# ذلف (ذ-ل-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%84%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ل - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذّال والّلام والفاء معهما
ف ل ذ، ذ ل ف يستعملان فقط
فلذ:
الفَلْذُ: كَسْرُكَ قِطعةً من كَبِدٍ أو فِضَّةٍ أو ذَهَبٍ، وافتَلَذُتُ فِلْذَةً من كَبِدٍ، أي قَطَعْتُ قِطعةً.
وفَلَذُتُ له من مالي فِلْذةً: أعطيتُه منه شيئاً، والفِلْذُ الأسْمُ، والفَلْذُ مصدرٌ.
والفِلْذةُ قِطعةٌ من كَبِدٍ، وفي الحديث: "ترمي بأفلاذ كبدِها" يعني ما فيها من الكُنوزِ والأموال.
ذلف:
الذَّلَفُ: غِلَظٌ واستِواء في طَرَف الأنف وليس بجِدِّ غليظٍ تعتري منه المَلاحةُ.

##### Türkçe

باب **الذّال** ve **الّلام** ve **الفاء**’ın onlarla birlikte olduğu bab
**ف ل ذ**، **ذ ل ف** yalnızca kullanılırlar.

**فلذ**:
**الفَلْذُ**: senin bir karaciğerden yahut gümüşten yahut altından bir parçayı kırmandır; ve “**افتَلَذُتُ** bir karaciğerden bir **فِلْذَةً**” (dedim), yani bir parça kestim.
Ve “ona malımdan bir **فِلْذةً** **فَلَذُتُ**”: ondan ona bir şey verdim; **الفِلْذُ** isimdir, **الفَلْذُ** ise mastardır.
**الفِلْذةُ** karaciğerden bir parçadır; ve hadiste: “karaciğerinin **أفلاذ**’larını atar” (vardır); yani onda bulunan hazineler ve mallar.

**ذلف**:
**الذَّلَفُ**: burnun ucunda bir kalınlık ve düzlüktür; pek de kalın değildir ki ondan güzellik arız olsun.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الذَلفُ بالتحريك: صِغر الأنف واستواء الأرنبة. تقول: رجلٌ أَذْلَفُ بيِّن الذَلفِ، وامرأةٌ ذَلْفاءُ من نسوةٍ ذُلْفٍ. ومنه سمِّيت المرأةُ. قال الشاعر:
إنما الـذَلْـفـاءُ ياقُـوتَةٌ		أُخْرِجَتْ من كيس دِهْقانِ

##### Türkçe

**الذَلفُ** (harekeleme ile): burnun küçüklüğü ve burun ucunun düzlüğü. Dersin ki: bir adam **أَذْلَفُ**, **الذَلفِ**i apaçık; ve bir kadın **ذَلْفاءُ**, **ذُلْفٍ** kadınlardan. Ondan dolayı kadına ad verildi. Şair dedi ki:
Ancak **الذَلْفـاءُ** bir yakuttur;		bir dihkanın kesesinden çıkarılmıştır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ذ ل ف
ذلف ، فلذ .
فلذ : في الحديث : وتُلْقِي الأرضُ أَفْلاذَ كَبِدها .
قال الأصمعي : الأفلاذُ جمعُ الفِلْذةِ ، وهي القطعة من اللحم تُقطعُ طولاً ، وضربَ أفلاذَ الكَبِد مَثَلاً للكنوز المدفونة تحت الأرض ، وقد تُجْمَعُ الفِلْذةُ فِلَذاً ، ومنه قيل للأعشى :
تكفيه حُرَّةُ فِلْذٍ إن أَلمَّ بها
ويقال : فَلَذْتُ اللحم تفليذاً إذا قطّعته ؛ وَفَلَذتُ له فِلْذةً من المال أي قطعت ، وافْتَلذتُ له فِلْذة من المال أي اقتطعته .
قال ابن السكيت : الفِلْذ لا يكون إلا للبعير ، وَهو قطعةٌ من كبده ، يقال : فِلْذَةٌ واحدةٌ ثم يجمع فِلَذاً وأفلاذاً وهي القطع المقْطُوعة .
وقوله : تُلْقِي الأرضُ أَفْلاذَ أَكْبَادِها .
وفي بعض الحديث : وتَقِيءُ الأرضُ أَفْلاذَ كَبِدِها ، أي تخْرِجُ الكنوزَ المدفونة فيها ، وهو مِثل قوله تعالى : ( زِلْزَالَهَا وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا ) ( الزلزلة : 2 ) .
وسَمَّى ما في الأرض كَبِداً تشبيهاً بالكبد الذي في بَطْن البَعير ، وقَيْءُ الأرض إخراجُها إيَّاها ، وخَصَّ الكَبِد لأنه من أَطايِبِ الجذور ، وافتَلَذْتُ منه قطعة من المال افتِلاذاً إذا اقْتَطَعْتَه .
وأما الفُولاذُ من الحديد فهو مُعَرَّب وهو مُصاصُ الحديد الْمُنَقَّى خَبَثُه ، وكذلك الفَالُوذُ الذي يؤكل يُسَوَّى من لُبِّ الحِنطة وهو مُعَرَّبٌ أيضاً .
ذلف : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الذَّلَفُ اسْتِواءُ قَصَبَةِ الأنف في غير نُتُوءٍ ، وقِصَرٌ في الأرْنبة ، قال : وأما الفَطَسُ فهو لُصُوقُ القَصَبَة بالوجه مع ضِخَم الأَرْنَبَة .
وقال أَبو النجم :
لِلَّثْمِ عِنْدِيَ بَهْجَةٌ ومَزِيَّةٌ
وأُحِبُّ بعضَ مَلاحةِ الذَّلفَاءِ

##### Türkçe

ذ ل ف
**ذلف** , **فلذ** .

**فلذ** : hadiste: “Ve yer, ciğerinin **أَفْلاذَ**’ını atar.”
**الأصمعي** dedi: **الأفلاذُ** , **الفِلْذةِ**’nin çoğuludur; o, etten uzunlamasına kesilen parçadır. Ve yerin altına gömülü hazineler için **أفلاذَ الكَبِد**’i bir mesel yaptı. **الفِلْذةُ** bazen **فِلَذاً** olarak da çoğul yapılır. Ondan dolayı **الأعشى**’ya şöyle denildi:
تكفيه حُرَّةُ فِلْذٍ إن أَلمَّ بها

Ve denilir: Eti parçaladıysam **فَلَذْتُ** eti **تفليذاً**; ve ona maldan bir **فِلْذةً** verdim, yani kestim. Ve ona maldan bir **فِلْذة** ayırdım, yani onu koparıp aldım.

**ابن السكيت** dedi: **الفِلْذ** ancak deve için olur; o, ciğerinden bir parçadır. Denilir: bir tek **فِلْذَةٌ**; sonra **فِلَذاً** ve **أفلاذاً** olarak çoğul yapılır; bunlar kesilmiş parçalardır.

Ve onun sözü: “Yer, ciğerlerinin **أَفْلاذَ**’ını atar.”

Hadisin bazısında: “Ve yer, ciğerinin **أَفْلاذَ**’ını kusar”; yani içindeki gömülü hazineleri çıkarır. Ve bu, Yüce Allah’ın sözü gibidir: “( **زِلْزَالَهَا** ve yer **أَثْقَالَهَا**’ını çıkardı ) (الزلزلة: 2).”

Ve yerde olanı, devenin karnındaki ciğere benzeterek **كَبِداً** diye adlandırdı. Yerin kusması, onu çıkarmasıdır. Ve **الكَبِد**’i özellikle zikretti; çünkü o, köklerin en hoşlarındandır. Ve ondan maldan bir parça koparıp aldıysam, **افتَلَذْتُ** ondan maldan bir parça **افتِلاذاً**.

Ama demirden **الفُولاذُ** ise, o muarrebdir; o, pisliği arıtılmış demirin özüdür. Yine yenilen **الفَالُوذُ** da, buğdayın özünden yapılır; o da muarrebdir.

**ذلف** : **ثعلب** , **ابن الأعرابي**’den: dedi ki: **الذَّلَفُ** , burun kemiğinin çıkıntı olmaksızın düz olmasıdır; ve burun ucunda kısalıktır. Dedi ki: **الفَطَسُ** ise, burun kemiğinin yüzle yapışık olmasıyla birlikte burun ucunun iri olmasıdır.

**أَبو النجم** dedi:
لِلَّثْمِ عِنْدِيَ بَهْجَةٌ ومَزِيَّةٌ
وأُحِبُّ بعضَ مَلاحةِ الذَّلفَاءِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال واللام وما يثلثهما)
(ذلف) الذال واللام والفاء كلمةٌ واحدة لا يُقاس عليها، وهي الذَّلَف: استواءٌ في طرف الأنف ليس بِحَدٍّ غليظٍ، وهو أحسن الأُنوف.‏
(ذلق) الذال واللام والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حِدّة. فالذَّلْق: طرَف اللِّسان. والذَّلاقة: حِدَّة اللِّسان، وكلُّ محدَّدٍ مذلَّق. وقرن الثور مذلَّق. ويُشتقُّ من ذلك أَذلَقْتُ الضَّبَّ، إذا صَببتَ الماء في جُحره ليخرج. والإذْلاق: سرعة الرَّمْي.‏
ـ

##### Türkçe

(ذال ve لام ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**ذلف**) **الذال** ve **اللام** ve **الفاء** bir tek kelimedir; üzerine kıyas edilmez; o da **الذَّلَف**tir: burnun ucunda, kalın bir sınır olmaksızın bir düzgünlüktür; ve o, burunların en güzelidir.
(**ذلق**) **الذال** ve **اللام** ve **القاف** tek bir asıldır; keskinliğe delâlet eder. Şu hâlde **الذَّلْق**: dilin ucudur. **الذَّلاقة**: dilin keskinliğidir; ve her keskinleştirilmiş şey **مذلَّق**tır. Öküzün boynuzu da **مذلَّق**tır. Bundan **أَذلَقْتُ الضَّبَّ** türetilir; suyu onun deliğine döktüğün zaman, çıkması için. **الإذْلاق**: atmanın süratidir.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ ل ف
امرأة ذلفاء‏.‏ وفي أنفها ذلف وهو قصره وصغر الأرنبة وهو مستملح‏.‏

##### Türkçe

ذ ل ف
**امرأة ذلفاء**: ve onun burnunda **ذلف** vardır; o, onun kısalığı ve burun ucunun küçüklüğüdür; ve o, beğenilen (hoş)dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذَّلَفُ، بالتحريك: قِصَرُ الأَنفِ وصِغَرُه، وقيل: قصر القصَبة وصغر الأَرْنبة، وقيل: هو كالخَنَس، وقيل: هو غِلَظ واسْتِواء في طرَف الأَرنبة، وقيل: هو كالهامةِ فيه ليس بِحَدٍّ غليظ وهو يعتري الملاحة، وقيل: هو قصر في الأَرنبة واستِواء في القصبة من غير نتوء، والفَطَسُ لُصوق القصبة بالأَنف مع ضِخَم الأَرنبة، ذَلِفَ ذَلَفاً؛ وقال أَبو النجم: لِلَّثْمِ عِنْدي بَهْجةٌ ومَزِيّةٌ،
وأُحِبُّ بَعضَ مَلاحَةِ الذَّلْفاء
وفي الصحاح: هو صغر الأَنف واستواء الأَرنبة، تقول: رجل أَذْلَفُ بَيِّنُ الذَّلَفِ، وقد ذَلَف، وامرأَة ذَلْفاء من نِسْوة ذُلْفٍ ومنه سميت المرأة؛ قال الشاعر:
إنما الذَّلْفاءُ ياقُوتةٌ،
أُخْرِجَتْ من كِيسِ دِهْقان
وفي الحديث: لا تَقومُ الساعةُ حتى تُقاتلُوا قوماً صِغارَ الأَعْيُنِ ذُلْفَ الآنُفِ؛ الذَّلَفُ، بالتحريك: قصر الأَنف وانْبِطاحُه، وقيل: ارْتِفاعُ طرَفِه مع صغر أَرْنَبَتِه. والذُّلْفُ، بسكون اللام: جمع أَذْلَف كأَحمر وحُمْرٍ، والآنُفُ: جمع قلة للأَنْف وُضِعَ مَوْضع جمع الكثرة؛ قال ابن الأَثير: ويحتمل أَنه قللها لصغرها.
والذَّلَفُ كالدَّكِّ من الرِّمالِ: وهو ما سَهُلَ منه، والدَّكُّ عن أَبي حنيفة.

##### Türkçe

**الذَّلَفُ**, harekeli olarak: burnun kısalığı ve küçüklüğü; ve denildi ki: **القصَبة**’nin kısalığı ve **الأَرْنبة**’nin küçüklüğü; ve denildi ki: o, **الخَنَس** gibidir; ve denildi ki: o, **الأَرنبة**’nin ucunda kalınlık ve düzlüktür; ve denildi ki: o, **الهامةِ** gibidir; onda kalın bir keskinlik yoktur ve güzelliğe arız olur; ve denildi ki: o, **الأَرنبة**’de kısalık ve **القصبة**’de çıkıntı olmaksızın düzlük(tür); ve **الفَطَسُ**, **القصبة**’nin **الأَنف**’e yapışmasıdır, **الأَرنبة**’nin iriliği ile birlikte. **ذَلِفَ** **ذَلَفاً**; ve Ebû’n-Necm dedi ki:
لِلَّثْمِ عِنْدي بَهْجةٌ ومَزِيّةٌ،
وأُحِبُّ بَعضَ مَلاحَةِ الذَّلْفاء

Ve **الصحاح**’ta: o, **الأَنف**’in küçüklüğü ve **الأَرنبة**’nin düzlüğüdür; dersin ki: **رجل أَذْلَفُ** **بَيِّنُ الذَّلَفِ**, ve gerçekten **ذَلَف**; ve **امرأَة ذَلْفاء** **نِسْوة ذُلْفٍ**’dendir; ve ondan dolayı kadına ad verildi; şair dedi ki:
إنما الذَّلْفاءُ ياقُوتةٌ،
أُخْرِجَتْ من كِيسِ دِهْقان

Ve hadiste: “Kıyamet kopmaz; ta ki siz küçük gözlü, **ذُلْفَ الآنُفِ** bir kavimle savaşıncaya kadar”; **الذَّلَفُ**, harekeli olarak: **الأَنف**’in kısalığı ve yatıklığı; ve denildi ki: **أَرْنَبَتِه**’nin küçüklüğü ile birlikte ucunun yükselmesi. Ve **الذُّلْفُ**, **اللام**’ın sükûnu ile: **أَذْلَف**’in çoğuludur; **أَحمر** ve **حُمْرٍ** gibi. Ve **الآنُفُ**: **الأَنْف** için azlık çoğuludur; çokluk çoğulunun yerine konulmuştur; İbnü’l-Esîr dedi ki: ve muhtemeldir ki onu küçüklüğünden dolayı az göstermiştir.

Ve **الذَّلَفُ** kumlardan **الدَّكِّ** gibidir: ve o, ondan yumuşak olan şeydir; ve Ebû Hanîfe’den **الدَّكُّ**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَلِفَ
1 ذَلِفَ ذ , aor. ذَلَفَ , inf. n. ذَلَفٌ, said of a nose, It was short and small: (M, Msb:) or short in the bone, and small in the tip, or lower portion: or ذَلَفٌ is like خَنَسٌ [inf. n. of خَنِسَ, q. v.]: (M:) or the verb means it was small, and even in the tip, or lower portion: (S, * K:) or small and slender: or thick and even in the lower extremity; (M, K;) or, as some say, it had in it what resembled a pit, or depression; (M;) not being very thick (لَيْسَ بِجِدِّ غَلِيظٍ): (M, K: * [in the latter I find لَيْسَ بِحَدٍّ غَلِيظٍ, which I doubt not to be a mistranscription:]) or it was short in the tip, or lower portion, and even in the bone, without prominence. (M.) And said of a man, He had a nose such as is above described. (S, K.)

أَذْلَفُ
أَذْلَفُ ذ A man having a nose such as is described above: (S, Msb, K:) or having a short and slender nose: (Mgh:) fem. ذَلْفَآءُ: (S, Mgh, Msb, K:) pl. ذُلْفٌ. (S, K.) And A nose such as is described above. (K.) ― -b2- And ذُلْفٌ, applied to sands, (assumed tropical:) Even and compact; as also دُكٌّ. (AHn, M.)

##### Türkçe

ذَلِفَ
1 **ذَلِفَ** **ذ** , muzâri‘ **ذَلَفَ** , mastar ismi **ذَلَفٌ**, burun hakkında söylenir: Kısa ve küçük oldu: (M, Msb:) yahut kemikte kısa, ve uçta yahut alt kısımda küçük: yahut **ذَلَفٌ** **خَنَسٌ** gibidir [**خَنِسَ**’nın mastar ismi, bkz.]: (M:) yahut fiil, küçük oldu ve uçta yahut alt kısımda düz oldu, demektir: (S, * K:) yahut küçük ve ince oldu: yahut alt uçta kalın ve düz oldu; (M, K;) yahut, bazılarının dediğine göre, içinde çukur yahut çöküntüye benzeyen şey vardı; (M;) pek kalın olmayarak (**لَيْسَ بِجِدِّ غَلِيظٍ**): (M, K: * [sonuncuda **لَيْسَ بِحَدٍّ غَلِيظٍ** buluyorum; bunun bir yanlış yazım olduğundan şüphe etmiyorum:]) yahut uçta yahut alt kısımda kısa, ve kemikte düz, çıkıntısız oldu. (M.) Ve bir adam hakkında söylenir: Yukarıda vasfedildiği gibi bir burnu oldu. (S, K.)

أَذْلَفُ
**أَذْلَفُ** **ذ** Yukarıda vasfedildiği gibi bir burnu olan adam: (S, Msb, K:) yahut kısa ve ince bir burnu olan: (Mgh:) müennesi **ذَلْفَآءُ**: (S, Mgh, Msb, K:) çoğulu **ذُلْفٌ**. (S, K.) Ve yukarıda vasfedildiği gibi bir burun. (K.) ― -b2- Ve **ذُلْفٌ**, kumlara nispetle, (mecazî olduğu varsayılarak:) düz ve sıkı; bunun gibi **دُكٌّ**. (AHn, M.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَلِفَ
ذَلِفَ A ( n. ac. ذَلَف 4 ),
a.  Had a small nose.

b.  Was small ( nose ).

أَذْلَفُ
أَذْلَفُ 14 , ( pl. ذُلْف 3 ),
a.  Small-nosed.

b.  Small ( nose ).

##### Türkçe

**ذَلِفَ**
**ذَلِفَ** A (mast. **ذَلَف** 4),
a. Küçük bir burnu oldu.

b. Küçük oldu (burun).

**أَذْلَفُ**
**أَذْلَفُ** 14, (çoğ. **ذُلْف** 3),
a. Küçük burunlu.

b. Küçük (burun).
