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا وَنَسِيَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ تَدْعُهُمْ إِلَى الْهُدَى فَلَنْ يَهْتَدُوا إِذًا أَبَدًا

Meal (IK): Kendisine Rabbının ayetleri anlatılıp da, onlardan yüz çeviren ve önceden yaptıklarını unutan kimseden daha zalim kim vardır? Biz, onların kalblerinin üstüne; onu iyice anlamalarına engel olan örtüler, kulaklarına da ağırlık koyduk. Sen, onları hidayete çağırsan da; onlar asla hidayete gelmezler.

### [Kehf 18:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:63.md) — أَذْكُرَهُ

قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا

Meal (IK): Bak sen, kayalığa vardığımızda balığı unutmuşum. Şeytandan başkası unutturmadı onu bana. Şaşılacak şekilde o, denizi boylayıvermiş, dedi.

### [Kehf 18:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:70.md) — ذِكْرًا

قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا

Meal (IK): O halde bana uyacaksan; ben sana anlatmadıkça herhangi bir şey hakkında soru sormayacaksın, dedi.

### [Kehf 18:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:83.md) — ذِكْرًا

وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ قُلْ سَأَتْلُو عَلَيْكُمْ مِنْهُ ذِكْرًا

Meal (IK): Sana Zülkarneyn’i sorarlar. Onu, size anlatacağım, de.

### [Kehf 18:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/18:101.md) — ذِكْرِي

الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا

Meal (IK): Onların gözleri Bizim öğüdümüze karşı kapalıdır ve öfkelerinden onu dinlemeye tahammül edemezler.

### [Meryem 19:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/19:2.md) — ذِكْرُ

ذِكْرُ رَحْمَةِ رَبِّكَ عَبْدَهُ زَكَرِيَّا

Meal (IK): Rabbının, kulu Zekeriyya’ya rahmetinin zikri.

### [Meryem 19:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/19:16.md) — وَاذْكُرْ

وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مَرْيَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَكَانًا شَرْقِيًّا

Meal (IK): Kitab’da Meryem’i de an. Hani o, ailesinden ayrılarak Doğu tarafında bir yere çekilmişti.

### [Meryem 19:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/19:41.md) — وَاذْكُرْ

وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا

Meal (IK): Kitab’da İbrahim’i de an. Muhakkak ki o, dosdoğru bir peygamberdi.

### [Meryem 19:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/19:51.md) — وَاذْكُرْ

وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا

Meal (IK): Kitab’da Musa’yı da an. Muhakkak ki o, ihlasa erdirilmiş ve gönderilmiş bir peygamberdi.

### [Meryem 19:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/19:54.md) — وَاذْكُرْ

وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِسْمَاعِيلَ إِنَّهُ كَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا

Meal (IK): Kitab’da İsmail’i de an. Muhakkak ki o, vaadine sadık idi ve katımızdan gönderilmiş bir peygamberdi.

### [Meryem 19:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/19:56.md) — وَاذْكُرْ

وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِدْرِيسَ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا

Meal (IK): Kitab’da İdris’i de an. Muhakkak ki o, dosdoğru bir peygamberdi.

### [Meryem 19:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/19:67.md) — يَذْكُرُ

أَوَلَا يَذْكُرُ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ قَبْلُ وَلَمْ يَكُ شَيْئًا

Meal (IK): İnsan hiç düşünmez mi ki; kendisi önceden bir şey değilken, Biz yarattık onu.

### [Taha 20:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:3.md) — تَذْكِرَةً

إِلَّا تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشَى

Meal (IK): Ancak Allah’tan korkanlara bir bir öğüt olarak.

### [Taha 20:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:14.md) — لِذِكْرِي

إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي

Meal (IK): Şüphesiz ki Ben; Allah’ım. Benden başka hiç bir ilah yoktur. Öyleyse Bana ibadet et ve Beni anmak için namaz kıl.

### [Taha 20:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:34.md) — وَنَذْكُرَكَ

وَنَذْكُرَكَ كَثِيرًا

Meal (IK): Ve seni daha çok analım.

### [Taha 20:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:42.md) — ذِكْرِي

اذْهَبْ أَنْتَ وَأَخُوكَ بِآيَاتِي وَلَا تَنِيَا فِي ذِكْرِي

Meal (IK): Sen ve kardeşin ayetlerimle git. İkiniz de Beni zikretmede gevşek davranmayın.

### [Taha 20:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:44.md) — يَتَذَكَّرُ

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى

Meal (IK): Ve ona yumuşak söz söyleyin, belki nasihat dinler veya korkar.

### [Taha 20:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:99.md) — ذِكْرًا

كَذَلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ مَا قَدْ سَبَقَ وَقَدْ آتَيْنَاكَ مِنْ لَدُنَّا ذِكْرًا

Meal (IK): Sana geçmişlerin haberlerinden bir kısmını işte böylece anlatıyoruz. Şüphe yok ki sana, katımızdan bir de zikir verdik.

### [Taha 20:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:113.md) — ذِكْرًا

وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا

Meal (IK): Biz onu böylece Arapça bir Kur’an olarak indirdik. Belki sakınırlar veya onlara ibret verir diye tehditleri açıkladık.

### [Taha 20:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/20:124.md) — ذِكْرِي

وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى

Meal (IK): Kim de benim zikrimden yüz çevirirse bilsin ki; onun dar bir geçimi olur ve kıyamet gününde Biz onu kör olarak haşrederiz.

### [Enbiya 21:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:2.md) — ذِكْرٍ

مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Rabblarından kendilerine yeni bir uyarı gelmeye dursun; onlar, bunu mutlaka eğlenerek dinlemişlerdir.

### [Enbiya 21:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:7.md) — الذِّكْرِ

وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Senden önce de, kendilerine vahyettiğimiz erkeklerden başkasını göndermedik. Eğer bilmiyorsanız; zikir ehline sorun.

### [Enbiya 21:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:10.md) — ذِكْرُكُمْ

لَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ كِتَابًا فِيهِ ذِكْرُكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; size, içinde zikrinizin bulunduğu bir Kitab indirdik. Hala akletmiyor musunuz?

### [Enbiya 21:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:24.md) — ذِكْرُ · وَذِكْرُ

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ وَذِكْرُ مَنْ قَبْلِي بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Yoksa O’ndan başka tanrılar mı edindiler? De ki: Kesin delilinizi getirin işte benimle birlikte olanların zikri ve benden öncekilerin zikri. Hayır onların çoğu hakkı bilmezler de onun için yüz çevirirler.

### [Enbiya 21:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:36.md) — يَذْكُرُ · بِذِكْرِ

وَإِذَا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ وَهُمْ بِذِكْرِ الرَّحْمَنِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Küfredenler seni gördükleri zaman, alaya almaktan başka bir şey yapmazlar. Ve: Tanrılarınızı diline dolayan bu mudur? derler. İşte Rahman’ın kitabını inkar edenler onlardır.

### [Enbiya 21:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:42.md) — ذِكْرِ

قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمَنِ بَلْ هُمْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): De ki: Geceleyin ve gündüzün sizi Rahman’dan kim koruyabilir? Ne var ki onlar, Rabblarının zikrinden yüz çevirmektedirler.

### [Enbiya 21:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:48.md) — وَذِكْرًا

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى وَهَارُونَ الْفُرْقَانَ وَضِيَاءً وَذِكْرًا لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz Musa ile Harun’a Furkan ışık, takva sahibleri için de bir zikir verdik.

### [Enbiya 21:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:50.md) — ذِكْرٌ

وَهَذَا ذِكْرٌ مُبَارَكٌ أَنْزَلْنَاهُ أَفَأَنْتُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ

Meal (IK): İşte bu da Bizim indirdiğimiz mübarek bir zikirdir. Yoksa siz onu inkar mı ediyorsunuz?

### [Enbiya 21:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:60.md) — يَذْكُرُهُمْ

قَالُوا سَمِعْنَا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ

Meal (IK): Dediler ki: Kendisine İbrahim denilen bir gencin bunları diline doladığını duymuştuk.

### [Enbiya 21:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:84.md) — وَذِكْرَى

فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَذِكْرَى لِلْعَابِدِينَ

Meal (IK): Biz de onun duasını kabul etmiş ve uğradığı sıkıntıyı kaldırmıştık. Katımızdan bir rahmet ve kulluk edenlere bir hatıra olmak üzere, ona hem ailesini, hem de bir katını vermiştik.

### [Enbiya 21:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/21:105.md) — الذِّكْرِ

وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Zikir’den sonra Zebur’da da yazdık ki: Yeryüzüne ancak salih kullarım varis olur.

### [Hac 22:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/22:28.md) — وَيَذْكُرُوا

لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ

Meal (IK): Ta ki kendileri için faydalara şahid olsunlar ve Allah’ın onlara rızık olarak verdiği hayvanları belli günlerde kurban ederken O’nun adını ansınlar. Siz de bunlardan yeyin. Çaresiz kalmış yoksulu da doyurun.

### [Hac 22:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/22:34.md) — لِيَذْكُرُوا

وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ

Meal (IK): Biz; her ümmet için kurban kesmeyi meşru kıldık ki Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği hayvanların üzerine O’nun adını ansınlar. Sizin tanrınız, bir tek tanrıdır. O’na teslim olun. Sen mütevazı olanları müjdele.

### [Hac 22:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/22:35.md) — ذُكِرَ

الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah anıldığı zaman kalbleri titrer. Başlarına gelenlere sabr eder, namaz kılar ve kendilerine verdiğimiz rızıktan infak ederler.

### [Hac 22:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/22:36.md) — فَاذْكُرُوا

وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Biz, kurbanlık develeri de sizin için Allah’ın nişanelerinden kıldık. Onlarda sizin için hayır vardır. Ön ayakları bağlı halde keserken üzerlerine Allah’ın adını anın. Kesilince onlardan yeyin. İsteyene de, istemeyene de verin. Şükredersiniz diye, onları böylece sizin emrinize müsahhar kıldık.

### [Hac 22:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/22:40.md) — يُذْكَرُ

الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ

Meal (IK): Onlar ki; haksız yere ve sadece: Rabbımız Allah’tır dedikleri için yurtlarından çıkarılmışlardır. Şüphesiz ki Allah; insanların bir kısmını diğerleriyle bertaraf etmeseydi; manastırlar, kiliseler, havralar ve içinde Allah’ın adı çok anılan mescidler yıkılır giderdi. Allah; kendisine yardım edenlere elbette yardım eder. Şüphesiz ki Allah; Kavi’dir, Aziz’dir.

### [Müminun 23:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/23:71.md) — بِذِكْرِهِمْ · ذِكْرِهِمْ

وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ بَلْ أَتَيْنَاهُمْ بِذِكْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Şayet hak, onların heveslerine uysaydı; gökler, yer ve onlarda bulunanlar muhakkak bozulup giderdi. Hayır, Biz onlara kendi zikirlerini getirdik. Ama onlar zikirlerinden yüz çeviriyorlar.

### [Müminun 23:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/23:85.md) — تَذَكَّرُونَ

سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Allah’ındır, diyecekler. Öyleyse ibret almaz mısınız? de.

### [Müminun 23:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/23:110.md) — ذِكْرِي

فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتَّى أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي وَكُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ

Meal (IK): Siz ise, onları alaya alıyordunuz. Öyle ki size Benim zikrimi unutturdular. Ve siz, onlara hep gülüyordunuz.

### [Nur 24:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/24:1.md) — تَذَكَّرُونَ

سُورَةٌ أَنْزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا وَأَنْزَلْنَا فِيهَا آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Bir sure. Onu indirdik ve farz kıldık. Onda apaçık ayetler indirdik ki düşünüp öğüt alasınız.

### [Nur 24:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/24:27.md) — تَذَكَّرُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; evlerinizden başka evlere, sahibleriyle alışkanlık kurup selam vermeden girmeyin. Bu, sizin için daha hayırlıdır. Olur ki iyice düşünürsünüz.

### [Nur 24:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/24:36.md) — وَيُذْكَرَ

فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ

Meal (IK): O evlerde ki; Allah, onların yüceltilmesine ve içlerinde kendisinin adının anılmasına izin vermiştir. Onlar da sabah akşam O’nu tesbih ederler.

### [Nur 24:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/24:37.md) — ذِكْرِ

رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ

Meal (IK): Öyle erler ki; ne ticaret, ne alış-veriş onları Allah’ı zikretmekten, namaz kılmaktan ve zekat vermekten alıkoymaz. Onlar gönüllerin ve gözlerin döneceği günden korkarlar.

### [Furkan 25:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/25:18.md) — الذِّكْرَ

قَالُوا سُبْحَانَكَ مَا كَانَ يَنْبَغِي لَنَا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَاءَ وَلَكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ وَكَانُوا قَوْمًا بُورًا

Meal (IK): Onlar da derler ki: Tenzih ederiz, Seni bırakır da başka dostlar edinmek bize yaraşmaz. Ama Sen, onlara ve babalarına nimetler verdin de, Seni anmayı unuttular ve helaki hak eden bir kavim oldular.

### [Furkan 25:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/25:29.md) — الذِّكْرِ

لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنِي وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِلْإِنْسَانِ خَذُولًا

Meal (IK): Andolsun ki; bana gelen zikirden beni, o saptırdı. Şeytan; insanı yapayalnız ve yardımsız bırakandır.

### [Furkan 25:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/25:50.md) — لِيَذَّكَّرُوا

وَلَقَدْ صَرَّفْنَاهُ بَيْنَهُمْ لِيَذَّكَّرُوا فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; düşünüp ibret alsınlar diye onu aralarında evirip çevirmekteyiz. Buna rağmen insanların çoğu nankörlükte direnmişlerdir.

### [Furkan 25:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/25:62.md) — يَذَّكَّرَ

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يَذَّكَّرَ أَوْ أَرَادَ شُكُورًا

Meal (IK): İbret almak veya şükretmek isteyen kimseler için, gece ile gündüzü bir biri ardınca getiren O’dur.

### [Furkan 25:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/25:73.md) — ذُكِّرُوا

وَالَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْهَا صُمًّا وَعُمْيَانًا

Meal (IK): Onlar ki; kendilerine Rabblarının ayetleri hatırlatıldığı vakit, onlara karşı kör ve sağır davranmazlar.

### [Şuara 26:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/26:5.md) — ذِكْرٍ

وَمَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنَ الرَّحْمَنِ مُحْدَثٍ إِلَّا كَانُوا عَنْهُ مُعْرِضِينَ

Meal (IK): Onlara Rahman’dan bir öğüt geldiğinde, mutlaka ondan yüz çevirirler.

### [Şuara 26:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/26:165.md) — الذُّكْرَانَ

أَتَأْتُونَ الذُّكْرَانَ مِنَ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): İnsanlar arasında erkeklere mi yaklaşıyorsunuz?

### [Şuara 26:209](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/26:209.md) — ذِكْرَى

ذِكْرَى وَمَا كُنَّا ظَالِمِينَ

Meal (IK): Öğüt olarak. Ve Biz, zalimler olmadık

### [Şuara 26:227](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/26:227.md) — وَذَكَرُوا

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ

Meal (IK): Ancak iman etmiş, salih amel işlemiş, Allah’ı çokça zikretmiş ve zulme uğratıldıktan sonra zafer kazananlar müstesnadır. Zulmedenler göreceklerdir nasıl bir yıkılışla yıkılacaklarını.

### [Neml 27:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/27:62.md) — تَذَكَّرُونَ

أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yoksa, kendisine yakardığı zaman bunalmışa karşılık veren ve başındaki sıkıntıyı gideren; sizi yeryüzünün halifeleri kılan mı? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? Ne de kıt düşünüyorsunuz.

### [Kasas 28:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/28:43.md) — يَتَذَكَّرُونَ

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ مِنْ بَعْدِ مَا أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ الْأُولَى بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, önceki nesilleri yok ettikten sonra Musa’ya insanlar için basiretler, hidayet ve rahmet olmak üzere kitabı verdik. Olur ki düşünürler diye.

### [Kasas 28:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/28:46.md) — يَتَذَكَّرُونَ

وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الطُّورِ إِذْ نَادَيْنَا وَلَكِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Biz seslendiğimiz vakit; sen Tur’un yanında da değildin. Fakat sen, kendinden önce onlara uyarıcı gelmeyen bir kavmi uyarman için, Rabbından bir rahmet olarak gönderildin. Olur ki onlar, düşünürler diye.

### [Kasas 28:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/28:51.md) — يَتَذَكَّرُونَ

وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, onlar için sözü birbirine bitiştirdik. Belki düşünürler diye.

### [Ankebut 29:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/29:45.md) — وَلَذِكْرُ

اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ

Meal (IK): Sana kitabtan vahyolunanı oku, namaz kıl. Muhakkak ki namaz, hayasızlıktan ve kötülükten alıkoyar. Allah’ı zikretmek ise muhakkak ki en büyüktür. Ve Allah; yaptıklarınızı bilir.

### [Ankebut 29:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/29:51.md) — وَذِكْرَى

أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ يُتْلَى عَلَيْهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Kendilerine okunan bu kitabı sana indirmiş olmamız onlara yetmiyor mu? Bunda inanan bir kavim için rahmet ve öğüt vardır.

### [Secde 32:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/32:4.md) — تَتَذَكَّرُونَ

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ مَا لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا شَفِيعٍ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları altı günde yaratmış, sonra Arş’a hükmetmiştir. Sizin O’ndan başka bir dostunuz ve şefaatçınız yoktur. Hala düşünmüyor musunuz?

### [Secde 32:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/32:15.md) — ذُكِّرُوا

إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا الَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِهَا خَرُّوا سُجَّدًا وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Ayetlerimize ancak, kendilerine hatırlatıldığı zaman secdeye kapananlar, büyüklük taslamayarak Rabblarını hamd ile tesbih edenler inanırlar.

### [Secde 32:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/32:22.md) — ذُكِّرَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ ثُمَّ أَعْرَضَ عَنْهَا إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ مُنْتَقِمُونَ

Meal (IK): Rabbının ayetleri kendisine hatırlatılıp da onlardan yüz çeviren kimseden daha zalim kim vardır? Muhakkak ki Biz, suçlulardan intikam alıcıyız.

### [Ahzab 33:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/33:9.md) — اذْكُرُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَجُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Hani size ordular gelmişti de Biz, onların üzerine rüzgar ve sizin görmediğiniz ordular göndermiştik. Allah; yaptıklarınızı görendir.

### [Ahzab 33:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/33:21.md) — وَذَكَرَ

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا

Meal (IK): Andolsun ki; sizin için Rasulullah’ta güzel bir örnek vardır. Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah’ı çokça zikredenler için.

### [Ahzab 33:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/33:34.md) — وَاذْكُرْنَ

وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا

Meal (IK): Evinizde okunan Allah’ın ayetlerini ve hikmeti hatırlayın. Muhakkak ki Allah, Latif, Habir olandır.

### [Ahzab 33:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/33:35.md) — وَالذَّاكِرِينَ · وَالذَّاكِرَاتِ

إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Doğrusu müslüman erkeklerle, müslüman kadınlar; mü’min erkeklerle, mü’ min kadınlar; taata devam eden erkeklerle, taata devam eden kadınlar; sadık erkeklerle, sadık kadınlar; sabreden erkeklerle, sabreden kadınlar; huşu’ eden erkeklerle, huşu’eden kadınlar; sadaka veren erkeklerle, sadaka veren kadınlar; oruç tutan erkeklerle, oruç tutan kadınlar; iffetlerini koruyan erkeklerle, iffetlerini koruyan kadınlar; Allah’ı çokça zikreden erkeklerle, çokça zikreden kadınlar; işte onlar için, Allah; mağfiret ve büyük bir mükafat hazırlamıştır.

### [Ahzab 33:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/33:41.md) — اذْكُرُوا · ذِكْرًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ı çokça zikredin.

### [Fatır 35:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/35:3.md) — اذْكُرُوا

يَاأَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Ey insanlar; Allah’ın üzerinizdeki nimetini düşünün. Allah’tan başka gökten ve yerden sizi rızıklandıran bir yaratıcı var mıdır? O’ndan başka ilah yoktur. O halde nasıl çevriliyorsunuz?

### [Fatır 35:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/35:37.md) — يَتَذَكَّرُ · تَذَكَّرَ

وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُمْ مَا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَجَاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ

Meal (IK): Onlar orada bağırışırlar; Rabbımız, bizi çıkar da yapageldiklerimizden farklı olarak salih amel işleyelim. Öğüt alacak kişinin öğüt alacağı kadar bir süre sizi yaşatmadık mı? Ve size uyarıcı da gelmişti. Öyleyse azabı tadın. Zalimler için hiç bir yardımcı yoktur.

### [Yasin 36:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/36:11.md) — الذِّكْرَ

إِنَّمَا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَخَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ

Meal (IK): Sen, ancak zikre ittiba eden ve görmeden Rahman’dan korkanı uyarırsın. Artık ona mağfiret ve yüce mükafatı müjdele.

### [Yasin 36:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/36:19.md) — ذُكِّرْتُمْ

قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Uğursuzluğunuz sizinledir. Size öğüt verildi diye mi? Hayır, siz; çok aşırı giden bir kavimsiniz.

### [Yasin 36:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/36:69.md) — ذِكْرٌ

وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ وَقُرْآنٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Biz, ona şiir öğretmedik. Zaten ona gerekmezdi de. Bu, ancak bir zikirdir. Ve apaçık bir Kur’an’dır.

### [Saffat 37:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/37:3.md) — ذِكْرًا

فَالتَّالِيَاتِ ذِكْرًا

Meal (IK): Zikir okumakta olanlara.

### [Saffat 37:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/37:13.md) — ذُكِّرُوا · يَذْكُرُونَ

وَإِذَا ذُكِّرُوا لَا يَذْكُرُونَ

Meal (IK): Kendilerine öğüt verildiğinde ise öğüt dinlemezler.

### [Saffat 37:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/37:155.md) — تَذَكَّرُونَ

أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Hiç düşünmüyor musunuz?

### [Saffat 37:168](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/37:168.md) — ذِكْرًا

لَوْ أَنَّ عِنْدَنَا ذِكْرًا مِنَ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Öncekilerde olduğu gibi bizde de bir zikir bulunsaydı;

### [Sad 38:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:1.md) — الذِّكْرِ

ص وَالْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ

Meal (IK): Sad. Zikr dolu Kur’an’a yemin olsun.

### [Sad 38:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:8.md) — الذِّكْرُ · ذِكْرِي

أَؤُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنَا بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْ ذِكْرِي بَلْ لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ

Meal (IK): Aramızdan zikir ona mı indirilmiştir? Hayır, onlar zikrimden şüphededirler. Hayır, onlar henüz azabımı tatmamışlardı.

### [Sad 38:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:17.md) — وَاذْكُرْ

اصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَاذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُدَ ذَا الْأَيْدِ إِنَّهُ أَوَّابٌ

Meal (IK): Onların söylediklerine sabret... Ve güçlü kulunuz Davud’u hatırla. Muhakkak ki o, hep Allah’a yönelirdi.

### [Sad 38:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:29.md) — وَلِيَتَذَكَّرَ

كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Ayetlerini düşünsünler ve akıl sahibi olanlar öğüt alsınlar diye, sana mübarek bir kitab indirdik.

### [Sad 38:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:32.md) — ذِكْرِ

فَقَالَ إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَنْ ذِكْرِ رَبِّي حَتَّى تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ

Meal (IK): Demişti ki: Doğrusu ben, Rabbımı zikretmek için mal sevgisine düştüm. Nihayet perdenin arkasına gizlenmişti.

### [Sad 38:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:41.md) — وَاذْكُرْ

وَاذْكُرْ عَبْدَنَا أَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ

Meal (IK): Kulumuz Eyyub’u da hatırla. Hani Rabbına: Doğrusu şeytan bana yorgunluk ve azab verdi, diye seslenmişti.

### [Sad 38:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:43.md) — وَذِكْرَى

وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنَّا وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Katımızdan bir rahmet, akıl sahipleri için de bir öğüt olmak üzere ona, ailesini ve onlarla birlikte olanların bir mislini lutfettik.

### [Sad 38:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:45.md) — وَاذْكُرْ

وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ

Meal (IK): Kuvvetli ve basiretli kullarımız; İbrahim, İshak ve Ya’kub’u da hatırla.

### [Sad 38:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:46.md) — ذِكْرَى

إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ

Meal (IK): Doğrusu Biz, onları ahiret yurdunu samimiyetle düşünen kimseler kıldık.

### [Sad 38:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:48.md) — وَاذْكُرْ

وَاذْكُرْ إِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَذَا الْكِفْلِ وَكُلٌّ مِنَ الْأَخْيَارِ

Meal (IK): İsmail’i, El-Yesa’ı ve Zülkifl’i de hatırla. Hepsi de iyilerdendir.

### [Sad 38:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:49.md) — ذِكْرٌ

هَذَا ذِكْرٌ وَإِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ

Meal (IK): Bu bir zikirdir. Ve muhakkak ki muttakiler için güzel bir sonuç vardır.

### [Sad 38:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/38:87.md) — ذِكْرٌ

إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): Bu, ancak alemler için bir zikirdir.

### [Zümer 39:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/39:9.md) — يَتَذَكَّرُ

أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Yoksa o, geceleyin secde ederek, kıyamda durarak itaat eden, ahiretten korkan ve Rabbının rahmetini dileyen kimse gibi midir? De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri öğüt alıp düşünür.

### [Zümer 39:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/39:21.md) — لَذِكْرَى

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي الْأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطَامًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Görmez misin ki; gerçekten Allah, gökten bir su indirip onu yerdeki kaynaklara yerleştirmiş, sonra da onunla türlü türlü ekinler çıkarmaktadır. Sonra onları kurutur ve sen, onları sararmış görürsün. Sonra da onu çörçöp haline çevirir. Muhakkak ki bunlarda, akıl sahipleri için ibret vardır.

### [Zümer 39:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/39:22.md) — ذِكْرِ

أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Allah, kimin göğsünü İslam’a açmışsa; artık o, Rabbından bir nur üzeredir. Allah’ın zikrinden kalbleri katılaşmış olanların vay haline. İşte onlar, apaçık bir sapıklık içindedirler.

### [Zümer 39:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/39:23.md) — ذِكْرِ

اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Allah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.

### [Zümer 39:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/39:27.md) — يَتَذَكَّرُونَ

وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, bu Kur’an’da insanlara her çeşit misali verdik. Belki öğüt alırlar.

### [Zümer 39:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/39:45.md) — ذُكِرَ

وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

Meal (IK): Allah, tek başına anıldığı zaman; ahirete inanmayanların kalbleri tiksinir. Ama O’ndan başkaları anıldığı vakit hemen yüzleri güler.

### [Mü'min 40:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/40:13.md) — يَتَذَكَّرُ

هُوَ الَّذِي يُرِيكُمْ آيَاتِهِ وَيُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ رِزْقًا وَمَا يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَنْ يُنِيبُ

Meal (IK): Size ayetlerini gösteren ve sizin için gökten rızık indiren O’dur. O’na yönelenden başkası ibret almaz.

### [Mü'min 40:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/40:40.md) — ذَكَرٍ

مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Kim, bir kötülük işlerse; ancak onun benzerleriyle ceza görür. Kadın veya erkek her kim de inanarak salih amel işlerse; işte onlar, cennete girerler ve orada hesapsız şekilde rızıklanırlar.

### [Mü'min 40:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/40:44.md) — فَسَتَذْكُرُونَ

فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): Size söylediğimi hatırlayacaksınız. Ben, işimi Allah’a bırakıyorum. Muhakkak ki Allah; kulları görendir.

### [Mü'min 40:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/40:54.md) — وَذِكْرَى

هُدًى وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Ki o; akıl sahipleri için hidayet ve öğüttür.

### [Mü'min 40:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/40:58.md) — تَتَذَكَّرُونَ

وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَلَا الْمُسِيءُ قَلِيلًا مَا تَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Körle gören, inanıp salih amel işleyenlerle kötülük yapan bir değildir. Ne de az düşünüyorsunuz.

### [Fussilet 41:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/41:41.md) — بِالذِّكْرِ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جَاءَهُمْ وَإِنَّهُ لَكِتَابٌ عَزِيزٌ

Meal (IK): Kendilerine zikir gelince; onlar onu inkar etmişlerdir. Halbuki o, aziz bir kitabdır.

### [Şura 42:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/42:49.md) — الذُّكُورَ

لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ يَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ إِنَاثًا وَيَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ الذُّكُورَ

Meal (IK): Göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır. Dilediğini yaratır. Dilediğine dişiler bağışlar, dilediğine ne erkekler bağışlar.

### [Şura 42:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/42:50.md) — ذُكْرَانًا

أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

Meal (IK): Veya hem dişi, hem erkek olmak üzere çift verir. Dilediğini de kısır bırakır. Muhakkak ki O; Alim’dir, Kadir’dir.

### [Zuhruf 43:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/43:5.md) — الذِّكْرَ

أَفَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحًا أَنْ كُنْتُمْ قَوْمًا مُسْرِفِينَ

Meal (IK): Haddi aşan bir kavimsiniz diye, sizi o Kur’an’la uyarmaktan vaz mı geçelim?

### [Zuhruf 43:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/ayet/43:13.md) — تَذْكُرُوا

لِتَسْتَوُوا عَلَى ظُهُورِهِ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَتَقُولُوا سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ

Meal (IK): Ta ki bunların üzerine oturunca, Rabbınızın nimetini anarak: Bunları bize müsahhar kılan ne yücedir, yoksa biz bunlara güç yetiremezdik, diyesiniz.

### Diğer ayetler (64)

- Zuhruf: 43:36 · 43:44
- Duhan: 44:13 · 44:58
- Casiye: 45:23
- Ahkaf: 46:21
- Muhammed: 47:18 · 47:20
- Hucurat: 49:13
- Kaf: 50:8 · 50:37 · 50:45
- Zariyat: 51:49 · 51:55
- Tur: 52:29
- Necm: 53:21 · 53:29 · 53:45
- Kamer: 54:15 · 54:17 · 54:22 · 54:25 · 54:32 · 54:40 · 54:51
- Vakıa: 56:62 · 56:73
- Hadid: 57:16
- Mücadele: 58:19
- Cuma: 62:9 · 62:10
- Münafikun: 63:9
- Talak: 65:10
- Kalem: 68:51 · 68:52
- Hakka: 69:12 · 69:42 · 69:48
- Cin: 72:17
- Müzzemmil: 73:8 · 73:19
- Müddessir: 74:31 · 74:49 · 74:54 · 74:55 · 74:56
- Kıyamet: 75:39
- İnsan: 76:1 · 76:25 · 76:29
- Mürselat: 77:5
- Naziat: 79:35 · 79:43
- Abese: 80:4 · 80:11 · 80:12
- Tekvir: 81:27
- Ala: 87:9 · 87:10 · 87:15
- Gaşiye: 88:21
- Fecr: 89:23
- Leyl: 92:3
- İnşirah: 94:4

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır. Sonraları çelik denmiştir. Yumuşak demire ünsa denir. Bellek tekrar eskiyi hatırlama olduğundan yayın tekrar eski yerine gelmesine benzetilerek zakire denmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والذال والراء معهما
ذ ك ر مستعمل فقط ذكر: الذِّكْرُ: الحفظ للشيء تذكره، وهو مني على ذكر. والذِّكرُ: جري الشيء على لسانك، تقول جرى منه ذِكر.
والذِّكْر: الشرف والصوت، قال الله عز وجل: "وإنه لَذِكْرٌ لك ولقومك" والذِّكْرُ: الكتاب الذي فيه تفصيل الدين. وكل كتاب للأنبياء: ذِكرٌ.
والِّكْرُ: الصلاة، والدعاء، والثناء. والأنبياء إذا حزبهم أمر فزعوا إلى ذكر الله، أي: الصلاة.
وذِكرُ الحق: الصك وجمعه: ذكور حقوق، يقال: ذكور حق.
والذِّكَرَى: اسم للتذكير، والتذكير مجاوز.
والذَّكَرُ معروف، وجمعه: الذكرة، ومن أجله سمي ما إليه: المذاكير. والمذاكير: سرة الرجل، لا يفرد، وإن أفرد فَمُذَكَّر مثل مقدم ومقاديم.
والذُّكُورةُ: والذُّكور، والذُّكران، جمع الذَّكَر، وهو خلاف الأنثى. ومن الدواب: الذُّكُورة.
والذَّكَر من الحديد: أيبسه وأشده، وبه سمي السيف مُذَكْراً، وبه يُذَكَّرُ القدوم، والفأس ونحوه.
وامرأة مُذَكَّرة، وناقة مذكرة، إذا كانت في خلقة الذَّكَر، أو شبيهه في شمائلها.
وأذْكَرتِ الناقة والمرأة، إذا ولدت ذَكَراً. وامرأة مِذْكار، إذا أكثرت من ولاد الذُّكُور. ويقال للحبلى في الدعاء: أيسرت وأَذْكَرَتْ، أي: يسر عليها وولدت ذكراً.
والاستذكار: الدراسة للحفظ.
والتَّذَكُّر: طالب ما قد فات.

##### Türkçe

الكاف والذال والراء معهما

ذ ك ر yalnızca استعمال edilmiş: **ذَكَرَ**: **الذِّكْرُ**: bir şeyi, onu hatırlayarak muhafaza etmektir; “o, benden bir **ذِكْر** üzeredir” (denir). Ve **الذِّكْرُ**: bir şeyin dilin üzerinde akıp gitmesidir; “ondan bir **ذِكْر** aktı” dersin.

Ve **الذِّكْر**: şeref ve sestir; Allah عز وجل dedi ki: “وإنه لَذِكْرٌ لك ولقومك”. Ve **الذِّكْرُ**: içinde dinin tafsilinin bulunduğu kitaptır. Peygamberler için her kitap: **ذِكْرٌ**dür.

Ve **الِّكْرُ**: namaz, dua ve senadır. Peygamberler bir iş kendilerini sıkıştırdığında Allah’ın **ذِكْر**ine sığınırlardı; yani: namaz.

Ve **ذِكرُ الحق**: senettir; çoğulu: **ذكور حقوق**; “**ذكور حق**” denir.

Ve **الذِّكَرَى**: hatırlatmanın adıdır; ve hatırlatma aşandır.

Ve **الذَّكَرُ** bilinen (şey)dir; çoğulu: **الذكرة**; onun sebebiyle ona ait olana **المذاكير** adı verilmiştir. Ve **المذاكير**: erkeğin göbeğidir; tekil yapılmaz; eğer tekil yapılırsa **مُذَكَّر** (olur); **مقدم** ve **مقاديم** gibi.

Ve **الذُّكُورةُ**: ve **الذُّكور** ve **الذُّكران**; **الذَّكَر**’in çoğuludur; o, dişinin zıddıdır. Ve hayvanlardan: **الذُّكُورة**.

Ve demirden **الذَّكَر**: onun en kurusu ve en sertidir; bununla kılıca **مُذَكْراً** adı verilmiştir; ve bununla **القدوم** ve balta ve benzeri **يُذَكَّرُ**.

Ve **امرأة مُذَكَّرة** ve **ناقة مذكرة**: eğer **الذَّكَر**in yaratılışında ise, yahut huylarında onun benzeri ise.

Ve deve ve kadın **أذْكَرتِ**: eğer **ذَكَراً** doğurduysa. Ve **امرأة مِذْكار**: eğer **الذُّكُور** doğurmaktan çokça yaptıysa. Ve hamileye duada şöyle denir: “**أيسرت وأَذْكَرَتْ**”; yani: ona kolaylaştırıldı ve bir erkek doğurdu.

Ve **الاستذكار**: ezber için ders çalışmadır.

Ve **التَّذَكُّر**: geçmiş olanı talep edendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الذَكَرُ: خلاف الأُنْثى. والجمع ذُكورٌ، وذُكْرانٌ، وذِكارَةٌ أيضاً. والذَكَرُ: العَوْفُ، والجمع المَذاكيرُ على غير قياس، كأنَّهم فرَّقوا بَيْنَ الذَكَرِ الذي هو الفَحْلَ وبين الذَكَرِ الذي هو العضْو، في الجمع. والذَكَرُ من الحديد: خلاف الأنيثِ. وذُكورُ البَقْلِ: ما غَلُظَ منه، وإلى المرارة هو. وسيف ذَكَرٌ ومُذَكَّرٌ، أي ذو ماءٍ. قال أبو عُبيد: هي سُبوفٌ شَفَراتُها حَديدٌ ذَكَرٌ، ومُتونُها أَنيثٌ. والمُذَكَّرَة: الناقة التي تشبه الجَمَلَ في الخَلْقِ والخُلُقِ. ويقال: ذهبت ذُكْرَةُ السَيْفِ وذُكْرَةُ الرجل: أي حِدَّتُهُما. وسيف ذو ذُكْرٍ، أي صارم. ورجل ذِكِّيرٌ: جيّد الذِكْرِ والحِفْظِ. والتذكير: خلاف التأنيث. والذِكْرُ والذِكْرى، بالكسر: خلاف النِسْيانِ. وكذلك الذُكْرَةُ، وقال كعب بن زُهير:
أنَّى أَلَمَّ بِكَ الخَيالُ يَطـيفُومَطافُهُ لك ذُكْرَةُ وشُفوفُ
والذِكرى مِثْلُهُ. تقول: ذَكَرْتُهُ ذِكْرى، غَير مُجْراةٍ. وقولهم: اجْعَلْهُ منكَ على ذُكْرٍ وذِكْرٍ، بمعنىً. والذِكْرُ: الصيتُ والثَناءُ. وقوله تعالى: "ص. والقرآنِ ذي الذِكْرِ" أي ذي الشَرَف. ويقال أيضاً: كم الذِكْرَةُ من وَلَدِكَ? أي الذُكورُ. وذَكَرْتُ الشيءَ بعد النِسْيانِ، وذَكَرْتُهُ بلساني وبقلبي، وتذكَّرْتُهُ. وأَذْكَرْتُهُ غيري وذَكَّرته، بمعنىً. قال الله تعالى: "واذَّكَرَ بَعْدَ أُمِّةٍ"، أي ذكره بعد نسيانٍ، وأصله اذْتَكَرَ فأُدْغِمَ. والتَذْكِرَةُ: ما تُسْتَذْكَرُ به الحاجَةُ. وأَذْكَرَتِ المرأةُ فهي مُذْكِرٌ، إذا وَلَدَتْ ذَكَراً. والمِذْكارُ: التي من عادتها أن تَلِدَ الذُكورَ.

##### Türkçe

**الذَكَرُ**: **الأُنْثى**’nın zıddı. Çoğulu **ذُكورٌ** ve **ذُكْرانٌ** ve ayrıca **ذِكارَةٌ**’dır. Ve **الذَكَرُ**: **العَوْفُ**’tur; çoğulu **المَذاكيرُ** kıyasa aykırı olarak (gelir); sanki cem‘de, **الفَحْلَ** olan **الذَكَرِ** ile uzuv olan **الذَكَرِ** arasında ayırım yapmışlardır. Ve demirden **الذَكَرُ**: **الأنيثِ**’in zıddıdır. Ve **ذُكورُ البَقْلِ**: ondan kalınlaşmış olan şeydir; acılığa doğru olan odur. Ve **ذَكَرٌ** ve **مُذَكَّرٌ** kılıç: yani suyu olan (kılıç). Ebû ʿUbeyd dedi: O, ağızları **حَديدٌ ذَكَرٌ** olan, sırtları **أَنيثٌ** olan **سُبوفٌ**’dur. Ve **المُذَكَّرَة**: yaratılışta ve huyda deveye benzeyen dişi devedir. Ve denir: **ذُكْرَةُ السَيْفِ** ve **ذُكْرَةُ الرجل** gitti; yani ikisinin de keskinliği. Ve **ذُكْرٍ** sahibi kılıç: yani keskin. Ve **ذِكِّيرٌ** adam: **الذِكْرِ** ve **الحِفْظِ**’ı iyi olan. Ve **التذكير**: **التأنيث**’in zıddıdır. Ve **الذِكْرُ** ve **الذِكْرى** (kesre ile): **النِسْيانِ**’ın zıddıdır. Aynı şekilde **الذُكْرَةُ**; Kaʿb b. Zuhayr dedi ki:
أنَّى أَلَمَّ بِكَ الخَيالُ يَطـيفُ
ومَطافُهُ لك **ذُكْرَةُ** وشُفوفُ

Ve **الذِكرى** onun gibidir. Dersin ki: Onu **ذِكْرى** olarak andım; i‘râb almayan (gayr-i mu‘rab). Ve onların sözü: Onu senden **ذُكْرٍ** ve **ذِكْرٍ** üzere kıl; aynı anlamda. Ve **الذِكْرُ**: şöhret ve övgüdür. Ve Yüce Allah’ın sözü: "**ص. والقرآنِ ذي الذِكْرِ**" yani şeref sahibi. Ve ayrıca denir: Senin çocuğundan **الذِكْرَةُ** ne kadardır? yani erkekler. Ve şeyi unutmadan sonra andım; onu dilimle ve kalbimle andım; ve onu hatırladım. Ve başkasına onu andırttım ve ona hatırlattım; aynı anlamda. Allah dedi ki: "**واذَّكَرَ بَعْدَ أُمِّةٍ**"; yani onu bir unutmadan sonra andı; aslı **اذْتَكَرَ** idi de idğam edildi. Ve **التَذْكِرَةُ**: ihtiyaç kendisiyle hatırlanan şeydir. Ve kadın **أَذْكَرَتِ**; o hâlde o **مُذْكِرٌ**’dir; erkek doğurduğu zaman. Ve **المِذْكارُ**: âdeti erkek doğurmak olan (dişi).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ذ ر
ذكر
استعمل من وجوهه : ذكر .
ذكر : ( الحراني ) ، عن ابن السكيت : عن أبي عبيدة : يقال : ما زالَ ذاك مِنِّي على ذِكْر وذُكْرٍ .
وقال الفراء : الذِّكْرُ : ما ذكرْتَه بلسانك وأظهرْتَه .
قال : والذُّكْرُ بالقلب .
يقال : ما زالَ منِّي عَلَى ذُكْرٍ أي لم أَنْسَه .
وقال الليث : الذِّكْرُ : الحفظُ للشيء تَذكُرُه ، والذِّكْرُ : جَرْيُ الشيءِ على لسانك .
قال : والذِّكْرُ : ذِكر الشرف ، والصوتُ قال الله تعالى : ( مُّسْتَقِيمٍ وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَّكَ وَلِقَوْمِكَ وَسَوْفَ تُسْئَلُونَ ) ( الزخرف : 44 ) والذِّكْر : الكتابُ الذي فيه تفصيل الدِّين ، وكلُّ كتابٍ من كُتبِ الأنبياء عليهم السلام ذِكْرٌ ، والذِّكْرُ : الصلاة لله تعالى ، والدعاءُ والثناءُ .
وفي الحديث : ( كانت الأنبياء عليهم السلام إِذا حَزَبَهم أمرٌ فزِعوا إلى الذِّكر أي إلى الصلاة يقومون فيُصلونَ ، وذكر الحقِّ هو الصَّكُّ وجمعُه : ذكور حقوقٍ ) .
ويُقال : ذُكورُ حقَ ، والذِّكْرى : اسم للتذكِرة .
وقال أبو العباس : الذكْرُ : الصَّلاةُ ، والذكْرُ قراءة القرآن ، والذِّكْرُ : التسبيحُ ، والذِّكر : الدعاء ، والذكرُ : الشُّكْرُ ، والذَّكْرُ : الطاعة .
قال : ومعنى قوله جل وعز : ( الْفَحْشَآءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ ) ( العنكبوت : 45 ) فيه وجهان :
أحدهما : أن ذِكْرَ الله إذا ذَكَره العبدُ خير للعبد مِن ذكر العبد للعبد .
والوجه الآخر : أن ذكرَ الله يَنْهى عن الفحشاء والمنكر أكبرَ مما تنهى الصلاة .
وقول الله تعالى : ( سَمِعْنَا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ ) ( الأنبياء : 60 ) .
قال الفراء فيه ، وفي قوله تعالى : ( أَهَاذَا الَّذِى يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ ) ( الأنبياء : 36 ) .
قال : يريد : يِعيب آلهتكم .
قال : وأنت قائلٌ للرجل : لئن ذكَرْتني لتَندَمنّ ، وأتت تريدُ : بسوءٍ فيجوز ذلك .
قال عنترة :
لا تَذْكُرِي فَرَسي ومَا أَطْعَمْتُه
فَيَكونَ جِلْدُكِ مِثلَ جِلْدِ الأجْربَ
أي لا تعيبي مُهري ، فجعل الذِّكْرَ عيباً .
 ( قلت ) : وقد أنكر بعضُهم أن يكون الذِّكْرُ عيباً .
وقال أبو الهيثم في قول عنترة :
لا تَذْكُرِي فَرَسي . . .
معناه : لا تُولَعِي بذكره ، وذِكْرِ إِيثارِي إِياه باللَّبنِ على العيال .
وقال الزجاج نحواً من قول الفراء .
وقال : يقال : فلانٌ يذكُر الناسَ أي يغتابُهم ويذكر عيوبَهم ، وفلانٌ يذكُر اللَّهَ أي يصِفه بالعظمة ويُثني عليه ويوحِّدُه ، وإنما يحدف مع الذِّكر ما عُقِل معناه .
وقال الليث : الذَّكَرُ : معروف وجمعُه : الذِّكَرَة ، ومن أجله يسمى ما يليه المَذَاكِيرُ ، ولا يفرَدُ ، وإنْ أُفرِدَ فَمُذْكِرٌ ، مِثل : مُقْدِم ومقاديم .
والذَّكَرُ : خلاف الأنثى ، ويجمع الذُّكُورَ ، والذُّكُورَةَ ، والذِّكارَةَ ، والذُّكْرَان .
وقال : الذَّكَرُ من الحديد : أَيبسهُ وأشدُّه ، ولذلك سُمِّيَ السيفُ مُذَكّراً ويذكَّرُ به القَدُومُ والفأسُ ونحوه أعْنِي بالذَّكَرِ من الحديد ، وامرأةٌ مُذَكَّرَةٌ ، وناقةٌ مُذَكَّرةٌ إذا كانت تُشْبِه في خِلقتها الذكَرَ أو في شمائلها الرجلَ أَعْنِي المرأة .
ويقال للمرأة إِذا ولدت ذَكَراً قد أَذَكَرَت فهي مُذْكِرٌ ، فإذا كان من عادتها أن تَلِدَ الذُّكورَ فهي مِذْكارٌ ، والرجلُ أيضاً مِذْكارٌ .
ويقال للحُبْلَى ، على الدعاءِ : أيْسَرْتِ وأَذْكَرْتِ .
والاستذكارُ : الدِّراسَةُ للحفظ ، والتَّذَكُّرُ ، تذكُّرُ ما أُنْسِيتَهُ .
وقال كعب :
وعرفتُ أنِّي مُصْبِحٌ بمَضِيعَةٍ
غَبْرَاءَ تعزِفُ جِنُّها مِذْكارِ
وقال الأصمعي : فَلاَةٌ مِذْكار : ذاتُ أهوالٍ ، وقال مَرَّةً : لا يسلكها إلا الذَّكَرُ من الرِّجال ، ويومٌ مُذَكّر إذا وُصِفَ بالشدةِ والصعوبة وكثرة القتل . وقال لبيد :
فإِن كنتِ تَنْعَيْنَ الكرامَ فأَعْوِلِي
أبا حازمٍ في كلِّ يوم مُذكَّرِ
وطريقٌ مُذْكِرٌ : مَخُوفٌ صعبٌ ، وفلاة مُذْكِرٌ : تُنبت ذكورَ البُقول ، وذُكُورُه : ما خشُنَ منه وغَلُطَ ، وأَحْرَارُ البُقُول : ما رقَّ منه وطال ، وداهيةٌ مُذكِرٌ : شديدة .
وقال الجعدي :
وداهيةٍ عمياءَ صمَّاء مُذكِرِ
تَدُرُّ بِسَمَ في دَمٍ يتحلَّب
ورجلٌ ذَكَر إذا كان قويّاً شجاعاً أَنِفاً أَبِيّاً ، ومَطر ذكرٌ : شديدٌ وابلٌ .
قال الفرزدق :
فَرُبَّ ربيعٍ بالبلاليقِ قد رعتْ
بِمُسْتَنِّ أَغْيَاثٍ بُعَاقٍ ذكورها
وقول ذَكَرٌ : صُلْبٌ مَتِينٌ ، وشِعْر ذكَرٌ : فَحْلٌ .
 ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : المُذَكَّرَةُ وهي سيوف شَفَراتُها حديد ذكَرٌ ، ومُتونها : أَنيثٌ ، يقولُ الناس إنها من عمل الجن .
( أبو زيد ) : ذهبتْ ذُكْرَةُ السَّيْفِ والرجلِ ، أي حدته .
وقال الفراء : يكون الذِّكْرَى بمعنى الذِّكْر ، ويكون بمعنى التَّذكير في قوله : ( ) وَالاَبْصَارِ إِنَّآ أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ ) ( ص : 46 ) .

##### Türkçe

ك ذ ر
**ذكر**
Kökünün vecihlerinden kullanılmıştır: **ذكر**.

**ذكر**: (el-Ḥarrânî), İbn es-Sikkît’ten, Ebû ʿUbeyde’den: Denir ki: “Benden o, hâlâ **ذِكْر** ve **ذُكْر** üzeredir.”
Ve el-Ferrâ dedi: **الذِّكْرُ**: dilinle andığın ve onu açığa vurduğun şeydir.
Dedi: ve **الذُّكْرُ** kalp iledir.
Denir ki: “Benden hâlâ **ذُكْر** üzeredir” yani onu unutmadım.
Ve el-Leys dedi: **الذِّكْرُ**: bir şeyi, onu hatırladığın (andığın) şekilde muhafaza etmektir; ve **الذِّكْرُ**: şeyin dilin üzerinde cereyan etmesidir.
Dedi: ve **الذِّكْرُ**: şerefin zikri ve sestir. Allah Teâlâ dedi ki: ( **مُّسْتَقِيمٍ وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَّكَ وَلِقَوْمِكَ وَسَوْفَ تُسْئَلُونَ** ) (ez-Zuḫruf: 44). Ve **الذِّكْر**: içinde dinin tafsili bulunan kitaptır; peygamberlerin kitaplarından her kitap—aleyhimüsselâm—**ذِكْر**dür. Ve **الذِّكْرُ**: Allah Teâlâ için namazdır; ve dua ve senadır.
Ve hadiste: “Peygamberler—aleyhimüsselâm—bir iş onları sıkıştırdığında **الذِّكر**e, yani namaza, korkuyla yönelirlerdi; kalkarlar, namaz kılarlardı. Ve hakkın **ذكر**i, senettir; cem‘i: **ذكور حقوقٍ**.”
Ve denir: **ذُكورُ حقَ**. Ve **الذِّكْرى**: **التذكِرة** için bir isimdir.
Ebû’l-ʿAbbâs dedi: **الذكْرُ**: namazdır; ve **الذكْرُ** Kur’ân okumadır; ve **الذِّكْرُ**: tesbihtir; ve **الذِّكر**: duadır; ve **الذكرُ**: şükürdür; ve **الذَّكْرُ**: itaattir.
Dedi: Aziz ve Celîl olanın şu sözü: ( **الْفَحْشَآءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ** ) (el-ʿAnkebût: 45) onda iki vecih vardır:
Birincisi: kul Allah’ı zikrettiğinde Allah’ın zikri, kul için, kulun kulu zikrinden daha hayırlıdır.
Diğer vecih: Allah’ın zikri, fuhşiyattan ve münkerden, namazın nehyettiğinden daha büyük bir şekilde nehyeder.
Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ( **سَمِعْنَا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ** ) (el-Enbiyâ: 60).
El-Ferrâ onda ve Allah Teâlâ’nın şu sözünde dedi: ( **أَهَاذَا الَّذِى يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ** ) (el-Enbiyâ: 36).
Dedi: “İlahlarınızı ayıplıyor” demek ister.
Dedi: ve sen adama şöyle dersin: “Eğer beni **ذكَرْت** edersen mutlaka pişman olacaksın”; sen “kötülükle”yi kast ediyorsun; bu câiz olur.
ʿAntere dedi:
لا تَذْكُرِي فَرَسي ومَا أَطْعَمْتُه
فَيَكونَ جِلْدُكِ مِثلَ جِلْدِ الأجْربَ
Yani: tayımı ayıplama; böylece **الذِّكْر**ü ayıp kıldı.
( Dedim ): Bazıları **الذِّكْرُ**ün ayıp olmasını inkâr etmiştir.
Ebû’l-Heysem, ʿAntere’nin şu sözünde dedi:
لا تَذْكُرِي فَرَسي . . .
Manası: onu anmaya, ve benim onu aileye karşı süte tercih edişimi anmaya düşkün olma.
Ez-Zeccâc, el-Ferrâ’nın sözüne benzer bir şey söyledi.
Ve dedi: denir ki: falan kimse insanları **يذكُر** eder, yani onları gıybet eder ve ayıplarını anar; ve falan kimse Allah’ı **يذكُر** eder, yani O’nu azametle niteler, O’na sena eder ve O’nu birler. Ancak **الذِّكر** ile birlikte, manası akledilmiş olan şey hazfedilir.
El-Leys dedi: **الذَّكَرُ**: bilinen (şey)dir; cem‘i: **الذِّكَرَة**. Bundan dolayı, ona bitişik olana **المَذَاكِيرُ** denir; tekil yapılmaz; eğer tekil yapılırsa **مُذْكِرٌ**dür; **مُقْدِم** ve **مقاديم** gibi.
Ve **الذَّكَرُ**: dişinin zıddıdır; **الذُّكُورَ** ve **الذُّكُورَةَ** ve **الذِّكارَةَ** ve **الذُّكْرَان** olarak cem‘ edilir.
Ve dedi: demirden **الذَّكَرُ**: onun en kuru ve en sert olanıdır; bundan dolayı kılıca **مُذَكّراً** denildi; ve onunla **القَدُومُ** ve balta ve benzeri, yani demirden **الذَّكَر** kastedilerek, **يذكَّرُ** edilir. Ve **امرأةٌ مُذَكَّرَةٌ** ve **ناقةٌ مُذَكَّرةٌ**: yaratılışında erkeğe, yahut huylarında erkeğe benzediği zaman—kadın kastedilerek.
Ve kadına, erkek doğurduğunda: **قد أَذَكَرَت** denir; o da **مُذْكِرٌ**dür. Eğer âdeti erkekler doğurmak ise o **مِذْكارٌ**dur; erkek de **مِذْكارٌ**dur.
Ve hamileye, dua olarak: **أيْسَرْتِ وأَذْكَرْتِ** denir.
Ve **الاستذكارُ**: ezber için ders çalışmadır; ve **التَّذَكُّرُ**: sana unutturulmuş olanı hatırlamandır.
Kaʿb dedi:
وعرفتُ أنِّي مُصْبِحٌ بمَضِيعَةٍ
غَبْرَاءَ تعزِفُ جِنُّها مِذْكارِ
El-Asmaʿî dedi: **فَلاَةٌ مِذْكار**: dehşetler sahibi (çöl). Bir defa da dedi: ona ancak erkeklerden **الذَّكَرُ** girer. Ve **يومٌ مُذَكّر**: şiddet, zorluk ve çok öldürme ile vasfedildiğinde. Lebîd dedi:
فإِن كنتِ تَنْعَيْنَ الكرامَ فأَعْوِلِي
أبا حازمٍ في كلِّ يوم مُذكَّرِ
Ve **طريقٌ مُذْكِرٌ**: korkulu, zor. Ve **فلاة مُذْكِرٌ**: otların erkeklerini bitirir; ve onun **ذُكُورُه**: ondan sert ve kalın olan şeydir; ve otların **أَحْرَارُ**ı: ondan ince ve uzun olan şeydir. Ve **داهيةٌ مُذكِرٌ**: şiddetli.
El-Caʿdî dedi:
وداهيةٍ عمياءَ صمَّاء مُذكِرِ
تَدُرُّ بِسَمَ في دَمٍ يتحلَّب
Ve **رجلٌ ذَكَر**: güçlü, cesur, izzetli, baş eğmez olduğunda. Ve **مَطر ذكرٌ**: şiddetli, sağanak.
El-Ferazdak dedi:
فَرُبَّ ربيعٍ بالبلاليقِ قد رعتْ
بِمُسْتَنِّ أَغْيَاثٍ بُعَاقٍ ذكورها
Ve **قول ذَكَرٌ**: katı, sağlam. Ve **شِعْر ذكَرٌ**: aygır (gibi).
( Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den ): **المُذَكَّرَةُ**: o, kılıçlardır; ağızları demir **ذكَرٌ**, sırtları ise **أَنيثٌ**dür; insanlar onun cinlerin işi olduğunu söyler.
( Ebû Zeyd ): **ذهبتْ ذُكْرَةُ السَّيْفِ والرجلِ**: yani keskinliği gitti.
El-Ferrâ dedi: **الذِّكْرَى** bazen **الذِّكْر** manasında olur; bazen de şu sözünde **التَّذكير** manasında olur: ( **وَالاَبْصَارِ إِنَّآ أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ** ) (Ṣâd: 46).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال والكاف وما يثلثهما)
  (ذكا)  الذال والكاف والحرف المعتلّ أصلٌ واحد مطّردٌ منقاس يدلُّ على حِدَّةٍ [في] الشَّيء ونفاذٍ. يقال للشَّمس "ذُكاءُ" لأنَّها تذكو كما تذكو النّار. والصُّبح: ابنُ ذُكاءَ، لأنّه من ضوئها.
  ومن الباب ذكَّيتُ الذَبيحة أُذكّيها، وذكّيت النّار أذكّيها، وذَكَوْتُهَا أذْكُوها. والفَرَس المُذكِّي: الذي يأتي عليه بعد القُروح سنة؛ يقال ذكّى يُذَكِّي. والعرب تقول: "جَرْيُ المذَكِّيِاتِ غِلابٌ"، وغِلاءٌ أيضاً. والذّكاء: ذكاء القلب([1]). قال الشاعر([2]):
يفضّله إذا اجْتَهَدَا عَلَيْهِ *** تمامُ السِّنِّ منه والذّكاءُ([3])  والذّكاء: سُرعة الفِطنة، والفعل منه ذَكِيَ يَذْكَى([4]). ويقال في الحرب والنّار: أَذكَيت أيضاً. والشَّيء الذي تُذْكَى به ذُكْوةٌ.
  (ذكر)  الذال والكاف والراء أصلان، عنهما يتفرَّع كَلِمُ الباب. فالمُذْكِر: التي وَلَدَتْ ذكراً. والمِذْكار: التي تَلِد الذُّكْرانَ عادةً. قال عديّ:
ولَقد عَدَّيْتُ دَوسَرَةً *** كعَلاَةِ القَين مِذْكارَا([5])  والمِذْكار: الأرض تُنْبِت ذُكور العُشْب. والمذَكَّرَة من النُّوق: التي خَلْقها وخُلُقها كخَلْق البعير أو خُلُقه. قال الفرّاء: يقال كَمِ الذِّكَرَةُ مِن ولدك؟ أي الذُّكور. وسيف مذكَّر: ذو ماءٍ. وذُو ذُكْرٍ([6])، أي صارم.
  وذُكور البَقْل: ما غلُظ منه، كالخُزامَى والأُقْحُوانِ. وأحرار البُقول([7]): ما رَقَّ وكرُم. وكان الشَّيبانيّ يقول: الذُّكور إلى المرارَةِ ما هِيَ.
  والأصل الآخر: ذَكَرْتُ الشيء، خلافُ نسِيتُه. ثم حمل عليه الذِّكْر باللِّسان. ويقولون: اجعلْه منك على ذُكْرٍ، بضم الذال، أي لا تَنْسَه. والذِّكر:
العَلاء والشَّرَف. وهو قياس الأصل. ويقال رجلٌ ذَكُِرٌ وذكيرٌ([8])، أي جيِّد الذِّكْر شَهْمٌ.
---------------------------------------------------------------
([1]) في المجمل: "والذكاء حدة القلب".
([2]) هو زهير بن أبي سلمى، كما في اللسان (ذكا). وانظر ديوانه 69 بتفسير ثعلب و 70 بتفسير الشنتمري.
([3]) أي يفضل هذا الحمار على الأتان إذا اجتهد هو والأتان. والضمير في "عليه" عائد إلى "الوعث" في قوله من قبل:
وإن مالا لوعث خاذمته *** بألواح مفاصلها ظماء    وفي اللسان: "إذا اجتهدوا" تحريف. ويروى: "إذا اجتهدت" بعود الضمير إلى الأتان.
([4]) ويقال أيضاً ذكا يذكو ذكاء، وذكو يذكو.
([5]) أنشده في المجمل (ذكر) وفي اللسان (دسر).
([6]) كذا في الأصل والمجمل مع هذا الضبط. وفي اللسان والقاموس: "ذكرة" بالتاء في آخره.
([7]) بدله في المجمل: "والعرارة" تحريف.
([8]) كفطن، وندس، وكريم، وسكير، أربع لغات بمعنى.

ـ

##### Türkçe

(ذال ve **كاف** ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)
  (**ذكا**)  **الذال** ve **الكاف** ve illetli harf, tek bir asl(=kök)tur; düzenli, kıyasîdir; şeyde keskinliğe ve nüfûza delâlet eder. Güneşe **ذُكاءُ** denir; çünkü o, ateşin parlaması gibi parlar. Sabah da: **ابنُ ذُكاءَ**’dır; çünkü o, onun ışığındandır.
  Ve bâbdan: Kurbanlığı boğazladım: **ذكَّيتُ الذَبيحة** onu boğazlarım; ve ateşi alevlendirdim: **ذكّيت النّار** onu alevlendiririm; ve onu parlattım: **ذَكَوْتُهَا** onu parlatırım: **أذْكُوها**. Ve **الفَرَس المُذكِّي**: yaraların ardından bir yıl geçince üzerine gelen(=o yaşı aşan) olandır; **ذكّى يُذَكِّي** denir. Araplar der ki: “**جَرْيُ المذَكِّيِاتِ غِلابٌ**”, ve **غِلاءٌ** da. Ve **الذّكاء**: kalbin zekâsı([1]). Şair([2]) dedi ki:
يفضّله إذا اجْتَهَدَا عَلَيْهِ *** تمامُ السِّنِّ منه والذّكاءُ([3])  Ve **الذّكاء**: kavrayışın sürati; fiil ondan **ذَكِيَ يَذْكَى**’dır([4]). Savaşta ve ateşte de: **أَذكَيت** denir. Ve kendisiyle tutuşturulan şey: **ذُكْوةٌ**’dur.
  (**ذكر**)  **الذال** ve **الكاف** ve **الراء** iki asıldır; bâbın kelimeleri onlardan dallanır. Öyleyse **المُذْكِر**: erkek doğuran(dişi)dir. Ve **المِذْكار**: âdeten erkekler doğuran(dişi)dir. Adiyy dedi ki:
ولَقد عَدَّيْتُ دَوسَرَةً *** كعَلاَةِ القَين مِذْكارَا([5])  Ve **المِذْكار**: erkek ot bitiren topraktır. Ve develerden **المذَكَّرَة**: yaratılışı ve huyu, erkek devenin yaratılışı yahut huyu gibi olan(dişi)dir. Ferrâ dedi ki: “Senin çocuğundan **الذِّكَرَةُ** ne kadardır?” denir; yani erkekler. Ve **سيف مذكَّر**: suyu olan(=parıltısı/suyu bulunan)dır. Ve **ذُو ذُكْرٍ**([6]): yani keskin.
  Ve **ذُكور البَقْل**: ondan kalın olan şeydir; **الخُزامَى** ve **الأُقْحُوانِ** gibi. Ve **أحرار البُقول**([7]): ince olan ve değerli olan şeydir. Şeybânî derdi ki: **الذُّكور** acılığa doğru olan şeydir; o ne ise.
  Ve diğer asl: **ذَكَرْتُ** şeyi; **نسِيتُه**’nin zıddı. Sonra bunun üzerine dil ile **الذِّكْر** taşındı. Derler ki: “Onu senden **على ذُكْرٍ** üzere kıl”, **الذال**’ın dammesiyle; yani onu unutma. Ve **الذِّكر**:
yücelik ve şeref. Ve o, aslın kıyasıdır. Ve “adam **ذَكُِرٌ** ve **ذكيرٌ**([8])” denir; yani zikri iyi, hamiyetli.

---------------------------------------------------------------
([1]) Mücmel’de: “Ve **الذكاء** kalbin keskinliğidir.”
([2]) O, Lisân’da (**ذكا**) olduğu üzere Züheyr b. Ebî Sülmâ’dır. Dîvânına bak: Sa‘leb’in tefsiriyle 69 ve Şentemerî’nin tefsiriyle 70.
([3]) Yani bu eşeği, o ve dişi eşek gayret ettiğinde, dişi eşeğe üstün kılar. “**عليه**”deki zamir, daha önceki sözünde “**الوعث**”a döner:
وإن مالا لوعث خاذمته *** بألواح مفاصلها ظماء    Lisân’da: “**إذا اجتهدوا**” tahriftir. “**إذا اجتهدت**” diye de rivayet edilir; zamirin dişi eşeğe dönmesiyle.
([4]) Ayrıca **ذكا يذكو ذكاء** ve **ذكو يذكو** da denir.
([5]) Onu Mücmel’de (**ذكر**) ve Lisân’da (**دسر**) inşâd etti.
([6]) Asılda ve Mücmel’de bu ضبط ile böyledir. Lisân ve Kâmûs’ta: sonunda **التاء** ile “**ذكرة**”.
([7]) Mücmel’de onun yerine: “**والعرارة**” tahriftir.
([8]) **فطن** gibi, ve **ندس** gibi, ve **كريم** gibi, ve **سكير** gibi; aynı mânâda dört lugat.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الذكر: تارة يقال ويراد به هيئة للنفس بها يمكن للإنسان أن يحفظ ما يقتنيه من المعرفة، وهو كالحفظ إلا أن الحفظ يقال اعتبارا بإحرازه، والذكر يقال اعتبارا باستحضاره، وتارة يقال لحضور الشيء القلب أو القول، ولذلك قيل: الذكر ذكران:
ذكر بالقلب.
وذكر باللسان.
وكل واحد منهما ضربان:
ذكر عن نسيان.
وذكر لا عن نسيان بل عن إدامة الحفظ.
وكل قول يقال له ذكر، فمن الذكر باللسان قوله تعالى: ﴿لقد أنزلنا إليكم كتابا فيه ذكركم﴾ [الأنبياء/10]، وقوله تعالى: ﴿وهذا ذكر مبارك أنزلناه﴾ [الأنبياء/50]، وقوله: ﴿هذا ذكر من معي وذكر من قبلي﴾ [الأنبياء/24]، وقوله: ﴿أأنزل عليه الذكر من بيننا﴾ [ص/8]، أي: القرآن، وقوله: تعالى: ﴿ص والقرآن ذي الذكر﴾ [ص/1]، وقوله: ﴿وإنه لذكر لك ولقومك﴾ [الزخرف/44]، أي: شرف لك ولقومك، وقوله: ﴿فاسألوا أهل الذكر﴾ [النحل/43]، أي: الكتب المتقدمة. وقوله: ﴿قد أنزل الله إليكم ذكرا *** رسولا﴾ [الطلاق/10 - 11]، فقد قيل: الذكر هاهنا وصف للنبي صلى الله عليه وسلم (وهذا قول ابن عباس، أخرجه عنه ابن مردويه. انظر: الدر المنثور 8/209)، كما أن الكلمة وصف لعيسى عليه السلام من حيث إنه بشر به في الكتب المتقدمة، فيكون قوله: (رسولا) بدلا منه. وقيل: (رسولا) منتصب بقوله (ذكرا) (انظر: الأقوال في انتصاب (ذكرا) في إعراب القرآن للعكبري 2/228) كأنه قال: قد أنزلنا إليكم كتابا ذكرا رسولا يتلو، نحو قوله: ﴿أو إطعام في يوم ذي مسغبة *** يتيما﴾ [البلد/14 - 15]، ف (يتيما) نصب بقوله (إطعام). ومن الذكر عن النسيان قوله: ﴿فإني نسيت الحوت وما أنسانيه إلا الشيطان أن أذكره﴾ [الكهف/63]، ومن الذكر بالقلب واللسان معا قوله تعالى: ﴿فاذكروا الله كذكركم آباءكم أو أشد ذكرا﴾ [البقرة/200]، وقوله: ﴿فاذكروا الله عند المشعر الحرام واذكروه كما هداكم﴾ [البقرة/198]، وقوله: ﴿ولقد كتبنا في الزبور من بعد الذكر﴾ [الأنبياء/105]، أي: من بعد الكتاب المتقدم.
وقوله: ﴿هل أتى على الإنسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا﴾ [الدهر/1]، أي: لم يكن شيئا موجودا بذاته، وإن كان موجودا في علم الله تعالى. وقوله: ﴿أولا يذكر الإنسان أنا خلقناه من قبل﴾ [مريم/67]، أي: أولا يذكر الجاحد للبعث أول خلقه، فيستدل بذلك على إعادته، وكذلك قوله تعالى: ﴿قل يحييها الذي أنشأها أول مرة﴾ [يس/79]، وقوله: ﴿وهو الذي يبدأ الخلق ثم يعيده﴾ [الروم/27]، وقوله: ﴿ولذكر الله أكبر﴾ [العنكبوت/45]، أي: ذكر الله لعبده أكبر من ذكر العبد له، وذلك حث على الإكثار من ذكره. والذكرى: كثرة الذكر، وهو أبلغ من الذكر، قال تعالى: ﴿رحمة منا وذكرى لأولي الألباب﴾ [ص/43]، ﴿وذكر فإن الذكرى تنفع المؤمنين﴾ [الذاريات/55]، في آي كثيرة. والتذكرة: ما يتذكر به الشيء، وهو أعم من الدلالة والأمارة، قال تعالى: ﴿فما لهم عن التذكرة معرضين﴾ [المدثر/49]، ﴿كلا إنها تذكرة﴾ [عبس/11]، أي: القرآن. وذكرته كذا، قال تعالى: ﴿وذكرهم بأيام الله﴾ [إبراهيم/5]، وقوله: ﴿فتذكر إحاهما الأخرى﴾ [البقرة/282]، قيل: معناه تعيد ذكره، وقد قيل: تجعلها ذكرا في الحكم (راجع: المدخل لعلم تفسير كتاب الله ص 109).
قال بعض العلماء (نقله الرازي في تفسيره 3/33) في الفرق بين قوله: ﴿فاذكروني أذكركم﴾ [البقرة/152]، وبين قوله: ﴿اذكروا نعمتي﴾ [البقرة/40] : إن قوله: ﴿اذكروني﴾ مخاطبة لأصحاب النبي صلى الله عليه وسلم الذين حصل لهم فضل قوة بمعرفته تعالى، فأمرهم بأن يذكروه بغير واسطة، وقوله تعالى: ﴿اذكروا نعمتي﴾ مخاطبة لبني إسرائيل الذين لم يعرفوا الله إلا بآلائه، فأمرهم أن يتبصروا نعمته، فيتوصلوا بها إلى معرفته. والذكر: ضد الأنثى، قال تعالى: ﴿وليس الذكر كالأنثى﴾ [آل عمران/36]، وقال: ﴿آلذكرين حرم أم الأنثيين﴾ [الأنعام/144]، وجمعه: ذكور وذكران، قال تعالى: ﴿ذكرانا وإناثا﴾ [الشورى/50]، وجعل الذكر كناية عن العضو المخصوص. والمذكر: المرأة التي ولدت ذكرا، والمذكار: التي عادتها أن تذكر، وناقة مذكرة: تشبه الذكر في عظم خلقها، وسيف ذو ذكر، ومذكر: صارم، تشبيها بالذكر، وذكور البقل: ما غلظ منه.

قال بعض العلماء (نقله الرازي في تفسيره 3/33) في الفرق بين قوله: ﴿فاذكروني أذكركم﴾ [البقرة/152]، وبين قوله: ﴿اذكروا نعمتي﴾ [البقرة/40] : إن قوله: ﴿اذكروني﴾ مخاطبة لأصحاب النبي صلى الله عليه وسلم الذين حصل لهم فضل قوة بمعرفته تعالى، فأمرهم بأن يذكروه بغير واسطة، وقوله تعالى: ﴿اذكروا نعمتي﴾ مخاطبة لبني إسرائيل الذين لم يعرفوا الله إلا بآلائه، فأمرهم أن يتبصروا نعمته، فيتوصلوا بها إلى معرفته. والذكر: ضد الأنثى، قال تعالى: ﴿وليس الذكر كالأنثى﴾ [آل عمران/36]، وقال: ﴿آلذكرين حرم أم الأنثيين﴾ [الأنعام/144]، وجمعه: ذكور وذكران، قال تعالى: ﴿ذكرانا وإناثا﴾ [الشورى/50]، وجعل الذكر كناية عن العضو المخصوص. والمذكر: المرأة التي ولدت ذكرا، والمذكار: التي عادتها أن تذكر، وناقة مذكرة: تشبه الذكر في عظم خلقها، وسيف ذو ذكر، ومذكر: صارم، تشبيها بالذكر، وذكور البقل: ما غلظ منه.

##### Türkçe

- **الذكر**: Bazen denir ve onunla, insanın elde ettiği bilgiden edindiğini muhafaza edebilmesiyle mümkün olan nefis için bir heyet kastedilir; o, **الحفظ** gibidir; ancak **الحفظ**, onu elde edip sağlamca edinmesi itibarıyla söylenir; **الذكر** ise onu hazır bulundurması itibarıyla söylenir. Bazen de, şeyin kalpte veya sözde hazır bulunmasına söylenir; bundan dolayı denildi ki: **الذكر** iki **ذكر**dir:
**ذكر** kalp ile.
Ve **ذكر** dil ile.
Bunların her biri de iki kısımdır:
Unutmadan sonra **ذكر**.
Ve unutmadan değil, bilakis **الحفظ**ı sürdürmekten dolayı **ذكر**.
Ve her söz ki ona **ذكر** denir; dil ile **الذكر**den, Yüce Allah’ın sözü: ﴿لقد أنزلنا إليكم كتابا فيه ذكركم﴾ [الأنبياء/10], ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿وهذا ذكر مبارك أنزلناه﴾ [الأنبياء/50], ve sözü: ﴿هذا ذكر من معي وذكر من قبلي﴾ [الأنبياء/24], ve sözü: ﴿أأنزل عليه الذكر من بيننا﴾ [ص/8], yani: Kur’an; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ص والقرآن ذي الذكر﴾ [ص/1], ve sözü: ﴿وإنه لذكر لك ولقومك﴾ [الزخرف/44], yani: senin ve kavmin için şeref; ve sözü: ﴿فاسألوا أهل الذكر﴾ [النحل/43], yani: önceki kitaplar. Ve sözü: ﴿قد أنزل الله إليكم ذكرا *** رسولا﴾ [الطلاق/10 - 11]; artık denilmiştir ki: **الذكر** burada Peygamber’e صلى الله عليه وسلم bir vasıftır (bu, İbn عباس’ın sözüdür; onu İbn مردويه ondan çıkarmıştır. Bkz.: **الدر المنثور** 8/209); nitekim **الكلمة** da, önceki kitaplarda onunla müjdelendiği cihetle عيسى عليه السلام için bir vasıftır; böylece onun sözü: (رسولا) ondan بدل olur. Ve denilmiştir ki: (رسولا), (ذكرا) sözüyle mansuptur (bkz.: (ذكرا)’nın mansup oluşuna dair sözler, **إعراب القرآن**’da **للعكبري** 2/228); sanki dedi ki: Size, okuyan bir elçi olarak bir **ذكر** kitap indirdik; şu söz gibi: ﴿أو إطعام في يوم ذي مسغبة *** يتيما﴾ [البلد/14 - 15]; artık (يتيما), (إطعام) sözüyle nasbedilmiştir. Unutmadan sonra **الذكر**den, onun sözü: ﴿فإني نسيت الحوت وما أنسانيه إلا الشيطان أن أذكره﴾ [الكهف/63]. Kalp ve dil ile birlikte **الذكر**den, Yüce Allah’ın sözü: ﴿فاذكروا الله كذكركم آباءكم أو أشد ذكرا﴾ [البقرة/200], ve sözü: ﴿فاذكروا الله عند المشعر الحرام واذكروه كما هداكم﴾ [البقرة/198], ve sözü: ﴿ولقد كتبنا في الزبور من بعد الذكر﴾ [الأنبياء/105], yani: önceki kitaptan sonra.
Ve sözü: ﴿هل أتى على الإنسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا﴾ [الدهر/1], yani: zatıyla mevcut bir şey değildi; her ne kadar Yüce Allah’ın ilminde mevcut olsa da. Ve sözü: ﴿أولا يذكر الإنسان أنا خلقناه من قبل﴾ [مريم/67], yani: dirilişi inkâr eden, ilk yaratılışını hatırlamaz mı; böylece onunla yeniden yaratılmasına delil getirir; yine Yüce Allah’ın sözü: ﴿قل يحييها الذي أنشأها أول مرة﴾ [يس/79], ve sözü: ﴿وهو الذي يبدأ الخلق ثم يعيده﴾ [الروم/27]. Ve sözü: ﴿ولذكر الله أكبر﴾ [العنكبوت/45], yani: Allah’ın kulunu anması, kulun O’nu anmasından daha büyüktür; bu da O’nu anmayı çoğaltmaya teşviktir. Ve **الذكرى**: **الذكر**in çokluğudur; o, **الذكر**den daha beliğdir. Yüce Allah dedi: ﴿رحمة منا وذكرى لأولي الألباب﴾ [ص/43], ﴿وذكر فإن الذكرى تنفع المؤمنين﴾ [الذاريات/55], birçok ayette. Ve **التذكرة**: şeyin kendisiyle hatırlandığı şeydir; o, delalet ve alametten daha geneldir. Yüce Allah dedi: ﴿فما لهم عن التذكرة معرضين﴾ [المدثر/49], ﴿كلا إنها تذكرة﴾ [عبس/11], yani: Kur’an. Ve “Onu şöyle şöyle **ذكر** ettim” ( **وذكرته كذا** ); Yüce Allah dedi: ﴿وذكرهم بأيام الله﴾ [إبراهيم/5], ve sözü: ﴿فتذكر إحاهما الأخرى﴾ [البقرة/282]; denilmiştir ki: manası, onun **ذكر**ini iade eder; ve denilmiştir ki: onu hükümde bir **ذكر** kılar (bkz.: **المدخل لعلم تفسير كتاب الله** s. 109).
Bazı âlimler (onu **الرازي** tefsirinde 3/33 nakletti) şu söz arasındaki farkta: ﴿فاذكروني أذكركم﴾ [البقرة/152], ve şu söz arasındaki: ﴿اذكروا نعمتي﴾ [البقرة/40]: Şüphesiz onun sözü: ﴿اذكروني﴾, Yüce Allah’ı tanımasıyla kendilerine kuvvet fazileti حاصل olan Peygamber’in صلى الله عليه وسلم ashabına hitaptır; böylece onlara, vasıtasız olarak O’nu anmalarını emretti. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿اذكروا نعمتي﴾, Allah’ı ancak nimetleriyle tanıyan بني إسرائيل’e hitaptır; böylece onlara, nimetini tefekkür etmelerini emretti; onunla O’nu tanımaya ulaşsınlar. Ve **الذكر**: **الأنثى**nın zıddıdır. Yüce Allah dedi: ﴿وليس الذكر كالأنثى﴾ [آل عمران/36], ve dedi: ﴿آلذكرين حرم أم الأنثيين﴾ [الأنعام/144]. Onun çoğulu: **ذكور** ve **ذكران**dır. Yüce Allah dedi: ﴿ذكرانا وإناثا﴾ [الشورى/50]. Ve **الذكر**i, hususi uzuvdan kinaye kıldı. Ve **المذكر**: erkek doğuran kadın. Ve **المذكار**: âdeti anmak olan (kadın). Ve **ناقة مذكرة**: yaratılışının büyüklüğünde erkeğe benzeyen (dişi deve). Ve **سيف ذو ذكر**; ve **مذكر**: keskin, erkeğe benzetme olarak. Ve **ذكور البقل**: ondan kalınlaşan şey.

Bazı âlimler (onu **الرازي** tefsirinde 3/33 nakletti) şu söz arasındaki farkta: ﴿فاذكروني أذكركم﴾ [البقرة/152], ve şu söz arasındaki: ﴿اذكروا نعمتي﴾ [البقرة/40]: Şüphesiz onun sözü: ﴿اذكروني﴾, Yüce Allah’ı tanımasıyla kendilerine kuvvet fazileti حاصل olan Peygamber’in صلى الله عليه وسلم ashabına hitaptır; böylece onlara, vasıtasız olarak O’nu anmalarını emretti. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿اذكروا نعمتي﴾, Allah’ı ancak nimetleriyle tanıyan بني إسرائيل’e hitaptır; böylece onlara, nimetini tefekkür etmelerini emretti; onunla O’nu tanımaya ulaşsınlar. Ve **الذكر**: **الأنثى**nın zıddıdır. Yüce Allah dedi: ﴿وليس الذكر كالأنثى﴾ [آل عمران/36], ve dedi: ﴿آلذكرين حرم أم الأنثيين﴾ [الأنعام/144]. Onun çoğulu: **ذكور** ve **ذكران**dır. Yüce Allah dedi: ﴿ذكرانا وإناثا﴾ [الشورى/50]. Ve **الذكر**i, hususi uzuvdan kinaye kıldı. Ve **المذكر**: erkek doğuran kadın. Ve **المذكار**: âdeti anmak olan (kadın). Ve **ناقة مذكرة**: yaratılışının büyüklüğünde erkeğe benzeyen (dişi deve). Ve **سيف ذو ذكر**; ve **مذكر**: keskin, erkeğe benzetme olarak. Ve **ذكور البقل**: ondan kalınlaşan şey.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ ك ر
ذكرته ذكراً وذكرى‏.‏
وذكرته تذكرة وذكرى ‏"‏ وذكر فإن الذكرى ‏"‏ وذكرت الشـيء وتذكرتـه‏.‏
واجعله مني على ذكرٍ أي لا أنساه‏.‏
وعقد رتيمة ليستذكر بها الحاجة‏.‏
واستذكر بدراسته طلب بها الحفظ‏.‏
قال الحارث ابن حرجة الفزاريّ‏:‏ فأبلـغ دريـداً وأنـت امـرؤ متـى مـا تذكـره يستذكر وولد ذكر وذكور وذكران‏.‏
والحصن ذكورة الخيل وذكارتها‏.‏
وامرأة مذكار وقد أذكرت وفي الدعاء للمطلوقة ‏"‏ أيسرت وأذكرت ‏"‏ أي يسر عليها وولدت ذكرا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ له ذكر في الناس أي صبت وشرف ‏"‏ وإنه لذكر لك ولقومك ‏"‏ ورجل مذكور‏.‏
وأرض مذكار‏:‏ تنبت ذكور البقل وهي خلاف الأحرار التي تؤكل‏.‏
قال‏:‏ فودّعن أقـواع الشماليـل بعدمـا ذوي بقلها أحرارها وذكورها وذكور الطيب‏:‏ ما لا ردع له‏.‏
وفلاة مذكار‏:‏ ذات هول‏.‏
وطريق مذكر‏:‏ مخوف‏.‏
ويوم مذكر‏:‏ قد اشتدّ فيه القتال‏.‏
وداهية مذكر‏:‏ شديدة وذلك أن العرب كانت تكره أن تنتج الناقة ذكراً وعرفـت أنـي مصبـح بمضيعة غبراء تعزف جنها مذكار وقال الأصمعي‏:‏ لا يقطعها إلا الذكر من الرجال‏.‏
وقال أبو دؤاد‏:‏ مذكر تهلـك المقانـب فيـه ينم البوم فيه كالمحزون وقال أيضاً‏:‏ أوف فارقب لنا الأوابد واربأ وانفض الأرض إنها مذكار وقال لبيد‏:‏ فإن كنت تبغين الكرام فأعولي أبـا حـازم فـي كـل يـوم مذكر وقال الجعدي‏:‏ لداهيـة عميـاء صماء مذكر تدر بسم في دم يتحلب ومطـر ذكـر‏:‏ شديد‏.‏
وأصابت الأرض ذكور الأسمية وهي التي تجيء بالبرد الشديد وبالسيل‏.‏
قال‏:‏ بقـدرة اللـه سماكـيّ ذكر حيـا لمـن عاش وقتلاه هدر وقول ذكر‏:‏ صلب متين‏.‏
وشعر ذكر كما يقال‏:‏ شعر فحل‏.‏
وسيف ذكر ومذكر وذو ذكرة‏.‏
ورجل ذكر‏.‏
وذهبت ذكرته‏.‏
وما ولدت النساء أذكر منـك‏.‏
ولا يفعـل مثـل هـذا إلا ذكـورة قد علموا يوم خنا بزينـا وكان يوماً ذكراً مبيناً هـو قائـد كسـرى وجهـه إلـى بكـر بـن وائـل يـوم ذي قـار فـي خيله فهزمته بكر بن وائل وفيه يقول أبو النجم‏:‏ واسأل جيوش خنابزين ليخبروا أنّا الحماة عشية البطحاء ولي على هذا الأمر ذكر حق أي صك ولي عليه ذكور حق أي صكوك‏.‏

##### Türkçe

ذ ك ر
Onu **ذكر** ve **ذكرى** olarak andım.
Onu **تذكرة** ve **ذكرى** olarak andım: “Ve an; çünkü **الذكرى** …” ve şeyi **ذكرت** ve onu **تذكرت**.
Ve onu benden bir **ذكرٍ** üzere kıl; yani onu unutmam.
Ve ihtiyacı hatırlamak için bir **رتيمة** düğümledi.
Ve onu ezber istemekle, onu ders ederek **استذكر** etti.
Hâris b. Harace el-Fezârî dedi:
“Düreyd’e ulaştır; sen bir kişisin: ne zaman onu **تذكره** edersen, **يستذكر** eder.”
Ve çocuk **ذكر** ve **ذكور** ve **ذكران** (olur).
Ve kale, atların **ذكورة**’sudur ve onların **ذكارتها**’sıdır.
Ve kadın **مذكار** (dır); ve **أذكرت** (olmuştur). Ve boşanmış kadın için duada: “**أيسرت وأذكرت**”; yani ona kolaylaştırıldı ve erkek doğurdu.
Mecazdan: İnsanlar içinde onun **ذكر**’ü vardır; yani şöhret ve şeref: “Ve şüphesiz o, senin ve kavmin için bir **ذكر**’dür.” Ve adam **مذكور** (dur).
Ve yer **مذكار**: baklanın erkeklerini bitirir; o, yenilen **الأحرار**’ın zıddıdır.
Dedi:
“Bıraktılar **أقواع الشماليل**’i; sonra onun baklası, **أحرارها**’sı ve **ذكورها**’sı kurudu.”
Ve güzel kokunun **ذكور**’u: onda **ردع** olmayan şeydir.
Ve çöl **مذكار**: dehşet sahibi (dir).
Ve yol **مذكر**: korkulu (dur).
Ve gün **مذكر**: onda savaş şiddetlenmiştir.
Ve felâket **مذكر**: şiddetli (dir). Bu, Arapların devenin erkek doğurmasını kerih görmeleri sebebiyledir.
“Ve bildim ki ben, cinleri **مذكار** olan, ıssız, tozlu bir helâk yerinde sabahlayacağım.”
Asma‘î dedi: Onu erkeklerden **الذكر**’den başkası geçemez.
Ebû Dü’âd dedi:
“**مذكر**: içinde bölükleri helâk eder; içinde baykuş, mahzun gibi inler.”
Yine dedi:
“Of! Bizim için yabanileri gözetle ve uzak dur; ve yeri silkele; şüphesiz o **مذكار**’dır.”
Lebîd dedi:
“Eğer kerimleri istiyorsan, feryat et: Ebû Hâzim’e; her **يوم مذكر**’de.”
Ca‘dî dedi:
“Kör, sağır bir felâket için: **مذكر**; kan pıhtılaşırken kanda zehir akıtır.”
Ve yağmur **ذكر**: şiddetli (dir).
Ve yere **ذكور الأسمية** isabet etti; o, şiddetli soğukla ve sel ile gelen (dir).
Dedi:
“Allah’ın kudretiyle: semâvî **ذكر**; yaşayan için hayat; ve ölüleri heder.”
Ve söz **ذكر**: sert, sağlam (dır).
Ve saç **ذكر**; “**شعر فحل**” denildiği gibi.
Ve kılıç **ذكر** ve **مذكر** ve **ذو ذكرة**.
Ve adam **ذكر**.
Ve onun **ذكرته**’si gitti.
Ve kadınlar senden daha **أذكر** doğurmadı.
Ve bunun benzerini ancak **ذكورة** yapar.
“Bizeynâ’da **خنا** günü bildiler; ve o, apaçık bir **يوماً ذكراً** idi.”
O, Kisrâ’nın komutanıdır; yüzünü Bekr b. Vâil’e çevirdi; **يوم ذي قار**’da, atlıları içinde; Bekr b. Vâil onu bozguna uğrattı. Bunun hakkında Ebû’n-Necm şöyle der:
“Ve **خنابزين** ordularına sor; haber versinler: biz, **عشية البطحاء**’da koruyucularız.”
Ve benim bu iş üzerinde **ذكر حق**’ım vardır; yani senedim. Ve onun üzerinde **ذكور حق** (vardır); yani senetler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذِّكْرُ: الحِفْظُ للشيء تَذْكُرُه. والذِّكْرُ أَيضاً: الشيء يجري على اللسان. والذِّكْرُ: جَرْيُ الشيء على لسانك، وقد تقدم أَن الذِّكْرَ لغة في الذكر، ذَكَرَهُ يَذْكُرُه ذِكْراً وذُكْراً؛ الأَخيرة عن سيبويه. وقوله تعالى: واذكروا ما فيه؛ قال أَبو إِسحق: معناه ادْرُسُوا ما فيه. وتَذَكَّرَهُ واذَّكَرَهُ وادَّكَرَهُ واذْدَكَرَهُ، قلبوا تاء افْتَعَلَ في هذا مع الذال بغير إِدغام؛ قال:
تُنْحي على الشَّوكِ جُرَازاً مِقْضَبا،
والهَمُّ تُذْرِيهِ اذْدِكاراً عَجَبَا
(* قوله: «والهم تذريه إلخ» كذا بالأَصل والذي في شرح الأَشموني: «والهرم وتذريه اذدراء عجبا» أَتى به شاهداً على جواز الإِظهار بعد قلب تاء الافتعال دالاً بعد الذال. والهرم، بفتح الهاء فسكون الراء المهملة: نبت وشجر أَو البقلة الحمقاء كما في القاموس، والضمير في تذريه للناقة، واذدراء مفعول مطلق لتذريه موافق له في الاشتقاق، انظر الصبان).
قال ابن سيده: أَما اذَّكَرَ وادَّكَر فإِبدال إِدغام، وأَما الذِّكْرُ والدِّكْرُ لما رأَوها قد انقلبت في اذَّكَرَ الذي هو الفعل الماضي قلبوها في الذِّكْرِ الذي هو جمع ذِكْرَةٍ.
واسْتَذْكَرَهُ: كاذَّكَرَه؛ حكى هذه الأَخيرة أَبو عبيد عن أَبي زيد فقال: أَرْتَمْتُ إِذا ربطتَ في إِصبعه خيطاً يَسْتَذْكِرُ به حاجَتَه. وأَذْكَرَه إِياه: ذَكَّرَهُ، والاسم الذِّكْرَى. الفراء: يكون الذِّكْرَى بمعنى الذِّكْرِ، ويكون بمعنى التَّذَكُّرِ في قوله تعالى: وذَكِّرْ فإِن الذِّكْرَى تنفع المؤمنين. والذِّكْرُ والذِّكْرى، بالكسر: نقيض النسيان، وكذلك الذُّكْرَةُ؛ قال كعب بن زهير:
أَنَّى أَلَمَّ بِكَ الخَيالُ يَطِيفُ،
ومَطافُه لَكَ ذُكْرَةٌ وشُعُوفُ
يقال: طاف الخيالُ يَطِيفُ طَيْفاً ومَطَافاً وأَطافَ أَيضاً. والشُّعُوفُ: الولُوعُ بالشيء حتى لا يعدل عنه. وتقول: ذَكَّرْتُه ذِكْرَى؛ غير مُجْرَاةٍ. ويقال: اجْعَلْه منك على ذُكْرٍ وذِكْرٍ بمعنى. وما زال ذلك مني على ذِكْرٍ وذُكْرٍ، والضم أَعلى، أَي تَذَكُّرٍ. وقال الفراء: الذِّكْرُ ما ذكرته بلسانك وأَظهرته. والذُّكْرُ بالقلب. يقال: ما زال مني على ذُكْرٍ أَي لم أَنْسَه. واسْتَذْكَرَ الرجلَ: ربط في أُصبعه خيطاً ليَذْكْرَ به حاجته. والتَّذكِرَةُ: ما تُسْتَذْكُرُ به الحاجة. وقال أَبو حنيفة في ذِكْرِ الأَنْواء: وأَما الجَبْهَةُ فَنَوْؤُها من أَذْكَرِ الأَنْواء وأَشهرها؛ فكأَن قوله من أَذْكَرِها إِنما هو على ذِكُرَ وإِن لم يلفظ به وليس على ذَكِرَ، لأَن أَلفاظ فعل التعجب إِنما هي من فِعْلِ الفاعل لا من فِعْلِ المفعول إِلاَّ في أَشياء قليلة. واسْتَذْكَرَ الشيءَ: دَرَسَةَ للذِّكْرِ. والاسْتِذْكارُ: الدِّرَاسَةُ للحفظ. والتَّذَكُّر: تذكر ما أُنسيته. وذَكَرْتُ الشيء بعد النسيان وذَكْرتُه بلساني وبقلبي وتَذَكَّرْتُه وأَذْكَرْتُه غيري وذَكَّرْتُه بمعنًى. قال الله تعالى: وادَّكَرَ بعد أُمَّةٍ؛ أَي ذَمَرَ بعد نِسْيان، وأَصله اذْتَكَرَ فَأُدغم. والتذكير: خلاف التأْنيث، والذَّكَرُ خلاف الأُنثى، والجمع ذُكُورٌ وذُكُورَةٌ وذِكَارٌ وذِكَارَةٌ وذُكْرانٌ وذِكَرَةٌ. وقال كراع: ليس في الكلام فَعَلٌ يكسر على فُعُول وفُعْلان إِلاَّ الذَّكَرُ. وامرأَة ذَكِرَةٌ ومُذَكَّرَةٌ ومُتَذَكِّرَةٌ: مُتَشَّبَهةٌ بالذُّكُورِ. قال بعضهم: إِياكم وكُلَّ ذَكِرَة مُذَكَّرَةٍ شَوْهاءَ فَوْهاءَ تُبْطِلُ الحَقِّ بالبُكاء، لا تأْكل من قِلَّةٍ ولا تَعْتَذِرُ من عِلَّة، إِن أَقبلت أَعْصَفَتْ وإِن أَدْبَرَتْ أَغْبَرَتْ. وناقة مُذَكَّرَةٌ: مُتَشَبِّهَةٌ بالجَمَلِ في الخَلْقِ والخُلُقِ؛ قال ذو الرمة:
مُذَكَّرَةٌ حَرْفٌ سِنَادٌ، يَشُلُّها
وَظِيفٌ أَرَحُّ الخَطْوِ، ظَمْآنُ سَهْوَقُ
ويوم مُذَكَّرٌ: إِذا وُصِفَ بالشِّدّةِ والصعوبة وكثرة القتل؛ قال لبيد:فإِن كنتِ تَبْغِينَ الكِرامَ، فأَعْوِلِي
أَبا حازِمٍ، في كُلِّ مُذَكَّرِ
وطريق مُذَكَّرٌ: مَخُوفٌ صَعْبٌ.
وأَذْكَرَتِ المرأَةُ وغَيْرُها فهي مُذْكِرٌ: ولدت ذَكَراً. وفي الدعاء للحُبْلَى: أَذْكَرَتْ وأَيْسَرَتْ أَي ولدت ذَكَراً ويُسِّرَ عليها. وامرأَة مُذْكِرٌ: ولدت ذَكَراً، فإِذا كان ذلك لها عادة فهي مِذْكارٌ، وكذلك الرجل أَيضاً مِذْكارٌ؛ قال رؤْبة:
إِنَّ تَمِيماً كان قَهْباً من عادْ،
أَرْأَسَ مِذْكاراً، كثيرَ الأَوْلادْ
ويقال: كم الذِّكَرَةُ من وَلَدِك؟ أَي الذُّكُورُ وفي الحديث: إِذا غلب ماءُ الرجل ماءَ المرأَة أَذْكَرَا؛ أَي ولدا ذكراً، وفي رواية: إِذا سبق ماءُ الرجل ماءَ المرأَة أَذْكَرَتْ بإِذن الله أَي ولدته ذكراً. وفي حديث عمر: هَبِلَتِ الوَادِعِيَّ أُمُّهُ لقد أَذْكَرَتْ به أَي جاءت به ذكراً جَلْداً. وفي حديث طارق مولى عثمان: قال لابن الزبير حين صُرِعَ: والله ما ولدت النساء أَذْكَرَ منك؛ يعني شَهْماً ماضياً في الأُمور. وفي حديث الزكاة: ابن لبون ذكر؛ ذكر الذكر تأْكيداً، وقيل: تنبيهاً على نقص الذكورية في الزكاة مع ارتفاع السن، وقيل: لأَن الابن يطلق في بعض الحيوانات على الذكر والأُنثى كابن آوى وابن عُرْسٍ وغيرهما، لا يقال فيه بنت آوى ولا بنت عرس فرفع الإِشكال بذكر الذَّكَرِ. وفي حديث الميراث: لأَوْلَى رجل ذَكَرٍ؛ قيل: قاله احترازاً من الخنثى، وقيل: تنبيهاً على اختصاص الرجال بالتعصيب للذكورية. ورجل ذَكَرٌ: إِذا كان قويّاً شجاعاً أَنِفاً أَبِيّاً. ومطر ذَكَرٌ: شديدٌ وابِلٌ؛ قال الفرزدق:
فَرُبَّ ربيعٍ بالبَلالِيق قد، رَعَتْ
بِمُسْتَنِّ أَغْياثٍ بُعاق ذُكُورُها
وقَوْلٌ ذَكَرٌ: صُلْبٌ مَتِين. وشعر ذَكَرٌ: فَحْلٌ. وداهية مُذْكِرٌ: لا يقوم لها إِلاَّ ذُكْرانُ الرجال، وقيل: داهية مُذْكِرٌ شديدة؛ قال الجعدي:
وداهِيَةٍ عَمْياءَ صَمَّاءَ مُذْكِرٍ،
تَدِرُّ بِسَمٍّ من دَمٍ يَتَحَلَّبُ
وذُكُورُ الطِّيبِ: ما يصلح للرجال دون النساء نحو المِسْكِ والغالية والذَّرِيرَة. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أَنه كان يتطيب بِذِكارَةِ الطِّيبِ؛ الذكارة، بالكسر: ما يصلح للرجال كالمسك والعنبر والعود، وهي جمع ذُكَرٍ، والذُّكُورَةُ مثله؛ ومنه الحديث: كانوا يكرهون المُؤَنِّثَ من الطيب ولا يَرَوْنَ بِذُكْورَتِه بأْساً؛ قال: هو ما لا لَوْنَ له يَنْفُضُ كالعُود والكافور والعنبر، والمؤنَّث طيب النساء كالخَلُوق والزعفران. وذُكورُ العُشْبِ: ما غَلُظ وخَشُنَ. وأَرض مِذْكارٌ: تُنْبِتُ ذكورَ العُشْبِ، وقيل: هي التي لا تنبت، والأَوّل أَكثر؛ قال كعب: وعَرَفْتُ أَنِّي مُصْبِحٌ بِمَضِيعةٍ
غَبْراءَ، يَعْزِفُ جِنُّها، مِذكارِ
الأَصمعي: فلاة مِذْكارٌ ذات أَهوال؛ وقال مرة: لا يسلكها إِلاّ الذَّكَرُ من الرجال. وفَلاة مُذْكِرٌ: تنبت ذكور البقل، وذُكُورُه: ما خَشُنَ منه وغَلُظَ، وأَحْرَارُ البقول: ما رَقَّ منه وطاب. وذُكُورُ البقل: ما غلظ منه وإِلى المرارة هو.
والذِّكْرُ: الصيتُ والثناء. ابن سيده: الذِّكْرُ الصِّيتُ يكون في الخير والشر. وحكي أَبو زيد: إِن فلاناً لَرَجُلٌ لو كان له ذُكْرَةٌ أَي ذِكْرٌ. ورجل ذَكِيرٌ وذِكِّيرٌ: ذو ذِكْرٍ؛ عن أَبي زيد. والذِّكْرُ: ذِكْرُ الشرف والصِّيت. ورجل ذَكِيرٌ: جَيِّدٌ الذِّكْره والحِفْظِ. والذِّكْرُ: الشرف. وفي التنزيل: وإِنه لَذِكْرٌ لك ولقومك؛ أَي القرآن شرف لك ولهم. وقوله تعالى: ورَفَعْنَا لك ذِكْرَكَ؛ أَي شَرَفَكَ؛ وقيل: معناه إِذا ذُكِرْتُ ذُكِرْتَ معي. والذِّكْرُ: الكتاب الذي فيه تفصيل الدِّينِ ووَضْعُ المِلَلِ، وكُلُّ كتاب من الأَنبياء، عليهم السلام، ذِكْرٌ. والذِّكْرُ: الصلاةُ لله والدعاءُ إِليه والثناء عليه. وفي الحديث: كانت الأَنبياء، عليهم السلام، إِذا حَزَبَهُمْ أَمْرٌ فَزِعُوا إِلى الذكر، أَي إِلى الصلاة يقومون فيصلون. وذِكْرُ الحَقِّ: هو الصَّكُّ، والجمع ذُكُورُ حُقُوقٍ، ويقال: ذُكُورُ حَقٍّ. والذِّكْرَى: اسم للتَّذْكِرَةِ. قال أَبو العباس: الذكر الصلاة والذكر قراءة القرآن والذكر التسبيح والذكر الدعاء والذكر الشكر والذكر الطاعة.
وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: ثم جلسوا عند الـمَذْكَر حتى بدا حاجِبُ الشمس؛ المَذْكَر موضع الذِّكْرِ، كأَنها أَرادت عند الركن الأَسود أَو الحِجْرِ، وقد تكرر ذِكْرُ الذّكْرِ في الحديث ويراد به تمجيد الله وتقديسه وتسبيحه وتهليله والثناء عليه بجميع محامده. وفي الحديث: القرآنُ ذَكَرٌ فَذَكِّرُوه؛ أَي أَنه جليل خَطِيرٌ فأَجِلُّوه. ومعنى قوله تعالى: ولَذِكْرُ الله أَكْبَرُ؛ فيه وجهان: أَحدهما أَن ذكر الله تعالى إِذا ذكره العبد خير للعبد من ذكر العبد للعبد، والوجه الآخر أَن ذكر الله ينهى عن الفحشاء والمنكر أَكثر مما تنهى الصلاة. وقول الله عز وجل: سَمِعْنا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يقال له إِبراهيم؛ قال الفراء فيه وفي قول الله تعالى: أَهذا الذي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ، قال: يريد يَعِيبُ آلهتكم، قال: وأَنت قائل للرجل لئن ذَكَرْتَنِي لَتَنْدَمَنَّ، وأَنت تريد بسوء، فيجوز ذلك؛ قال عنترة:
لا تَذْكُرِي فَرَسي وما أَطْعَمْتُه،
فيكونَ جِلْدُكِ مثلَ جِلْدِ الأَجْرَبِ
أَراد لا تَعِيبي مُهْري فجعل الذِّكْرَ عيباً؛ قال أَبو منصور: وقد أَنكر أَبو الهيثم أَن يكون الذِّكْرُ عيباً؛ وقال في قول عنترة لا تذكري فرسي: معناه لا تولعي بِذِكْرِهِ وذِكْرِ إِيثاري إِياه دون العيال. وقال الزجاج نحواً من قول الفراء، قال: ويقال فلان يَذْكُر الناسَ أَي يغتابهم ويذكر عيوبهم، وفلان يذكر الله أَي يصفه بالعظمة ويثني عليه ويوحده، وإِنما يحذف مع الذِّكْرِ ما عُقِلَ معناه. وفي حديث عليّ: أَن عليّاً يَذْكُرُ فاطمة يخطبها، وقيل: يَتَعَرَّضُ لخِطْبَتِها، ومنه حديث عمر: ما حلفتُ بها ذَاكِراً ولا آثراً أَي ما تكلمت بها حالفاً، من قولك: ذكرت لفلان حديث كذا وكذا أَي قلته له، وليس من الذِّكْر بعد النسيان. والذُّكَارَةُ: حمل النخل؛ قال ابن دريد: وأَحسب أَن بعض العرب يُسَمِّي السِّمَاكَ الرَّامِحَ الذَّكَرَ. والذَّكَرُ: معروف، والجمع ذُكُورٌ ومَذاكِيرُ، على غير قياس، كأَنهم فرقوا بين الذَّكَرِ الذي هو الفحل وبين الذَّكَرِ الذي هو العضو. وقال الأَخفش: هو من الجمع الذي ليس له واحد مثل العَبَاديد والأَبابيل؛ وفي التهذيب: وجمعه الذِّكارَةُ ومن أَجله يسمى ما يليه الـمَذَاكِيرَ، ولا يفرد، وإِن أُفرد فَمُذَكَّرٌ مثل مُقَدَّمٍ ومَقَادِيم. وفي الحديث: أَن عبداً أَبصر جارية لسيدة فغار السيدُ فَجَبَّ مَذَاكِيرَه؛ هي جمع الذَّكَرِ على غير قياس. ابن سيده: والمذاكير منسوبة إِلى الذَّكَرِ، واحدها ذَكَرٌ، وهو من باب مَحاسِنَ ومَلامِحَ. والذَّكَرُ والذَّكِيرُ من الحديد: أَيْبَسُه وأَشَدُّه وأَجْوَدُه، وهو خلافُ الأَنِيثِ، وبذلك يسمى السيف مُذَكَّراً ويذكر به القدوم والفأْس ونحوه، أَعني بالذَّكَرِ من الحديد.
ويقال: ذهبتْ ذُكْرَهُ السيف وذُكْرَهُ الرَّجُلِ أَي حِدَّتُهما. وفي الحديث: أَنه كان يطوف في ليلة على نسائه ويغتسل من كل واحدة منهن غُسْلاً فسئل عن ذلك فقال: إِنه أَذْكَرُ؛ أَي أَحَدُّ. وسيفٌ ذو ذُكْرَةٍ أَي صارِمٌ، والذُّكْرَةُ: القطعة من الفولاذ تزاد في رأْس الفأْس وغيره، وقد ذَكَّرْتُ الفأْسَ والسيفَ؛ أَنشد ثعلب:
صَمْصَامَةٌ ذُكْرَةٌ مُذَكَّرَةٌ،
يُطَبّقُ العَظْمَ ولا يَكْسِرُهْ
وقالوا لخِلافهِ: الأَنِيثُ. وذُكْرَهُ السيف والرجل: حِدَّتُهما. ورجل ذَكِيرٌ: أَنِفٌ أَبِيُّ. وسَيْف مُذَكَّرٌ: شَفْرَتُه حديد ذَكَرٌ ومَتْنُه أَنِيثٌ، يقول الناس إِنه من عمل الجن. الأَصمعي: المُذَكَّرَةُ هي السيوف شَفَرَاتُها حديد ووصفها كذلك. وسيف مُذَكَّرٌ أَي ذو ماء. وقوله تعالى: ص والقرآن ذي الذِّكْرِ؛ أَي ذي الشَّرَفِ. وفي الحديث: إِن الرجل يُقَاتِلُ ليُذْكَر ويقاتل ليُحْمَدَ؛ أَي ليذكر بين الناس ويوصف بالشجاعة. والذِّكْرُ: الشرف والفخر. وفي صفة القرآن: الذِّكْر الحكيم أَي الشرف المحكم العاري من الاختلاف.
وتذكر: بطن من ربيعة، والله عز وجل أَعلم.

##### Türkçe

**الذِّكْرُ**: şey için hıfzdır; onu **تَذْكُرُه**. Ve **الذِّكْرُ** ayrıca: dil üzerinde cereyan eden şeydir. Ve **الذِّكْرُ**: şeyin senin dilin üzerinde cereyan etmesidir; ve daha önce geçti ki **الذِّكْرَ** **الذكر** hakkında bir lugattır; **ذَكَرَهُ يَذْكُرُه ذِكْراً وذُكْراً**; sonuncusu **سيبويه**’dendir. Ve Yüce sözü: “Ve onda olanı zikredin”; **أَبو إِسحق** dedi: manası “onda olanı **ادْرُسُوا**”dur. Ve **تَذَكَّرَهُ** ve **اذَّكَرَهُ** ve **ادَّكَرَهُ** ve **اذْدَكَرَهُ**: bu hususta **افْتَعَلَ**’ın **تاء**’sını **الذال** ile, idğamsız olarak çevirdiler; dedi ki:
تُنْحي على الشَّوكِ جُرَازاً مِقْضَبا،
والهَمُّ تُذْرِيهِ اذْدِكاراً عَجَبَا
(* Sözü: “والهم تذريه إلخ” asılda böyle; **شرح الأَشموني**’de olan ise: “والهرم وتذريه اذدراء عجبا”; onu, **تاء**’nın **الافتعال**’dan sonra **الذال**’dan sonra **دال**’a çevrilmesinden sonra izharın caiz oluşuna şahit olarak getirdi. Ve **الهرم**—**الهاء**’nın fethi sonra **الراء**’nın sükûnu (mühmel): **القاموس**’ta olduğu üzere bir bitki ve ağaç yahut “ahmak ot”tur; ve **تذريه**’deki zamir dişi deve içindir; ve **اذدراء** **تذريه** için mutlak mef’uldür, iştikakta ona muvafıktır; **الصبان**’a bak).

**ابن سيده** dedi: **اذَّكَرَ** ve **ادَّكَر** ise idğamın ibdâlidir; **الذِّكْرُ** ve **الدِّكْرُ** ise, onu (harfi) **اذَّكَرَ**’da—ki o geçmiş fiildir—dönmüş görmeleri sebebiyle, onu **الذِّكْرِ**’de—ki o **ذِكْرَةٍ**’nin cem’idir—çevirdiler.

Ve **اسْتَذْكَرَهُ**: **اذَّكَرَه** gibidir; bu sonuncuyu **أَبو عبيد** **أَبي زيد**’den hikâye etti; şöyle dedi: “**أَرْتَمْتُ**: parmağına bir ip bağladığın zaman; onunla ihtiyacını **يَسْتَذْكِرُ**.” Ve **أَذْكَرَه إِياه**: onu **ذَكَّرَهُ**; isim **الذِّكْرَى**’dır. **الفراء**: **الذِّكْرَى** **الذِّكْرِ** manasında olur; ve Yüce sözü: “Ve hatırlat; çünkü **الذِّكْرَى** müminlere fayda verir”de **التَّذَكُّرِ** manasında olur. Ve **الذِّكْرُ** ve **الذِّكْرى**—kesre ile: unutmanın zıddıdır; bunun gibi **الذُّكْرَةُ** da; **كعب بن زهير** dedi:
أَنَّى أَلَمَّ بِكَ الخَيالُ يَطِيفُ،
ومَطافُه لَكَ ذُكْرَةٌ وشُعُوفُ
Denir: hayal **طاف** eder, **يَطِيفُ**; **طَيْفاً** ve **مَطَافاً**; ve **أَطافَ** da; yani. Ve **الشُّعُوفُ**: bir şeye, ondan dönmeyecek derecede düşkünlüktür. Ve dersin: onu **ذَكَّرْتُه ذِكْرَى**; icrâ edilmeyen (gayr-i munsarif). Ve denir: onu kendinden **على ذُكْرٍ وذِكْرٍ** kıl; manaca. Ve o benden hâlâ **على ذِكْرٍ وذُكْرٍ** üzeredir; ve damme daha yücedir; yani **تَذَكُّرٍ**. Ve **الفراء** dedi: **الذِّكْرُ** dilinle zikrettiğin ve izhar ettiğindir. Ve **الذُّكْرُ** kalp iledir. Denir: benden hâlâ **على ذُكْرٍ** üzeredir; yani onu unutmadım. Ve **اسْتَذْكَرَ** adam: parmağına bir ip bağladı; onunla ihtiyacını **ليَذْكْرَ**. Ve **التَّذكِرَةُ**: onunla ihtiyacı **تُسْتَذْكُرُ** ettiğin şeydir. Ve **أَبو حنيفة** **الأَنْواء**’un zikrinde dedi: “Ama **الجَبْهَةُ**’ye gelince, onun **نَوْؤُ**’u **أَذْكَرِ الأَنْواء**’dan ve en meşhurlarındandır”; sanki onun “**من أَذْكَرِها**” sözü ancak **ذِكُرَ** üzere idi, her ne kadar onu telaffuz etmese de; **ذَكِرَ** üzere değildir; çünkü taaccüb fiilinin lafızları ancak fâilin fiilinden olur, mef’ûlün fiilinden değil; ancak az şeylerde. Ve **اسْتَذْكَرَ الشيءَ**: **للذِّكْرِ** için onu **دَرَسَةَ** etti. Ve **الاسْتِذْكارُ**: hıfz için **الدِّرَاسَةُ**’dır. Ve **التَّذَكُّر**: sana unutturulanı hatırlamandır. Ve şeyi unutmadan sonra **ذَكَرْتُ**; ve onu dilimle ve kalbimle **ذَكْرتُه**; ve onu **تَذَكَّرْتُه**; ve başkasına onu **أَذْكَرْتُه**; ve onu **ذَكَّرْتُه**; manaca (aynıdır). Allah تعالى dedi: “Ve **ادَّكَرَ** bir müddetten sonra”; yani unutmadan sonra hatırladı; aslı **اذْتَكَرَ** idi, sonra idğam edildi.

Ve **التذكير**: **التأْنيث**’in hilâfıdır; ve **الذَّكَرُ** **الأُنثى**’nın hilâfıdır; cem’i **ذُكُورٌ** ve **ذُكُورَةٌ** ve **ذِكَارٌ** ve **ذِكَارَةٌ** ve **ذُكْرانٌ** ve **ذِكَرَةٌ**’dir. Ve **كراع** dedi: kelâmda **فَعَلٌ** olup **فُعُول** ve **فُعْلان** üzere kırılan yoktur; ancak **الذَّكَرُ**. Ve kadın **ذَكِرَةٌ** ve **مُذَكَّرَةٌ** ve **مُتَذَكِّرَةٌ**: **بالذُّكُورِ**’a benzeyen. Bazıları dedi:
إِياكم وكُلَّ ذَكِرَة مُذَكَّرَةٍ شَوْهاءَ فَوْهاءَ تُبْطِلُ الحَقِّ
بالبُكاء، لا تأْكل من قِلَّةٍ ولا تَعْتَذِرُ من عِلَّة، إِن أَقبلت
أَعْصَفَتْ وإِن أَدْبَرَتْ أَغْبَرَتْ.
Ve dişi deve **مُذَكَّرَةٌ**: yaratılışta ve huyda deveye benzer; **ذو الرمة** dedi:
مُذَكَّرَةٌ حَرْفٌ سِنَادٌ، يَشُلُّها
وَظِيفٌ أَرَحُّ الخَطْوِ، ظَمْآنُ سَهْوَقُ
Ve gün **مُذَكَّرٌ**: şiddet, zorluk ve çok öldürme ile vasfedildiği zaman; **لبيد** dedi:
فإِن كنتِ تَبْغِينَ الكِرامَ، فأَعْوِلِي
أَبا حازِمٍ، في كُلِّ مُذَكَّرِ
Ve yol **مُذَكَّرٌ**: korkulan, zor.

Ve kadın ve başkası **أَذْكَرَتِ**; o **مُذْكِرٌ**’dir: erkek doğurdu. Ve hamile için duada: “**أَذْكَرَتْ** ve **أَيْسَرَتْ**”; yani erkek doğurdu ve ona kolaylaştırıldı. Ve kadın **مُذْكِرٌ**: erkek doğurdu; eğer bu ona âdet olursa o **مِذْكارٌ**’dır; bunun gibi erkek de **مِذْكارٌ**’dır; **رؤْبة** dedi:
إِنَّ تَمِيماً كان قَهْباً من عادْ،
أَرْأَسَ مِذْكاراً، كثيرَ الأَوْلادْ
Ve denir: senin evladından **الذِّكَرَةُ** kaçtır? yani **الذُّكُورُ**. Ve hadiste: “Erkeğin suyu kadının suyuna galip gelirse **أَذْكَرَا**”; yani erkek doğurdular. Ve bir rivayette: “Erkeğin suyu kadının suyunu geçerse, Allah’ın izniyle **أَذْكَرَتْ**”; yani onu erkek olarak doğurdu. Ve **عمر** hadîsinde: “**هَبِلَتِ الوَادِعِيَّ أُمُّهُ**; gerçekten onu **أَذْكَرَتْ**”; yani onu sağlam bir erkek olarak getirdi. Ve **طارق** (عثمان’ın mevlası) hadîsinde: **ابن الزبير** yere serildiğinde ona dedi: “Vallahi kadınlar senden daha **أَذْكَرَ** doğurmadı”; yani işlerde keskin, yiğit. Ve zekât hadîsinde: “**ابن لبون ذكر**”; **ذكر**’i zikretmesi te’kîd içindir; denildi: zekâtta yaşın yükselmesiyle beraber erkekliğin noksanlığına tenbih içindir; ve denildi: çünkü **الابن** bazı hayvanlarda erkeğe ve dişiye söylenir; **ابن آوى** ve **ابن عُرْسٍ** ve başkaları gibi; onda **بنت آوى** ve **بنت عرس** denmez; böylece **الذَّكَرِ**’i zikretmekle işkâl kaldırıldı. Ve miras hadîsinde: “En evlâ **رجل ذَكَرٍ**’e”; denildi: onu, hünsa’dan sakınmak için söyledi; ve denildi: erkekliğe binaen asabe oluşunun erkeklere mahsus oluşuna tenbih içindir. Ve adam **ذَكَرٌ**: güçlü, cesur, izzetli, baş eğmez olduğu zaman. Ve yağmur **ذَكَرٌ**: şiddetli, bol; **الفرزدق** dedi:
فَرُبَّ ربيعٍ بالبَلالِيق قد، رَعَتْ
بِمُسْتَنِّ أَغْياثٍ بُعاق ذُكُورُها
Ve söz **ذَكَرٌ**: sert, metin. Ve saç **ذَكَرٌ**: aygır (fahl). Ve musibet **مُذْكِرٌ**: ona ancak erkeklerin **ذُكْرانُ**’ı dayanır; ve denildi: musibet **مُذْكِرٌ** şiddetlidir; **الجعدي** dedi:
وداهِيَةٍ عَمْياءَ صَمَّاءَ مُذْكِرٍ،
تَدِرُّ بِسَمٍّ من دَمٍ يَتَحَلَّبُ
Ve **ذُكُورُ الطِّيبِ**: kadınlar değil erkekler için uygun olan; misk ve **الغالية** ve **الذَّرِيرَة** gibi. Ve **عائشة** hadîsinde—Allah ondan razı olsun: onun **بِذِكارَةِ الطِّيبِ** ile koku sürdüğü; **الذكارة**—kesre ile: misk, amber, ud gibi erkeklere uygun olan şeydir; o **ذُكَرٍ**’ın cem’idir; ve **الذُّكُورَةُ** da onun gibidir. Ondan hadîs: “Onlar kokunun **المُؤَنِّثَ**’ini kerih görürlerdi ve onun **بِذُكْورَتِه**’inde beis görmezlerdi”; dedi: o, ud, kâfur, amber gibi rengi olmayan, silkelenen şeydir; ve müennes kadınların kokusudur; **الخَلُوق** ve safran gibi. Ve **ذُكورُ العُشْبِ**: kalınlaşıp kabalaşan şeydir. Ve yer **مِذْكارٌ**: otun erkeklerini bitirir; ve denildi: bitirmeyen yerdir; birincisi daha çoktur; **كعب** dedi:
وعَرَفْتُ أَنِّي مُصْبِحٌ بِمَضِيعةٍ
غَبْراءَ، يَعْزِفُ جِنُّها، مِذكارِ
**الأَصمعي**: **فلاة مِذْكارٌ** dehşetler sahibi çöldür; ve bir kere dedi: ona ancak erkeklerden **الذَّكَرُ** girer. Ve **فَلاة مُذْكِرٌ**: sebzenin erkeklerini bitirir; ve onun **ذُكُورُه**: ondan kaba ve kalın olan; ve sebzelerin **أَحْرَارُ**’ı: ondan ince ve hoş olan. Ve **ذُكُورُ البقل**: ondan kalın olan ve acılığa meyleden.

Ve **الذِّكْرُ**: şöhret ve övgüdür. **ابن سيده**: **الذِّكْرُ** şöhrettir; hayırda da şerde de olur. Ve **أَبو زيد** hikâye etti: “Filan gerçekten bir adamdır; eğer onun bir **ذُكْرَةٌ**’si olsaydı”; yani bir **ذِكْرٌ**. Ve adam **ذَكِيرٌ** ve **ذِكِّيرٌ**: **ذِكْرٍ** sahibi; **أَبي زيد**’den. Ve **الذِّكْرُ**: şerefin ve şöhretin zikridir. Ve adam **ذَكِيرٌ**: zikri ve hıfzı iyi olandır. Ve **الذِّكْرُ**: şereftir. Ve تنزيل’de: “Ve o, senin için ve kavmin için bir **ذِكْرٌ**’dür”; yani Kur’an senin için ve onlar için şereftir. Ve Yüce sözü: “Ve senin **ذِكْرَكَ**’ını yükselttik”; yani şerefini; ve denildi: manası, ben zikredildiğimde sen de benimle zikredilirsin. Ve **الذِّكْرُ**: dinin tafsilinin ve milletlerin vaz’ının bulunduğu kitaptır; ve peygamberlerden—onlara selam olsun—her kitap bir **ذِكْرٌ**’dür. Ve **الذِّكْرُ**: Allah için namaz, O’na dua ve O’nu övmektir. Ve hadiste: peygamberler—onlara selam olsun—kendilerini bir iş sıkıştırdığında **إِلى الذكر**’e sığınırlardı; yani namaza kalkarlar, namaz kılarlardı. Ve **ذِكْرُ الحَقِّ**: o **الصَّكُّ**’tır; cem’i **ذُكُورُ حُقُوقٍ**; ve denir: **ذُكُورُ حَقٍّ**. Ve **الذِّكْرَى**: **التَّذْكِرَةِ** için isimdir. **أَبو العباس** dedi: **الذكر** namazdır; ve **الذكر** Kur’an okumadır; ve **الذكر** tesbihtir; ve **الذكر** duadır; ve **الذكر** şükürdür; ve **الذكر** itaattir.

Ve **عائشة** hadîsinde—Allah ondan razı olsun: “Sonra güneşin kaşı (kenarı) görünene kadar **الـمَذْكَر** yanında oturdular”; **الـمَذْكَر** **الذِّكْرِ** yeridir; sanki o, **الركن الأَسود** yanında yahut **الحِجْرِ** yanında demek istedi. Ve hadiste **الذّكْرِ**’ün zikri tekrar tekrar gelir; onunla Allah’ı yüceltmek, takdis etmek, tesbih etmek, tehlil etmek ve bütün hamdleriyle O’nu övmek kastedilir. Ve hadiste: “Kur’an **ذَكَرٌ**’dir; öyleyse onu **فَذَكِّرُوه**”; yani o celîl, hatîrdir; öyleyse ona tazim edin. Ve Yüce sözü: “Ve Allah’ın **ذِكْرُ**’ü daha büyüktür”; onda iki vecih vardır: birincisi, kul Allah تعالى’yı zikrettiğinde Allah’ın zikri, kul için, kulun kulu zikretmesinden daha hayırlıdır; ikinci vecih, Allah’ın zikri fuhşiyattan ve münkerden, namazın nehyettiğinden daha çok nehyeder. Ve Allah عز وجل sözü: “Biz, onlara zikreden bir delikanlı işittik; ona İbrahim denir”; **الفراء** onda ve Yüce Allah sözü: “Bu mu sizin ilahlarınızı **يَذْكُرُ** eden?” hakkında dedi: “İlahlarınızı ayıplıyor” demek ister; dedi: ve sen adama “Eğer beni **ذَكَرْتَنِي** edersen elbette pişman olacaksın” dersin; sen kötülükle (anmayı) kastedersin; bu caiz olur; **عنترة** dedi:
لا تَذْكُرِي فَرَسي وما أَطْعَمْتُه،
فيكونَ جِلْدُكِ مثلَ جِلْدِ الأَجْرَبِ
O, “tayımı ayıplama”yı istedi; böylece **الذِّكْرَ**’ü ayıp kıldı. **أَبو منصور** dedi: **أَبو الهيثم**, **الذِّكْرُ**’ün ayıp olmasını inkâr etti; ve **عنترة**’nin “لا تذكري فرسي” sözünde dedi: manası, onun zikrine ve benim onu aileden öncelememin zikrine düşkün olma. **الزجاج** **الفراء**’ın sözüne benzer bir söz söyledi; dedi: “Filan insanları **يَذْكُر** eder”; yani onları gıybet eder ve ayıplarını zikreder; ve “Filan Allah’ı zikreder”; yani O’nu azametle vasfeder, O’nu över ve O’nu birler; ancak **الذِّكْرِ** ile, manası akledilen şey hazfedilir. Ve **عليّ** hadîsinde: “Ali, Fatıma’yı zikrediyor; onu istemeye geliyor”; ve denildi: onunla evlenmeye talip olmaya kendini arz ediyor. Ve ondan **عمر** hadîsi: “Onunla ne **ذَاكِراً** ne de **آثِراً** yemin ettim”; yani yemin ederek onunla konuşmadım; senin “Filana şu şu hadisi zikrettim” sözünden; yani ona söyledim; bu, unutmadan sonra olan **الذِّكْر**’den değildir.

Ve **الذُّكَارَةُ**: hurmanın hamlidir; **ابن دريد** dedi: ve zannederim ki bazı Araplar **السِّمَاكَ الرَّامِحَ**’a **الذَّكَرَ** adını verir. Ve **الذَّكَرُ**: mâlûmdur; cem’i **ذُكُورٌ** ve **مَذاكِيرُ**’dür; kıyasa aykırı olarak; sanki onlar, aygır olan **الذَّكَرِ** ile uzuv olan **الذَّكَرِ** arasında ayırım yaptılar. Ve **الأَخفش** dedi: o, tekili olmayan cem’dendir; **العَبَاديد** ve **الأَبابيل** gibi. Ve **التهذيب**’de: onun cem’i **الذِّكارَةُ**’dır; ve onun sebebiyle ona bitişik olana **الـمَذَاكِيرَ** denir; tekil yapılmaz; eğer tekil yapılırsa **مُذَكَّرٌ**’dür; **مُقَدَّمٍ** ve **مَقَادِيم** gibi. Ve hadiste: bir köle, efendinin cariyesini gördü; efendi kıskandı; onun **مَذَاكِيرَه**’ini kesti; o, kıyasa aykırı olarak **الذَّكَرِ**’in cem’idir. **ابن سيده**: **المذاكير** **الذَّكَرِ**’e nisbetlidir; onun tekili **ذَكَرٌ**’dir; ve o, **مَحاسِنَ** ve **مَلامِحَ** babındandır.

Ve demirin **الذَّكَرُ**’ü ve **الذَّكِيرُ**’ü: onun en kuru, en sert ve en iyi olanıdır; o, **الأَنِيثِ**’in zıddıdır; bununla kılıç **مُذَكَّراً** diye adlandırılır; ve onunla keser, balta ve benzeri zikredilir; yani demirin **الذَّكَرِ**’i ile.

Ve denir: kılıcın **ذُكْرَهُ** gitti; ve adamın **ذُكْرَهُ**; yani ikisinin keskinliği. Ve hadiste: o, bir gecede kadınlarının üzerine dolaşırdı ve onların her birinden bir gusül ile yıkanırdı; bu soruldu; dedi ki: “Çünkü o daha **أَذْكَرُ**’dür”; yani daha keskin. Ve **سيفٌ ذو ذُكْرَةٍ**: yani keskin. Ve **الذُّكْرَةُ**: baltanın başına ve başkasına eklenen çelik parçasıdır; ve ben baltayı ve kılıcı **ذَكَّرْتُ**; **ثعلب** inşad etti:
صَمْصَامَةٌ ذُكْرَةٌ مُذَكَّرَةٌ،
يُطَبّقُ العَظْمَ ولا يَكْسِرُهْ
Ve onun zıddına: **الأَنِيثُ** dediler. Ve kılıcın ve adamın **ذُكْرَهُ**: ikisinin keskinliğidir. Ve adam **ذَكِيرٌ**: izzetli, baş eğmez. Ve kılıç **مُذَكَّرٌ**: onun ağzı erkek demirdir, sırtı **أَنِيثٌ**’tir; insanlar derler ki o cin işidir. **الأَصمعي**: **المُذَكَّرَةُ** ağzı demir olan kılıçlardır; ve onları böyle vasfetti. Ve kılıç **مُذَكَّرٌ**: yani suyu (parıltısı) olan.

Ve Yüce sözü: “**ص**; ve **القرآن ذي الذِّكْرِ**”; yani şeref sahibi. Ve hadiste: “Şüphesiz adam, zikredilmek için savaşır ve övülmek için savaşır”; yani insanlar arasında zikredilmek ve cesaretle vasfedilmek için. Ve **الذِّكْرُ**: şeref ve övünçtür. Ve Kur’an’ın sıfatında: “**الذِّكْر الحكيم**”; yani ihtilâftan arınmış, sağlam şeref.

Ve **تذكر**: **ربيعة**’den bir batındır; ve Allah عز وجل daha iyi bilendir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ذ ك ر * * الذَّكَرُ * ضد الأنثى وجمعه * ذُكُورٌ * و * ذُكْرَانٌ * و * ذِكَارَةٌ * كحجر وحجارة وسيف * ذَكَرٌ * و * مُذَكَّرٌ * أي ذو ماء وقال أبو عبيد هي سيوف شفرتها حديد ذكر ومتونها حديد أَنيث يقول الناس إنها من عمل الجن ويقال ذهبت * ذُكْرَةُ * السيف و * ذُكْرَةُ * الرجل أي حدتهما و * التَّذْكِيرُ * ضد التأنيث و * الذِّكْرُ * و * الذِّكْرى * و * الذُّكْرةُ * ضد النسيان تقول ذكرته ذكرى غير مجراة واجعله منك على * ذُكْرٍ * و * ذِكْرٍ * بضم الذال وكسرها بمعنى و * الذِّكْرُ * الصيت والثناء قال الله تعالى ﴿ص والقرآن ذي الذكر﴾ أي ذي الشرف و * ذَكَرَهُ * بعد النسيان وذكره بلسانه وبقلبه يذكره * ذِكْراً * و * ذُكْرةً * و * ذِكْرَى * أيضا و * تَذَكَّرَ * الشيء و * أذْكَرَهُ * غيره و * ذَكَّرَهُ * بمعنى و * ادَّكَرَ * بعد أمة أي ذكره بعد نسيان وأصله * اذْتَكَرَ * فأدغم و * التَّذْكِرةُ * ما * تُسْتَذْكَرُ * به الحاجة

##### Türkçe

* ذ ك ر * * **الذَّكَرُ** * dişinin zıddıdır; cem‘i **ذُكُورٌ** ve **ذُكْرَانٌ** ve **ذِكَارَةٌ**’dır; حجر ve حجارة ve سيف **ذَكَرٌ** ve **مُذَكَّرٌ** gibi; yani su sahibi. Ebû Ubeyd dedi ki: onlar, ağzı erkek demir, sırtları dişi demir olan kılıçlardır; insanlar onun cinlerin işi olduğunu söyler. Ve denilir: kılıcın **ذُكْرَةُ**’si ve adamın **ذُكْرَةُ**’si gitti; yani ikisinin keskinliği. Ve **التَّذْكِيرُ** te’nîsin zıddıdır. Ve **الذِّكْرُ** ve **الذِّكْرى** ve **الذُّكْرةُ** unutmanın zıddıdır; dersin ki: onu, icrâ edilmeyen bir **ذكرى** olarak andım; ve onu senden, **ذُكْرٍ** ve **ذِكْرٍ** üzere kıl; **الذال**’in zammı ve kesri ile, mânâca. Ve **الذِّكْرُ** şöhret ve övgüdür. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ص والقرآن ذي الذكر﴾ yani şeref sahibi. Ve onu, unutmadan sonra **ذَكَرَهُ**; ve onu diliyle ve kalbiyle andı; onu **ذِكْراً** ve **ذُكْرةً** ve ayrıca **ذِكْرَى** olarak anar. Ve **تَذَكَّرَ** şeyi; ve başkası onu **أذْكَرَهُ**; ve onu **ذَكَّرَهُ** mânâca. Ve **ادَّكَرَ** bir müddetten sonra; yani onu unutmadan sonra andı; aslı **اذْتَكَرَ** idi; sonra idğam edildi. Ve **التَّذْكِرةُ** ihtiyaç ile kendisiyle **تُسْتَذْكَرُ** olunan şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الذكر بالكسر: الحفظ للشيء يذكره، كالتذكار، بالفتح، وهذه عن الصغاني، وهو تفعال من الذكر، والذكر: الشيء يجري على اللسان، ومنه قولهم: ذكرت لفلان حديث كذا وكذا، أي قلته له، وليس من الذكر بعد النسيان، وبه فسر حديث عمر رضي الله عنه:  ما حلفت بها ذاكرا ولا آثرا  أي ما تكلمت بها حالفا. ذكره يذكره ذكرا وذكرا، الأخيرة عن سيبويه. وقوله تعالى:  واذكروا ما فيه  قال أبو إسحاق: معناه ادرسوا ما فيه. وقال الراغب في المفردات، وتبعه المصنف في البصائر: الذكر تارة يراد به هيئة للنفس بها يمكن الإنسان أن يحفظ ما يقتنيه من المعرفة، وهو كالحفظ إلا أن الحفظ يقال اعتبارا بإحرازه، والذكر يقال اعتبارا باستحضاره، وتارة يقال لحضور الشيء القلب أو القول.ولهذا قيل: الذكر ذكران: ذكر بالقلب، وذكر باللسان. وأورد ابن غازي المسيلي في تفسير قوله تعالى:  اذكروا الله ذرا كثيرا  الذكر: نقيضه النسيان، لقوله تعالى:  وما أنسانيه إلا الشيطان أن أذكره  والنسيان محله القلب، فكذا الذكر، لأن الضدين يجب اتحاد محلهما. وقيل: هو ضده الصمت، والصمت محله اللسان، فكذا ضده. وهذه معارضة بين الشريف التلمساني وابن عبد السلام ذكرها الغزالي في المسالك وغيره، وأورده شيخنا مفصلا. ومن المجاز: الذكر: الصيت، قال ابن سيده: يكون في الخير والشر، كالذكرة، بالضم، أي في نقيض النسيان وفي الصيت، لا في الصيت وحده كما زعمه المصنف، واعترض عليه. أما الأول، ففي المحكم: الذكر والذكرى بالكسر: نقيض النسيان، وكذلك الذكرة، قال كعب بن زهير:
  أنى ألم بك الخيال يطـيف                      ومطافه لك ذكرة وشعوف

  الشعوف: الولوع بالشيء حتى لا يعدل عنه. وأما الثاني فقال أبو زيد في كتابه الهوشن والبوثن: يقال: إن فلانا لرجل لو كان له ذكرة. أي ذكر، أي صيت. نقله ابن سيده. ومن المجاز: الذكر: الثناء، ويكون في الخير فقط، فهو تخصيص بعد تعميم ورجل مذكور، أي يثنى عليه بخير. ومن المجاز: الذكر: الشرف. وبه فسر قوله تعالى:  وإنه لذكر لك ولقومك  أي القرآن شرف لك ولهم. وقوله تعالى:  ورفعنا لك ذكرك  أي شرفك. وقيل: معناه: إذا ذكرت ذكرت معي. والذكر: الصلاة لله تعالى والدعاء إليه والثناء عليه. وفي الحديث  كانت الأنبياء عليهم السلام إذا حزبهم أمر فزعوا إلى الذكر  أي إلى الصلاة يقومون فيصلون. وقال أبو العباس: الذكر: الطاعة والشكر، والدعاء، والتسبيح، وقراءة القرآن وتمجيد اللله وتسبيحه وتهليله والثناء عليه بجميع محامده. والذكر: الكتاب الذي فيه تفصيل الدين ووضع الملل، وكل كتاب من الأنبياء ذكر ومنه قوله تعالى:  إنا نحن نزلنا الذكر وإنا له لحافظون  قال شيخنا: وحمل على خصوص القرآن وحده أيضا وصحح. والذكر من الرجال: القوي الشجاع الشهم الماضي في الأمور الأبي الأنف، وهو مجاز. هكذا في سائر الأصول، ولا أدري كيف يكون ذلك. ومقتضى سياق ما في أمهات اللغة أنه في الرجال والمطر، والقول الذكر محركة لا غير، يقال: رجل ذكر، ومطر ذكر وقول ذكر. فليحقق ذلك ولا إخال المصنف إلا خالف أو سها، وسبحان من لا يسهو، ولم ينبه عليه شيخنا أيضا وهو منه عجيب. والذكر: من المطر: الوابل الشديد. قال الفرزدق:
  فرب ربيع بالبلاليق قد رعت                      بمستن أغياث بعاق ذكورها وفي الأساس: أصابت الأرض ذكور الأسمية ؛ وهي التي تجئ بالبرد الشديد وبالسيل. وهو مجاز. والذكر من القول: الصلب المتين، وكذا شعر ذكر، أي فحل وهو مجاز. ومن المجاز أيضا: لي على هذا الأمر ذكر حق، ذكر الحق، بالكسر: الصك، والجمع ذكور حقوق، وقيل: ذكور حق. وعلى الثاني اقتصر الزمخشرى، أي الصكوك. وادكره، واذكره، واذدكره، قلبوا تاء افتعل في هذا مع الذال بغير إدغام، قال:
  تنحي على الشوك جرازا مقضبا                      والهم تذريه اذدكارا عـجـبـا

  قال ابن سيده: أما اذكر وادكر فإبدال إدغام، وهي الذكر والدكر، لما رأوها قد انقلبت في ادكر الذي هو الفعل الماضي قلبوها في الذكر الذي هو جمع ذكرة. واستذكره كاذكره، حكى هذه الأخيرة أبو عبيد عن أبي زيد، أي تذكره. فقال أبو زيد: أرتمت إذا ربطت في إصبعه خيطا يستذكر به حاجته. وأذكره إياه وذكره تذكيرا، والاسم الذكرى، بالكسر. تقول: ذكرته تذكرة، وذكرى غير مجراة، وقوله تعالى:  وذكرى للمؤمنين  الذكرى: اسم للتذكير، أي أقيم مقامه، كما تقول: اتقيت تقوى. قال الفراء: يكون الذكرى بمعنى الذكر، ويكون بمعنى التذكير، في قوله تعالى:  وذكر فإن الذكرى تنفع المؤمنين  وقوله تعالى في ص:  رحمة منا وذكرى لأولي الألباب  أي وعبرة لهم. وقوله تعالى:  يتذكر الإنسان وأنى له الذكرى  أي يتوب، ومن أين له التوبة. وقوله تعالى:  ذكرى الدار  أي يذرون بالدار الآخرة ويزهدون في الدنيا، ويجوز أن يكون المعنى يكثرون ذكر الآخرة، كما قاله المصنف في البائر. وقوله تعالى:  فأنى لهم إذا جاءتهم ذكراهم  أي فكيف لهم إذا جاءتهم الساعة بذكراهم والمراد بها تذكرهم واتعاظهم، أي لا ينفعهم يوم القيامة عند مشاهدة الأهوال. ويقال: اجعله منك على ذكر، وذكر، بمعنى. ومازال مني على ذكر، بالضم، ويكسر ؛ والضم أعلى أي تذكر.
 وقال الفراء: الذكر: ما ذكرته بلسانك وأظهرته. والذكر بالقلب. يقال: مازال مني على ذكر، أي لم أنسه. واقتصر ثعلب في الفصيح على الضم. وروى بعض شراحه الفتح أيضا، وهو غريب. قال شارحه أبو جعفر اللبلي: يقال: أنت مني على ذكر، بالضم، أي على بال، عن ابن السيد في مثلثه. قال: وربما كسروا أوله. قال الأخطل:
  وكنتم إذا تنأون عنا تـعـرض                      خيالاتكم أو بت منكم على ذكر قال أبو جعفر: وحكى اللغتين أيضا يعقوب في الإصلاح، عن أبي عبيدة، وكذلك حكاهما يونس في نوادره. وقال ثابت في لحنه: زعم الأحمر أن الضم في ذكر هي لغة قريش قال: وذكر، بالفتح أيضا، لغة. وحمكى ابن سيده أن ربيعة تقول: اجعه منك على دكر، بالدال غير معجمة، واستضعفها. وتفسير المصنف الذكر بالتذكر هو الذي جزم به ابن هشام اللخمي في شرح الفصيح. ومن فسره بالبال فإنما فسره باللازم، كما قاله شيخنا. ورجل ذكر بفتح فسكون كما هو مقتضى اصطلاحه، وذكر بفتح فضم، وذكير، كأمير، وذكير، كسكيت، ذو ذكر، أي صيت وشهرة أو افتخار، الثالثة عن أبي زيد. ويقال: رجل ذكير، أي جيد الذكر والحفظ. والذكر، محركة: خلاف الأنثى: ج ذكور وذكورة، بضمهما، وهذه عن الصغاني، وذكار وذكارة بكسرهما، وذكران، بالضم، وذكرة، كعنبة. وقال كراع: ليس في الكلام فعل يكسر على فعول وفعلان إلا الذكر.
 والذكر، من الإنسان: عضو معروف، وهو العوف، وهكذا ذكره الجوهري وغيره. قال شيخنا: وهو من شرح الظاهر بالغريب، ج ذكور، ومذاكير، على غير قياس كأنهم فرقوا بين الذكر الذي هو الفحل وبين الذكر الذي هو العضو. وقال الأخفش: هو من الجمع الذي ليس له واحد، مثل العبابيد والأبابيل.

  وفي التهذيب: وجمعه الذكارة: ومن أجله يسمى ما يليه المذاكير، ولا يفرد، وإن أفرد فمذكر، مثل مقدم ومقاديم. وقال ابن سيده: والمذاكير منسوبة إلى الذكر، واحدها ذكر، وهو من باب محاسن وملامح.
 والذكر: أيبس الحديد وأجوده وأشده. كالذكير، كأمير، وهو خلاف الأنيث، وبذلك يسمى السيف مذكرا.
 وذكره ذكرا، بالفتح: ضربه على ذكره، على قياس ما جاء في هذا الباب.
 وذكر فلانة ذكرا، بالفتح: خطبها أو تعرض لخطبتها. وبه فسر حديث علي: إن عليا يذكر فاطمة أي يخطبها، وقيل: يتعرض لخطبتها.
 ذكر حقه ذكرا: حفظه ولم يضيعه. وبه فسر قوله تعالى:  واذكروا نعمة الله عليكم  ، أي احفظوها ولا تضيعوا شكرها. كما يقول العربي لصاحبه: اذكر حقي عليك، أي احفظه ولا تضيعه.
 وامرأة ذكرة، كفرحة، ومذكرة ومتذكرة، أي  متشبهة بالذكور  . قال بعضهم:  إياكم وكل ذكرة مذكرة، شوهاء فواء، تبطل الحق بالبكاء، لا تأكل من قلة، ولا تعتذر من علة، إن أقبلت أعصفت، وإن أدبرت أغبرت  . ومن ذلك: ناقة مذكرة: مشبهة بالجمل في الخلق والخلق. قال ذو الرمة:
  مذكرة حرف سـنـاد يشـلـهـا                      وظيف أرح الخطو ظمآن سهوق ونقل الصغاني: يقال: امرأة مذكرة، إذا أشبهت في شمائلها الرجل لا في خلقتها، بخلاف الناقة المذكرة.
 وأذكرت المرأة وغيرها: ولدت ذكرا. وفي الدعاء للحبلى: أذكرت وأيسرت، أي ولدت ذكرا ويسر عليها، وهي مذكر، إذا ولدت ذكرا، إذا كان ذلك لها عادة فهي مذكار، وكذلك الرجل أيضا مذكار. قال رؤبة:
  إن تميما كان قهبا من عاد                      أرأس مذكارا كثير الأولاد وفي الحديث:  إذا غلب ماء الرجل ماء المرأة أذكرا  ، أي ولدا ذكرا، وفي رواية  إذا سبق ماء الرجل ماء المرأة أذكرت بإذن الله  أي ولدته ذكرا. وفي حديث عمر:  هبلت أمه. لقد أذكرت به  ، أي جاءت به ذكرا جلدا.
 والذكرة، بالضم: قطعة من الفولاذ تزاد في رأس الفأس وغيره. و يقال ذهبت ذكرة السيف. الذكرة من الرجل والسيف: حدتهما. وهو مجاز. وفي الحديث  أنه كان يطوف في ليلة على نسائه ويغتسل من كل واحدة منهن، غسلا فسئل عن ذلك فقال: إنه أذكر منه أي أحد.
 وذكورة الطيب وذكارته، بالكسر، وذكوره: ما يصلح للرجال دون النساء، وهو الذي ليس له ردع، أي لون ينفض، كالمسك والعود والكافور والغالية والذريرة.
 وفي حديث عائشة  أنه كان يتطيب بذكارة الطيب  ، وفي حديث آخر  كانوا يكرهون المؤنث من الطيب ولا يرون بذكورته بأسا  وهو مجاز، والمؤنث من الطيب كالخلوق والزعفران.
 قال الصغاني: والتاء في الذكورة لتأنيث الجمع، مثلها في الحزونة والسهولة.
 من أمثالهم:  ما اسمك أذكره  بقطع الهمز من أذكره، هذا هو المشهور وفيه الوصل أيضا في رواية أخرى، قاله التدميري في شرح الفصيح ومعناه إنكار عليه.

  وفي فصيح ثعلب: وتقول: ما اسمك أذكر، ترفع الاسم وتجزم أذكر. قال شارحه اللبلي: بقطع الهمزة من أذكر وفتحها، لأنها همزة المتكلم من فعل ثلاثي، وجزم الراء على جواب الاستفهام، والمعنى: عرفني باسمك أذكره، ثم حذفت الجملة الشرطية استغناء عنها لكثرة الاستعمال، ولأن فيما أبقى دليلا عليها. والمثل نقله ابن هشام في المغنى وأطال في إعرابه وتوجيهه. ونقله شيخنا عنه وعن شراح الفصيح ما قدمناه. ويذكر، كينصر: بطن من ربيعة، وهو أخو يقدم، ابنا عنزة بن أسد. والتذكير: خلاف التأنيث. التذكير: الوعظ، قال الله تعالى  فذكر إنما أنت مذكر  . والتذكير: وضع الذكرة في رأس الفأس وغيره كالسيف: أنشد ثعلب:
  صمصامة ذكره مذكره                      يطبق العظم ولا يكسره والمذكر من السيف كمعظم: ذو الماء، وهو مجاز، ويقال: سيف مذكر: شفرته حديد ذكر، ومتنه أنيث، يقول الناس: إنه من عمل الجن، وقال الأصمعي: المذكرة هي السيوف شفراتها حديد ووصفها كذلك. ومن المجاز: المذكر من الأيام: الشديد الصعب، قال لبيد:
  فإن كنت تبغين الكرام فأعولى                      أبا حازم في كل يوم مذكـر وقال الزمخشرى: يوم مذكر: قد اشتد فيه القتال، كالمذكر، كمحسن، وهو أي المذكر كمحسن: المخوف من الطرق، يقال: طريق مذكر أي مخوف صعب. والمذكر الشديدة من الدواهي. ويقال: داهية مذكر، لا يقوم لها إلا ذكران الرجال، قال الجعدي:
  وداهية عمياء صماء مذكر                      تدر بسم في دم يتحـلـب كالمذكرة، كمعظمة، نقله الصغاني. قال الزمخشرى: والعرب تكره أن تنتج الناقة ذكرا، فضربوا الإذكار مثلا لكل مكروه. وقال الأصمعي: فلاة مذكار: ذات أهوال. وقال مرة: لا يسلكها إلا ذكور الرجال. والتذكرة: ما يستذكر به الحاجة، وهو من الدلالة والأمارة، وقوله تعالى:  فتذكر إحداهما الأخرى  قيل: معناه تعيد ذكره. وقيل: تجعلها ذكرا في الحكم. والذكارة، كرمانة: فحال النخل. والاستذكار: الدراسة والحفظ، هكذا في النسخ، والذي في أمهات اللغة: الدارسة للحفظ، واستذكر الشيء: درسه للذكر، ومنه الحديث:  استذكروا القرآن فلهو أشد تفصيا من صدور الرجال من النعم من عقلها  ومن المجاز: ناقة مذكرة الثنيا، أي عظيمة الرأس كرأس الجمل، وإنما خص الرأس لأن رأسها مما يستثنى في القمار لبائعها. وسموا ذاكرا ومذكرا كمسكن، فمن ذلك، ذاكر بن كامل بن أبي غالب الخفاف الظفري، محدث. وفي الحديث  القرآن ذكر فذكروه  ، أي جليل نبيه خطير فأجلوه واعرفوا له ذلك وصفوه به، هذا هو المشهور في تأويله، أو إذا اختلفتم في الياء والتاء فاكتبوه بالياء، كما صرح به سيدنا عبد الله بن مسعود، رضي الله تعالى عنه. وعلى الوجه الأول اقتصر المصنف في البصائر. ومن ذلك أيضا قول الإمام الشافعي:  العلم ذكر لا يحبه إلا ذكور الرجال، أورده الغزالي في الإحياء. ومما يستدرك عليه:

  استذكر الرجل: أرتم. ويقال: كم الذكرة من ولدك، بالضم أي الذكور. وفي حديث طارق مولى عثمان قال لابن الزبير حين صرع  والله ما ولدت النساء أذكر منك  ، يعنى شهما ماضيا في الأمور، وهو مجاز. وذكور العشب: ما غلظ وخشن. وأرض مذكار: تنبت ذكور العشب، وقيل: هي التي لا تنبت والأول أكثر، قال كعب:
  وعرفت أني مصبح بمضيعة                      غبراء يعزف جنها مذكـار وقال الأصمعي: فلاة مذكر: تنبت ذكور البقل، وذكور البقل: ما غلظ منه وإلى المرارة هو، كما أن أحرارها مارق منه وطاب. وقوله تعالى:  ولذكر الله أكبر  فيه وجهان: أحدهما أن ذكر الله تعالى إذا ذكره العبد خير للعبد من ذكر العبد للعبد. والوجه الآخر أن ذكر الله ينهي عن الفحشاء والمنكر أكثر مما تنهى الصلاة. وقال الفراء في قوله تعالى:  سمعنا فتى يذكرهم  . وفي قوله تعالى:  أهذا الذي يذكر آلهتكم  ، قال: يريد يعيب آلهتكم. قال: وأنت قائل لرجل: لئن ذكرتني لتندمن، وأنت تريد: بسوء، فيجوز ذلك. قال عنترة.

  لا تذكري فرسي وما أطعمتـه                      فيكون جلدك مثل جلد الأجرب أراد: لا تعيبي مهري. فجعل الذكر عيبا. قال أبو منصور: أنكر أبو الهيثم أن يكون الذكر عيبا، وقال في قول عنترة ار لا تولعى بذكره وذكر إيثاري إياه باللبن دون العيال. وقال الزجاج نحوا من قول الفراء، قال: ويقال: فلان يذكر الناس، أي يغتابهم، ويذكر عيوبهم. وفلان يذكر الله، أي يصفه بالعظمة ويثنى عليه ويوحده، وإنما يحذف مع الذكر ما عقل معناه. وقال ابن دريد: وأحسب أن بعض العرب يسمى السماك الرامح: الذكر. والحصن: ذكورة الخيل وذكارتها. وسيف ذو ذكر، أي صارم، ورجل ذكير، كأمير: أنف أبي. وفي حديث عائشة رضي الله عنها  ثم جلسوا عند المذاكر حتى بدا حاجب الشمس  المذاكر: جمع مذكر، موضع الذكر، كأنها أرادت: عند الركن الأسود أو الحجر. وقوله تعالى:  لم يكن شيئا مذكورا  أي موجودا بذاته وإن كان موجودا في علم الله. ورجل ذكار، ككتان: كثير الذكر لله تعالى. وسموا مذكورا.

##### Türkçe

**الذِّكْر** kesre ile: bir şeyin onu **يَذْكُرُهُ** (onu hatırlar) diye hıfzıdır; **التِّذْكَار** gibi, fetha ile; bu, **الصَّغَانِي**’dendir; ve o, **الذِّكْر**’den **تِفْعَال** veznindedir. Ve **الذِّكْر**: dil üzerinde cereyan eden şeydir; ondan onların sözü: **ذَكَرْتُ لِفُلَانٍ حَدِيثَ كَذَا وَكَذَا**; yani onu ona söyledim; ve bu, unutmadan sonra hatırlama olan **الذِّكْر**’den değildir. Ve onunla **عُمَر** رضي الله عنه hadisi tefsir edildi: **مَا حَلَفْتُ بِهَا ذَاكِرًا وَلَا آثِرًا**; yani onunla yemin eden olarak konuşmadım. **ذَكَرَهُ يَذْكُرُهُ ذِكْرًا وَذُكْرًا**; sonuncusu **سِيبَوَيْهِ**’dendir. Ve O’nun تعالى sözü: **وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ**; **أَبُو إِسْحَاق** dedi: manası: onda olanı ders edin. Ve **الرَّاغِب** **المُفْرَدَات**’ta dedi, ve onu **المُصَنِّف** **البَصَائِر**’de takip etti: **الذِّكْر** bazen nefis için bir heyet murad edilir; onunla insanın, marifetten edindiğini hıfzetmesi mümkün olur; ve o, hıfz gibidir; ancak hıfz, onu ihraz etmesi itibarıyla söylenir; **الذِّكْر** ise onu hazır bulundurması itibarıyla söylenir. Ve bazen, şeyin kalpte veya sözde hazır bulunmasına denir. Bunun için denildi: **الذِّكْر** iki **ذِكْر**’dir: kalp ile **ذِكْر** ve dil ile **ذِكْر**. Ve **ابْنُ غَازِي المِسِيلِي** O’nun تعالى sözü tefsirinde nakletti: **اذْكُرُوا اللهَ ذِكْرًا كَثِيرًا**: **الذِّكْر**: onun zıddı **النِّسْيَان**’dır; O’nun تعالى sözü için: **وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ**; ve **النِّسْيَان**’ın mahalli kalptir; öyleyse **الذِّكْر** de böyledir; çünkü iki zıddın mahallinin birleşmesi gerekir. Ve denildi: onun zıddı **الصَّمْت**’tir; ve **الصَّمْت**’in mahalli dildir; öyleyse zıddı da böyledir. Ve bu, **الشَّرِيف التِّلِمْسَانِي** ile **ابْنُ عَبْدِ السَّلَام** arasında bir muarazadır; onu **الغَزَالِي** **المَسَالِك**’te ve başkasında zikretti; ve şeyhimiz onu mufassal olarak nakletti.

Mecazdan: **الذِّكْر**: şöhret/ses. **ابْنُ سِيدَه** dedi: hayırda ve şerde olur; **الذِّكْرَة** gibi, damme ile; yani **النِّسْيَان**’ın zıddında ve şöhrette; yalnız şöhrette değil, **المُصَنِّف**’in zannettiği gibi; ve ona itiraz etti. Birincisine gelince: **المُحْكَم**’de: **الذِّكْر** ve **الذِّكْرَى** kesre ile: **النِّسْيَان**’ın zıddıdır; ve كذلك **الذِّكْرَة**. **كَعْبُ بْنُ زُهَيْر** dedi:
  أنى ألم بك الخيال يطـيف                      ومطافه لك ذكرة وشعوف

**الشُّعُوف**: bir şeye düşkünlük; ta ki ondan dönmesin. İkincisine gelince, **أَبُو زَيْد** **الهَوْشَن وَالبَوْثَن** kitabında dedi: denir: filan, eğer onun için **ذِكْرَة** olsaydı, elbette bir adamdır; yani **ذِكْر**; yani şöhret. Onu **ابْنُ سِيدَه** nakletti.

Mecazdan: **الذِّكْر**: övgü; ve yalnız hayırda olur; o halde bu, genellemeden sonra tahsistir. Ve **رَجُلٌ مَذْكُورٌ**: yani hayır ile övülür.

Mecazdan: **الذِّكْر**: şeref. Ve onunla O’nun تعالى sözü tefsir edildi: **وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ**; yani Kur’an, senin ve onların şerefidir. Ve O’nun تعالى sözü: **وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ**; yani şerefini. Ve denildi: manası: sen zikredildiğinde benimle birlikte zikredildin.

Ve **الذِّكْر**: Allah تعالى için namaz, O’na dua ve O’nu övmektir. Hadiste: **كَانَتِ الأَنْبِيَاءُ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ إِذَا حَزَبَهُمْ أَمْرٌ فَزِعُوا إِلَى الذِّكْرِ**; yani namaza; kalkarlar da namaz kılarlar. **أَبُو العَبَّاس** dedi: **الذِّكْر**: itaat ve şükür, dua, tesbih, Kur’an okuma, Allah’ı yüceltme, O’nu tesbih etme ve O’nu **تَهْلِيل** etme ve O’nu bütün hamdleriyle övmektir.

Ve **الذِّكْر**: dinin tafsilinin ve milletlerin vaz‘ının bulunduğu kitaptır; ve peygamberlerden her kitap bir **ذِكْر**’dür. Ondan O’nun تعالى sözü: **إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ**. Şeyhimiz dedi: yalnız Kur’an’ın hususuna da حمل edildi ve sahih gördü.

Ve erkeklerden **الذِّكْر**: kuvvetli, cesur, hamiyetli, işlerde ileri giden, burun kıvıran/izzetli; ve o mecazdır. Böylece sair asıllarda. Ve bilmem bu nasıl olur. Ve ana dil kaynaklarında olanın siyakı, onun erkeklerde ve yağmurda olduğunu gerektirir; ve söz olarak **الذِّكْر** harekeli (muharrake) başka değil; denir: **رَجُلٌ ذَكَرٌ** ve **مَطَرٌ ذَكَرٌ** ve **قَوْلٌ ذَكَرٌ**. Öyleyse bu tahkik edilsin; ve ben **المُصَنِّف**’in ancak muhalefet ettiğini yahut yanıldığını sanırım; ve yanılmayanın tesbihi; ve şeyhimiz de ona tenbih etmedi; bu da ondan acayiptir.

Ve yağmurdan **الذِّكْر**: şiddetli sağanak. **الفَرَزْدَق** dedi:
  فرب ربيع بالبلاليق قد رعت                      بمستن أغياث بعاق ذكورها

Ve **الأَسَاس**’ta: yere **ذُكُورُ الأَسْمِيَّة** isabet etti; ve o, şiddetli dolu ve sel ile gelen şeydir. Ve o mecazdır.

Ve sözden **الذِّكْر**: sert, metin. Ve كذلك **شِعْرٌ ذَكَرٌ**: yani aygır; ve o mecazdır.

Mecazdan ayrıca: bu iş üzerinde benim için **ذِكْرُ حَقٍّ** vardır. **ذِكْرُ الحَقِّ** kesre ile: senettir; cem‘i **ذُكُورُ حُقُوقٍ**; ve denildi: **ذُكُورُ حَقٍّ**. İkincisine göre **الزَّمَخْشَرِي** iktisar etti; yani senetler.

Ve **ادَّكَرَهُ** ve **اذْكُرْهُ** ve **اذْدَكَرَهُ**: bu babda **افْتَعَلَ**’ın **تَاء**’sını **الذَّال** ile birlikte idğamsız olarak kalb ettiler. Dedi:
  تنحي على الشوك جرازا مقضبا                      والهم تذريه اذدكارا عـجـبـا

İbn Sîde dedi: **اذكر** ve **ادكر**’a gelince, bu bir idğamın ibdâlidir; bunlar **الذكر** ve **الدكر**’dır; çünkü onu, geçmiş fiil olan **ادكر**’da dönmüş (kalb olmuş) görmüşlerdi de onu, **ذكرة**’nın çoğulu olan **الذكر**’de de döndürdüler. **واستذكره** de **اذكره** gibidir; bu sonuncuyu Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den hikâye etti; yani onu hatırladı. Ebû Zeyd dedi ki: “**أرتمت**”, parmağına bir ip bağladığında, onunla ihtiyacını hatırladığı zaman (denir). Ve ona onu hatırlattı: **أذكره إياه**; ve onu hatırlattı: **ذكره تذكيرا**; isim ise **الذكرى**’dır, kesre ile. Dersin ki: “Onu bir hatırlatma olarak hatırlattım”: **ذكرته تذكرة**; ve **ذكرى** gayr-i mecrâdır. Yüce Allah’ın sözü: **وذكرى للمؤمنين**; **الذكرى**: hatırlatmanın ismidir; yani onun yerine ikame edildi; tıpkı “bir sakınma ile sakındım” demen gibi: **اتقيت تقوى**. Ferrâ dedi: **الذكرى** bazen **الذكر** mânâsında olur, bazen de hatırlatma mânâsında olur; Yüce Allah’ın sözü: **وذكر فإن الذكرى تنفع المؤمنين**; ve Yüce Allah’ın Sâd’da sözü: **رحمة منا وذكرى لأولي الألباب**; yani onlar için bir ibret. Ve Yüce Allah’ın sözü: **يتذكر الإنسان وأنى له الذكرى**; yani tevbe eder; ve ona tevbe nereden (mümkün) olsun. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ذكرى الدار**; yani âhiret yurdunu hatırlarlar ve dünyadan zühd ederler; ve mânânın “âhiretin zikrini çoğaltırlar” olması da câizdir; musannifin **البائر**’de dediği gibi. Ve Yüce Allah’ın sözü: **فأنى لهم إذا جاءتهم ذكراهم**; yani kendilerine saat, onların **ذكراهم**’ı ile geldiğinde onlara nasıl (fayda) olur; bununla murad, onların hatırlamaları ve ibret almalarıdır; yani kıyamet gününde dehşetleri gördüklerinde onlara fayda vermez. Ve denir: “Onu senden bir hatır üzere kıl”: **اجعله منك على ذكر**; ve **ذكر** (da) mânâca (böyledir). “Benden bir hatır üzere hâlâ”: **ومازال مني على ذكر**; damme ile; ve kesre de yapılır; damme daha yüksektir; yani hatırlama.

Ferrâ dedi: **الذكر**: dilinle zikrettiğin ve açığa vurduğundur. **والذكر بالقلب**: kalp ile olan zikirdir. Denir: “Benden bir hatır üzere hâlâ”: **مازال مني على ذكر**; yani onu unutmadım. Sa‘leb, **الفصيح**’te damme üzerine iktisar etti. Bazı şârihleri fethi de rivayet etti; o gariptir. Onun şârihi Ebû Ca‘fer el-Lebleî dedi: “Sen benden bir hatır üzeresin”: **أنت مني على ذكر**; damme ile; yani akılda, İbn es-Seyyid’den, onun **مثلث**’inde. Dedi ki: Bazen evvelini kesrelerler. Ahtal dedi:

  “Siz bizden uzaklaştığınızda yüz çevirirdiniz;
  hayalleriniz (gelir) yahut sizden bir hatır üzere geceleyip kalırdım.”

Ebû Ca‘fer dedi: Ya‘kūb da **الإصلاح**’ta, Ebû Ubeyde’den, iki dili de hikâye etti; Yûnus da **نوادر**’inde onları böyle hikâye etti. Sâbit, **لحن**’inde dedi ki: Ahmer, **ذكر**’de dammenin Kureyş dili olduğunu iddia etti. Dedi ki: Ve **ذكر** feth ile de bir dildir. İbn Sîde hikâye etti ki Rebîa: “Onu senden bir **دكر** üzere kıl” der; **الدال** mu‘ceme olmayan ile; ve onu zayıf gördü. Musannifin **الذكر**’i “hatırlama” ile tefsiri, İbn Hişâm el-Lahmî’nin **شرح الفصيح**’te kesin hüküm verdiği şeydir. Onu “akılda olma” ile tefsir eden ise, ancak onu lâzım ile tefsir etmiştir; şeyhimizin dediği gibi. Ve “erkek (kişi)”: **ذكر**; feth sonra sükûn ile, onun ıstılahının gerektirdiği üzere; ve **ذكر** feth sonra damme ile; ve **ذكير**, **أمير** gibi; ve **ذكير**, **سكيت** gibi; “zikri olan”: **ذو ذكر**; yani şöhret ve ün yahut iftihar; üçüncüsü Ebû Zeyd’dendir. Ve denir: “**ذكير** adam”; yani zikri ve hıfzı iyi. Ve **الذكر**, harekeli: dişinin zıddı; çoğulu **ذكور** ve **ذكورة**; ikisi de damme ile; bu, Sığânî’dendir; ve **ذكار** ve **ذكارة**; ikisi de kesre ile; ve **ذكران**, damme ile; ve **ذكرة**, **عنبة** gibi. Kurâ‘ dedi: Kelâmda **فعول** ve **فعلان** üzere kırılan bir **فعل** yoktur; ancak **الذكر** müstesna.

Ve **الذكر**, insandan: bilinen bir uzuvdur; o **العوف**’tur; Cevherî ve başkası onu böyle zikretti. Şeyhimiz dedi: Bu, zâhiri garip ile şerh etmektendir; çoğulu **ذكور** ve **مذاكير**; kıyasa aykırı olarak; sanki **الذكر**’in “damızlık” olanı ile **الذكر**’in “uzuv” olanı arasında ayırım yaptılar. Ahfeş dedi: O, tekili olmayan cem‘dendir; **العبابيد** ve **الأبابيل** gibi.

Ve **التهذيب**’de: onun cem‘i **الذكارة**’dır; ve onun sebebiyle, ona bitişik olana **المذاكير** denir; tekil yapılmaz; eğer tekil yapılırsa **مذكر** olur; **مقدم** ve **مقاديم** gibi. İbn Sîde dedi: **المذاكير**, **الذكر**’e nisbetlidir; onun tekili **ذكر**’dir; ve bu, **محاسن** ve **ملامح** bâbındandır.

Ve **الذكر**: demirin en kuru (en sert) olanı, en iyisi ve en şiddetlisidir. **الذكير** gibi, **أمير** gibi; ve o **الأنيث**’in zıddıdır; bununla kılıca **مذكرا** adı verilir.

Ve onu **ذكرا** ile zikretti; feth ile: onu **ذكر**’ü üzerine vurdu; bu bâbda gelen kıyasa göre.

Ve falanca kadını **ذكرا** ile zikretti; feth ile: ona talip oldu yahut talip olmaya yöneldi. Bununla Ali hadisi tefsir edildi: “Ali, Fâtıma’yı **يذكر**” yani ona talip oluyor; ve denildi ki: ona talip olmaya yöneliyor.

Hakkını **ذكرا** ile zikretti: onu korudu ve zayi etmedi. Bununla Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: **واذكروا نعمة الله عليكم**; yani onu koruyun ve şükrünü zayi etmeyin. Arap, arkadaşına şöyle der: “Benim hakkımı üzerinde zikret”: **اذكر حقي عليك**; yani onu koru ve zayi etme.

Ve “erkeksi kadın”: **ذكرة**; **فرحة** gibi; ve **مذكرة** ve **متذكرة**; yani **متشبهة بالذكور**. Bazıları dedi ki: “Sakının; her **ذكرة مذكرة**’dan; çirkin, kötü kokulu; ağlamakla hakkı iptal eder; azlıktan yemez; hastalıktan özür dilemez; gelirse fırtına gibi eser; giderse toz kaldırır.” Bundan: **ناقة مذكرة**: yaratılış ve huyda deveye benzetilmiş. Zû’r-Rumme dedi:

  “**مذكرة**; bir **حرف سناد**; onu kaldırır;
  adımı geniş, yürüyüşü hafif; susuz, uzun boyunlu.”

Sığânî nakletti: Denir: “**امرأة مذكرة**”, huylarında erkeğe benzediğinde, yaratılışında değil; **الناقة المذكرة** bunun hilâfınadır.

Ve kadın ve başkası **أذكرت**: erkek doğurdu. Gebe için duada: “**أذكرت وأيسرت**”; yani erkek doğurdu ve ona kolaylaştırıldı. Ve o, erkek doğurduğunda **مذكر**’dir; eğer bu ona âdet ise o **مذكار**’dır; erkek de aynı şekilde **مذكار**’dır. Ru’be dedi:

  “Şüphesiz Temîm, Âd’dan bir fahişeydi;
  başı (önderi) **مذكارا** idi; çok evlâtlı.”

Hadiste: **إذا غلب ماء الرجل ماء المرأة أذكرا**; yani erkek çocuk doğurdu. Bir rivayette: **إذا سبق ماء الرجل ماء المرأة أذكرت بإذن الله**; yani Allah’ın izniyle onu erkek doğurdu. Ömer hadîsinde: **هبلت أمه. لقد أذكرت به**; yani onu erkek, sağlam olarak getirdi (doğurdu).

Ve **الذكرة**, damme ile: balta başına ve başkasına eklenen çelik parçası. Ve denir: “Kılıcın **ذكرة**’sı gitti.” **الذكرة**, adamdan ve kılıçtan: ikisinin keskinliğidir. Bu mecazdır. Hadiste: “O, bir gecede kadınlarının etrafında dolaşır ve onların her birinden bir gusül ile yıkanırdı; bu soruldu da dedi ki: ‘Şüphesiz ben ondan daha **أذكر**’im’; yani daha keskin.”

Ve güzel kokunun **ذكورة**’si ve **ذكارته**’si; kesre ile; ve **ذكوره**: kadınlar değil erkekler için uygun olan şeydir; o, **ردع**’ı olmayan şeydir; yani silkinip dökülen bir renk; misk, öd ağacı, kâfur, **غالية** ve **ذريرة** gibi.

Âişe hadîsinde: “O, güzel kokunun **ذكارة**’si ile kokulanırdı.” Başka bir hadîste: “Onlar, güzel kokunun müennesini kerih görürlerdi ve onun **ذكورته**’sinde bir beis görmezlerdi.” Bu mecazdır; güzel kokunun müennesi, **الخلوق** ve safran gibidir.

Sığânî dedi: **الذكورة**’deki **التاء**, cem‘in te’nîsi içindir; **الحزونة** ve **السهولة**’deki gibi.

Onların mesellerinden: **ما اسمك أذكره**; **أذكره**’nin hemzesini kesmekle; bu meşhur olandır; onda vasl da vardır, başka bir rivayette; bunu Tedmîrî, **شرح الفصيح**’te söyledi; mânâsı ona karşı inkârdır.

**وفي فصيح ثعلب**: Ve dersin: “Adın nedir? **أذكر**”; ismi merfû yaparsın ve **أذكر**’i meczûm yaparsın. Onun şârihi el-Leblî dedi: **أذكر**’den hemzeyi kesmek ve onu fethalı yapmakla; çünkü o, üçlü bir fiilden mütekellimin hemzesidir; ve **الراء**’yı, istifhamın cevabı üzerine meczûm yapmakla. Mânâ: “Bana adınla tanıt ki onu **أذكر** (anayım)”; sonra çok kullanım sebebiyle ondan müstağni kalınarak şart cümlesi hazfedildi; ve çünkü bırakılan şeyde ona delil vardır. Bu meseli İbn Hişâm **المغنى**’de nakletti ve onun i‘râbında ve tevcihinde uzattı. Şeyhimiz de onu ondan ve **الفصيح** şârihlerinden, bizim takdim ettiğimizi nakletti.

Ve **يذكر** ( **ينصر** gibi): Rabîa’dan bir batın; o, **يقدم**’in kardeşidir; ikisi de **عنزة بن أسد**’in iki oğludur.

**التذكير**: **التأنيث**’in zıddı.

**التذكير**: vaazdır; Allah Teâlâ dedi ki: **فذكر إنما أنت مذكر**.

**التذكير**: baltanın başına ve kılıç gibi başkasına **الذكرة**’yı koymaktır. Sa‘leb inşâd etti:

**صمصامة ذكره مذكره                      يطبق العظم ولا يكسره**

Ve kılıçtan **المذكر** ( **معظم** gibi): su sahibi olandır; bu mecazdır. Ve denir: **سيف مذكر**: ağzı (şefresi) **حديد ذكر**dır; sırtı (metni) **أنيث**tir. İnsanlar derler ki: “O, cinlerin işindendir.” el-Asma‘î dedi: **المذكرة** kılıçlardır; şefreleri demirdir; ve onları bununla vasfetti.

Ve mecazdandır: günlerden **المذكر**: şiddetli, zor olandır. Lebîd dedi:

**فإن كنت تبغين الكرام فأعولى                      أبا حازم في كل يوم مذكـر**

ez-Zemahşerî dedi: **يوم مذكر**: onda çarpışma şiddetlenmiş olandır; **المذكر** gibi. Ve **المذكر** ( **محسن** gibi) —yani **المذكر** ( **محسن** gibi)— yollardan korkutucu olandır; denir: **طريق مذكر** yani korkutucu, zor.

Ve **المذكر**: belâların şiddetlisidir. Ve denir: **داهية مذكر**; ona ancak erkeklerin erkekleri dayanır. el-Ca‘dî dedi:

**وداهية عمياء صماء مذكر                      تدر بسم في دم يتحـلـب**

**كالمذكرة** ( **معظمة** gibi); es-Sağânî onu nakletti. ez-Zemahşerî dedi: Araplar, devenin erkek doğurmasını kerih görürler; bu yüzden **الإذكار**’ı her mekruh için mesel yaptılar. el-Asma‘î dedi: **فلاة مذكار**: dehşetler sahibi. Bir defa da dedi: Ona ancak erkeklerin erkekleri girer.

**التذكرة**: ihtiyaçla hatırlanan şeydir; o, delâlet ve alâmet cinsindendir. Allah Teâlâ’nın sözü: **فتذكر إحداهما الأخرى**; denildi ki: mânâsı “onu yeniden zikreder”dir. Ve denildi ki: onu hükümde bir **ذكر** yapar.

**الذكارة** ( **رمانة** gibi): hurmanın **فحال**’ıdır.

**الاستذكار**: ders ve ezberdir; nüshalarda böyledir. Dilin ana kaynaklarında olan ise: ezber için ders çalışmadır. Ve **استذكر** şeyi: zikir için onu ders etti. Ondan hadis: **استذكروا القرآن فلهو أشد تفصيا من صدور الرجال من النعم من عقلها**.

Ve mecazdandır: **ناقة مذكرة الثنيا**: yani başı devenin başı gibi büyük; başı özellikle zikretti; çünkü başı, kumarda satıcısına istisna edilen şeylerdendir.

Ve **ذاكرا** ve **مذكرا** ( **مسكن** gibi) diye isimlendirdiler. Bundan: **ذاكر بن كامل بن أبي غالب الخفاف الظفري**; muhaddis.

Hadiste: **القرآن ذكر فذكروه**; yani yüce, parlak, ağırdır; öyleyse onu yüceltin ve ona bunu tanıyın ve onu bununla vasfedin; bu, onun te’vilinde meşhur olandır. Yahut **الياء** ve **التاء** hakkında ihtilafa düşerseniz onu **الياء** ile yazın; efendimiz **عبد الله بن مسعود** (Allah Teâlâ ondan razı olsun) bunu açıkça belirtmiştir. Birinci vecih üzere musannif **البصائر**’de iktisar etti.

Bundan ayrıca İmam eş-Şâfi‘î’nin sözü: **العلم ذكر لا يحبه إلا ذكور الرجال**; el-Gazzâlî onu **الإحياء**’da zikretti.

Ve ona istidrâk olunacaklardandır:

**استذكر** adam: **أرتم**. Ve denir: “Çocuğundan **الذكرة** ne kadardır?” zamme ile; yani erkekler.

**طارق** (Osman’ın mevlâsı) hadîsinde: İbnü’z-Zübeyr’e, yere serildiği vakit dedi ki: **والله ما ولدت النساء أذكر منك**; yani işlerde atılgan, ileri giden yiğit; bu mecazdır.

Otun **ذكور**’u: kalınlaşıp kabalaşanıdır. Ve **أرض مذكار**: otun **ذكور**’unu bitirir. Ve denildi ki: o, bitirmeyendir; birincisi daha çoktur. Ka‘b dedi:

**وعرفت أني مصبح بمضيعة                      غبراء يعزف جنها مذكـار**

el-Asma‘î dedi: **فلاة مذكر**: sebzenin **ذكور**’unu bitirir. Ve sebzenin **ذكور**’u: ondan kalın olanıdır; acılığa doğru olandır; tıpkı onun **أحرار**’ının ondan çıkıp iyi ve hoş olması gibi.

Allah Teâlâ’nın sözü: **ولذكر الله أكبر**; onda iki vecih vardır: birincisi, kulun Allah Teâlâ’yı zikretmesi, kul için, kulun kulu zikretmesinden daha hayırlıdır. İkinci vecih: Allah’ı zikretmek, namazın nehyettiğinden daha çok, fuhşiyattan ve münkerden nehyeder.

el-Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **سمعنا فتى يذكرهم**. Ve Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **أهذا الذي يذكر آلهتكم**; dedi ki: “İlâhlarınızı ayıplıyor” demektir. Dedi ki: Sen bir adama “Eğer beni **ذكرتني** edersen pişman olacaksın” dersin; sen “kötülükle”yi kastedersin; bu câiz olur.

‘Antere dedi:

**لا تذكري فرسي وما أطعمتـه                      فيكون جلدك مثل جلد الأجرب**

Muradı: “Tayımı ayıplama.” Böylece **الذكر**’ü ayıp kıldı.

Ebû Mansûr dedi: Ebû’l-Heysem, **الذكر**’ün ayıp olmasını inkâr etti; ve ‘Antere’nin sözü hakkında dedi ki: “Onun zikrine düşkün olma”; ve onun zikri, onu aileden ayrı olarak sütle tercih etmemdir.

ez-Zeccâc, el-Ferrâ’nın sözüne benzerini söyledi; dedi ki: Denir: “Falan insanları **يذكر**”; yani onları gıybet eder ve ayıplarını zikreder. Ve “Falan Allah’ı **يذكر**”; yani onu azametle vasfeder, ona hamd eder ve onu birler. Ancak **الذكر** ile, mânâsı anlaşılan şey hazfedilir.

İbn Düreyd dedi: Zannederim ki Arapların bazısı **السماك الرامح**’a: **الذكر** adını verir. Ve **الحصن**: atların **ذكورة**’si ve **ذكارتها**’sıdır. Ve **سيف ذو ذكر**: yani keskin. Ve **رجل ذكير** ( **أمير** gibi): **أنف أبي**.

Âişe (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: **ثم جلسوا عند المذاكر حتى بدا حاجب الشمس**; **المذاكر**: **مذكر**’in cem‘idir; zikir yeri; sanki o, “kara rükün yanında yahut حجر yanında” demek istedi.

Allah Teâlâ’nın sözü: **لم يكن شيئا مذكورا**; yani zatıyla mevcut değildi; her ne kadar Allah’ın ilminde mevcut olsa da.

Ve **رجل ذكار** ( **كتان** gibi): Allah Teâlâ’yı çok zikreden.

Ve **مذكورا** diye isimlendirdiler.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَكَرَهُ
1 ذَكَرَهُ ذ , [aor. ذَكُرَ ,] inf. n. ذِكْرَى, (S, A, Msb,) which is fem., (Msb,) and imperfectly decl., (S,) and ذِكْرٌ (A, K) [and ذُكْرٌ, or, accord. to EtTebreezee, (Ham p. 26,) the latter of these two but not the former, or, as is said in the Msb., both are properly substs., and a distinction is made between them, as will be shown below,] and تَذْكَارٌ, (K,) He preserved it in his memory: (K, * TA:) he remembered it; (S, A;) as also ذَكَرَهُ بِقَلْبِهِ [to distinguish it from ذَكَرَ in a sense afterwards to be explained], (S, Msb,) and ↓ تذكّرهُ; (S, A;) and ↓ اِدَّكَرَهُ (S, K, TA,) originally اِذْتَكَرَهُ (S,) and اِذَّكَرَهُ (TA, and so in the CK,) and اِذْدَكَرَهُ (K,) and ↓ استذكرهُ, (AZ, K,) signify the same as تذكّرهُ (K) [as explained above]: ↓ تذكّرهُ signifies also he became reminded of it; (Msb;) [and so ↓ ادّكرهُ and its variations: and ↓ استذكرهُ seems properly to signify, as also ↓ تذكرّهُ, he recollected it; or called it to mind: and he sought to remember it: and ↓ استذكر and ↓ تذكّر used intransitively, he sought, or endeavoured, to remember.] You say, ذَكَرْتُ الشَّىْءَ بَعْدَ النِّسْيَانِ [I remembered the thing after forgetting]: (S:) and ذَكَرْتُ المَنْسِىَّ and ↓ تَذَكَّرْتُهُ [I remembered the thing forgotten, and I became reminded of it, or I recollected it]: (A:) and بَعْدَ أَمَهٍ ↓ ادّكر, occurring in the Kur [xii. 45, accord. to one reading of the last word], means He remembered [or became reminded] after forgetting. (S) And رَبَطَ فِى بِهِ حَاجَتِهِ ↓ اـِصْبَعِهِ خَيْطًا يَسْتَذْكِرُ [He tied upon his finger a thread or string, seeking to remember, or recollect, or call to mind, thereby the thing that he wanted: such a thread or string is commonly called رَتِيمَةٌ:]: (AZ:) and ↓ استذكر is used alone with the like signification [i. e. He sought to remember]: and also signifies He studied a book and preserved it in his memory, accord. to the K; but accord. to other lexicons, he studied a thing in order to remember it, or preserve it in his memory: (TA:) you say, بِدِرَاسَتِهِ ↓ استذكر He sought to remember by his studying of a book. (A.) ― -b2- ذَكَرَ حَقَّهُ, (K,) inf. n. ذِكْرٌ (TA,) He was mindful of his right, or claim; and did not neglect it. (K.) Agreeably with this explanation, the words in the Kur [ii. 231, &c.,] وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ have been rendered And be ye mindful of, and neglect not to be thankful for, the favour of God conferred upon you: like as an Arab says to his companion, اُذْكُرْ حَقِّىعَلَيْكَ Be thou mindful of my claim upon thee; and neglect it not. (TA.) ― -b3- [In like manner also are explained the words] وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ in the Kur [ii. 60], And study ye what is in it, and forget it not: or think ye upon what is in it: or do ye what is in it. (Bd.) ― -b4- One says, مَا اسْمُكَ أَذْكُرْ, (Fs and Lb, and so in a copy of the K,) or أَذْكُرْهُ, (so in another copy of the K, and in the TA,) the hemzeh of أَذْكُرْ being disjunctive, (Lb, K,) [in the CK we find مَا اسمُكَ اَذْكِرْهُ بقطعِ الهَمْزَةِ مِنْ اَذْكَر, as though the reading were أَذْكَرْهُ with a disjunctive hemzeh from أَذْكَرَ, which is manifestly wrong,] and with fet-h, because it is the hemzeh of the first person of a triliteral [unaugmented] verb, and with the ر mejzoom, because it is the complement of an interrogative phrase: (Lb:) it is expressive of disapprobation, (Lb, K,) and means, Acquaint me with thy name: [or, lit., what is thy name?] I will remember it, or I will bear it in mind (اذكره): the conditional phrase [if thou tell it to me] is suppressed because unnecessary, on account of frequent usage of the saying, and because what remains is indicative of it: (Lb, MF:) the saying is a prov.; and is also related with the conjunctive hemzeh, [اذْكُرْ, or اذْكُرْ; in which case it is most appropriately rendered, What is thy name? Say: or Tell it] but the reading with the disjunctive hemzeh is that which is commonly known: (TA:) [for] -A2- ذَكَرَهُ, aor. ذَكُرَ , (TA,) inf. n. ذِكْرَى, fem., [and imperfectly decl,] (Msb,) and ذِكْرٌ and ذُكْرٌ, (TA,) [or the former of these two (which is the most common of all) but not the latter, or, as is said in the Msb, both are properly substs., and a distinction is made between them, as will be shown below,] also signifies He mentioned it; told it; related it; said it; (TA;) and so ذَكَرَهُ بِلِسَانِهِ [to distinguish it from ذَكَرَ in the first sense explained above]. (S, Msb.) You say ذَكَرْتُ لِفُلَانٍ حَدِيثَ كَذَاوَكَذَا I mentioned, or told, or related, to such a one the story of such and such things. (TA.) And ذَكَرَ امْرَأُ بِمَا لَيْسَ فِيهِ [He mentioned, or spoke of, a man as having that attribute which was not in him]. (El-Jلmi' es-Sagheer voce مَنْ) ― -b2- And ذَكَرَهُ (assumed tropical:) He magnified Him, namely, God; celebrated, lauded, or praised, Him; asserted his unity; (Zj;) [saying سُبْحَانَ اللّٰهِ, and الحَمْدُ لِلّٰهِ, and اَللّٰهُ أَكْبَرُ; or لَااـِلَاهَ اـِلَّااللّٰهُ; or هُوَاللّٰهُ; or the like.] ― -b3- [And, in like manner, (assumed tropical:) He spoke well of him, namely, a man; mentioned him with approbation; eulogized, praised, or commended, him: for ذَكَرَهُ بِالجَمِيلِ, or بِخَيْرٍ See ذِكْرٌ below.] ― -b4- Also, contr., [for ذَكَرَهُ بِالقَبِيحِ or بِشَرٍّ] (assumed tropical:) He spoke evil of him; men- tioned him with evil words; (Fr;) mentioned his vices, or faults; spoke evil of him behind his back, or in his absence, saying of him what would grieve him if he heard it, but saying what was true; or merely said of him what would grieve him: an elliptical expression in this and in the contrary sense; what is meant being known. (Zj.) One says to a man, لَئِنْ ذَكَرْتَنِى لَتَنْدَمَنَّ, meaning [Verily, if thou mention me] with evil words [thou will assuredly repent]: and in like manner the verb is used in the Kur xxi. 37 and 61: and 'Antarah says,
لَاتَذْكُرِى فَرَسِى وَمَا أَطْعَمْتُهُ
فَيَكُونَ جِلْدُكَ مِثْلَ جِلْدِ الأَجْرَبِ
meaning Mention thou not reproachfully [my horse, and what I have given him for food, for, if thou do, thy skin will be like the skin of the scabby]: (Fr, T:) but AHeyth disallows this signification of the verb, and explains the saying of 'Antarah as meaning, Be not thou fond of mentioning my horse, and my preferring him before the family. (T, TA.) ― -b5- ذَكَرَ فُلَانَةَ, inf. n ذِكْرٌ, [expressly said to be] with kesr, [so in the CK, and I think it the right reading,] or ذَكْرٌ, [so in a MS. copy of the K, and in the TA,] with fet-h, [so in the TA,] He demanded such a one in marriage: or he addressed himself to demand her in marriage: (K:) [as though the mentioning a woman implied a desire to demand her in marriage:] it occurs in one of these two senses in a trad. (TA.) -A3- ذَكَرَهُ, inf. n. ذَكْرٌ, with fet-h, He struck him upon his penis. (K.)

ذكّرهُ اـِيَّاهُ
2 ذكّرهُ اـِيَّاهُ ذ , (S, A, * Msb, K,) and ذكّرهُ بِهِ, (Kur xiv. 5, &c.,) inf. n. تَذْكِرَةٌ (A, TA) and تَذْكِيرٌ, (K, TA,) and quasi-inf. n. ↓ ذِكْرَى imperfectly decl.; (A, * K, * TA;) and ايّاهُ ↓ اذكرهُ; (S, Msb, K;) He reminded him of, or caused him to remember, him, or it. (S, Msb, K.) ― -b2- And ذكّر, (TA,) inf. n. تَذْكِيرٌ (K) [and تَذْكِرَةٌ also, as in the Kur xx. 2], He exhorted; admonished; exhorted to obedience; gave good advice, and reminded of the results of affairs; reminded of what might soften the heart, by the mention of rewards and punishments. (K, TA.) Thus the verb is used in the Kur lxxxviii. 21. (TA.) -A2- Also ذكّرهُ, inf. n. تَذْكِيرُ, He made it (a word) masculine; contr. of أَنَّثَهُ. (S, * Msb, K. *) ― -b2- In the Kur [ii. 282], فَتُذَكِّرَ اـِحْدَاهُمَا الأُخْرَى is said by some to signify (assumed tropical:) That one of them may make the other to be in the legal predicament of a male: [meaning that both of them together shall be as one man:] or, accord. to others, one of them may remind the other. (TA.) ― -b3- It is said in a trad., فَذَكِّرُوهُ ↓ القُرْآنُ ذَكَرٌ (tropical:) The Kur-لn is eminently excellent [lit., masculine]: therefore do ye hold it and know it and describe it as such. (K, TA. [In the CK, for ذَكَرٌ is put ذِكْرٌ.]) ― -b4- [Hence,] ذكّرهُ, (TA,) inf. n. تَذْكِيرٌ, (K,) He put to it, namely a sword, (TA,) and the head of an axe &c., (K,) an edge of steel. (K, * TA.) [See ذُكْرَةٌ.]

ذاكرهُ
3 ذاكرهُ ذ , (MA,) inf. n. مُذَاكَرَةٌ, (KL;) He called to mind with him (MA, KL) a story, or discourse, or the like, (MA,) or a thing. (KL.) ― -b2- [And hence, He conferred with him.]

4 أَذْكَرَ see 2. -A2- اذكر also signifies He (a man [or other]) begat a male. (TA from a trad.) And اذكرت She (a woman, S, A, or other female, TA) brought forth a male, (S, A, K,) or males. (Mgh.) It is said in a prayer for a woman in labour, أَيْسَرَتْ وَأَذْكَرَتْ May she have an easy birth, and may she bring forth a male child. (A.) And you say also, اذكرت بِهِ (assumed tropical:) She brought him forth a male, and hardy: (TA from a trad.:) or a male, and sharp and cunning. (Mgh.)

5 تَذَكَّرَ see 1, in five places, in the first and second sentences. ― -b2- [Also It (a word) was, or became, or was made, of the masculine gender; contr. of تأنّث.]

تذاكروا
6 تذاكروا ذ They called to mind [a story, or discourse, or the like, or a thing,] one with another. (KL. [See 3.]) ― -b2- [And hence, They conferred together.]

٨
8 اِدَّكَرَ ذ and اِذَّكَرَ and اِذْدَكَرَ: see 1, in three places, in the first and second sentences.

10 اـِسْتَذْكَرَ see 1, in six places, in the first and third sentences.

ذَكْرٌ
ذَكْرٌ ذ : see ذِكْرٌ: -A2- and ذَكِيرٌ.

ذُكْرٌ
ذُكْرٌ ذ : see ذِكْرٌ, in six places. -A2- سَيْفٌ ذُو ذُكْرٍ, or ↓ ذُكُرٍ, (as in different copies of the S,) and أَذْكِرَةٍ, [which is the pl.,] (A,) (tropical:) A cutting, or sharp, sword. (S, A.) [See ذُكْرَةٌ.]

ذِكْرٌ
ذِكْرٌ ذ (Yoo, A'Obeyd, Yaakoob, S, M, A, Msb, K) and ↓ ذُكْرٌ, (Yoo, A'Obeyd, Yaakoob, S, A, Msb, K, TA,) or the latter only in the first of the senses here to be explained, (Fr, Msb, TA,) and the latter only is mentioned in this sense in the Fs, (TA,) and is said by El-Ahmar to be of the dial. of Kureysh, (TA,) [both said in the Msb to be simple substs., though many hold them to be inf. ns.,] and ↓ ذَكْرٌ, accord. to one of the expositors of the Fs, but this is strange, (TA,) and ↓ ذِكْرَةٌ (S, M) and ↓ ذُكْرَةٌ (M, TA) and ↓ ذِكْرَى, (S, M, [see 1, first sentence,]) and also دِكْرٌ (S) and دُكْرٌ, mentioned by ISd as of the dial. of Rabee'ah, but held by him to be of weak authority, (TA,) Remembrance; (S, M, A, Msb, K, &c.;) the presence of a thing in the mind: (Er-Rلghib:) also termed ذِكْرٌ بِالقَلْبِ, (Msb, TA,) to distinguish it from ذِكْرٌ in another sense, to be explained below: (TA:) he pl. of ↓ ذِكْرَةٌ is ذِكَرٌ, (M,) also said to be pl. of ↓ ذِكْرَى. (MF, art. احد.) You say, ↓ اِجْعَلْهُ مِنْكَ عَلَى ذُكْرٍ and ذِكْرٍ in the same sense, Place thou him, or it, in thy remembrance. (S.) And أَجْعَلَهُ مِنِّى ↓ عَلَى ذُكْرٍ, and ذِكْرٍ, I will not forget him, or it. (A.) And ↓ مَا زَالَ مِنِّى عَلَى ذُكْرٍ, and ذِكْرٍ (K,) or the former only, (Fr, Msb, TA,) He, or it, did not cease to be in my remembrance; (K;) I did not forget him, or it. (Fr, TA.) And ↓ أَنْتَ مِنِّى عَلَى ذُكْرٍ Thou art in my mind. (ISd, Lb.) ― -b2- The words in the Kur [xxix. 44] وَلَذِكْرُ اللّٰهِ أَكْبَرُ admit of two explanations: The remembrance of God is better for a man than a man's remembrance of a man: and the remembrance of God is better as more efficacious in forbidding evil conduct than is prayer. (TA.) ― -b3- ذِكْرٌ also signifies Memory; a certain quality of the mind, by which a man is able to remember what he cares to know; like حِفُظٌ, except that this latter term is used with regard to the preservation of a thing [in the mind], whereas the former is used with regard to calling it to mind. (Er-Rلghib.) -A2- Also ذِكْرٌ (Er-Rلghib, Msb, TA) and ↓ ذُكْرٌ, (Msb, TA,) or the former only accord. to Fr, (Msb, TA,) and ↓ ذِكْرَى (Msb,) The mention, telling, relating, or saying, of a thing: said by some to be contr. of صَمْتٌ: (TA:) and also termed ذِكْرٌ بِاللِّسَانِ (Msb, TA,) to distinguish it from ذِكْرٌ in the sense first explained above. (TA.) ― -b2- Also ذِكْرٌ (assumed tropical:) The praise, and glorification, of God; the celebration, or declaration, of his remoteness, or freedom, from every impurity or imperfection, or from everything derogatory from his glory; or the saying سُبْحَانَ, اللّٰهِ, [and الحَمْدُ لِلّٰهِ, and أَللّٰهُ أَكْبَرُ,] and لَا اـِلَاهَ اـِلَّا اللّٰهُ, [&c., see 1,] and uttering all the forms of his praise: a reading, or reciting, of the Kur-لn: a thanking [God]: obedience [to God]: (Abu-l- 'Abbلs:) prayer to God; (K;) supplication. (Abu-l-'Abbلs, K.) ― -b3- Also (tropical:) Praise, or eulogy, or good speech, of another. (S, * K, * TA.) ― -b4- [And, accord. to some, (tropical:) Dispraise, or evil speech. See 1.] ― -b5- Also (assumed tropical:) A thing that is current upon the tongue. (K.) ― -b6- (tropical:) Fame; renown; report; reputation; (S, A, K;) whether good or evil; (ISd;) as also ↓ ذُكْرَةٌ. (AZ, ISd, K.) Thus in the saying, لَهُ ذِكْرٌ فِى النَّاسِ (tropical:) He has fame among the people: in which it has also the signification next following. (A.) ― -b7- (tropical:) Eminence; nobility; honour. (S, A, Msb, K.) So in the Kur [xciv. 4], وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ (tropical:) And We have raised for thee thine eminence, or thy nobility, or thine honour: as some say, it means, when I am mentioned, thou art mentioned with Me: and again, in the Kur [xliii. 43], وَ اـِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَ لِقَوْمِكَ (tropical:) And verily it (the Kur-لn) is an honour to thee and to thy people. (TA.) Also, in the Kur [xxxviii. 1], وَ القُرْآنِ ذِى الذِّكْرِ (tropical:) By the Kur-لn possessed of eminence, &c. (S) ― -b8- Also (assumed tropical:) A book containing an exposition of religion, and an institution of religious laws: (K:) any book of the prophets: (TA:) and especially the Kur-لn: (MF, TA:) and the تَوْرَاةٌ [or Book of the Law revealed to Moses]: (Aboo-Hureyreh, TA in art. زبر:) and that [law] which is [recorded] in heaven. (Sa'eed Ibn-Jubeyr, TA ubi suprà.) ― -b9- (assumed tropical:) An exhortation; an admonition, or a warning. (Bd in xxxviii. 1.) ― -b10- ذِكْرُ حَقٍّ (tropical:) A written obligation; syn. صَكٌّ: (A, K:) pl. ذُكُورُ حَقٍّ, (A,) or ذُكُورُ حُقُوقٍ. (TA.) You say, لِى عَلَى هٰذَا الأَمْرِ ذِكْرُ حَقٍّ (tropical:) [I have a written obligation to insure this thing]. (A.) -A3- See also the next paragraph, in the latter half.

ذَكَرٌ
ذَكَرٌ ذ [probably originally signifying “ mentioned, ” or “ talked of, ” of the measure فَعَلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, like نَفَضٌ in the sense of مَنْفُوضٌ, and خَبَطٌ in the sense of مَخْبُوطٌ, and قَبَضٌ in the sense of مَقْبُوضٌ, &c.; and hence the first, and perhaps most others, of the significations here following:] Male; masculine; of the male, or masculine, sex, or gender; contr. of أُنْثَى: (S, A, Msb, K, &c.:) [the corresponding word in Hebrew () has been supposed to have this signification because a male is much “ mentioned, ” or “ talked of; ” and it is well known that the Arabs make comparatively little account of a female:] pl. ذُكُورٌ (S, A, Msb, K) and ذُكُورَةٌ (A, Msb, K) and ذِكَارٌ (K) and ذِكَارَةٌ and ذُكْرَانٌ (S, A, Msb, K) and ذِكَرَةٌ: (S, K:) [the last, in one copy of the S, I find written ↓ ذِكْرَةٌ, which, if correct, is a pl. of pauc.: and in the TA, in the same phrase in which it occurs in the S, it is written ↓ ذُكْرَةٌ, and expressly said to be with damm, so that it is a quasi-pl. n.:] the pl. form with و and ن is not allowable. (Msb.) One says, كَمِ الذِّكَرَةُ مِنْ وَلَدِكَ, or ↓ الذِّكْرَةُ, (accord. to different copies of the S,) or ↓ الذُّكْرَةُ, with damm, (accord. to the TA,) How many are the males of thy children? (S, TA.) ― -b2- The male organ of generation; the penis; syn. عَوْفٌ; (S, K, &c.;) of a man: (TA:) or the فَرْج [an equivocal term, but here evidently used in the above-mentioned sense,] of an animal: (Msb:) pl. ذُكُورٌ, (K,) or ذِكَرَةٌ, like عِنَبَةٌ, (Msb,) or ذِكَارَةٌ, (T, TA,) and ↓ مَذَاكِيرُ: (S, Msb, K:) the last contr. to analogy, (S, Msb,) as though used for the sake of distinction between this signification and the one immediately preceding: (S:) or of the same class as مَحَاسِنُ [with respect to حُسْنٌ] and مَلَامِحُ [with respect to لَمْحَةٌ]: (ISd:) Akh says that it is a pl. without a [proper] sing., like عَبَابِيدُ and أَبَابِيلُ: accord. to the T, it has no sing.; or if it have a sing., it is ↓ مُذْكِرٌ, like مُقْدِمٌ, of which the pl. is مَقَادِيمُ; and signifies the parts next to the penis: (TA:) or it signifies the penis with what is around it; [or the genitals;] and is similar to مَفَارِقُ in the phrase شَابَتْ مَفَارِقُ رَأْسِهِ: and قَطَعَ مَذَاكِيرَهُ signified He extirpated his penis. (Mgh.) ― -b3- Applied to a man, (A, K,) it also signifies (tropical:) Strong; courageous; acute and ardent; vigorous and effective in affairs; [and also] stubborn; and disdainful: (TA:) or [masculine, meaning] perfect; like as أُنْثَى is applied to a woman. (T and A in art. انث.) The signification of “ strong, courageous, and stubborn, ” and the significations which the same word has when applied to rain and to a saying, are assigned in the K to ↓ ذِكْرٌ; but [SM says,] I know not how this is; for in the other lexicons they are assigned to ذَكَرٌ. (TA.) You say, لَا يَفْعَلُهُ اـِلَّا ذُكُورَةُ الرِّجَالِ (tropical:) [None will do it but such as are strong, &c., of men]. (A.) ― -b4- Applied to iron, (tropical:) Of the toughest and best quality, (K,) and strongest; (TA;) contr. of أَنِيثٌ; (S;) [iron converted into steel;] as also ↓ ذَكِيرٌ. (K.) [See also ذُكْرَةٌ.] ― -b5- Applied to a sword, (tropical:) Having مَآء [i. e., diversified wavy marks, streaks, or grain]; (S;) as also ↓ مُذَّكَّرٌ: (S, K:) or of which the edge is of steel (حَدِيدٌ ذَكَرٌ) and the مَتْن [or middle of the broad side] of soft iron; of which the people say that they are of the fabric of the Jinn, or Genii: (A'Obeyd, S:) or ↓ مُذَكَّرُ signifies having a sharp iron blade or edge: (As:) the pl. of the former is ذُكُورٌ. (Ham p. 168.) ― -b6- ذُكُورُ البُقُولِ (tropical:) Herbs, or leguminous plants, that are hard and thick: (TA voce عُشْبٌ:) or that are thick, and inclining to bitterness: (S, TA:) like as أَحْرَارُهَا signifies such as are slender and sweet: (TA:) or the former signifies such as are thick and rough. (AHeyth.) ― -b7- ذُكُورَةُ الطِّيبِ, (K,) and ذُكُورُهُ, and ذِكَارَتُهُ, (TA,) (tropical:) Perfume proper for men, exclusively of women: i. e., (TA,) that leaves no stain; (K, * TA;) that becomes dissipated; such as musk, and aloes-wood, and camphire, and غَالِيَة, and ذَرِيرَة. (TA.) [See the contr., طِيبٌ مُؤَنَّثٌ, in art. انث.] ― -b8- ذَكَرٌ applied to the Kur-لn signifies (tropical:) Eminently excellent. (K.) See 2. ― -b9- Applied to a saying, (tropical:) Strong and firm: and in like manner to poetry. (A.) ― -b10- The Arabs disliked a she-camel's bringing forth a male; and hence they applied the term ذَكَرٌ, met., to (tropical:) Anything disliked. (A.) ― -b11- [Thus,] applied to rain, it signifies (tropical:) Violent; (A, K;) falling in large drops. (K.) They said, أَصَابَتِ الأَرْضَ ذُكُورُ الأَسْمِيَةِ (tropical:) Rains bringing intense cold and torrents fell upon the earth. (A.) ― -b12- Applied to a day, (tropical:) [Severe; distressing; hard to be borne: see also مُذَكَّرٌ]. (A.) ― -b13- IDrd says, I think that the name الذكر [so in the TA, without any syll. signs; app. الذَّكَرُ] is applied by some of the Arabs to السِّمَاكُ الرَّامِحُ [or the star Arcturus]. (TA.)

ذَكُرٌ
ذَكُرٌ ذ : see ذَكِيرٌ.

ذَكِرٌ
ذَكِرٌ ذ : see ذَكِيرٌ.

سَيْفٌ ذُو ذُكُرٍ
سَيْفٌ ذُو ذُكُرٍ ذ : see ذُكْرٌ.

ذَكْرَةٌ
ذَكْرَةٌ ذ : see مُذَكَّرٌ.

ذُكْرَةٌ
ذُكْرَةٌ ذ : see ذِكْرٌ, in two places: -A2- and ذَكَرٌ, in two places. -A3- Also (tropical:) A piece of steel that is added [to the edge of a sword and] to the head of an axe &c. (K, * TA.) ― -b2- And (tropical:) Sharpness of a sword: [see also ذُكْرٌ:] and of a man. (S, A, K.) You say, ذَهَبَتْ ذُكْرَةُ السَّيْفِ, and ذُكْرَةُ الرَّجُلِ, (tropical:) The sharpness of the sword, and the sharpness of the man, went. (S, A.)

ذِكْرَةٌ
ذِكْرَةٌ ذ : see ذِكْرٌ, in two places: -A2- and ذَكَرٌ, in two places.

ذَكَرَةٌ
ذَكَرَةٌ ذ : see مُذَكَّرٌ.

ذَكِرَةٌ
ذَكِرَةٌ ذ : see مُذَكَّرٌ.

ذِكْرَى
ذِكْرَى ذ : see ذِكْرٌ, in three places. ― -b2- Remembrance with the reception of exhortation: so in the following passage of the Kur [xlvii. 20], فَأَنَّى لَهُمْ اـِذَا جَآءَتْهُمْ ذِكْرَاهُمْ [Then how, that is, of what avail, will be to them their remembrance with the reception of exhortation when it (the hour of the resurrection) cometh to them: or] how will it be to them when it (the hour) cometh to them with their remembrance and their reception of exhortation: (K, * TA:) i. e., this will not profit them. (TA.) ― -b3- Repentance: so in the Kur [lxxxix. 24], وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى, i. e. And how shall he have repentance? (K, TA.) ― -b4- A reminding, or causing to remember: so in the Kur viii. 1, and xi. 121, (K,) and li. 55. (Fr.) See 2. ― -b5- An admonition: so in the Kur xxxviii. 42, and xl. 56. (K.) ― -b6- A being reminded, or caused to remember: so in the Kur [xxxviii. 46], in the phrase ذِكْرَى الدَّارِ Their being reminded of, or caused to remember, the latter abode, and being made to relinquish worldly things, or not to desire them: (K:) or it may mean their remembering much the latter abode. (B, TA.)

ذَكِيرٌ
ذَكِيرٌ ذ A man possessing an excellent memory. (S.) ― -b2- Also, (AZ, K,) and ↓ ذَكْرٌ, (accord. to a MS. copy of the K, and so, as is said in the TA, accord. to the method of the author of the K,) or ↓ ذَكِرٌ, (accord. to the CK,) and ↓ ذَكُرٌ and ↓ ذِكِّيرٌ, (K,) (tropical:) A man possessing ذِكْر, (K,) i. e., fame, or renown: or glory, or boastfulness. (TA.) -A2- See also ذَكَرٌ, in the latter half of the paragraph.

ذِكِّيرٌ
ذِكِّيرٌ ذ : see the next preceding paragraph.

ذُكَّارَةٌ
ذُكَّارَةٌ ذ The males of palm-trees. (K.)

ذَاكِرٌ
ذَاكِرٌ ذ [act. part. n. of 1]. ― -b2- مَا حَلَفْتُ بِهِ ذَاكِرًا وَلَا آثِرًا: see art. اثر.

أَذْكَرُ
أَذْكَرُ ذ (tropical:) More, and most, sharp, (S, TA,) acute and ardent, vigorous and effective in affairs. (TA.) Mohammad used to go round to his wives in one night, and to perform the ablution termed غُسْل for his visit to every one of them; and being asked wherefore he did so, he answered, اـِنَّهُ أَذْكَرُ (tropical:) It is more, or most, sharp [or effective]; syn. أَحَدُّ. (S, TA, from a trad.) And it was said to Ibn-Ez-Zubeyr, when he was prostrated, وَاللّٰهِ مَا وَلَدَتِ النِّسَآءُ أَذْكَرَ مِنْكَ (tropical:) By God, women have not brought forth one more acute and ardent and vigorous and effective in affairs than thou. (TA from a trad.)

تَذْكِرَةٌ
تَذْكِرَةٌ ذ an inf. n. of 2. (A, TA.) ― -b2- [And hence,] A thing by means of which something that one wants [or desires to remember] is called to mind; a memorandum. (S, K, TA.) ― -b3- [A biographical memoir. ― -b4- And, in the present day, Any official note; such as a passport; a permit; and the like.]

مَذْكَرٌ
مَذْكَرٌ ذ A place of remembrance: pl. مَذَاكِرُ: whence المَذَاكِرُ in a trad., app. meaning The black corner or stone [of the Kaabeh]. (TA.)

مُذْكَرٌ
مُذْكَرٌ ذ : see its fem., with ة, voce مُذَكَّرٌ.

مُذْكِرٌ
مُذْكِرٌ ذ A woman [or other female (see 4)] bringing forth a male: (S, K:) or a woman that brings forth men-children. (TA in art. رجل.) ― -b2- And (tropical:) A desert that produces herbs, or leguminous plants, of the kind called ذُكُور. (As. [See ذَكَرٌ: and see also مِذْكَارٌ.]) ― -b3- And (tropical:) A road that is feared. (A, K.) ― -b4- See also مَذَكَّرٌ, in two places. ― -b5- And see ذَكَرٌ, in the former half of the paragraph.

مُذَكَّرٌ
مُذَكَّرٌ ذ [A masculine word; a word made mas- culine]. ― -b2- مُذَكَّرَةٌ A she-camel resembling a hecamel in make and in disposition. (S.) And also, (K, TA,) or ↓ مُذْكَرَةٌ, (accord. to the CK,) A woman who makes herself like a male; (K;) as also ↓ ذَكَرَةٌ, (L, and so in a copy of the K,) or ↓ ذَكِرَةٌ, (so in another copy of the K, and in the TA,) or ↓ ذَكْرَةٌ, (so in the CK,) and ↓ مُتَذَكِّرَةٌ. (K.) ― -b3- مُذَكَّرَةُ الثُّنْيَا A she-camel having a large head, (K, TA,) like that of a he-camel: (TA:) because her head is one of the parts that are excepted in the game of chance [called المَيْسِر] for the man who has sold her: [therefore those parts are termed الثُّنْيَا:] (K:) or resembling the make of the male in [the largeness of] the head and legs. (Th, M in art. ثنى.) ― -b4- And يَوْمٌ مُذَكَّرٌ (tropical:) A day that is severe, distressing, or hard to be borne; as also ↓ مُذْكِرٌ: (K, TA:) or in which a severe fight, or slaughter, has taken place. (A, TA.) [See also ذَكَرٌ, last sentence but one.] ― -b5- And دَاهِيَةٌ مُذَكَّرَةٌ (tropical:) A severe calamity or misfortune; (A, K;) and so ↓ مُذْكِرٌ [without ة because it is from this epithet applied to a she-camel as meaning "bringing forth a male;" for her doing so was disliked, as has been mentioned voce ذَكَرٌ]: (K:) or the latter means which none can withstand but strong, courageous, stubborn men. (TA.) -A2- See also ذَكَرٌ, in two places, in the latter half of the paragraph.

مِذْكَارٌ
مِذْكَارٌ ذ A woman [or other female] that usually brings forth males. (S, K.) And A man who usually begets male children. (TA.) ― -b2- Also (tropical:) Land that produces herbs, or leguminous plants, such as are termed ذُكُور: (A, TA: [see مُذْكِرٌ, and ذَكَرٌ:]) or that does not produce [anything]: but the former signification is the more common. (TA.) ― -b3- And فَلَاةٌ مِذْكَارٌ (tropical:) A terrible desert; (As, A, K;) that is not traversed but by strong, courageous, stubborn men. (As, K.)

مَذْكُورٌ
مَذْكُورٌ ذ [pass. part. n. of 1]. ― -b2- (assumed tropical:) A man praised, or spoken of well. (TA.) ― -b3- لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا, in the Kur [lxxvi. 1], means [accord. to some] When he was not a thing existing by itself, though existing in the knowledge of God. (TA.)

مَذَاكِيرُ
مَذَاكِيرُ ذ said to be an anomalous pl. of ذَكَرٌ in a sense pointed out above: see the latter word. (S, Msb, K. *)

مُتَذَكّرَةٌ
مُتَذَكّرَةٌ ذ : see مُذَكَّرٌ.

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَكَرَ
ذَكَرَ U ( n. ac. ذِكْر 2 ,  ذِكْرَى 2ya ,  ذُكْر 3 ,  تَذْكَاْر 62 ),
a.  Recollected, remembered, called to mind; was mindful of.

b.  Mentioned, spoke of, related.

ذَكَّرَ
ذَكَّرَ II ,
a.  Reminded of, caused to remember; impressed upon.

b.  Exhorted, admonished.

c.  Made masculine.

ذَاْكَرَ
ذَاْكَرَ III ,
a.  [ acc. &  Fī ], Spoke to of; conversed, conferred with .... about.

أَذْكَرَ
أَذْكَرَ IV ,
a.  see II (a) , ( b ).

c.  Begot or brought forth a male.

تَذَكَّرَ
تَذَكَّرَ V ,
a.  see I (a) .

b.  Was masculine ( word ).

تَذَاْكَرَ
تَذَاْكَرَ VI
a.  [ acc. &  Fī ], Conversed, conferred together .... about.

اِذْتَكَرَ
اِذْتَكَرَ VIII (
a.  د or ذ ),  see I (a) .

اِسْتَذْكَرَ
اِسْتَذْكَرَ X ,
a.  see I (a) .

b.  Endeavoured to recollect.

ذِكْر
ذِكْر 2 ,
a.  Recollection, remembrance; memory.

b.  Mention; relation, narration.

c.  Renown, fame, honour, eminence.

d.  Invocation, prayer.

ذِكْرَة
ذِكْرَة 2t , ( pl. ذِكَر 7 ),
a.  Reminiscence, souvenir.

ذِكْرَى
ذِكْرَى 2ya ,
a.  Admonition, exhortation, warning.

b.  Mention.

c.  Repentance, contrition.

ذُكْر
ذُكْر 3 ,
a.  see 2 (a) , ( b ).

ذُكْرَة
ذُكْرَة 3t ,
a.  Steel edge ( of a sword ).

b.  Strength, vigour.

c.  Renown; commendation; praise.

ذَكَر
ذَكَر 4 , ( pl. ذِكَرَة 7t ,  ذِكَاْر 23 ,  ذُكُوْر 27 ,  ذُكُوْرَة 27t ,  ذُكْرَاْن 35 ),
a.  Male; masculine; virile, manly, manful.

b.  Membrum virile, penis.

c.  Strong, hard; wrought; tempered ( iron; sword ).

ذَكِر
ذَكِر 5 ,  ذَكُر 6 ,
a.  One having a good memory.

ذَاْكِرَة
ذَاْكِرَة 21t ,
a.  Memory. - ذَكِيْر 25 ,  ذَكُوْر 26 ,  ذِكِّيْر 30 , Renowned, famous.

تَذْكَاْر
تَذْكَاْر 62 ,
a.  Remembrance.

b.  Commemoration, celebration.

c.  Souvenir, keepsake, present.

d.  Memorial, record.

ذَكڤرَ
N. P. ذَكڤرَ I ,
a.  Above-mentioned.

ذَكَّرَ
N. P. ذَكَّرَ II ,
a.  Masculine.

تَزْكِرَة
تَزْكِرَة ( pl. تَذَاْكِر 63 ),
a.  Writing: letter, note; receipt; certificate, testimonial; memorandum; memoir.

b.  Passport.

##### Türkçe

**ذَكَرَ**
**ذَكَرَ** I (n. ac. **ذِكْر** 2, **ذِكْرَى** 2ya, **ذُكْر** 3, **تَذْكَاْر** 62),
a. Hatırladı, anımsadı, zihne getirdi; farkında oldu.

b. Andı, söz etti; nakletti.

**ذَكَّرَ**
**ذَكَّرَ** II,
a. Hatırlattı, hatırlamasına sebep oldu; üzerine yerleştirdi (zihne kazıdı).

b. Öğüt verdi, uyardı.

c. Müzekker yaptı.

**ذَاْكَرَ**
**ذَاْكَرَ** III,
a. [acc. & Fī], ... hakkında ... ile konuştu; sohbet etti, müzakere etti.

**أَذْكَرَ**
**أَذْكَرَ** IV,
a. II (a), (b)’ye bak.

c. Erkek doğurdu veya meydana getirdi.

**تَذَكَّرَ**
**تَذَكَّرَ** V,
a. I (a)’ya bak.

b. Müzekker oldu (kelime).

**تَذَاْكَرَ**
**تَذَاْكَرَ** VI
a. [acc. & Fī], ... hakkında birlikte konuştu; birlikte müzakere etti.

**اِذْتَكَرَ**
**اِذْتَكَرَ** VIII (
a. **د** veya **ذ**), I (a)’ya bak.

**اِسْتَذْكَرَ**
**اِسْتَذْكَرَ** X,
a. I (a)’ya bak.

b. Hatırlamaya çalıştı.

**ذِكْر**
**ذِكْر** 2,
a. Hatırlama, anma; hafıza.

b. Anma; rivayet, nakil.

c. Şöhret, ün, şeref, yücelik.

d. Zikir, dua.

**ذِكْرَة**
**ذِكْرَة** 2t, (pl. **ذِكَر** 7),
a. Hatıra, yadigâr.

**ذِكْرَى**
**ذِكْرَى** 2ya,
a. Öğüt, nasihat, uyarı.

b. Anma.

c. Tevbe, pişmanlık.

**ذُكْر**
**ذُكْر** 3,
a. 2 (a), (b)’ye bak.

**ذُكْرَة**
**ذُكْرَة** 3t,
a. (Kılıcın) çelik ağzı.

b. Kuvvet, dinçlik.

c. Şöhret; övgüye değer anılma; övgü.

**ذَكَر**
**ذَكَر** 4, (pl. **ذِكَرَة** 7t, **ذِكَاْر** 23, **ذُكُوْر** 27, **ذُكُوْرَة** 27t, **ذُكْرَاْن** 35),
a. Erkek; müzekker; eril, erkekçe, yiğitçe.

b. Erkeklik uzvu, penis.

c. Güçlü, sert; işlenmiş; su verilmiş (demir; kılıç).

**ذَكِر**
**ذَكِر** 5, **ذَكُر** 6,
a. Hafızası iyi olan kimse.

**ذَاْكِرَة**
**ذَاْكِرَة** 21t,
a. Hafıza. - **ذَكِيْر** 25, **ذَكُوْر** 26, **ذِكِّيْر** 30, Meşhur, ünlü.

**تَذْكَاْر**
**تَذْكَاْر** 62,
a. Hatırlama.

b. Anma, yâd etme; kutlama.

c. Hatıra, yadigâr, hediye.

d. Anıt, kayıt.

**ذَكڤرَ**
N. P. **ذَكڤرَ** I,
a. Yukarıda anılan.

**ذَكَّرَ**
N. P. **ذَكَّرَ** II,
a. Müzekker.

**تَزْكِرَة**
**تَزْكِرَة** (pl. **تَذَاْكِر** 63),
a. Yazı: mektup, not; makbuz; belge, tanıklık belgesi; muhtıra; hatırat.

b. Pasaport.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ذكر
ذَكَرَ - يَذْكُرُ - ذِكْر - تَذْكِرَة - ذِكْرَى - ذَاكِر - ذَاكِرِيْن - ذَاكِرات - ادَّكَرَ - يَدَّكِرُ - مُدَّكِر - ذَكَّر - يُذَكِّر - تَذَكَّرَ - يَتَذَكَّرُ - تَذْكِير
ذَكَرَ - يَذْكُرُ + كائن + شيئاً: يتذكر: يستدعي معلومات من حافظته وذاكرته ليعيها ويعقلها: يطلب ويستدعي ويحضر معلومات محفوظة في الذاكرة إلى الوعي الحالي، ويتعامل معها بحيث يتعرف عليها كما لو كانت معلومات تدخل إلى الوعي عن طريق وسائل الحس والإدراك
ذَكَرَ - يَذْكُرُ + كائن + شيئاً + في شيء أو مكان أو زمان: يستدعيها لتكون حاضرة لعقلها ووعيها في المكان أو الشيء أو الزمان المراد
﴿واذكر في الكتاب إبراهيم﴾: يستدعيها ليعقلها وهي في الكتاب: يستعين بالكتاب ليستدعيها ليعقلها
﴿واذكر ربك في نفسك تضرعا وخيفة ودون الجهر من القول﴾: يستدعيها ليعيها ويعقلها في نفسه
﴿في بيوت أذن الله أن ترفع ويذكر فيها اسمه﴾: يستدعى اسم الله من محافظه، في بيوت الله، ليعقله ويفهمه الناس: وهي نطق وتلاوة اسم الله بصوت عال ليعقله ويعيه الناس
﴿واذكروا الله في أيام معدودات﴾: استدعوا اسم الله من محافظه، ليعيه الناس ويعقلوه في وقت الأيام معدودات
ذَكَرَ - يَذْكُرُ + كائن + شيئاً + على شيء: استدعى معلومات محفوظة وأظهرها على الشيء
﴿فاذكروا اسم الله عليها﴾: استدعوه من محافظه، وأظهروه عليها
ذَكَرَ - يَذْكُرُ + كائن + شيئاً + عند شيء: استدعى معلومات محفوظة وأظهرها عند الشيء
﴿فاذكروا الله عند المشعر الحرام﴾
ذَكَرَ - يَذْكُرُ + كائن + شيئاً + قائماً أو قاعداً: استدعى معلومات محفوظة، وأظهرها وهو قائم أو قاعد
﴿الذين يذكرون الله قياما وقعودا وعلى جنوبهم﴾
ذَكَرَ - يَذْكُرُ + كائن  + إذ + خبر: استدعى معلومات محفوظة وأظهرها تتعلق بالشيء أو الخبر الذي يأتي بعد " إذ"
﴿واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم﴾
أحدَثَ - يُحْدِثُ + كائن + لـِ كائن + ذكراً: يجعله يعلم معلومات كانت محفوظة ومخفية
﴿قال فإن اتبعتني فلا تسألني عن شيء حتى أحدث لك منه ذكرا﴾
تَلا - يَتْلُو + كائن + على كائن + ذكراً: يتلو عليه معلومات كانت محفوظة ومخفية
﴿ويسألونك عن ذي القرنين قل سأتلو عليكم منه ذكرا﴾
ذِكْر: اسم فعل " ذَكَرَ - يَذْكُرُ ": عملية الذِكْر: استدعاء معلومات من الذاكرة إلى الوعي الذاتي للمرء: وهو كذلك بمعنى مفعول: مايكون بفعل " ذَكَرَ - يَذْكُرُ ": الأشياء والمعلومات المحفوظة والمخفية والتي يتم استدعاؤها لتُفْهَمَ وتُعْقَل
ذكر الله: عملية تذكر ما يتعلق بالله من معلومات: طلب واستدعاء وإحضار معلومات محفوظة في الذاكرة عن الله: معلومات عن الله محفوظة في الذاكرة يتم استرجاعها وتذكرها
القرآن ذكر الله: القرآن هو معلومات محفوظة عن الله ينبغي تذكرها واسترجاعها
الصلاة ذكر الله: لأن فيها ذكر الله (تذكر الله) والكلام عن الله
ذَاكِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " ذَكَرَ - يَذْكُرُ "
ذَاكِرِيْن: جمع " ذَاكِر"
ذَاكِرَة: مؤنث " ذَاكِر"
ذَاكِرات: جمع " ذَاكِرة "
تَذْكِرة: على وزن " تـَفـْعـِلة": اسم فعل مبالغة من " ذَكَرَ - يَذْكُرُ ": العمليات الهامة لجعل الآخر يذكر شيئاً عن شيء: جلسات أو وعظ أو محاضرات أو أمثلة أو تلميحات تساهم في حث عملية التذكر
ذِكْرى: على وزن " فـِـعـْلى": اسم فاعل مبالغة من " ذَكَرَ - يَذْكُرُ ": اسم آلة منه: وسيلة أو معلومة تساهم في حث عملية الذكر: مفتاح أو تلميحة أو وضع نفسي معين يحث عملية الذكر
ادَّكَرَ - يَدَّكِرُ: على وزن " افتعل" من " ذَكَرَ - يَذْكُرُ ": أًصلها " اذْتـَكَرَ- يَذْتـَكِرُ ": يقوم بفعل " ذَكَرَ - يَذْكُرُ " بدافع ذاتي: يجهد "لِيَذْكُرَ "
مُدَّكِر: أصلها " مُذْتَكِر: اسم فاعل من " ادَّكَرَ - يَدَّكِرُ "
ذَكَّر - يُذَكِّر: على وزن " فَعَّلَ " من " ذَكَرَ - يَذْكُرُ": جعله " يَذْكُرُ " على وجه التكرار والشدة: ساهم بإنجاح عملية التذكر لدى آخر: (مثلاً بإعطاء مفاتيح أو تلميحات تساعد في التذكر)
تَذَكَّرَ - يَتَذَكَّرُ: على وزن " تَفَعَّلَ " من " ذَكَرَ - يَذْكُرُ ": طلب وجهد أن " يَذْكُرَ " بشكل ذاتي: يقوم بعملية الذكر بشكل ناجح وصحيح: طلب وجهد أن يستدعي ويحضر معلومات محفوظة في الذاكرة إلى الوعي الحالي بإرادة ذاتية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التذكر والعلم والتعرف والدراية "، وهي:
خَبَرَ - يَخْبَرُ، عَلِمَ - يَعْلَمُ، عَرَفَ - يَعْرِفُ، دَرَى - يَدْرِيْ، ذَكَرَ - يَذْكُرُ، أذِنَ - يَأْذَنُ (المتعدي)
يفرق لفظاً:
ذَكُرَ - يَذْكُرُ (ذَكِرَ - يَذكَرُ) + الكائن: يكون أو يصير ذَكَراً
ذَكَرَ - يَذْكُرُ + كائن + شيئاً: يتذكر: يستدعي معلومات من حافظته وذاكرته ليعيها ويعقلها
يَذْكُر
 	﴿أولا يذكر الإنسان أنا خلقناه من قبل ولم يكن شيئا(67)﴾ مريم
اذكروا بمعنى تذكروا
﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح وزادكم في الخلق بسطةفاذكروا آلاء الله لعلكم تفلحون (69)﴾ الأعراف ﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين (74)﴾ الأعراف
﴿يابني إسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم وأني فضلتكم على العالمين (47)﴾ البقرة ﴿يابني إسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم وأني فضلتكم على العالمين(122)﴾ البقرة
﴿يابني إسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم وإياي فارهبوني(40)﴾ البقرة
﴿ياأيها الذين آمنوا اذكروا نعمة الله عليكم إذ هم قوم أن يبسطوا إليكم أيديهم فكف أيديهم عنكم واتقوا الله وعلى الله فليتوكل المؤمنون(11)﴾ المائدة ﴿ياأيها الذين آمنوا اذكروا نعمة الله عليكم إذ جاءتكم جنود فأرسلنا عليهم ريحا وجنودا لم تروها وكان الله بما تعملون بصيرا(9)﴾ الأحزاب
﴿واعتصموا بحبل الله جميعا ولا تفرقوا واذكروا نعمة الله عليكم إذ كنتم أعداء فألف بين قلوبكم فأصبحتم بنعمته إخوانا وكنتم على شفا حفرة من النار فأنقذكم منها كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تهتدون(103)﴾ آل عمران ﴿واذكروا نعمة الله عليكم وميثاقه الذي واثقكم به إذ قلتم سمعنا وأطعنا واتقوا الله إن الله عليم بذات الصدور(7)﴾ المائدة
﴿ياأيها الناس اذكروا نعمة الله عليكم هل من خالق غير الله يرزقكم من السماء والأرض لا إله إلا هو فأنى تؤفكون(3)﴾ فاطر ﴿لتستووا على ظهوره ثم تذكروا نعمة ربكم إذا استويتم عليه وتقولوا سبحان الذي سخر لنا هذا وما كنا له مقرنين(13)﴾ الزخرف
﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)﴾ البقرة ﴿إذ قال الله ياعيسى ابن مريم اذكر نعمتي عليك وعلى والدتك إذ أيدتك بروح القدس تكلم الناس في المهد وكهلا وإذ علمتك الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيل وإذ تخلق من الطين كهيئة الطير بإذني فتنفخ فيها فتكون طيرا بإذني وتبرئ الأكمه والأبرص بإذني وإذ تخرج الموتى بإذني وإذ كففت بني إسرائيل عنك إذ جئتهم بالبينات فقال الذين كفروا منهم إن هذا إلا سحر مبين(110)﴾ المائدة
﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم وانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف ﴿واذكروا إذ أنتم قليل مستضعفون في الأرض تخافون أن يتخطفكم الناس فآواكم وأيدكم بنصره ورزقكم من الطيبات لعلكم تشكرون(26)﴾ الأنفال
﴿وإذ قال موسى لقومه ياقوم اذكروا نعمة الله عليكم إذ جعل فيكم أنبياء وجعلكم ملوكا وآتاكم ما لم يؤت أحدا من العالمين(20)﴾ المائدة ﴿وإذ قال موسى لقومه اذكروا نعمة الله عليكم إذ أنجاكم من آل فرعون يسومونكم سوء العذاب ويذبحون أبناءكم ويستحيون نساءكم وفي ذلكم بلاء من ربكم عظيم(6)﴾ إبراهيم
﴿وإذ نتقنا الجبل فوقهم كأنه ظلة وظنوا أنه واقع بهم خذوا ما آتيناكم بقوة واذكروا ما فيه لعلكم تتقون(171)﴾ الأعراف ﴿وإذ أخذنا ميثاقكم ورفعنا فوقكم الطور خذوا ما آتيناكم بقوة واذكروا ما فيه لعلكم تتقون (63)﴾ البقرة
﴿واذكر عبادنا إبراهيم وإسحاق ويعقوب أولي الأيدي والأبصار(45)﴾ ص ﴿واذكر إسماعيل واليسع وذا الكفل وكل من الأخيار(48)﴾ ص
﴿اصبر على ما يقولون واذكر عبدنا داوود ذا الأيد إنه أواب(17)﴾ ص ﴿واذكر عبدنا أيوب إذ نادى ربه أني مسني الشيطان بنصب وعذاب(41)﴾ ص
﴿واذكر أخا عاد إذ أنذر قومه بالأحقاف وقد خلت النذر من بين يديه ومن خلفه ألا تعبدوا إلا الله إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم(21)﴾ الأحقاف
﴿واذكر في الكتاب إبراهيم إنه كان صديقا نبيا(41)﴾ مريم ﴿واذكر في الكتاب إسماعيل إنه كان صادق الوعد وكان رسولا نبيا(54)﴾ مريم ﴿واذكر في الكتاب إدريس إنه كان صديقا نبيا(56)﴾ مريم ﴿واذكر في الكتاب مريم إذ انتبذت من أهلها مكانا شرقيا(16)﴾ مريم ﴿واذكر في الكتاب موسى إنه كان مخلصا وكان رسولا نبيا(51)﴾ مريم
﴿واذكرن ما يتلى في بيوتكن من آيات الله والحكمة إن الله كان لطيفا خبيرا(34)﴾ الأحزاب
نسيان التذكر
﴿وقال للذي ظن أنه ناج منهما اذكرني عند ربك فأنساه الشيطان ذكر ربه فلبث في السجن بضع سنين(42)﴾ يوسف ﴿قال أرأيت إذ أوينا إلى الصخرة فإني نسيت الحوت وما أنساني إلا الشيطان أن أذكره واتخذ سبيله في البحر عجبا(63)﴾ الكهف
﴿وما يذكرون إلا أن يشاء الله هو أهل التقوى وأهل المغفرة(56)﴾ المدثر ﴿فستذكرون ما أقول لكم وأفوض أمري إلى الله إن الله بصير بالعباد(44)﴾ غافر
﴿أولا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون (126)﴾ التوبة ﴿وإذا ذكروا لا يذكرون(13)﴾ الصافات
ذِكْر:
ذكرَ + كائن + شيئاً في شيء أو على شيء
ذَكَر - يَذْكُر : بمعنى ينطق بقول متذكر
 	﴿ويقول الذين آمنوا لولا نزلت سورة فإذا أنزلت سورة محكمة وذكر فيها القتال رأيت الذين في قلوبهم مرض ينظرون إليك نظر المغشي عليه من الموت فأولى لهم(20)﴾ محمد ﴿قالوا سمعنا فتى يذكرهم يقال له إبراهيم(60)﴾ الأنبياء ﴿وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي يذكر آلهتكم وهم بذكر الرحمان هم كافرون(36)﴾ الأنبياء
يذكر اسم الله	﴿ليشهدوا منافع لهم ويذكروا اسم الله في أيام معلومات على ما رزقهم من بهيمة الأنعام فكلوا منها وأطعموا البائس الفقير(28)﴾ الحج ﴿ولكل أمة جعلنا منسكا ليذكروا اسم الله على ما رزقهم من بهيمة الأنعام فإلهكم إله واحد فله أسلموا وبشر المخبتين(34)﴾ الحج
يذكر + اسم الله + على شي
﴿والبدن جعلناها لكم من شعائر الله لكم فيها خير فاذكروا اسم الله عليها صواف فإذا وجبت جنوبها فكلوا منها وأطعموا القانع والمعتر كذلك سخرناها لكم لعلكم تشكرون(36)﴾ الحج ﴿يسألونك ماذا أحل لهم قل أحل لكم الطيبات وما علمتم من الجوارح مكلبين تعلمونهن مما علمكم الله فكلوا مما أمسكن عليكم واذكروا اسم الله عليه واتقوا الله إن الله سريع الحساب(4)﴾ المائدة
﴿فكلوا مما ذكر اسم الله عليه إن كنتم بآياته مؤمنين(118)﴾ الأنعام ﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)﴾ الأنعام ﴿ولا تأكلوا مما لم يذكر اسم الله عليه وإنه لفسق وإن الشياطين ليوحون إلى أوليائهم ليجادلوكم وإن أطعتموهم إنكم لمشركون(121)﴾ الأنعام ﴿وما لكم ألا تأكلوا مما ذكر اسم الله عليه وقد فصل لكم ما حرم عليكم إلا ما اضطررتم إليه وإن كثيرا ليضلون بأهوائهم بغير علم إن ربك هو أعلم بالمعتدين(119)﴾ الأنعام
يذكر + اسم الله + في شي
﴿الذين أخرجوا من ديارهم بغير حق إلا أن يقولوا ربنا الله ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لهدمت صوامع وبيع وصلواتومساجد يذكر فيها اسم الله كثيرا ولينصرن الله من ينصره إن الله لقوي عزيز(40)﴾ الحج ﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله أن يذكر فيها اسمه وسعى في خرابها أولئك ما كان لهم أن يدخلوها إلا خائفين لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم (114)﴾ البقرة
﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله أن يذكر فيها اسمه وسعى في خرابها أولئك ما كان لهم أن يدخلوها إلا خائفين لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم (114)﴾ البقرة ﴿في بيوت أذن الله أن ترفع ويذكر فيها اسمه يسبح له فيها بالغدو والآصال(36)﴾ النور
﴿واذكر اسم ربك بكرة وأصيلا(25)﴾ الإنسان ﴿واذكر اسم ربك وتبتل إليه تبتيلا(8)﴾ المزمل	اذكر اسم ربك
﴿واذكر ربك في نفسك تضرعا وخيفة ودون الجهر من القول بالغدو والآصال ولا تكن من الغافلين(205)﴾ الأعراف ﴿واذكر اسم ربك وتبتل إليه تبتيلا(8)﴾ المزمل
﴿إلا أن يشاء الله واذكر ربك إذا نسيت وقل عسى أن يهديني ربي لأقرب من هذا رشدا(24)﴾ الكهف ﴿وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإذا ذكرت ربك في القرآن وحده ولوا على أدبارهم نفورا(46)﴾ الإسراء
﴿وذكر اسم ربه فصلى(15)﴾ الأعلى ﴿إنني أنا الله لا إله إلا أنا فاعبدني وأقم الصلاة لذكري(14)﴾ طه
﴿قال رب اجعل لي آية قال آيتك ألا تكلم الناس ثلاثة أيام إلا رمزا واذكر ربك كثيرا وسبح بالعشي والإبكار(41)﴾ آل عمران
﴿اذهب أنت وأخوك بآياتي ولا تنيا في ذكري(42)﴾ طه ﴿ونذكرك كثيرا(34)﴾ طه
﴿وإذا ذكر الله وحده اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة وإذا ذكر الذين من دونه إذا هم يستبشرون(45)﴾ الزمر
اذكروا الله : هنا بمعنى يتذكر : يذكر لنفسه في نفسه أو دون الجهر من القول
﴿قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين(85)﴾ يوسف ﴿ولا جناح عليكم فيما عرضتم به من خطبة النساء أو أكننتم في أنفسكم علم الله أنكم ستذكرونهن ولكن لا تواعدوهن سرا إلا أن تقولوا قولا معروفا ولا تعزموا عقدة النكاح حتى يبلغ الكتاب أجله واعلموا أن الله يعلم ما في أنفسكم فاحذروه واعلموا أن الله غفور حليم(235)﴾ البقرة
﴿فاذكروني أذكركم واشكروا لي ولا تكفروني(152)﴾ البقرة
﴿الذين يذكرون الله قياما وقعودا وعلى جنوبهم ويتفكرون في خلق السماوات والأرض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار(191)﴾ آل عمران ﴿فإذا قضيتم الصلاة فاذكروا الله قياما وقعودا وعلى جنوبكم فإذا اطمأننتم فأقيموا الصلاة إن الصلاة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا(103)﴾ النساء
﴿فإذا قضيتم مناسككم فاذكروا الله كذكركم آباءكم أو أشد ذكرا فمن الناس من يقول ربنا آتنا في الدنيا وما له في الآخرة من خلاق(200)﴾ البقرة ﴿واذكروا الله في أيام معدودات فمن تعجل في يومين فلا إثم عليه ومن تأخر فلا إثم عليه لمن اتقى واتقوا الله واعلموا أنكم إليه تحشرون(203)﴾ البقرة
﴿ليس عليكم جناح أن تبتغوا فضلا من ربكم فإذا أفضتم من عرفات فاذكروا الله عند المشعر الحرام واذكروه كما هداكم وإن كنتم من قبله لمن الضالين(198)﴾ البقرة ﴿فإن خفتم فرجالا أو ركبانا فإذا أمنتم فاذكروا الله كما علمكم ما لم تكونوا تعلمون (239)﴾ البقرة
﴿إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وذكروا الله كثيرا وانتصروا من بعد ما ظلموا وسيعلم الذين ظلموا أي منقلب ينقلبون(227)﴾ الشعراء ﴿ياأيها الذين آمنوا اذكروا الله ذكرا كثيرا(41)﴾ الأحزاب
﴿لقد كان لكم في رسول الله أسوة حسنة لمن كان يرجو الله واليوم الآخر وذكر الله كثيرا (21)﴾ الأحزاب ﴿إن المسلمين والمسلمات والمؤمنين والمؤمنات والقانتين والقانتات والصادقين والصادقات والصابرين والصابرات والخاشعين والخاشعات والمتصدقين والمتصدقات والصائمين والصائمات والحافظين فروجهم والحافظات والذاكرين الله كثيرا والذاكرات أعد الله لهم مغفرة وأجرا عظيما(35)﴾ الأحزاب
﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض وابتغوا من فضل الله واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون(10)﴾ الجمعة ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون(45)﴾الأنفال
﴿وإذا ذكر الله وحده اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة وإذا ذكر الذين من دونه إذا هم يستبشرون(45)﴾ الزمر
﴿إنما المؤمنون الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم وإذا تليت عليهم آياته زادتهم إيمانا وعلى ربهم يتوكلون(2)﴾ الأنفال ﴿الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم والصابرين على ما أصابهم والمقيم الصلاة ومما رزقناهم ينفقون(35)﴾ الحج
﴿إن الذين اتقوا إذا مسهم طائف من الشيطان تذكروا فإذا هم مبصرون(201)﴾ الأعراف ﴿والذين إذا فعلوا فاحشة أو ظلموا أنفسهم ذكروا الله فاستغفروا لذنوبهم ومن يغفر الذنوب إلا الله ولم يصروا على ما فعلوا وهم يعلمون(135)﴾ آل عمران	ذُكِر الله
﴿إن المنافقين يخادعون الله وهو خادعهم وإذا قاموا إلى الصلاة قاموا كسالى يراءون الناس ولا يذكرون الله إلا قليلا(142)﴾ النساء
يحدث ذكراَ = يَذْكُر لآخر
﴿قال فإن اتبعتني فلا تسألني عن شيء حتى أحدث لك منه ذكرا(70)﴾ الكهف ﴿ويسألونك عن ذي القرنين قل سأتلو عليكم منه ذكرا(83)﴾ الكهف
مذكور
 	﴿هل أتى على الإنسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا(1)﴾ الإنسان ﴿أولا يذكر الإنسان أنا خلقناه من قبل ولم يكن شيئا(67)﴾ مريم
ذِكْر:
الكتاب الأزلي ذكر
	﴿ذلك نتلوه عليك من الآيات والذكر الحكيم(58)﴾ أل عمران
تقرأه الملائكة وتلقيه
﴿فالتاليات ذكرا(3)﴾ الصافات ﴿فالملقيات ذكرا(5)﴾ المرسلات
والله نزل الذكر
	﴿إنا نحن نزلنا الذكر وإنا له لحافظون(9)﴾ الحجر ﴿وهذا ذكر مبارك أنزلناه أفأنتم له منكرون(50)﴾ الأنبياء ﴿أعد الله لهم عذابا شديدا فاتقوا الله ياأولي الألباب الذين آمنوا قد أنزل الله إليكم ذكرا(10)﴾ الطلاق
من الرحمان ذكر من ربهم	﴿وما يأتيهم من ذكر من الرحمان محدث إلا كانوا عنه معرضين(5)﴾ الشعراء ﴿ما يأتيهم من ذكر من ربهم محدث إلا استمعوه وهم يلعبون(2)﴾ الأنبياء
	﴿وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي يذكر آلهتكم وهم بذكر الرحمان هم كافرون(36)﴾ الأنبياء
أوحاه الله لرجال من قبل محمد (ص)
	﴿وما أرسلنا من قبلك إلا رجالا نوحي إليهم فاسألوا أهل الذكر إن كنتم لا تعلمون(43)﴾ النحل ﴿وما أرسلنا قبلك إلا رجالا نوحي إليهم فاسألوا أهل الذكر إن كنتم لا تعلمون(7)﴾ الأنبياء
لموسى	﴿ولقد آتينا موسى وهارون الفرقان وضياء وذكرا للمتقين (48)﴾ الأنبياء
	﴿لو أن عندنا ذكرا من الأولين(168)﴾ الصافات ﴿أفنضرب عنكم الذكر صفحا أن كنتم قوما مسرفين(5)﴾ الزخرف ﴿ولقد كتبنا في الزبور من بعد الذكر أن الأرض يرثها عبادي الصالحون(105)﴾ الأنبياء
لموسى	﴿ولقد آتينا موسى الهدى وأورثنا بني إسرائيل الكتاب(53) هدى وذكرى لأولي الألباب(54)﴾ غافر ﴿ولقد آتينا موسى وهارون الفرقان وضياء وذكرا للمتقين (48)﴾ الأنبياء
وهذا القرآن ذكر
﴿هذا ذكر وإن للمتقين لحسن مآب(49)﴾ ص ﴿وهذا ذكر مبارك أنزلناه أفأنتم له منكرون(50)﴾ الأنبياء
	﴿ص والقرآن ذي الذكر(1)﴾ ص ﴿وما علمناه الشعر وما ينبغي له إن هو إلا ذكر وقرآن مبين(69)﴾ يس
آتاه الله لنبيه محمد وأنزله إلينا
﴿كذلك نقص عليك من أنباء ما قد سبق وقد آتيناك من لدنا ذكرا(99)﴾ طه ﴿بالبينات والزبر وأنزلنا إليك الذكر لتبين للناس ما نزل إليهم ولعلهم يتفكرون(44)﴾ النحل
	﴿وإن يكاد الذين كفروا ليزلقونك بأبصارهم لما سمعوا الذكر ويقولون إنه لمجنون(51)﴾  القلم ﴿وقالوا ياأيها الذي نزل عليه الذكر إنك لمجنون(6)﴾ الحجر
	﴿أؤنزل عليه الذكر من بيننا بل هم في شك من ذكري بل لما يذوقوا عذاب(8)﴾ ص ﴿أؤلقي الذكر عليه من بيننا بل هو كذاب أشر(25)﴾ القمر
	﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم ولتتقوا ولعلكم ترحمون(63)﴾ الأعراف ﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح وزادكم في الخلق بسطة فاذكروا آلاء الله لعلكم تفلحون(69)﴾ الأعراف
وهو موجه إلى
محمد وقومه	﴿وإنه لذكر لك ولقومك وسوف تسألون(44)﴾ الزخرف ﴿ورفعنا لك ذكرك (4)﴾ الشرح ﴿أعد الله لهم عذابا شديدا فاتقوا الله ياأولي الألباب الذين آمنوا قد أنزل الله إليكم ذكرا(10)﴾ الطلاق
للعالمين	﴿إن هو إلا ذكر للعالمين(87)﴾ ص ﴿إن هو إلا ذكر للعالمين(27)﴾ التكوير
	﴿وما تسألهم عليه من أجر إن هو إلا ذكر للعالمين(104)﴾ يوسف ﴿وما هو إلا ذكر للعالمين(52)﴾ القلم
لماذا كان القرآن ذكراً
1 - لأنه يذكر بالله وفيه ذكر (الكلام عن) الله
يحدث لهم ذكرا ذي الذكر ( فيه ذكر)	﴿وكذلك أنزلناه قرآنا عربيا وصرفنا فيه من الوعيد لعلهم يتقون أو يحدث لهم ذكرا(113)﴾ طه ﴿ص والقرآن ذي الذكر(1)﴾ ص
ب - وفيه ذكر الله (الكلام عن الله)
ذكر ربهم﴿وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإذا ذكرت ربك في القرآن وحده ولوا على أدبارهم نفورا(46)﴾ الإسراء ﴿قل من يكلؤكم بالليل والنهار من الرحمان بل هم عن ذكر ربهم معرضون(42)﴾ الأنبياء
	﴿ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق ولا يكونوا كالذين أوتوا الكتاب من قبل فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم وكثير منهم فاسقون(16)﴾ الحديد ﴿الذين آمنوا وتطمئن قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئن القلوب(28)﴾ الرعد
	﴿أفمن شرح الله صدره للإسلام فهو على نور من ربه فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله أولئك في ضلال مبين(22)﴾ الزمر ﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله ذلك هدى الله يهدي به من يشاء ومن يضلل الله فما له من هاد(23)﴾ الزمر
	﴿رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار(37)﴾ النور ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تلهكم أموالكم ولا أولادكم عن ذكر الله ومن يفعل ذلك فأولئك هم الخاسرون(9)﴾ المنافقون
	﴿إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء في الخمر والميسر ويصدكم عن ذكر الله وعن الصلاة فهل أنتم منتهون(91)﴾ المائدة { ياأيها الذين آمنوا إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة فاسعوا إلى ذكر الله وذروا البيع ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(9) ؤ الجمعة
الصلاة أيضاً ذكر الله لأن فيها ذكر الله ( تذكر الله)  والكلام عن الله
﴿ياأيها الذين آمنوا إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة فاسعوا إلى ذكر الله وذروا البيع ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(9)﴾ الجمعة
﴿إنني أنا الله لا إله إلا أنا فاعبدني وأقم الصلاة لذكري(14)﴾ طه ﴿اذهب أنت وأخوك بآياتي ولا تنيا في ذكري(42)﴾ طه
ولكن المهم من الصلاة ذكر الله ( تذكر الله والكلام عن الله )
﴿اتل ما أوحي إليك من الكتاب وأقم الصلاة إن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر ولذكر الله أكبر والله يعلم ما تصنعون(45)﴾ العنكبوت
2 - وفيه ذكر من مع محمد  ومن قبل محمد (ص)
﴿أم اتخذوا من دونه آلهة قل هاتوا برهانكم هذا ذكر من معي وذكر من قبلي بل أكثرهم لا يعلمون الحق فهم معرضون(24)﴾ الأنبياء	ذكر من معي وذكر من قبلي
﴿ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون (71)﴾ المؤمنون ﴿لقد أنزلنا إليكم كتابا فيه ذكركم أفلا تعقلون(10)﴾ الأنبياء	ذكرهم
3 - ولأن فيه ذكرى ( تذكير) للبشر
﴿أولئك الذين هدى الله فبهداهم اقتده قل لا أسألكم عليه أجرا إن هو إلا ذكرى للعالمين(90)﴾ الأنعام ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفروا ليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر(31)﴾ المدثرللعالمين   للبشر
﴿وكلا نقص عليك من أنباء الرسل ما نثبت به فؤادك وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى للمؤمنين (120)﴾ هود ﴿كتاب أنزل إليك فلا يكن في صدرك حرج منه لتنذر به وذكرى للمؤمنين(2)﴾الأعراف ﴿أولم يكفهم أنا أنزلنا عليك الكتاب يتلى عليهم إن في ذلك لرحمة وذكرى لقوم يؤمنون (51)﴾ العنكبوت	للمؤمنين
﴿تبصرة وذكرى لكل عبد منيب(8)﴾ ق ﴿إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب أو ألقى السمع وهو شهيد(37)﴾ ق	لكل عبد منيب -  شهيد
﴿وأقم الصلاة طرفي النهار وزلفا من الليل إن الحسنات يذهبن السيئات ذلك ذكرى للذاكرين (114)﴾ هود ﴿إنني أنا الله لا إله إلا أنا فاعبدني وأقم الصلاة لذكري(14)﴾ طه	للذاكرين -
﴿فاستجبنا له فكشفنا ما به من ضر وآتيناه أهله ومثلهم معهم رحمة من عندنا وذكرى للعابدين (84)﴾ الأنبياء ﴿ووهبنا له أهله ومثلهم معهم رحمة منا وذكرى لأولي الألباب(43)﴾ ص	لأيوب للعابدين
﴿ووهبنا له أهله ومثلهم معهم رحمة منا وذكرى لأولي الألباب(43)﴾ ص ﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فسلكه ينابيع في الأرض ثم يخرج به زرعا مختلفا ألوانه ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يجعله حطاما إن في ذلك لذكرى لأولي الألباب(21)﴾ الزمر	لأولي الألباب
﴿وما على الذين يتقون من حسابهم من شيء ولكن ذكرى لعلهم يتقون(69)﴾ الأنعام ﴿وما أهلكنا من قرية إلا لها منذرون (208) ذكرى وما كنا ظالمين(209) وما تنزلت به الشياطين(210)وما ينبغي لهم وما يستطيعون(211)﴾ الشعراء	لعلهم يتقون
﴿فارتقب يوم تأتي السماء بدخان مبين(10)يغشى الناس هذا عذاب أليم(11) ربنا اكشف عنا العذاب إنا مؤمنون(12) أنى لهم الذكرى وقد جاءهم رسول مبين(13)﴾ الدخان ﴿وجيء يومئذ بجهنم يومئذ يتذكر الإنسان وأنى له الذكرى(23)﴾ الفجر
﴿يسألونك عن الساعة أيان مرساها(42)فيم أنت من ذكراها(43)إلى ربك منتهاها(44)﴾ النازعات ﴿فهل ينظرون إلا الساعة أن تأتيهم بغتة فقد جاء أشراطها فأنى لهم إذا جاءتهم ذكراهم (18)﴾ محمد
﴿فذكر إن نفعت الذكرى(9)﴾ الأعلى ﴿أو يذكر فتنفعه الذكرى(4)﴾ عبس
﴿وذكر فإن الذكرى تنفع المؤمنين(55)﴾ الذاريات ﴿وإذا رأيت الذين يخوضون في آياتنا فأعرض عنهم حتى يخوضوا في حديث غيرهوإما ينسينك الشيطان فلا تقعد بعد الذكرى مع القوم الظالمين(68)﴾ الأنعام
﴿واذكر عبادنا إبراهيم وإسحاق ويعقوب أولي الأيدي والأبصار(45)إنا أخلصناهم بخالصة ذكرى الدار(46)وإنهم عندنا لمن المصطفين الأخيار(47)﴾ ص
﴿ولقد آتينا موسى الهدى وأورثنا بني إسرائيل الكتاب(53) هدى وذكرى لأولي الألباب(54)﴾ غافر
﴿أنى لهم الذكرى وقد جاءهم رسول مبين(13)﴾ الدخان ﴿فهل ينظرون إلا الساعة أن تأتيهم بغتة فقد جاء أشراطها فأنى لهم إذا جاءتهم ذكراهم (18)﴾ محمد
4 - لأنه تذكرة
﴿إلا تذكرة لمن يخشى(3)﴾ طه ﴿وإنه لتذكرة للمتقين(48)﴾ الحاقة
﴿إن هذه تذكرة فمن شاء اتخذ إلى ربه سبيلا(19)﴾ المزمل ﴿إن هذه تذكرة فمن شاء اتخذ إلى ربه سبيلا(29)﴾ الإنسان
﴿كلا إنه تذكرة(54) فمن شاء ذكره(55)﴾ المدثر ﴿كلا إنها تذكرة(11) فمن شاء ذكره(12)﴾ عبس
﴿نحن جعلناها تذكرة ومتاعا للمقوين(73)﴾ الواقعة ﴿لنجعلها لكم تذكرة وتعيها أذن واعية(12)﴾ الحاقة
﴿وإنه لتذكرة للمتقين(48)﴾ الحاقة ﴿فما لهم عن التذكرة معرضين(49)﴾ المدثر
﴿إلا تذكرة لمن يخشى(3)﴾ طه ﴿سيذكر من يخشى(10)﴾ الأعلى
﴿وذكر فإن الذكرى تنفع المؤمنين(55)﴾ الذاريات ﴿فذكر إنما أنت مذكر(21)لست عليهم بمسيطر(22)﴾ الغاشية
﴿فقولا له قولا لينا لعله يتذكر أو يخشى(44)﴾ طه
موقف الناس من الذكر
1 - تطمئن قلوبهم
﴿الذين آمنوا وتطمئن قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئن القلوب(28)﴾ الرعد ﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله ذلك هدى الله يهدي به من يشاء ومن يضلل الله فما له من هاد(23)﴾ الزمر
﴿الذين آمنوا وتطمئن قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئن القلوب(28)﴾ اترعد ﴿ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق ولا يكونوا كالذين أوتوا الكتاب من قبل فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم وكثير منهم فاسقون (16)﴾ الحديد
2 - عنه معرضين
﴿قل من يكلؤكم بالليل والنهار من الرحمان بل هم عن ذكر ربهم معرضون(42)﴾ الأنبياء ﴿ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون (71)﴾ المؤمنون
﴿وما يأتيهم من ذكر من الرحمان محدث إلا كانوا عنه معرضين(5)﴾ الشعراء ﴿ما يأتيهم من ذكر من ربهم محدث إلا استمعوه وهم يلعبون(2)﴾ الأنبياء
﴿أم اتخذوا من دونه آلهة قل هاتوا برهانكم هذا ذكر من معي وذكر من قبلي بل أكثرهم لا يعلمون الحق فهم معرضون(24)﴾ الأنبياء
﴿ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا ونحشره يوم القيامة أعمى(124)﴾ طه ﴿لنفتنهم فيه ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا(17)﴾ الجن
3 - قاسية قلوبهم منه
﴿أفمن شرح الله صدره للإسلام فهو على نور من ربه فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله أولئك في ضلال مبين(22)﴾ الزمر ﴿ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق ولا يكونوا كالذين أوتوا الكتاب من قبل فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم وكثير منهم فاسقون(16)﴾ الحديد
4 - يعش عن ذكر الرحمان  ( ينتهي بإضلال الشيطان عنه)
﴿ومن يعش عن ذكر الرحمان نقيض له شيطانا فهو له قرين(36)﴾ الزخرف ﴿الذين كانت أعينهم في غطاء عن ذكري وكانوا لا يستطيعون سمعا(101)﴾ الكهف
إضلال الشيطان عنه يكون بـ :
بالخمر والميسر
﴿إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء في الخمر والميسر ويصدكم عن ذكر الله وعن الصلاة فهل أنتم منتهون(91)﴾ المائدة ﴿ويوم يعض الظالم على يديه يقول ياليتني اتخذت مع الرسول سبيلا(27)ياويلتي ليتني لم أتخذ فلانا خليلا(28) لقد أضلني عن الذكر بعد إذ جاءني وكان الشيطان للإنسان خذولا(29)﴾ الفرقانإضلال الشيطان
﴿إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء في الخمر والميسر ويصدكم عن ذكر الله وعن الصلاة فهل أنتم منتهون(91)﴾ المائدة ﴿استحوذ عليهم الشيطان فأنساهم ذكر الله أولئك حزب الشيطان ألا إن حزب الشيطان هم الخاسرون(19)﴾ المجادلة
اللهو عنه  بالبيع والتجارة
﴿رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار(37)﴾ النور ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة فاسعوا إلى ذكر الله وذروا البيع ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(9)﴾ الجمعة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تلهكم أموالكم ولا أولادكم عن ذكر الله ومن يفعل ذلك فأولئك هم الخاسرون(9)﴾ المنافقون
﴿فقال إني أحببت حب الخير عن ذكر ربي حتى توارت بالحجاب(32)﴾ ص
أنساهم الذكر
﴿استحوذ عليهم الشيطان فأنساهم ذكر الله أولئك حزب الشيطان ألا إن حزب الشيطان هم الخاسرون (19)﴾ المجادلة ﴿وقال للذي ظن أنه ناج منهما اذكرني عند ربك فأنساه الشيطان ذكر ربه فلبث في السجن بضع سنين(42)﴾ يوسف
﴿فاتخذتموهم سخريا حتى أنسوكم ذكري وكنتم منهم تضحكون(110)﴾ المؤمنون ﴿قالوا سبحانك ما كان ينبغي لنا أن نتخذ من دونك من أولياء ولكن متعتهم وآباءهم حتى نسوا الذكر وكانوا قوما بورا(18)﴾ الفرقان	متعتهم وآباءهم
التكذيب والشك
﴿أؤلقي الذكر عليه من بيننا بل هو كذاب أشر(25)﴾ القمر ﴿أؤنزل عليه الذكر من بيننا بل هم في شك من ذكري بل لما يذوقوا عذاب(8)﴾ ص
الكفر به
﴿وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي يذكر آلهتكم وهم بذكر الرحمان هم كافرون (36)﴾ الأنبياء ﴿إن الذين كفروا بالذكر لما جاءهم وإنه لكتاب عزيز(41)﴾ فصلت
عاقبة الموقف السيء من ذكر الله
﴿ومن يعش عن ذكر الرحمان نقيض له شيطانا فهو له قرين(36)﴾ الزخرف ﴿الذين كانت أعينهم في غطاء عن ذكري وكانوا لا يستطيعون سمعا(101)﴾ الكهففي الدنيا
﴿أنى لهم الذكرى وقد جاءهم رسول مبين(13)﴾ الدخان ﴿فهل ينظرون إلا الساعة أن تأتيهم بغتة فقد جاء أشراطها فأنى لهم إذا جاءتهم ذكراهم (18)﴾ محمد
﴿ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا ونحشره يوم القيامة أعمى(124)﴾ طه ﴿لنفتنهم فيه ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا(17)﴾ الجن	في الدنيا والآخرة
﴿لقد أضلني عن الذكر بعد إذ جاءني وكان الشيطان للإنسان خذولا(29)﴾ الفرقان
عقوبة المعرضين عن الذكر
﴿ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا ونحشره يوم القيامة أعمى (124)﴾ طه ﴿لنفتنهم فيه ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا(17)﴾ الجن ﴿أؤنزل عليه الذكر من بيننا بل هم في شك من ذكري بل لما يذوقوا عذاب(8)﴾ ص
ذاكر - ذاكرين - ذاكرة - ذاكرات
﴿وأقم الصلاة طرفي النهار وزلفا من الليل إن الحسنات يذهبن السيئات ذلك ذكرى للذاكرين (114)﴾ هود
تَذَكَّر - يتذكر - يذكر - التذكر
يذكر أولو الألباب
﴿يؤتي الحكمة من يشاء ومن يؤت الحكمة فقد أوتي خيرا كثيرا وما يذكر إلا أولوا الألباب(269)﴾ البقرة ﴿هو الذي أنزل عليك الكتاب منه آيات محكمات هن أم الكتاب وأخر متشابهات فأما الذين في قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة وابتغاء تأويله وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا وما يذكر إلا أولوا الألباب(7)﴾ آل عمران
﴿أفمن يعلم أنما أنزل إليك من ربك الحق كمن هو أعمى إنما يتذكر أولوا الألباب (19)﴾ الرعد ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9)﴾ الزمر
﴿كتاب أنزلناه إليك مبارك ليدبروا آياته وليتذكر أولوا الألباب(29)﴾ ص ﴿هذا بلاغ للناس ولينذروا به وليعلموا أنما هو إله واحد وليذكر أولوا الألباب(52)﴾ إبراهيم
﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فسلكه ينابيع في الأرض ثم يخرج به زرعا مختلفا ألوانه ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يجعله حطاما إن في ذلك لذكرى لأولي الألباب(21)﴾ الزمر ﴿هدى وذكرى لأولي الألباب(54)﴾ غافر
تذكرة
﴿إلا تذكرة لمن يخشى(3)﴾ طه ﴿وإنه لتذكرة للمتقين(48)﴾ الحاقة
﴿إن هذه تذكرة فمن شاء اتخذ إلى ربه سبيلا(19)﴾ المزمل ﴿إن هذه تذكرة فمن شاء اتخذ إلى ربه سبيلا(29)﴾ الإنسان
﴿كلا إنه تذكرة(54) فمن شاء ذكره(55)﴾ المدثر ﴿كلا إنها تذكرة(11) فمن شاء ذكره(12)﴾ عبس
﴿نحن جعلناها تذكرة ومتاعا للمقوين(73)﴾ الواقعة ﴿لنجعلها لكم تذكرة وتعيها أذن واعية(12)﴾ الحاقة
﴿وإنه لتذكرة للمتقين(48)﴾ الحاقة ﴿فما لهم عن التذكرة معرضين(49)﴾ المدثر
﴿إلا تذكرة لمن يخشى(3)﴾ طه ﴿سيذكر من يخشى(10)﴾ الأعلى
ذَكَّر - يُذَكِّر - تذكير
﴿فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسية يحرفون الكلم عن مواضعه ونسوا حظا مما ذكروا به ولا تزال تطلع على خائنة منهم إلا قليلا منهم فاعف عنهم واصفح إن الله يحب المحسنين(13)﴾ المائدة ﴿ومن الذين قالوا إنا نصارى أخذنا ميثاقهم فنسوا حظا مما ذكروا به فأغرينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة وسوف ينبئهم الله بما كانوا يصنعون(14)﴾ المائدة
﴿فلما نسوا ما ذكروا به فتحنا عليهم أبواب كل شيء حتى إذا فرحوا بما أوتوا أخذناهم بغتة فإذا هم مبلسون(44)﴾ المائدة ﴿فلما نسوا ما ذكروا به أنجينا الذين ينهون عن السوء وأخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقون(165)﴾ الأعراف
﴿ومن أظلم ممن ذكر بآيات ربه فأعرض عنها ونسي ما قدمت يداه إنا جعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن تدعهم إلى الهدى فلن يهتدوا إذا أبدا(57)﴾ الكهف ﴿ومن أظلم ممن ذكر بآيات ربه ثم أعرض عنها إنا من المجرمين منتقمون(22)﴾ السجدة
﴿والذين إذا ذكروا بآيات ربهم لم يخروا عليها صما وعميانا(73)﴾ الفرقان ﴿إنما يؤمن بآياتنا الذين إذا ذكروا بها خروا سجدا وسبحوا بحمد ربهم وهم لا يستكبرون(15)﴾ السجدة
﴿وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا وغرتهم الحياة الدنيا وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت ليس لها من دون الله ولي ولا شفيع وإن تعدل كل عدل لا يؤخذ منها أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا لهم شراب من حميم وعذاب أليم بما كانوا يكفرون (70)﴾ الأنعام ﴿نحن أعلم بما يقولون وما أنت عليهم بجبار فذكر بالقرآن من يخاف وعيد(45)﴾ ق
﴿وذكر فإن الذكرى تنفع المؤمنين(55)﴾ الذاريات ﴿فذكر إن نفعت الذكرى(9)﴾ الأعلى
﴿فذكر فما أنت بنعمة ربك بكاهن ولا مجنون(29)﴾ الطور ﴿فذكر إنما أنت مذكر(21)﴾ الغاشية
﴿واتل عليهم نبأ نوح إذ قال لقومه ياقوم إن كان كبر عليكم مقامي وتذكيري بآيات الله فعلى الله توكلت فأجمعوا أمركم وشركاءكم ثم لا يكن أمركم عليكم غمة ثم اقضوا إلي ولا تنظروني(71)﴾ يوسف
﴿ولقد أرسلنا موسى بآياتنا أن أخرج قومك من الظلمات إلى النور وذكرهم بأيام الله إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور(5)﴾ إبراهيم
﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة
﴿أولا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون (126)﴾ التوبة ﴿وإذا ذكروا لا يذكرون(13)﴾ الصافات
﴿قالوا طائركم معكم أئن ذكرتم بل أنتم قوم مسرفون(19)﴾ يس
تذكير
﴿واتل عليهم نبأ نوح إذ قال لقومه ياقوم إن كان كبر عليكم مقامي وتذكيري بآيات الله فعلى الله توكلت فأجمعوا أمركم وشركاءكم ثم لا يكن أمركم عليكم غمة ثم اقضوا إلي ولا تنظروني(71)﴾ يوسف
تَذَكَّر - يتذكر - يذكر
﴿وقال الذي نجا منهما وادكر بعد أمة أنا أنبئكم بتأويله فأرسلوني(45)﴾ يوسف
ليذكروا
﴿ولقد صرفنا في هذا القرآن ليذكروا وما يزيدهم إلا نفورا(41)﴾ الإسراء ﴿ولقد صرفناه بينهم ليذكروا فأبى أكثر الناس إلا كفورا(50)﴾ الفرقان
لعلهم يتذكرون
﴿تؤتي أكلها كل حين بإذن ربها ويضرب الله الأمثال للناس لعلهم يتذكرون(25)﴾ إبراهيم ﴿ولقد ضربنا للناس في هذا القرآن من كل مثل لعلهم يتذكرون(27)﴾ الزمر
﴿ولقد وصلنا لهم القول لعلهم يتذكرون(51)﴾ القصص ﴿فإنما يسرناه بلسانك لعلهم يتذكرون(58)﴾ الدخان
﴿ولقد آتينا موسى الكتاب من بعد ما أهلكنا القرون الأولى بصائر للناس وهدى ورحمة لعلهم يتذكرون(43)﴾ القصص ﴿وما كنت بجانب الطور إذ نادينا ولكن رحمة من ربك لتنذر قوما ما أتاهم من نذير من قبلك لعلهم يتذكرون(46)﴾ القصص
﴿ولا تنكحوا المشركات حتى يؤمن ولأمة مؤمنة خير من مشركة ولو أعجبتكم ولا تنكحوا المشركين حتى يؤمنوا ولعبد مؤمن خير من مشرك ولو أعجبكم أولئك يدعون إلى النار والله يدعو إلى الجنة والمغفرة بإذنه ويبين آياته للناس لعلهم يتذكرون(221)﴾ البقرة
﴿ولقد أخذنا آل فرعون بالسنين ونقص من الثمرات لعلهم يذكرون(130)﴾ الأعراف ﴿فإما تثقفنهم في الحرب فشرد بهم من خلفهم لعلهم يذكرون(57)﴾ الأنفال
﴿يابني آدم قد أنزلنا عليكم لباسا يواري سوآتكم وريشا ولباس التقوى ذلك خير ذلك من آيات الله لعلهم يذكرون(26)﴾ الأعراف
لعلكم تذكرون
﴿سورة أنزلناها وفرضناها وأنزلنا فيها آيات بينات لعلكم تذكرون(1)﴾ النور ﴿إن الله يأمر بالعدل والإحسان وإيتاء ذي القربى وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغييعظكم لعلكم تذكرون(90)﴾ النحل
﴿وهو الذي يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته حتى إذا أقلت سحابا ثقالا سقناه لبلد ميت فأنزلنا به الماء فأخرجنا به من كل الثمرات كذلك نخرج الموتى لعلكم تذكرون (57)﴾ الأعراف ﴿ومن كل شيء خلقنا زوجين لعلكم تذكرون(49)﴾ الذاريات
﴿ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوتا غير بيوتكم حتى تستأنسوا وتسلموا على أهلها ذلكم خير لكم لعلكم تذكرون(27)﴾ النور ﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا الكيل والميزان بالقسط لا نكلف نفسا إلا وسعها وإذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربى وبعهد الله أوفواذلكم وصاكم به لعلكم تذكرون(152)﴾ الأنعام
﴿وهذا صراط ربك مستقيما قد فصلنا الآيات لقوم يذكرون(126)﴾ الأنعام ﴿وما ذرأ لكم في الأرض مختلفا ألوانه إن في ذلك لآية لقوم يذكرون(13)﴾ النحل
﴿وهو الذي جعل الليل والنهار خلفة لمن أراد أن يذكر أو أراد شكورا(62)﴾ الفرقان
﴿فقولا له قولا لينا لعله يتذكر أو يخشى(44)﴾ طه ﴿هو الذي يريكم آياته وينزل لكم من السماء رزقا وما يتذكر إلا من ينيب(13)﴾ غافر

﴿إن ربكم الله الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يدبر الأمر ما من شفيع إلا من بعد إذنه ذلكم الله ربكم فاعبدوه أفلا تذكرون(3)﴾ يونس ﴿الله الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرش ما لكم من دونه من ولي ولا شفيع أفلا تتذكرون(4)﴾ السجدة
﴿وحاجه قومه قال أتحاجوني في الله وقد هداني ولا أخاف ما تشركون به إلا أن يشاء ربي شيئا وسع ربي كل شيء علما أفلا تتذكرون(80)﴾ الأنعام ﴿أفمن يخلق كمن لا يخلق أفلا تذكرون(17)﴾ النحل
﴿ألا إنهم من إفكهم ليقولون(151)ولد الله وإنهم لكاذبون (152) أاصطفى البنات على البنين(153)ما لكم كيف تحكمون(154)أفلا تذكرون (155)﴾ الصافات
﴿أفرأيت من اتخذ إلهه هواه وأضله الله على علم وختم على سمعه وقلبه وجعل على بصره غشاوة فمن يهديه من بعد الله أفلا تذكرون(23)﴾ الجاثية ﴿مثل الفريقين كالأعمى والأصم والبصير والسميع هل يستويان مثلا أفلا تذكرون(24)﴾ هود
﴿وياقوم من ينصرني من الله إن طردتهم أفلا تذكرون(30)﴾ هود
﴿ولقد علمتم النشأة الأولى فلولا تذكرون(62)﴾ الواقغة
﴿ولقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر(17)﴾ القمر ﴿ولقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر(22)﴾ القمر ﴿ولقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر(32)﴾ القمر ﴿ولقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر(40)﴾ القمر ﴿ولقد أهلكنا أشياعكم فهل من مدكر(51)﴾ القمر ﴿ولقد تركناها آية فهل من مدكر(15)﴾ القلم	مدكر=متذكر

﴿اتبعوا ما أنزل إليكم من ربكم ولا تتبعوا من دونه أولياء قليلا ما تذكرون(3)﴾ الأعراف ﴿ولا بقول كاهن قليلا ما تذكرون(42)﴾ الحاقة
﴿أمن يجيب المضطر إذا دعاه ويكشف السوء ويجعلكم خلفاء الأرض أئله مع الله قليلا ما تذكرون(62)﴾ النمل ﴿وما يستوي الأعمى والبصير والذين آمنوا وعملوا الصالحات ولا المسيء قليلا ما تتذكرون(58)﴾ غافر
﴿يوم يتذكر الإنسان ما سعى(35)﴾ النازعات
﴿وهم يصطرخون فيها ربنا أخرجنا نعمل صالحا غير الذي كنا نعمل أولم نعمركم ما يتذكر فيه من تذكر وجاءكم النذير فذوقوا فما للظالمين من نصير(37)﴾ فاطر
﴿أولا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون (126)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [ذكر] ذ ك ر: الذَّكَرُ ضد الأنثى وجمعه ذُكُورٌ و ذُكْرَانٌ و ذِكَارَةٌ كحجر وحجارة وسيف ذَكَرٌ و مُذَكَّرٌ أي ذو ماء وقال أبو عبيد هي سيوف شفرتها حديد ذكر ومتونها حديد أَنيث يقول الناس إنها من عمل الجن ويقال ذهبت ذُكْرَةُ السيف و ذُكْرَةُ الرجل أي حدتهما و التَّذْكِيرُ ضد التأنيث و الذِّكْرُ و الذِّكْرى و الذُّكْرةُ ضد النسيان تقول ذكرته ذكرى غير مجراة واجعله منك على ذُكْرٍ و ذِكْرٍ بضم الذال وكسرها بمعنى و الذِّكْرُ الصيت والثناء قال الله تعالى ﴿ص والقرآن ذي الذكر﴾ أي ذي الشرف و ذَكَرَهُ بعد النسيان وذكره بلسانه وبقلبه يذكره ذِكْراً و ذُكْرةً و ذِكْرَى أيضا و تَذَكَّرَ الشيء و أذْكَرَهُ غيره و ذَكَّرَهُ بمعنى و ادَّكَرَ بعد أمة أي ذكره بعد نسيان وأصله اذْتَكَرَ فأدغم و التَّذْكِرةُ ما تُسْتَذْكَرُ به الحاجة
الراغب
ذكر
- الذكر: تارة يقال ويراد به هيئة للنفس بها يمكن للإنسان أن يحفظ ما يقتنيه من المعرفة، وهو كالحفظ إلا أن الحفظ يقال اعتبارا بإحرازه، والذكر يقال اعتبارا باستحضاره، وتارة يقال لحضور الشيء القلب أو القول، ولذلك قيل: الذكر ذكران:  ذكر بالقلب.  وذكر باللسان.  وكل واحد منهما ضربان: ذكر عن نسيان. وذكر لا عن نسيان بل عن إدامة الحفظ.
وكل قول يقال له ذكر، فمن الذكر باللسان قوله تعالى: }لقد أنزلنا إليكم كتابا فيه ذكركم﴿[الأنبياء/10]، وقوله تعالى:﴾وهذا ذكر مبارك أنزلناه﴿[الأنبياء/50]، وقوله:﴾هذا ذكر من معي وذكر من قبلي﴿[الأنبياء/24]، وقوله:﴾أأنزل عليه الذكر من بيننا﴿[ص/8]، أي: القرآن، وقوله: تعالى:﴾ص والقرآن ذي الذكر﴿[ص/1]، وقوله:﴾وإنه لذكر لك ولقومك﴿[الزخرف/44]، أي: شرف لك ولقومك، وقوله:﴾فاسألوا أهل الذكر﴿[النحل/43]، أي: الكتب المتقدمة. وقوله:﴾قد أنزل الله إليكم ذكرا *** رسولا﴿[الطلاق/10 - 11]، فقد قيل: الذكر هاهنا وصف للنبي صلى الله عليه وسلم (وهذا قول ابن عباس، أخرجه عنه ابن مردويه. انظر: الدر المنثور 8/209)، كما أن الكلمة وصف لعيسى عليه السلام من حيث إنه بشر به في الكتب المتقدمة، فيكون قوله: (رسولا) بدلا منه. وقيل: (رسولا) منتصب بقوله (ذكرا) (انظر: الأقوال في انتصاب (ذكرا) في إعراب القرآن للعكبري 2/228) كأنه قال: قد أنزلنا إليكم كتابا ذكرا رسولا يتلو، نحو قوله:﴾أو إطعام في يوم ذي مسغبة *** يتيما﴿[البلد/14 - 15]، ف (يتيما) نصب بقوله (إطعام). ومن الذكر عن النسيان قوله:﴾فإني نسيت الحوت وما أنسانيه إلا الشيطان أن أذكره﴿[الكهف/63]، ومن الذكر بالقلب واللسان معا قوله تعالى:﴾فاذكروا الله كذكركم آباءكم أو أشد ذكرا﴿[البقرة/200]، وقوله:﴾فاذكروا الله عند المشعر الحرام واذكروه كما هداكم﴿[البقرة/198]، وقوله:﴾ولقد كتبنا في الزبور من بعد الذكر{ [الأنبياء/105]، أي: من بعد الكتاب المتقدم.
وقوله: }هل أتى على الإنسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا﴿[الدهر/1]، أي: لم يكن شيئا موجودا بذاته، وإن كان موجودا في علم الله تعالى. وقوله:﴾أولا يذكر الإنسان أنا خلقناه من قبل﴿[مريم/67]، أي: أولا يذكر الجاحد للبعث أول خلقه، فيستدل بذلك على إعادته، وكذلك قوله تعالى:﴾قل يحييها الذي أنشأها أول مرة﴿[يس/79]، وقوله:﴾وهو الذي يبدأ الخلق ثم يعيده﴿[الروم/27]، وقوله:﴾ولذكر الله أكبر﴿[العنكبوت/45]، أي: ذكر الله لعبده أكبر من ذكر العبد له، وذلك حث على الإكثار من ذكره. والذكرى: كثرة الذكر، وهو أبلغ من الذكر، قال تعالى:﴾رحمة منا وذكرى لأولي الألباب﴿[ص/43]،﴾وذكر فإن الذكرى تنفع المؤمنين﴿[الذاريات/55]، في آي كثيرة. والتذكرة: ما يتذكر به الشيء، وهو أعم من الدلالة والأمارة، قال تعالى:﴾فما لهم عن التذكرة معرضين﴿[المدثر/49]،﴾كلا إنها تذكرة﴿[عبس/11]، أي: القرآن. وذكرته كذا، قال تعالى:﴾وذكرهم بأيام الله﴿[إبراهيم/5]، وقوله:﴾فتذكر إحاهما الأخرى{ [البقرة/282]، قيل: معناه تعيد ذكره، وقد قيل: تجعلها ذكرا في الحكم (راجع: المدخل لعلم تفسير كتاب الله ص 109).
قال بعض العلماء (نقله الرازي في تفسيره 3/33) في الفرق بين قوله: }فاذكروني أذكركم﴿[البقرة/152]، وبين قوله:﴾اذكروا نعمتي﴿[البقرة/40] : إن قوله:﴾اذكروني﴿مخاطبة لأصحاب النبي صلى الله عليه وسلم الذين حصل لهم فضل قوة بمعرفته تعالى، فأمرهم بأن يذكروه بغير واسطة، وقوله تعالى:﴾اذكروا نعمتي﴿مخاطبة لبني إسرائيل الذين لم يعرفوا الله إلا بآلائه، فأمرهم أن يتبصروا نعمته، فيتوصلوا بها إلى معرفته. والذكر: ضد الأنثى، قال تعالى:﴾وليس الذكر كالأنثى﴿[آل عمران/36]، وقال:﴾آلذكرين حرم أم الأنثيين﴿[الأنعام/144]، وجمعه: ذكور وذكران، قال تعالى:﴾ذكرانا وإناثا{ [الشورى/50]، وجعل الذكر كناية عن العضو المخصوص. والمذكر: المرأة التي ولدت ذكرا، والمذكار: التي عادتها أن تذكر، وناقة مذكرة: تشبه الذكر في عظم خلقها، وسيف ذو ذكر، ومذكر: صارم، تشبيها بالذكر، وذكور البقل: ما غلظ منه.
ملخص اللسان
1.                     الذِّكْرُ: الحِفْظُ للشيء تَذْكُرُه. وأَذْكَرَه إِياه: ذَكَّرَهُ،
2.   والاسم الذِّكْرَى. الفراء: يكون الذِّكْرَى  بمعنى الذِّكْرِ، ويكون بمعنى التَّذَكُّرِ في قوله تعالى: وذَكِّرْ فإِن  الذِّكْرَى تنفع المؤمنين.
3.   والذِّكْرُ والذِّكْرى، بالكسر: نقيض النسيان،  وكذلك الذُّكْرَةُ؛
4. وقوله تعالى: واذكروا ما فيه؛ قال أَبو إِسحق: معناه ادْرُسُوا ما فيه.
5.    وتَذَكَّرَهُ واذَّكَرَهُ وادَّكَرَهُ واذْدَكَرَهُ، قلبوا تاء  افْتَعَلَ في هذا مع الذال بغير إِدغام؛ أَما اذَّكَرَ وادَّكَر فإِبدال إِدغام، وأَما الذِّكْرُ  والدِّكْرُ لما رأَوها قد انقلبت في اذَّكَرَ الذي هو الفعل الماضي  قلبوها في الذِّكْرِ الذي هو جمع ذِكْرَةٍ.  واسْتَذْكَرَهُ: كاذَّكَرَه ،
6.    واسْتَذْكَرَ الشيءَ: دَرَسَةَ للذِّكْرِ. والاسْتِذْكارُ: الدِّرَاسَةُ للحفظ.
7.                        والتَّذَكُّر: تذكر ما أُنسيته.
8. وذَكَرْتُ الشيء بعد النسيان وذَكْرتُه بلساني وبقلبي وتَذَكَّرْتُه وأَذْكَرْتُه غيري وذَكَّرْتُه بمعنًى. قال الله تعالى: وادَّكَرَ  بعد أُمَّةٍ؛ أَي ذَكَرَ بعد نِسْيان، وأَصله اذْتَكَرَ فَأُدغم. قال الله تعالى: وادَّكَرَ  بعد أُمَّةٍ؛ أَي ذَكَرَ بعد نِسْيان، وأَصله اذْتَكَرَ فَأُدغم.
9.                       الذِّكْرُ ما ذكرته بلسانك وأَظهرته. والذُّكْرُ بالقلب. يقال: ما زال مني على  ذُكْرٍ أَي لم أَنْسَه.
10.          والذِّكْرُ أَيضاً: الشيء  يجري على اللسان. والذِّكْرُ: جَرْيُ الشيء على لسانك، وقد تقدم أَن  الذِّكْرَ لغة في الذكر، ذَكَرَهُ يَذْكُرُه ذِكْراً وذُكْراً؛
11.        والتَّذَكُّر: تذكر  ما أُنسيته. وذَكَرْتُ الشيء بعد النسيان وذَكْرتُه بلساني وبقلبي  وتَذَكَّرْتُه وأَذْكَرْتُه غيري وذَكَّرْتُه بمعنًى
12.                        والذِّكْرُ: الصيتُ والثناء. ابن سيده: الذِّكْرُ الصِّيتُ يكون في  الخير والشر. وحكي أَبو زيد: إِن فلاناً لَرَجُلٌ لو كان له ذُكْرَةٌ أَي  ذِكْرٌ. ورجل ذَكِيرٌ وذِكِّيرٌ: ذو ذِكْرٍ؛ عن أَبي زيد. والذِّكْرُ:  ذِكْرُ الشرف والصِّيت.
13.                       ورجل ذَكِيرٌ: جَيِّدٌ الذِّكْره والحِفْظِ.
14.                       والذِّكْرُ: الشرف. وفي التنزيل: وإِنه لَذِكْرٌ لك ولقومك؛ أَي القرآن شرف لك  ولهم. وقوله تعالى: ورَفَعْنَا لك ذِكْرَكَ؛ أَي شَرَفَكَ؛ وقيل: معناه  إِذا ذُكِرْتُ ذُكِرْتَ معي. والذِّكْرُ: الشرف والفخر. وفي صفة القرآن: الذِّكْر الحكيم  أَي الشرف المحكم العاري من الاختلاف.
15.                والذِّكْرُ: الكتاب الذي فيه تفصيل الدِّينِ  ووَضْعُ المِلَلِ، وكُلُّ كتاب من الأَنبياء، عليهم السلام، ذِكْرٌ.
16.                والذِّكْرُ: الصلاةُ لله والدعاءُ إِليه والثناء عليه. وفي الحديث: كانت  الأَنبياء، عليهم السلام، إِذا حَزَبَهُمْ أَمْرٌ فَزِعُوا إِلى الذكر، أَي  إِلى الصلاة يقومون فيصلون.
17.           والذِّكْرَى: اسم للتَّذْكِرَةِ. قال أَبو  العباس: الذكر الصلاة والذكر قراءة القرآن والذكر التسبيح والذكر الدعاء
18.            والذكر الشكر والذكر الطاعة.
19.           ولَذِكْرُ الله أَكْبَرُ؛ فيه وجهان: أَحدهما أَن ذكر الله تعالى إِذا ذكره  العبد خير للعبد من ذكر العبد للعبد، والوجه الآخر أَن ذكر الله ينهى عن  الفحشاء والمنكر أَكثر مما تنهى الصلاة.
20.                  وذِكْرُ الحَقِّ: هو الصَّكُّ، والجمع ذُكُورُ  حُقُوقٍ، ويقال: ذُكُورُ حَقٍّ.
21.               وقول الله عز وجل: سَمِعْنا  فَتًى يَذْكُرُهُمْ يقال له إِبراهيم؛ أَهذا الذي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ، قال: يريد يَعِيبُ آلهتكم، قال: وأَنت  قائل للرجل لئن ذَكَرْتَنِي لَتَنْدَمَنَّ، وأَنت تريد بسوء، فيجوز ذلك
22.                     ويقال فلان يَذْكُر الناسَ أَي يغتابهم  ويذكر عيوبهم،
23.                     وفلان يذكر الله أَي يصفه بالعظمة ويثني عليه ويوحده،  وإِنما يحذف مع الذِّكْرِ ما عُقِلَ معناه.
24.                    وفي حديث عليّ: أَن عليّاً  يَذْكُرُ فاطمة يخطبها، وقيل: يَتَعَرَّضُ لخِطْبَتِها،
25.                       ومنه حديث عمر: ما  حلفتُ بها ذَاكِراً ولا آثراً أَي ما تكلمت بها حالفاً، من قولك: ذكرت لفلان  حديث كذا وكذا أَي قلته له، وليس من الذِّكْر بعد النسيان.
26.                       والتذكير: خلاف التأْنيث، والذَّكَرُ خلاف الأُنثى، والجمع ذُكُورٌ  وذُكُورَةٌ وذِكَارٌ وذِكَارَةٌ وذُكْرانٌ وذِكَرَةٌ. وقال كراع: ليس في  الكلام فَعَلٌ يكسر على فُعُول وفُعْلان إِلاَّ الذَّكَرُ. وامرأَة ذَكِرَةٌ  ومُذَكَّرَةٌ ومُتَذَكِّرَةٌ: مُتَشَّبَهةٌ بالذُّكُورِ.
27.                  وطريق مُذَكَّرٌ: مَخُوفٌ صَعْبٌ.  وأَذْكَرَتِ المرأَةُ وغَيْرُها فهي مُذْكِرٌ: ولدت ذَكَراً.
28.                   إِذا غلب  ماءُ الرجل ماءَ المرأَة أَذْكَرَا؛ أَي ولدا ذكراً،
29.                  والله ما ولدت النساء أَذْكَرَ منك؛ يعني شَهْماً ماضياً في الأُمور.
30.                  ورجل ذَكَرٌ: إِذا كان قويّاً شجاعاً أَنِفاً  أَبِيّاً.  ومطر ذَكَرٌ: شديدٌ وابِلٌ؛
31.               والذَّكَرُ: معروف، والجمع ذُكُورٌ  ومَذاكِيرُ، على غير قياس، كأَنهم فرقوا بين الذَّكَرِ الذي هو الفحل وبين  الذَّكَرِ الذي هو العضو. وجمعه الذِّكارَةُ ومن أَجله يسمى  ما يليه المَذَاكِيرَ، ولا يفرد،
32.                      وذُكْرَهُ السيف والرجل: حِدَّتُهما. ورجل  ذَكِيرٌ: أَنِفٌ أَبِيُّ. وسَيْف مُذَكَّرٌ: شَفْرَتُه حديد ذَكَرٌ  ومَتْنُه أَنِيثٌ،
لسان العرب
● - ذكر: الذِّكْرُ: الحِفْظُ للشيء تَذْكُرُه. والذِّكْرُ أَيضاً: الشيء  يجري على اللسان. والذِّكْرُ: جَرْيُ الشيء على لسانك، وقد تقدم أَن  الذِّكْرَ لغة في الذكر، ذَكَرَهُ يَذْكُرُه ذِكْراً وذُكْراً؛ الأَخيرة عن  سيبويه. وقوله تعالى: واذكروا ما فيه؛ قال أَبو إِسحق: معناه ادْرُسُوا ما  فيه. وتَذَكَّرَهُ واذَّكَرَهُ وادَّكَرَهُ واذْدَكَرَهُ، قلبوا تاء  افْتَعَلَ في هذا مع الذال بغير إِدغام؛ قال:  تُنْحي على الشَّوكِ جُرَازاً مِقْضَبا،  والهَمُّ تُذْرِيهِ اذْدِكاراً عَجَبَا  (* قوله: «والهم تذريه إلخ» كذا بالأَصل والذي في شرح الأَشموني:  «والهرم وتذريه اذدراء عجبا» أَتى به شاهداً على جواز الإِظهار بعد قلب تاء  الافتعال دالاً بعد الذال. والهرم، بفتح الهاء فسكون الراء المهملة: نبت  وشجر أَو البقلة الحمقاء كما في القاموس، والضمير في تذريه للناقة، واذدراء  مفعول مطلق لتذريه موافق له في الاشتقاق، انظر الصبان).  قال ابن سيده: أَما اذَّكَرَ وادَّكَر فإِبدال إِدغام، وأَما الذِّكْرُ  والدِّكْرُ لما رأَوها قد انقلبت في اذَّكَرَ الذي هو الفعل الماضي  قلبوها في الذِّكْرِ الذي هو جمع ذِكْرَةٍ.  واسْتَذْكَرَهُ: كاذَّكَرَه؛ حكى هذه الأَخيرة أَبو عبيد عن أَبي زيد  فقال: أَرْتَمْتُ إِذا ربطتَ في إِصبعه خيطاً يَسْتَذْكِرُ به حاجَتَه.  وأَذْكَرَه إِياه: ذَكَّرَهُ، والاسم الذِّكْرَى. الفراء: يكون الذِّكْرَى  بمعنى الذِّكْرِ، ويكون بمعنى التَّذَكُّرِ في قوله تعالى: وذَكِّرْ فإِن  الذِّكْرَى تنفع المؤمنين. والذِّكْرُ والذِّكْرى، بالكسر: نقيض النسيان،  وكذلك الذُّكْرَةُ؛ قال كعب بن زهير:  أَنَّى أَلَمَّ بِكَ الخَيالُ يَطِيفُ،  ومَطافُه لَكَ ذُكْرَةٌ وشُعُوفُ  يقال: طاف الخيالُ يَطِيفُ طَيْفاً ومَطَافاً وأَطافَ أَيضاً.  والشُّعُوفُ: الولُوعُ بالشيء حتى لا يعدل عنه. وتقول: ذَكَّرْتُه ذِكْرَى؛ غير  مُجْرَاةٍ. ويقال: اجْعَلْه منك على ذُكْرٍ وذِكْرٍ بمعنى. وما زال ذلك مني  على ذِكْرٍ وذُكْرٍ، والضم أَعلى، أَي تَذَكُّرٍ. وقال الفراء:  الذِّكْرُ ما ذكرته بلسانك وأَظهرته. والذُّكْرُ بالقلب. يقال: ما زال مني على  ذُكْرٍ أَي لم أَنْسَه. واسْتَذْكَرَ الرجلَ: ربط في أُصبعه خيطاً  ليَذْكْرَ به حاجته. والتَّذكِرَةُ: ما تُسْتَذْكُرُ به الحاجة. وقال أَبو حنيفة  في ذِكْرِ الأَنْواء: وأَما الجَبْهَةُ فَنَوْؤُها من أَذْكَرِ الأَنْواء  وأَشهرها؛ فكأَن قوله من أَذْكَرِها إِنما هو على ذِكُرَ وإِن لم يلفظ  به وليس على ذَكِرَ، لأَن أَلفاظ فعل التعجب إِنما هي من فِعْلِ الفاعل لا  من فِعْلِ المفعول إِلاَّ في أَشياء قليلة. واسْتَذْكَرَ الشيءَ:  دَرَسَةَ للذِّكْرِ. والاسْتِذْكارُ: الدِّرَاسَةُ للحفظ. والتَّذَكُّر: تذكر  ما أُنسيته. وذَكَرْتُ الشيء بعد النسيان وذَكْرتُه بلساني وبقلبي  وتَذَكَّرْتُه وأَذْكَرْتُه غيري وذَكَّرْتُه بمعنًى. قال الله تعالى: وادَّكَرَ  بعد أُمَّةٍ؛ أَي ذَمَرَ بعد نِسْيان، وأَصله اذْتَكَرَ فَأُدغم.  والتذكير: خلاف التأْنيث، والذَّكَرُ خلاف الأُنثى، والجمع ذُكُورٌ  وذُكُورَةٌ وذِكَارٌ وذِكَارَةٌ وذُكْرانٌ وذِكَرَةٌ. وقال كراع: ليس في  الكلام فَعَلٌ يكسر على فُعُول وفُعْلان إِلاَّ الذَّكَرُ. وامرأَة ذَكِرَةٌ  ومُذَكَّرَةٌ ومُتَذَكِّرَةٌ: مُتَشَّبَهةٌ بالذُّكُورِ. قال بعضهم:  إِياكم وكُلَّ ذَكِرَة مُذَكَّرَةٍ شَوْهاءَ فَوْهاءَ تُبْطِلُ الحَقِّ  بالبُكاء، لا تأْكل من قِلَّةٍ ولا تَعْتَذِرُ من عِلَّة، إِن أَقبلت  أَعْصَفَتْ وإِن أَدْبَرَتْ أَغْبَرَتْ. وناقة مُذَكَّرَةٌ: مُتَشَبِّهَةٌ  بالجَمَلِ في الخَلْقِ والخُلُقِ؛ قال ذو الرمة:  مُذَكَّرَةٌ حَرْفٌ سِنَادٌ، يَشُلُّها  وَظِيفٌ أَرَحُّ الخَطْوِ، ظَمْآنُ سَهْوَقُ  ويوم مُذَكَّرٌ: إِذا وُصِفَ بالشِّدّةِ والصعوبة وكثرة القتل؛ قال  لبيد:فإِن كنتِ تَبْغِينَ الكِرامَ، فأَعْوِلِي  أَبا حازِمٍ، في كُلِّ مُذَكَّرِ  وطريق مُذَكَّرٌ: مَخُوفٌ صَعْبٌ.  وأَذْكَرَتِ المرأَةُ وغَيْرُها فهي مُذْكِرٌ: ولدت ذَكَراً. وفي الدعاء  للحُبْلَى: أَذْكَرَتْ وأَيْسَرَتْ أَي ولدت ذَكَراً ويُسِّرَ عليها.  وامرأَة مُذْكِرٌ: ولدت ذَكَراً، فإِذا كان ذلك لها عادة فهي مِذْكارٌ،  وكذلك الرجل أَيضاً مِذْكارٌ؛ قال رؤْبة:  إِنَّ تَمِيماً كان قَهْباً من عادْ،  أَرْأَسَ مِذْكاراً، كثيرَ الأَوْلادْ  ويقال: كم الذِّكَرَةُ من وَلَدِك؟ أَي الذُّكُورُ وفي الحديث: إِذا غلب  ماءُ الرجل ماءَ المرأَة أَذْكَرَا؛ أَي ولدا ذكراً، وفي رواية: إِذا  سبق ماءُ الرجل ماءَ المرأَة أَذْكَرَتْ بإِذن الله أَي ولدته ذكراً. وفي  حديث عمر: هَبِلَتِ الوَادِعِيَّ أُمُّهُ لقد أَذْكَرَتْ به أَي جاءت به  ذكراً جَلْداً. وفي حديث طارق مولى عثمان: قال لابن الزبير حين صُرِعَ:  والله ما ولدت النساء أَذْكَرَ منك؛ يعني شَهْماً ماضياً في الأُمور. وفي  حديث الزكاة: ابن لبون ذكر؛ ذكر الذكر تأْكيداً، وقيل: تنبيهاً على نقص  الذكورية في الزكاة مع ارتفاع السن، وقيل: لأَن الابن يطلق في بعض  الحيوانات على الذكر والأُنثى كابن آوى وابن عُرْسٍ وغيرهما، لا يقال فيه بنت آوى  ولا بنت عرس فرفع الإِشكال بذكر الذَّكَرِ. وفي حديث الميراث: لأَوْلَى  رجل ذَكَرٍ؛ قيل: قاله احترازاً من الخنثى، وقيل: تنبيهاً على اختصاص  الرجال بالتعصيب للذكورية. ورجل ذَكَرٌ: إِذا كان قويّاً شجاعاً أَنِفاً  أَبِيّاً. ومطر ذَكَرٌ: شديدٌ وابِلٌ؛ قال الفرزدق:  فَرُبَّ ربيعٍ بالبَلالِيق قد، رَعَتْ  بِمُسْتَنِّ أَغْياثٍ بُعاق ذُكُورُها  وقَوْلٌ ذَكَرٌ: صُلْبٌ مَتِين. وشعر ذَكَرٌ: فَحْلٌ. وداهية مُذْكِرٌ:  لا يقوم لها إِلاَّ ذُكْرانُ الرجال، وقيل: داهية مُذْكِرٌ شديدة؛ قال  الجعدي:  وداهِيَةٍ عَمْياءَ صَمَّاءَ مُذْكِرٍ،  تَدِرُّ بِسَمٍّ من دَمٍ يَتَحَلَّبُ  وذُكُورُ الطِّيبِ: ما يصلح للرجال دون النساء نحو المِسْكِ والغالية  والذَّرِيرَة. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أَنه كان يتطيب بِذِكارَةِ  الطِّيبِ؛ الذكارة، بالكسر: ما يصلح للرجال كالمسك والعنبر والعود، وهي  جمع ذُكَرٍ، والذُّكُورَةُ مثله؛ ومنه الحديث: كانوا يكرهون المُؤَنِّثَ من  الطيب ولا يَرَوْنَ بِذُكْورَتِه بأْساً؛ قال: هو ما لا لَوْنَ له  يَنْفُضُ كالعُود والكافور والعنبر، والمؤنَّث طيب النساء كالخَلُوق  والزعفران. وذُكورُ العُشْبِ: ما غَلُظ وخَشُنَ. وأَرض مِذْكارٌ: تُنْبِتُ ذكورَ  العُشْبِ، وقيل: هي التي لا تنبت، والأَوّل أَكثر؛ قال كعب:  وعَرَفْتُ أَنِّي مُصْبِحٌ بِمَضِيعةٍ  غَبْراءَ، يَعْزِفُ جِنُّها، مِذكارِ  الأَصمعي: فلاة مِذْكارٌ ذات أَهوال؛ وقال مرة: لا يسلكها إِلاّ  الذَّكَرُ من الرجال. وفَلاة مُذْكِرٌ: تنبت ذكور البقل، وذُكُورُه: ما خَشُنَ  منه وغَلُظَ، وأَحْرَارُ البقول: ما رَقَّ منه وطاب. وذُكُورُ البقل: ما  غلظ منه وإِلى المرارة هو.  والذِّكْرُ: الصيتُ والثناء. ابن سيده: الذِّكْرُ الصِّيتُ يكون في  الخير والشر. وحكي أَبو زيد: إِن فلاناً لَرَجُلٌ لو كان له ذُكْرَةٌ أَي  ذِكْرٌ. ورجل ذَكِيرٌ وذِكِّيرٌ: ذو ذِكْرٍ؛ عن أَبي زيد. والذِّكْرُ:  ذِكْرُ الشرف والصِّيت. ورجل ذَكِيرٌ: جَيِّدٌ الذِّكْره والحِفْظِ.  والذِّكْرُ: الشرف. وفي التنزيل: وإِنه لَذِكْرٌ لك ولقومك؛ أَي القرآن شرف لك  ولهم. وقوله تعالى: ورَفَعْنَا لك ذِكْرَكَ؛ أَي شَرَفَكَ؛ وقيل: معناه  إِذا ذُكِرْتُ ذُكِرْتَ معي. والذِّكْرُ: الكتاب الذي فيه تفصيل الدِّينِ  ووَضْعُ المِلَلِ، وكُلُّ كتاب من الأَنبياء، عليهم السلام، ذِكْرٌ.  والذِّكْرُ: الصلاةُ لله والدعاءُ إِليه والثناء عليه. وفي الحديث: كانت  الأَنبياء، عليهم السلام، إِذا حَزَبَهُمْ أَمْرٌ فَزِعُوا إِلى الذكر، أَي  إِلى الصلاة يقومون فيصلون. وذِكْرُ الحَقِّ: هو الصَّكُّ، والجمع ذُكُورُ  حُقُوقٍ، ويقال: ذُكُورُ حَقٍّ. والذِّكْرَى: اسم للتَّذْكِرَةِ. قال أَبو  العباس: الذكر الصلاة والذكر قراءة القرآن والذكر التسبيح والذكر الدعاء  والذكر الشكر والذكر الطاعة.  وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: ثم جلسوا عند المَذْكَر حتى بدا حاجِبُ  الشمس؛ المَذْكَر موضع الذِّكْرِ، كأَنها أَرادت عند الركن الأَسود أَو  الحِجْرِ، وقد تكرر ذِكْرُ الذّكْرِ في الحديث ويراد به تمجيد الله  وتقديسه وتسبيحه وتهليله والثناء عليه بجميع محامده. وفي الحديث: القرآنُ  ذَكَرٌ فَذَكِّرُوه؛ أَي أَنه جليل خَطِيرٌ فأَجِلُّوه. ومعنى قوله تعالى:  ولَذِكْرُ الله أَكْبَرُ؛ فيه وجهان: أَحدهما أَن ذكر الله تعالى إِذا ذكره  العبد خير للعبد من ذكر العبد للعبد، والوجه الآخر أَن ذكر الله ينهى عن  الفحشاء والمنكر أَكثر مما تنهى الصلاة. وقول الله عز وجل: سَمِعْنا  فَتًى يَذْكُرُهُمْ يقال له إِبراهيم؛ قال الفراء فيه وفي قول الله تعالى:  أَهذا الذي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ، قال: يريد يَعِيبُ آلهتكم، قال: وأَنت  قائل للرجل لئن ذَكَرْتَنِي لَتَنْدَمَنَّ، وأَنت تريد بسوء، فيجوز ذلك؛  قال عنترة:  لا تَذْكُرِي فَرَسي وما أَطْعَمْتُه،  فيكونَ جِلْدُكِ مثلَ جِلْدِ الأَجْرَبِ  أَراد لا تَعِيبي مُهْري فجعل الذِّكْرَ عيباً؛ قال أَبو منصور: وقد  أَنكر أَبو الهيثم أَن يكون الذِّكْرُ عيباً؛ وقال في قول عنترة لا تذكري  فرسي: معناه لا تولعي بِذِكْرِهِ وذِكْرِ إِيثاري إِياه دون العيال. وقال  الزجاج نحواً من قول الفراء، قال: ويقال فلان يَذْكُر الناسَ أَي يغتابهم  ويذكر عيوبهم، وفلان يذكر الله أَي يصفه بالعظمة ويثني عليه ويوحده،  وإِنما يحذف مع الذِّكْرِ ما عُقِلَ معناه. وفي حديث عليّ: أَن عليّاً  يَذْكُرُ فاطمة يخطبها، وقيل: يَتَعَرَّضُ لخِطْبَتِها، ومنه حديث عمر: ما  حلفتُ بها ذَاكِراً ولا آثراً أَي ما تكلمت بها حالفاً، من قولك: ذكرت لفلان  حديث كذا وكذا أَي قلته له، وليس من الذِّكْر بعد النسيان.  والذُّكَارَةُ: حمل النخل؛ قال ابن دريد: وأَحسب أَن بعض العرب يُسَمِّي  السِّمَاكَ الرَّامِحَ الذَّكَرَ. والذَّكَرُ: معروف، والجمع ذُكُورٌ  ومَذاكِيرُ، على غير قياس، كأَنهم فرقوا بين الذَّكَرِ الذي هو الفحل وبين  الذَّكَرِ الذي هو العضو. وقال الأَخفش: هو من الجمع الذي ليس له واحد  مثل العَبَاديد والأَبابيل؛ وفي التهذيب: وجمعه الذِّكارَةُ ومن أَجله يسمى  ما يليه المَذَاكِيرَ، ولا يفرد، وإِن أُفرد فَمُذَكَّرٌ مثل مُقَدَّمٍ  ومَقَادِيم. وفي الحديث: أَن عبداً أَبصر جارية لسيدة فغار السيدُ  فَجَبَّ مَذَاكِيرَه؛ هي جمع الذَّكَرِ على غير قياس. ابن سيده: والمذاكير  منسوبة إِلى الذَّكَرِ، واحدها ذَكَرٌ، وهو من باب مَحاسِنَ ومَلامِحَ.  والذَّكَرُ والذَّكِيرُ من الحديد: أَيْبَسُه وأَشَدُّه وأَجْوَدُه، وهو خلافُ  الأَنِيثِ، وبذلك يسمى السيف مُذَكَّراً ويذكر به القدوم والفأْس ونحوه،  أَعني بالذَّكَرِ من الحديد.  ويقال: ذهبتْ ذُكْرَهُ السيف وذُكْرَهُ الرَّجُلِ أَي حِدَّتُهما. وفي  الحديث: أَنه كان يطوف في ليلة على نسائه ويغتسل من كل واحدة منهن غُسْلاً  فسئل عن ذلك فقال: إِنه أَذْكَرُ؛ أَي أَحَدُّ. وسيفٌ ذو ذُكْرَةٍ أَي  صارِمٌ، والذُّكْرَةُ: القطعة من الفولاذ تزاد في رأْس الفأْس وغيره، وقد  ذَكَّرْتُ الفأْسَ والسيفَ؛ أَنشد ثعلب:  صَمْصَامَةٌ ذُكْرَةٌ مُذَكَّرَةٌ،  يُطَبّقُ العَظْمَ ولا يَكْسِرُهْ  وقالوا لخِلافهِ: الأَنِيثُ. وذُكْرَهُ السيف والرجل: حِدَّتُهما. ورجل  ذَكِيرٌ: أَنِفٌ أَبِيُّ. وسَيْف مُذَكَّرٌ: شَفْرَتُه حديد ذَكَرٌ  ومَتْنُه أَنِيثٌ، يقول الناس إِنه من عمل الجن. الأَصمعي: المُذَكَّرَةُ هي  السيوف شَفَرَاتُها حديد ووصفها كذلك. وسيف مُذَكَّرٌ أَي ذو ماء.  وقوله تعالى: ص والقرآن ذي الذِّكْرِ؛ أَي ذي الشَّرَفِ. وفي الحديث:  إِن الرجل يُقَاتِلُ ليُذْكَر ويقاتل ليُحْمَدَ؛ أَي ليذكر بين الناس ويوصف  بالشجاعة. والذِّكْرُ: الشرف والفخر. وفي صفة القرآن: الذِّكْر الحكيم  أَي الشرف المحكم العاري من الاختلاف.  وتذكر: بطن من ربيعة، والله عز وجل أَعلم.
مقاييس اللغة:
(ذكر)  الذال والكاف والراء أصلان، عنهما يتفرَّع كَلِمُ الباب. فالمُذْكِر: التي وَلَدَتْ ذكراً. والمِذْكار: التي تَلِد الذُّكْرانَ عادةً. قال عديّ:
ولَقد عَدَّيْتُ دَوسَرَةً *** كعَلاَةِ القَين مِذْكارَا([5])
والمِذْكار: الأرض تُنْبِت ذُكور العُشْب. والمذَكَّرَة من النُّوق: التي خَلْقها وخُلُقها كخَلْق البعير أو خُلُقه. قال الفرّاء: يقال كَمِ الذِّكَرَةُ مِن ولدك؟ أي الذُّكور. وسيف مذكَّر: ذو ماءٍ. وذُو ذُكْرٍ([6])، أي صارم.
وذُكور البَقْل: ما غلُظ منه، كالخُزامَى والأُقْحُوانِ. وأحرار البُقول([7]): ما رَقَّ وكرُم. وكان الشَّيبانيّ يقول: الذُّكور إلى المرارَةِ ما هِيَ.
والأصل الآخر: ذَكَرْتُ الشيء، خلافُ نسِيتُه. ثم حمل عليه الذِّكْر باللِّسان. ويقولون: اجعلْه منك على ذُكْرٍ، بضم الذال، أي لا تَنْسَه. والذِّكر:
العَلاء والشَّرَف. وهو قياس الأصل. ويقال رجلٌ ذَكُِرٌ وذكيرٌ([8])، أي جيِّد الذِّكْر شَهْمٌ.
القاموس المحيط:
الذِّكْرُ، بالكسر الحِفْظُ للشيءِ، كالتَّذْكارِ، والشيءُ يَجْري على اللسان، والصِّيتُ، كالذُّكْرَةِ، بالضم، والثَّناءُ، والشرفُ، والصلاةُ للّهِ تعالى، والدُّعاءُ، والكتابُ فيه تفصيلُ الدِّينِ. ووضْعُ المِلَلِ،من الرجالِ القويُّ الشجاعُ الأبِيُّ، من المَطَرِ الوابِلُ الشديدُ، من القولِ الصُّلْبُ المَتينُ،
وذِكْرُ الحقِّ: الصَّكُّ.واذَّكَرَهُ واذدَكَرَهُ واسْتَذْكَرَهُ: تَذَكَّرَهُ وأذكَرَهُ إِيَّاهُ وذكَّرَهُ، والاسمُ: الذِّكْرَى، تقولُ: ذَكَّرْتُهُ ذِكْرَى، غيرَ مُجْراةٍ. وقوله تعالى " وذِكْرَى لِلمُؤْمِنين " : اسمٌ لِلتَّذْكيرِ.
" وذِكْرَى لأُولي الألبابِ " : عِبْرَةٌ لهمْ. " وأَنَّى له الذِّكْرَى " : من أينَ له التَّوْبَةُ و " ذِكْرَى الدارِ " ، أي: يُذَكَّرونَ بالدارِ الآخرةِ، ويُزَهَّدونَ في الدنيا " فأَنَّى لهم إذا جاءَتْهُم ذِكراهُمْ " : أي: فكيفَ لهم إذا جاءَتْهُمْ الساعةُ بِذِكْراهُمْ. وما زالَ مِنِّي على ذُكْرٍ، ويكسرُ، أي: تَذَكُّرٍ. ورجلٌ ذَكِرٌ وذَكُرٌ وذَكيرٌ وذِكِّيرٌ: ذو ذُكْرٍ. والذَّكَرُ: خلافُ الأُنْثى ج: ذُكورٌ وذُكورَةٌ وذِكارٌ وذِكارة وذُكْرانٌ وذِكَرَةٌ
و: العوفُ ج: ذُكُورٌ ومَذَاكِيرُ، وأيْبَسُ الحديدِ، وأجْوَدُه، كالذَّكيرِ.وذَكَرَهُ ذَكْراً، بالفتح: ضَرَبَه على ذَكَرِهِ، فلانَةَ ذَكْراً: خَطَبَهَا، أو تَعَرَّضَ لخِطْبَتها، حَقَّه: حَفِظَه ولم يُضَيِّعْه.وامرأةٌ ذَكِرَةٌ ومُذَكَّرَةٌ ومُتَذَكِّرَةٌ: مُتَشَبِّهَةٌ بالذُّكورِ. وأذكَرَتْ: ولَدَتْ ذَكَراً، وهي مُذْكِرٌ ومِذْكارٌ.والذُّكْرَةُ، بالضم: قِطْعَةٌ من الفُولاذِ في رأسِ الفأْسِ وغيرِهِ، من الرجلِ، السيفِ: حِدَّتُهُما.وهو أذكَرُ منه: أحَدُّ. وذُكُورَةُ الطِّيبِ: ما ليس له رَدْعٌ.وما اسْمُكَ أذكُرْهُ بقطع الهَمْزِ من أذكُرُ : إنكارٌ عليه. ويَذْكُرُ، كيَنْصُرُ: بَطْنٌ من ربيعةَ.والتَّذْكيرُ: خِلافُ التأنيثِ، والوعْظُ، ووضْعُ الذُّكْرَةِ في رأسِ الفأسِ وغيرِهِ.والمُذَكَّرُ، من السيفِ: ذُو الماءِ، من الأيامِ: الشديدُ الصَّعبُ،كالمُذْكِرِ، كمُحْسِنٍ، وهو المَخُوفُ من الطُّرُقِ، والشديدةُ من الدَّواهِي، كالمُذَكَّرَةِ، كمُعَظَّمَةٍ.وفَلاةٌ مِذْكارٌ: ذاتُ أهوالٍ لا يسلُكُها إلا ذُكورُ الرجالِ. والتَّذْكِرَةُ ما يُسْتَذْكَرُ به الحاجةُ. والذُّكَّارَةُ، كرُمَّانَةٍ: فُحَّالُ النخلِ. والاسْتِذْكارُ: الدِّراسَةُ والحِفْظُ. وناقةٌ مُذَكَّرَةُ الثُّنْيا: عظيمةُ الرأسِ، لأَنَّ رأسَها مما يُسْتَثْنَى في القِمارِ لِبائِعها، وسَمَّوْا ذاكِراً ومَذْكَراً، كَمَسْكَنٍ. و " القرآنُ ذَكَرٌ فَذَكِّرُوهُ " أي: جليلٌ نَبيهٌ خَطيرٌ فأَجِلُّوه، واعْرِفُوا له ذلك، وصِفُوه به، أو إذا اخْتَلَفْتُمْ في الياءِ والتَّاءِ، فاكْتُبُوه بالياءِ، كما صرَّحَ به ابنُ مسعودٍ، رضي الله تعالى عنه.
تاج العروس:
ذ ك ر
الذِّكْرُ بالكُسْر : الحِفْظُ للشَّيْءِ يَذْكُرْه كالتَّذْكارِ بالفَتْح وهذه عن الصَّغَانِيّ وهو تَفْعَال من الذِّكر والذِّكْر : الشَّيْءُ يَجْرِي على اللِّسَانِ ومنه قولهم : ذَكَرْت لِفُلان حَدِيث كَذَا وكَذَا أَي قُلْتُه له وليس من الذِّكر بعد النِّسيان وبه فُسِّر حَدِيثُ عُمَر رضي الله عنه : " ما حَلَفْت بها ذَاكِراً ولا آثِراً " أَي ما تَكلّمتُ بها حَالِفاً . ذَكَرَه يَذْكُره ذِكْراً وذُكْراً الأخيرَة عن سيِبَوَيْه . وقوله تعالى : " واذْكُرُوا ما فِيهِ " قال أبو إسحاق : معناه ادْرُسُوا ما فيه . وقال الراغب في المُفْردات وتَبِعَه المُصَنِّف في البَصَائر : الذِّكْر تارةً يُرَادُ به هَيْئَةٌ لِلْنَفْس بها يُمْكِن الإنْسَانَ أَن يَحْفظَ ما يَقْتَنِيه من المَعْرِفة وهو كالحِفْظ إلاّ أَن الحِفْظ يقال اعْتباراً بإحَرازه والذِّكْر يُقال اعْتِبَاراً باسْتِحْضَارِه وتارةً يقال لحُضُور الشَّيْءِ القَلْب أو القَوْل . ولهذا قِيل : الذِّكْر ذِكْرَانِ : ذِكر بالقَلْب وذكر باللسان . وأوردَ ابن غازِي المسيليّ في تَفْسِير قوله تعالى : " اذْكُرُوا اللهَ ذِْراً كَثِيراً " الذِّكْر : نَقِيضُه النِّسْيَان لقوله تعالى : " وما أَنْسانِيُه إلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أذْكُرَه " والنِّسْيَان مَحَلُّه القَلْبُ فكَذَا الذِّكْر لأن الضِّدَّيْن يَجِبُ اتِّحَادُ مَحَلِّهما . وقيل : هو ضِدُّه الصَّمْت والصَّمْت مَحَلُّه اللِّسَانُ فكذا ضِدُّه . وهذه مُعارضة بَيْن الشَّرِيف التَّلِمسانيّ وابن عبْدِ السَّلام ذَكَرَها الغزاليّ في المَسَالِك وغَيْره وأوردَه شيخُنا مُفصَّلاً . ومن المَجاز : الذِّكْر : الصِّيتُ قال ابنٌ سِيدَه : يكون في الخَيرِ والشَّرّ كالذُّكْرَةِ بالضَّمّ أَي في نقِيض النِّسيان وفي الصِّيت لا في الصِّيتِ وَحْدَه كما زَعَمَه المُصَنِّف واعترض عليه . أما الأوّل ففي المُحْكَم : الذِّكر والذِّكْرَى بالكَسْر : نَقِيضُ النِّسْيَانِ وكذلك الذُّكْرَةُ قال كَعْبُ بن زُهَيْر :
أنَّى أَلَمَّ بك الخَيَالُ يَطِيفُ ... ومَطافُه لك ذُكْرَةٌ وشُعُوفُ
الشُّعُوفُ : الوَلُوعُ بالشيْءِ حَتَّى لا يَعْدِلَ عَنْه . وأمَّا الثاني فقال أَبو زَيْد في كتابه الهوشن والبوثن : يقال : إنَّ فُلاناً لرَجلٌ لو كان له ذُكْرَة . أَي ذِكْرٌ أَي صِيتٌ . نقله ابنٌ سِيدَه . ومن المَجَاز : الذِّكْر : الثَّنَاءُ ويكون في الخَيْر فَقَط فهو تَخْصِيصٌ بعد تَعْمِيم ورجلٌ مَذْكُور أَي يُثْنَى عَليه بخَيْر . ومن المَجَاز : الذِّكْر : الشَّرَفُ . وبه فُسِّر قوله تعالى : " وإنه لَذِكْرٌ لكَ ولِقَوْمِك " أَي القُرْآن شَرَفٌ لك ولَهُم . وقوله تعالى : " ورَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَك " أَي شَرَفَك . وقيل : معناه : إِذَا ذُكِرْتُ ذُكِرْتَ مَعِي . والذِّكْر : الصلاةُ لِله تَعَالَى والدُّعاءُ إِليه والثَّنَاءُ عليه . وفي الحَدِيث " كَانَتِ الأنبياءُ عَلَيْهِم السلامُ إِذَا حَزَبَهم أمرٌ فَزِعوا إلى الذِّكْر " أَي إلى الصلاة يَقُومون فيُصَلُّون . وقال أبو العَبّاس : الذِّكْر : الطَّاعَة والشُّكْر والدُّعَاءُ والتَّسْبِيح وقِراءَةُ القرآنِ وتَمْجِيدُ اللله وتَسْبِيحُه وتَهْليلُه والثَّناءُ عَلَيْه بجَمِيع مَحامِده . والذِّكْرُ : الكِتَابُ الذي فيه تَفْصِيلُ الدِّين ِووَضْعُ المِلَلِ وكُلُّ كِتابٍ من الأنْبِيَاءِ ذِكْرٌ ومنه قوله تعالى : " إنا نَحْنُ نَزَّلْنا الذِّكْرَ وإنّا لَهُ لَحَافِظُون " قال شيخُنا : وحُمِل على خُصُوص القُرآنِ وَحْدَه أيضاً وصُحِّحَ . والذّكْر مِنَ الرّجالِ : القَوِيُّ الشُّجَاعُ الشَّهْم الماضِي في الأُمور الأبِيُّ الأنِفُ وهو مَجازٌ . هكذا في سَائِر الأُصول ولا أَدْرِي كيف يَكُونُ ذلك . ومُقْتَضى سِياق ما في أُمَّهاتِ اللُّغِة أنه في الرجال والمَطَرِ والقَول الذَّكَر مُحَرَّكة لا غير يقال : رَجُلٌ ذَكَرٌ ومَطَرٌ ذَكَرٌ وقَوْلٌ ذَكَرٌ . فليحقّقِ ذلك ولا إِخال المُصَنّف إلاّ خالَفَ أو سَها وسبحانَ من لا يَسْهُو ولم يُنبِّه عليه شيخُنا أيضاً وهو منه عَجِيب . والذَّكَر : من المَطَر : الوابِلُ الشَّدِيدُ . قال الفرزدق :
فرُبَّ رَبِيع بالبَلالِيقِ قد رَعَتْ ... بمُسْتَنِّ أَغْياثٍ بُعَاقٍ ذُكُورُها وفي الأَساس : أَصابت الأرضَ ذُكُورُ الأسْمِيَة ؛ وهي التي تَجِئُ بالبَرْد الشَّدِيد وبالسَّيْل . وهو مَجَاز . والذَّكَر مِنَ القَولِ : الصُّلبُ المَتِينُ وكذا شِعْر ذَكَرٌ أَي فَحْلٌ وهو مَجَاز . ومن المجاز أيضاً : لِي على هذا الأمرِ ذِكْرُ حَقٍّ ذِكْرُ الحَقّ بالكَسْر : الصَّكُّ والجَمْع ذُكُورُ حُقُوقٍ وقيل : ذُكُورُ حَقٍّ . وعلى الثاني اقْتَصَر الزَّمَخْشَرِىّ أَي الصُّكُوك . وادَّكَرهُ واذَّكَرَه واذْدَكَرَه قَلَبوا تاءَ افْتَعَل في هذا مع الذَّال بغير إدْغام قال :
تُنْحِي على الشَّوْكِ جُرَازاً مِقْضَبَا ... والهّمُّ تُذْرِيه اذْدِكاراً عَجَبَا
قال ابن سِيدَه : أَمَّا اذَّكَرَ وادّكَرَ فإِبدال إِدغَامٍ وهي الذِّكْر والدِّكر لما رَأَوهَا قد انقلبتْ في ادَّكَر الّذي هو الفِعْل المَاضي قَلَبُوها في الذِّكْر الذي هو جَمْع ذِكْرة . واسْتَذْكَرَه كاذَّكَره حَكَى هذِه الأَخيرةَ أَبو عُبَيْد عن أَبِي زَيْد أَي تَذكَّرَه . فقال أَبو زَيْد : أَرتَمْتُ إِذَا رَبَطْتَ في إِصبَعِه خَيْطاً يَسْتَذْكِر به حاجَتَه . وأَذْكَرَه إِيَّاه وذَكَّرَه تَذْكِيراً والاسْمُ الذِّكْرَى بالكَسْر . تقولُ : ذَكَّرتُه تَذْكرَةً وذِكْرَى غيْرَ مُجْراة وقولُه تعالى : " وذِكْرَى للمُؤْمِنِينِ " الذِّكْرَى : اسمٌ للتَّذْكِيرِ أَي أُقِيم مُقَامَه كما تقول : اتَّقَيْتَ تَقْوَى . قال الفَرّاءُ : يكون الذِّكْرَى بمَعْنَى الذِّكْر ويكون بمعنَى التَّذْكِير في قوله تعالى : " وذَكِّر فإِنَّ الذِكْرَى تَنْفَع المُؤْمِنِين " وقولُه تعالى في ص : " رحْمَةً منَّا وذِكْرَى لأُولِي الأَلْبَابِ " أَي وعِبْرة لَهُم . وقولُه تعالى : " يَتَذَّكَرُ الإِنْسَانُ وأَنَّى لَه الذِّكْرَى " أَي يَتُوب ومن أَيْن له التَّوْبَة . وقَوْلُه تعالى : " ذِكْرَى الدَار " أَي يُذََّرون بالدَّارِ الآخرةِ ويُزَهَّدُون في الدُّنْيَا ويجوز أَن يكون المَعْنَى يُكْثِرُون ذِكْرَ الآخرة كما قَالَه المُصَنِّف في البََائر . وقوله تعالى : " فأَنَّى لَهُم إِذَا جاءَتهُم ذِكْراهُم " أَي فكَيفَ لهم إِذَا جاءَتْهُم السَّاَعُة بِذِكْرَاهم والمراد بها تَذَكُّرهم واتّعاظُهم أَي لا يَنْفعُهم يَوم القِيامة عند مُشاهَدَة الأَهوال . ويقال : اجعَلْه منك على ذُكْرٍ وذِكْرٍ بمعنًى . ومازالَ مِنِّي على ذُكْرٍ بالضَّمّ ويُكْسَر ؛ والضَّمّ أَعْلَى أَي تَذَكُّرٍ
وقال الفَرّاءُ : الذِّكْر : ما ذَكَرْتَه بلِسَانك وأَظْهَرْته . والذُّكْر بالقَلْب . يقال : مازَال مِنّي على ذُكْرٍ أَي لم أَنْسَه . واقتَصر ثَعْلبٌ في الفَصِيح على الضَّمِّ . وروَى بعضُ شُرَّاحِه الفَتْح أَيضاً وهو غَرِيب . قال شارِحُه أَبو جَعْفر اللَّبْلِيّ : يقال : أَنتَ مِنِّي على ذُكْرٍ بالضَّمّ أَي عَلَى بَالٍ عن ابْنِ السِّيد في مُثَلَّثِه . قال : وربما كَسُروا أَوَّلَه . قال الأَخطل :
وكُنْتُمْ إِذَا تَنأَوْن عَنَّا تَعَرَّضَْ ... خَيَالاَتُكمْ أَو بِتُّ منكمْ على ذِكْرِ قال أَبُو جَعْفَر : وحَكَى اللُّغَتَيْنِ أَيضاً يَعْقُوب في الإِصلاح عن أَبي عُبَيْدة وكذلك حَكَاهُمَا يُونُس في نَوادِره . وقال ثابِت في لَحْنه : زَعمَ الأَحْمَرُ أَنَّ الضَّمّ في ذِكْر هي لُغَة قريش قال : وذَكْر بالفتح أَيضاً لُغَة . وحمكى ابنُ سِيدَه أَنَّ رَبِيعَةَ تقول : اجعَْه منك على دِكْرٍ بالدال غير معجمة واستَضْعَفَها . وتفسير المُصَنّف الذِّكْر بالتَّذَكُّر هو الذي جَزَمَ به ابنُ هِشَام اللَخْمِيّ في شَرْح الفَصِيح . ومَن فَسَّره بالبالِ فإِنَّما فَسَّرَه بالَّلازم كما قاله شيخُنا . ورَجلٌ ذَكْرٌ بفَتْح فسكون كما هو مُقْتَضَى اصْطِلاحه وذَكُرٌ بفتح فَضَمّ وذَكِيرٌ كأَمِير وذِكِّيرٌ كسِكِّيت ذو ذُكْر أََي صِيتٍ وشُهْرةٍ أَو افْتِخار الثّالِثة عن أَبي زَيْد . ويقال : رَجُل ذَكِيرٌ أَي جَيِّدُ الذِّكْرِ والحِفْظِ . والذَّكَر مُحَرَّكةً : خِلافُ الأُنثَى : ج ذُكُورٌ وذُكُورَةٌ بضَمِّهِما وهذِه عن الصّغانِيّ وذِكَارٌ وذِكَارَةٌ بكَسْرِهما وذُكْرَانٌ بالضَّمّ وذِكَرَةٌ كعِنَبة . وقال كُرَاع : ليس في الكلام فَعَلٌ يُكَسَّر على فُعُولٍ وفُعْلانٍ إِلا الذَّكَر
والذَّكَر من الإِنسان : عُضْوٌ معروفٌ وهو العَوْفُ وهكذا ذَكَرَه الجوهريّ وغيره . قال شيخُنا : وهو من شَرْحِ الظَّاهِرِ بالغَرِيب ج ذُكُورٌ ومَذَاكِيرُ على غَيْر قِياسٍ كأَنهم فَرَّقُوا بين الذَّكَرِ الذي هو الفَحْل وبين الذَّكَرِ الذي هو العُضْو . وقال الأَخفش : هو من الجَمْع الذي لَيْس له وَاحِد مثل العَبَابِيدِ والأَبَابِيل
وفي التهذيب : وجَمْعُه الذِّكَارَة : ومن أَجْله يُسَمَّى ما يَلِيه المَذَاكِيرَ ولا يُفْرَد وإِن أُفرِد فمُذَكَّر مثل مُقَدَّم ومَقَادِيم . وقال ابنُ سِيدَه : والمَذَاكير مَنْسُوبَةٌ إِلى الذَّكَر واحدها ذَكَرٌ وهو من بابِ مَحَاسِنَ ومَلاَمِحَ
والذَّكَر : أَيْبَسُ الحَديدِ وأَجْوَدُه وأَشَدُّه . كالذَّكِيرِ كأَمِير وهو خِلافُ الأَنِيثِ وبذلك يُسَمَّى السَّيْفُ مُذَكَّراً
وذَكَرَهُ ذَكْرا بالفَتْح : ضَرَبَه على ذَكَرِه على قِيَاس ما جَاءَ في هذَا البَاب
وذَكَرَ فُلاَنَةَ ذَكْراً بالفَتْح : خَطَبَهَا أَو تَعَرَّضَ لخِطْبَتِها . وبه فُسِّر حَدِيث عَلِيٍّ : إِنَّ عَلِيَّا يَذْكُر فاطِمَةَ أَي يَخْطُبُها وقيل : يتَعَرَّض لخِطْبَتِها
ذَكَرَ حَقَّه ذِكْرا : حَفِظَه ولم يُضَيِّعْه . وبه فُسِّر قولُه تعالى : " واذْكُرُوا نِعْمَةَ اللّهِ عَلَيْكُم " أَي احْفَظُوهَا ولا تُضَيِّعُوا شُكْرَهَا . كما يقول العَرَبِيّ لصاحبِه : اذْكُرْ حَقِّي عليك أَي احفظْهُ ولا تُضَيِّعْهُ
وامرأَةٌ ذَكِرَةٌ كفَرِحة ومُذَكَّرَةٌ ومُتَذَكِّرَةٌ أَي " مُتَشَبِّهَةٌ بالذُّكور " . قال بعضهم : " إِيَّاكم وكُلَّ ذَكِرَة مُذَكَّرَةٍ شَوْهَاءَ فَوَْاَء تُبْطِل الحَقّ بالبُكَاءِ لا تَأْكُل من قِلَّة ولا تَعْتَذِرْ من عِلّة إِن أَقْبَلت أَعْصَفَت وإِن أَدبَرَتْ أَغْبَرَتْ " . ومن ذلك : ناقةٌ مُذَكَّرَة : مُشَبَّهَة بالجَمَل في الخَلْق والخُلُق . قال ذو الرُّمَّة :
مُذَكَّرَةٌ حَرْفٌ سِنَادٌ يَشُلُّهَا ... وَظِيفٌ أَرَحُّ الخَطْوِ ظَمْآنُ سَهْوَقُ ونَقَل الصَّغَانيّ : يقال : امرأَةٌ مُذَكَّرةٌ إِذَا أَشْبَهَت في شَمَائِلها الرَّجُلَ لا في خِلْقَتِهَا بخلاف النَّاقَة المُذَكَّرةِ
وأذْكَرَتِ المرأَةُ وغَيرُهَا : وَلَدَت ذَكَراً . وفي الدُّعاءِ للحُبْلَى : أذْكَرَتْ وأيْسَرَتْ أَي وَلدَت ذَكَراً ويُسِّرَ عليها وهي مُذْكِرٌ إِذَا وَلَدت ذَكَراً إِذَا كان ذلك لها عادةً فهي مِذْكارٌ وكذلك الرَّجل أيضا مِذْكارٌ . قال رُؤْبة :
إنَّ تَمِيما كان قَهْباً منْ عَادْ ... أرْأَسَ مِذْكَاراً كثيرَ الأوْلادْ وفي الحَدِيث : " إِذَا غَلَب ماءُ الرَّجل ماءَ المرأَةِ أذْكَرَا " أَي وَلَدَا ذَكَرا وفي رواية " إِذَا سَبَقَ ماءُ الرجلِ ماءَ المرأَةِ أذكرتْ بإِذن الله " أَي وَلدَتْه ذَكَراً . وفي حديث عمر : " هِبلَت أمُّه . لقد أذْكَرَت به " أَي جاءَتْ به ذَكَراً جَلْداً
والذُّكْرَة بالضَّمّ : قطِعْةَ من الفُولاذِ تُزَاد في رأْسِ الفَأْسِ وغيرِه . و يقال ذهَبتْ ذُكْرُة السَّيْف . الذُّكْرَة من الرَّجل والسَّيف : حِدَّتُهُما . وهو مَجَاز . وفي الحَدِيث " أنَّه كان يَطُوف في لَيْلَة على نِسَائه ويَغتسل من كلِّ وَاحِدَة منهنّ غُسْلاً فسُئِلَ عن ذلِك فقال : إنه أذْكُر منه أَي أَحَدُّ
وذُكُورَةُ الطِّيبِ وذِكَارَتُه بالكَسْر وذُكُورُه : ما يَصْلُح للرِّجال دُونَ النِّسَاءِ وهو الذي ليس له رَدْعٌ أَي لَوْن يَنفُضُ كالمِسْك والعُوِد والكَافُور والغَالِيَة والذَّرِيرَة
وفي حديث عائشة " أنَّه كان يتَطَيَّب بذِكَارَةِ الطِّيب " وفي حديثٍ آخر " كانوا يَكْرَهُون المُؤَنَّثَ من الطِّيب ولا يَرَوْن بذُكُورَتِه بَأْسا " وهو مَجَاز والمُؤَنَّثُ من الطِّيب كالخَلُوق والزَّعْفَرَان
قال الصَّغَانيّ : والتَّاءُ في الذُّكُورة لتَأنِيث الجَمْع مثلها في الحُزُونَة والسُّهُولَة
من أمثالهم : " ما اسمُك أذكُرْهُ " بقطْع الهَمْزِ من أَذكُره هذا هو المشهور وفيه الوَصْل أيضاً في رِوايَة أُخْرَى قاله التُّدْمِيريّ في شَرْح الفَصِيح ومعناه إنْكَارٌ عَلَيْه
وفي فَصِيح ثَعْلَب : وتقول : ما اسمُك أذْكُرْ ترفَعُ الاسْمَ وتجزم أذْكُر . قال شارحه اللَّبْلِيّ : بقَطْع الهَمْزة من أذْكُرْ وفَتْحِها لأنَّهَا همزةُ المُتَكَلِّم من فِعْل ثلاثيّ وجَزْم الراءِ على جَوَابِ الاسْتِفَهَام والمَعْنَى : عَرِّفني باسْمِك أذْكُرْه ثم حُذِفت الجُمْلَةُ الشَّرْطِيَّة استِغناءً عنها لكَثْرة الاسْتِعْمَال ولأنَّ فيِما أُبْقِىَ دَلِيلاً عليها . والمَثَل نقلَه ابن هِشَامٍ في المُغْنى وأطَال في إعرابه وتَوْجِيهِه . ونَقَله شَيْخُنا عنه وعن شُرَّاح الفَصيح ما قَدَّمناه . ويَذْكُر كيَنْصُر : بَطْنٌ من رَبِيعَة وهو أخو يَقْدُم ابْنَا عَنَزَةَ بن أسدٍ . والتَّذْكِيرُ : خِلافُ التَّأْنِيثِ . التَّذْكِيرُ : الوَعْظُ قال الله تعالى " فذَكِّر إنَّما أنتَ مُذَكِّرٌ " . والتَّذْكِيرُ : وَضْعُ الذُّكْرَةِ في رأْسِ الفَأْسِ وغيرِهِ كالسَّيْف : أَنشدَ ثَعْلَب :
صَمْصَامَةٌ ذَكَّرَه مُذَكِّرُهْ ... يُطَبِّق العَظْمَ ولا يُكَسِّرُهْ والمُذَكَّرُ من السيفِ كمُعَظَّم : ذُو الماءِ وهو مَجَاز ويقال : سَيْفٌ مُذَكَّرٌ : شَفْرَتُه حَديدٌ ذَكَرٌ ومَتْنُه أنِيثٌ يقول النَّاس : إنَّه من عَمَل الجِنّ وقال الأصمعيّ : المُذَكَّرَةُ هي السُّيوف شَفَراتُها حَدِيدٌ ووَصْفُهَا كذلِك . ومن المَجَاز : المُذَكَّر من الأيّامِ : الشَّدِيدُ الصَّعْبُ قال لَبِيدٍ :
فإنْ كُنْتِ تَبْغِيَن الكِرَامَ فأَعْوِلِى ... أبَا حَازِمٍ في كُلّ يَومٍ مذُكَّرِ وقال الزَّمَخْشَرِىّ : يومٌ مُذَكَّرٌ : قد اشتَدَّ فيه الِقَتالُ كالمُذْكِرِ كمُحْسِنِ وهو أَي المُذْكِر كمُحْسِن : المَخْوفُ من الطُّرُق يقال : طَرِيقٌ مُذْكِرٌ أَي مَخُوفٌ صَعْبٌ . والمُذْكِر الشَّدِيدةُ من الدَّواهي . ويقال : دَاهِيَة مُذْكِرٌ لا يَقُوم لها إلَّا ذُكْرَانُ الرِّجَالِ قال الجَعْديّ :
وداهِيَةٍ عَمْيَاءَ صَمَّاءَ مُذكِرٍ ... تَدِرُ بسَمٍّ في دَمٍ يتَحَلَّبُ كالمُذَكَّرَة كمُعَظَّمة نقله الصَّغَانِيّ . قال الزَّمَخْشَرِىّ : والعَرب تَكْرَه أَن تُنْتج النَّاقَةُ ذَكَراً فضَربوا الإذكارَ مَثَلاً لكُلّ مَكْرُوه . وقال الأَصمَعِيّ : فَلاَةٌ مِذْكارٌ : ذَاتُ أهْوالٍ . وقال مَرَّةً : لا يَسلُكها إلاّ ذُكُورُ الرِّجالِ . والتَّذْكِرَةُ : ما يُسْتَذْكَرُ به الحاجةُ وهو من الدّلالة والأمارة وقوله تعالى : " فتُذَكِّرَ إحْدَاهُمَا الأخْرَى " قِيلَ : معناه تُعِيد ذِكْرَه . وقيل : تَجْعلها ذَكَراً في الحُكْم . والذُّكَّارةُ كرُمَّانة : فُحّالُ النَّخْلِ . والاستْذْكارُ : الدِّرَاسَةُ والحِفْظُ هكذا في النُّسخ والذي في أُمَّهَات اللغة : الدِّاَرسة للحِفظ واستَذْكَرَ الشَّيْءَ : دَرَسَه للذِّكر ومنه الحَدِيث : " استَذْكِرُوا القرآنَ فلَهُو أشَدُّ تَفصِّياً من صُدُورِ الرجالِ من النَّعَم من عُقُلِها " ومن المَجَاز : ناقةٌ مُذَكَّرةُ الثُّنْيَا أَي عَظِيمةُ الرّأْسِ كرَأْس الجَمل وإِنما خصّ الرَّأْس لأنّ رأَسْها مِمّا يُسْتَثنْىَ في القِمَارِ لبائِعَهِا . وسَمَّوْا ذاَكِراً ومَذْكَراً كمَسْكَنٍ فمن ذلِك ذاكِرُ بن كامِلِ بن أبي غالبٍ الخُفاف الظُّفرِيّ مُحَدِّث . وفي الحَدِيث " القُرآنُ ذَكَرٌ فذَكِّرُوهُ " أَي جَلِيلٌ نَبِيهٌ خَطِيرٌ فأَجْلُّوه واعْرِفُوا له ذلك وصِفُوه به هذا هو المَشْهُور في تَأْويله أو إِذَا اخْتَلَفْتُم في الياءِ والتَّاءِ فاكْتُبُوه باليَاءِ كما صرَّحَ به سيِّدنا عبد الله بنُ مَسْعُود رضي الله تعالى عَنْه . وعلى الوَجْه الأَول اقتَصَر المصنّف في البَصَائِر . ومن ذلِك أيضاً قولُ الإمام الشَّافِعِيّ : " العِلْم ذَكَرٌ لا يُحِبُّه إلاّ ذُكُورُ الرِّجال أوردَه الغَزَاليِ في الإِحْياءِ . ومما يستدرك عليه :
استَذْكَر الرَّجلُ : أرْتَمَ . ويقال : كَم الذُّكْرة مِن وَلَدك بالضَّمّ أَي الذُّكور . وفي حديث طارقٍ مَوْلَى عُثْمَان قال لابن الزُّبْيِر حين صُرِع " والله ما وَلَدَت النِّسَاءُ أذْكَرَ منْك " يعنِى شَهْماً ماضِياً في الُأمور وهو مَجَاز . وذُكُورُ العُشْبِ : ما غَلُظَ وخَشُنَ . وأرضٌ مِذْكارٌ : تُنْبِت ذُكُورَ العُشْبِ وقيل : هي التي لا تُنْبِت والأوّل أَكثرُ قال كَعْب :
وعَرَفْتُ أنِّي مُصِبحٌ بمَضِيعَةٍ ... غَبْراءَ يَعزِفُ جِنُّهَا مِذْكارِ وقال الأصمَعِيُّ : فَلاَةٌ مُذْكِرٌ : تُنْبِت ذُكورَ البَقْلِ وذُكُورُ البَقْلِ : ما غَلُظَ منه وإلى المَرَارَة هو كما أَنَّ أحَرارَها مارَقَّ منه وطَابَ . وقوله تعالى : " ولَذِكْرُ اللِه أكْبرُ " فيه وَجْهانِ : أحدُهما أنَّ ذِكْرَ الله تعالى إِذَا ذَكَرَه ُالعَبْدُ خَيْرٌ للعَبْد من ذِكْر العَبْد للعَبْد . والوَجْهُ الآخَرُ أَن ذِكْرَ اللهِ يَنْهَي عن الفَحْشَاءِ والمُنْكَر أَكْثَرَ مما تَنْهَى الصّلاة . وقال الفَرّاءُ في قوله تعالى : " سَمِعْنَا فَتىً يَذْكُرهم " . وفي قوله تعالى : " أهذَا الَّذِي يَذْكُر آلهِتَكَم " قال : يُرِيد يَعِيبُ آلِهتَكم . قال : وأَنت قَائِل لرَجُل : لئن ذَكْرَتِني لتَنْدَمَنَّ وأنْت تُرِيد : بسُوءٍ فيجوز ذلك . قال عنترة
لا تَذْكُرِي فَرَسِي وما أَطْعَمْتُه ... فيَكون جِلْدُكِ مِثْلَ جِلْدِ الأجْرَبِ أَراد : لا تَعِيبِي مُهْرِي . فجعلَ الذِّكْر عَيْباً . قال أبو منصور : أنكَر أبُو الهَيْثَم أَن يكون الذِّكْرُ عَيْباً وقال في قول عَنْتَرة ار لا تُولَعِى بِذكْره وذِكْرِ إِيثارِي إيّاه باللَّبَن دُونَ العِيَال . وقال الزَّجَّاجُ نَحْواً من قول الفَرَّاءَ قال : ويُقَال : فلانٌ يَذْكُر النَّاسَ أَي يَغْتَابُهم ويَذْكُر عُيُوبَهم . وفلانٌ يَذْكُر اللهَ أَي يَصِفُه بالعَظَمَة ويثُنْىِ عليه ويُوَحِّده وإنما يُحذَف مع الذِّكْر ما عُقِلَ مَعْنَاه . وقال ابنُ دُرَيد : وأحسَب أَن بعضَ العَرَب يُسَمِّى السِّمَاكَ الرامِحَ : الذَّكَرَ . والحُصُنُ : ذُكُورَةُ الخَيْلِ وذِكَارَتُها . وسَيفٌ ذُو ذَكَرٍ أَي صارِمٌ ورجُلٌ ذَكِيرٌ كأمِيرٍ : أنِفٌ أبِيٌّ . وفي حديث عائشة رضي الله عنها " ثم جَلَسوا عندَ المَذَاكرِ حتَّى بَدَا حاجِبُ الشَّمس " المَذَاكِر : جمْع مَذْكَر مَوضع الذِّكْر كأنَّهَا أرادَت : عِنْد الرُّكْن الأسْوَدِ أو الحِجْر . وقوله تعالى : " لم يَكُن شَيْئاً مَذْكُوراً " أَي مَوْجُوداً بذَاتِه وإن كان مُوْجُوداً فِي عِلْم الله . ورَجلٌ ذَكَّارٌ ككَتَّانٍ : كَثيرُ الذِّكْر لله تَعَالى . وسَمَّوا مَذْكُوراً

_Türkçe çeviri henüz yok_
