# ذلج (ذ-ل-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%84%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ل - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ذ ل
جذل ، جلذ ، لجذ ، ذجل ، لذج ، ذلج : مستعملة .
جذل : قال الليث : الجَذْلُ : انتصابُ الحِمارِ الوحْشيّ ونحوه ناصباً عُنُقَه .
والفعل : جذَلَ يَجْذُلُ جُذُولاً .
قال : وجَذِلَ يَجْذَلُ جَذَلاً ، فهو جَذِلٌ ، وجَذْلانٌ ، وامرأةٌ جَذْلى ، مثل فَرِح وفَرحان .
قلت وقد أجاز لبيد ( جاذِلاً ) بمعنى ( جَذِل ) في قوله :
وعانٍ فَكَكْناه بغير سُوَامه
فأصْبح يَمشي في المَحلَّةِ جاذِلاً
أي أصْبحَ فَرِحاً .
والجاذِل ، والجاذي : المنْتَصِب ، وقد جَذا وجذَلَ يَجْذُو ويَجْذُلُ .
وقال الليث : الجِذْلُ : أصْل كلّ شَجرة حين يذهب رأسها ، تقول : صار الشيء إلى جِذْلِه أي إلى أصْله .
وقال غيره : يقال لأصل الشَّيء جَذْلٌ وجِذْلٌ بالفتح والكسر ، وكذلك أصْل الشَّجَرة تَقْطَع ، ورُبما جُعِلَ العُودُ جِذْلاً .
وفي الحديث : كيفَ تُبْصِرُ القَذَاةَ في عين أخيكَ ، ولا تُبْصِرُ الجِذْلَ في عَيْنك ) .
جلذ : قال الليث : الجُلْذِيُّ : الشَّديد من السّير .
قال العجّاج يصفُ فلاة :
الخِمْسُ والْخِمسُ بها جُلْذِيّ
يقول : سَيْرُ خِمْس بها : شديدٌ .
الأصمعي : ناقَةٌ جُلْذِيَّةِ : صُلْبةٌ شديدة . قال : والجِلْذَاءَةُ : الأرض الغليظة ، وجمعها جَلاَذِيّ ، وهي الحِزْباءَة .
شَمِر ، عن ابن شمَيْل : الجُلْذِيَّة : المكانُ الخَشِنُ الغليظُ من القُفّ ، ليس بالمُرتفع جداً ، يَقْطَع أخْفاف الإبل ، وقَلَّما يَنْقَادُ ولا يَنْبُتُ شيئاً .
قال الليث : والجُلْذِيَّةُ من الفَراسن أيضاً : الغليظة الوكيعَةُ .
وسيْرٌ جُلْذِي وخمْسٌ جُلْذِيٌّ : شديد .
قال : وقال الأصمعي الاجْلِوَّاذُ ، والاجْرِوَّاط في السير : المضاءُ والسُّرعة .
قال : وقال ابن الأعرابي : الجِلْذيَّةُ : النَّاقة
الغليظةُ الشديدة شَبَّهها بِجِلْذَأَةِ الأرض وهي النَّشْر الغليظ .
واجْلَوَّذَ المطر : إذا ذَهَب وقَلَّ ، وأصله من الاجْلِوَّاذِ في السير ، وهو الإسراع .
قال : والجَلاذِيُّ في شِعْر ابن مُقْبل ، جمع الجُلْذِيَّةِ ، الناقة الصُّلبة . وهو :
صوتُ النَّواقيس فيه ما يُفرِّطُه
أيْدي الجَلاذِي وجُونٌ ما يُعَفِّينا
وقال أبو عمرو : الجَلاذِيّ : الصُّنَّاعُ ، واحدهم جُلْذِيّ .
وقال غيرة : الْجَلاذِيّ . خَدَمُ البيعة ؛ جَعَلهم جَلاذِيّ لِغِلَظِهِم .
ابن الأعرابي : اجْلَوَّذ ، إذا أَسْرَع ، ومثله اجْرَهَدَّ ، ومثله قوله : واجْلَوَّذَ المطر .
ذجل : أهمله الليث . وقال ابن الأعرابي : الذَّاجِل : الظَّالم ، وقد ذَجَلَ إذا ظلَمَ .
لجذ : أهمله الليث . ورَوى عمرو عن أبيه : لجِذَ الكلبُ ، ولَجَذَ ، ولَجَنَ : إذا وَلَغَ في الإناء . قال : واللَّجْذُ : الأكل بِطَرَفِ اللّسان ، ونَبْتٌ مَلْجوذٌ : إذا لم يتمكَّن منه السِّن من قِصَرِه فَلَسَّتْه الإبل .
قال الراجز :
مثل الوَأَي المُبْتَقِلِ اللَّجَّاذِ
ويقال للماشية إذا أكلت الكلأ ، قد لُجِذَ الكلأ ، ولَجِذَ الكلبُ الإناء ، إذا لَحِس .
وقال أبو زيد : إذا سألك رجُلٌ فأعطيْتَه ، ثم سألك ، قلت : لَجَذَني ، يَلْجُذُني لجْذاً .
لذج ذلج : أهمله الليث . وقال ابن دُرَيْدِ : لَذَجَ الماءُ في حَلْقِهِ وذَلَجه بمعنًى واحد .

##### Türkçe

ج ذ ل
**جذل** ، **جلذ** ، **لجذ** ، **ذجل** ، **لذج** ، **ذلج** : kullanımdadır.

**جذل** : Leys dedi: **الجَذْلُ**: yaban eşeğinin ve benzerinin boynunu dikerek dikip kalkmasıdır.
Fiil: **جذَلَ يَجْذُلُ جُذُولاً**.
Dedi: ve **جَذِلَ يَجْذَلُ جَذَلاً**; o hâlde o **جَذِلٌ** ve **جَذْلانٌ**dır; ve bir kadın **جَذْلى**dır; **فَرِح** ve **فَرحان** gibi.
Ben dedim: Lebîd, şu sözünde **جاذِلاً**yı **جَذِل** mânasında câiz görmüştür:
وعانٍ فَكَكْناه بغير سُوَامه
فأصْبح يَمشي في المَحلَّةِ جاذِلاً
Yani: sevinmiş olarak sabahlamıştır.
**الجاذِل** ve **الجاذي**: dikilen (muntasıb)dır; ve **جَذا** ve **جذَلَ** (fiilleri) vardır: **يَجْذُو** ve **يَجْذُلُ**.
Leys dedi: **الجِذْلُ**: her ağacın, tepesi gidince, köküdür; dersin ki: şey **جِذْلِه**’ine döndü; yani köküne.
Başkası dedi: şeyin köküne, fetha ve kesre ile, **جَذْلٌ** ve **جِذْلٌ** denir; aynı şekilde ağacın kökü kesilir; bazen de dal **جِذْلاً** kılınır.
Hadiste: “Kardeşinin gözündeki **القَذَاةَ**’yı nasıl görürsün de kendi gözündeki **الجِذْلَ**’i görmezsin?”

**جلذ** : Leys dedi: **الجُلْذِيُّ**: yürüyüşün şiddetlisidir.
A‘câc, bir çölü vasfederek dedi:
الخِمْسُ والْخِمسُ بها جُلْذِيّ
Der ki: onda **خِمْس** yürüyüşü şiddetlidir.
Asma‘î: **ناقَةٌ جُلْذِيَّةِ**: sert, şiddetli. Dedi: ve **الجِلْذَاءَةُ**: kalın (kaba) yer; çoğulu **جَلاَذِيّ**; o da **الحِزْباءَة**’dır.
Şemmir, İbn Şümeyl’den: **الجُلْذِيَّة**: kayalık düzlüğün kaba, kalın, pek yüksek olmayan yeri; develerin tırnaklarını keser; pek az boyun eğer ve hiçbir şey bitirmez.
Leys dedi: ve **الجُلْذِيَّةُ** tırnaklardan da: kaba, serttir.
Ve **سيْرٌ جُلْذِي** ve **خمْسٌ جُلْذِيٌّ**: şiddetlidir.
Dedi: ve Asma‘î dedi: yürüyüşte **الاجْلِوَّاذُ** ve **الاجْرِوَّاط**: sürat ve hızdır.
Dedi: ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجِلْذيَّةُ**: kalın, şiddetli dişi deve; onu yerin **جِلْذَأَةِ**’sine benzetti; o da kalın **النَّشْر**’dür.
Ve **اجْلَوَّذَ** yağmur: gittiği ve azaldığı zaman; aslı yürüyüşteki **الاجْلِوَّاذِ**dandır; o da hızlanmadır.
Dedi: ve İbn Mukbil’in şiirinde **الجَلاذِيُّ**, **الجُلْذِيَّةِ**’nin cem‘idir; sert dişi deve. O da şudur:
صوتُ النَّواقيس فيه ما يُفرِّطُه
أيْدي الجَلاذِي وجُونٌ ما يُعَفِّينا
Ebû Amr dedi: **الجَلاذِيّ**: zanaatkârlardır; tekilleri **جُلْذِيّ**dir.
Başkası dedi: **الْجَلاذِيّ**: kilisenin hizmetkârları; onları kalınlıklarından dolayı **جَلاذِيّ** kıldı.
İbnü’l-A‘râbî: **اجْلَوَّذ**: hızlandığı zaman; benzeri **اجْرَهَدَّ**; benzeri de şu sözdür: **واجْلَوَّذَ المطر**.

**ذجل** : Leys onu ihmal etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الذَّاجِل**: zâlimdir; ve zulmettiği zaman **ذَجَلَ** (denir).

**لجذ** : Leys onu ihmal etti. Amr, babasından rivayet etti: köpek, kaba diliyle yaladığı zaman **لجِذَ** ve **لَجَذَ** ve **لَجَنَ** (denir). Dedi: ve **اللَّجْذُ**: dilin ucuyla yemektir; ve **نَبْتٌ مَلْجوذٌ**: diş, kısalığından dolayı ona iyice yerleşemediği zaman; develer onu yalayıp sıyırmıştır.
Râciz dedi:
مثل الوَأَي المُبْتَقِلِ اللَّجَّاذِ
Ve hayvanlara, otu yedikleri zaman: ot **لُجِذَ** olmuştur (denir). Ve köpek kabı yaladığı zaman: köpek kabı **لَجِذَ** (denir); yani yaladı.
Ebû Zeyd dedi: bir adam senden ister de ona verirsen, sonra senden isterse, dersin ki: beni **لَجَذَني**; **يَلْجُذُني**; **لجْذاً**.

**لذج ذلج** : Leys onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi: su boğazında yapışıp kaldığı zaman **لَذَجَ**; ve **ذَلَجه**; ikisi bir mânadadır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ذَلَجَ الماءَ في حلقه: جَرَعَهُ وكذلك زَلَجَهُ.

##### Türkçe

**ذَلَجَ الماءَ في حلقه**: Onu yuttu; ve aynı şekilde **زَلَجَهُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ذلج الماء  في حلقه، إذا  جرعه  وكذا زلجه بالزاي، ولذجه، وسيأتيان.

##### Türkçe

**ذلج الماء**: Onun boğazında suyu; yani onu yuttuğu zaman. Aynı şekilde **زلجه** **بالزاي** ve **لذجه**; ikisi de gelecektir.
