# ذلق — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%82/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%84%D9%82/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%82.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ذلق

الذَلَقُ بالتحريك: القلقُ. وقد ذَلِقَ بالكسر، وأَذْلَقْتُهُ أنا. يقال: أَذْلَقْتُ الضبَّ إذا صببتَ في جُحْرِهِ الماء ليخرج. قال الفراء: الذَلْقُ بالتسكين: مَجرى المِحور في البَكَرة. وذَلْقُ كلِّ شيء أيضاً: حَدُّهُ، وكذلك ذَوْلَقُهُ. وذَوْلَقُ اللسان: طَرَفه، وكذلك ذَوْلَقُ السِنانِ. وذَلِقَ اللسانُ: بالكسر يَذْلَقُ ذَلَقاً، أي ذَرِبَ، وكذلك السِنانُ، فهو ذَلِقٌ وأَذْلَقُ. ويقال أيضاً: ذَلُقَ اللسانُ بالضم ذَلْقاً، فهو ذَليقٌ بيِّن الذَلاقَةِ. وحكى ابنُ الأعرابي: لسانٌ ذَلْقٌ طَلْقٌ، وذَليقٌ طليقٌ، وذُلُقٌ طُلُقٌ، وذُلَقٌ طُلَقٌ. والحروفُ الذُلْقُ: حروف طرفِ اللسانِ والشفةِ، الواحدُ أَذْلَقُ. وهنَّ ستَّة، ثلاة منها ذَوْلَقِيَّةٌ، وهي الراء واللام والنون، وثلاثة شَفَوية وهي الفاء والباء والميم. وإنما سمِّيتْ هذه الحروف ذُلْقاً لأنَّ الذَلاقَةَ في المنطق إنما هي بطرف أَسَلَة اللسان والشفتين، وهما مَدْرَجَتا هذه الحروف الستّة. وخطيبٌ ذَلقٌ وذَليقٌ، والأنثى ذَلِقَةٌ وذَليقَةٌ. وكلُّ محدَّدِ الطرفِ: مُذَلَّقٌ.

### Türkçe

**الذَلَقُ** (harekeli): kaygı. Ve (fiil) **ذَلِقَ** (kesre ile), ve ben onu **أَذْلَقْتُهُ**. Denir: **أَذْلَقْتُ الضبَّ**; yani onun deliğine suyu döktüğün zaman, çıkması için. el-Ferrâ dedi: **الذَلْقُ** (sükûn ile): makaranın içinde milin geçtiği yer. Ve her şeyin **ذَلْقُ**’u da: onun keskin ucu; yine onun **ذَوْلَقُهُ**’u da (böyledir). Ve dilin **ذَوْلَقُ**’u: onun ucu; yine mızrak ucunun **ذَوْلَقُ**’u da (böyledir). Ve dil **ذَلِقَ**: kesre ile, **يَذْلَقُ** **ذَلَقاً**; yani keskin dilli oldu; yine mızrak ucu da (böyledir); o hâlde o **ذَلِقٌ** ve **أَذْلَقُ**’tur. Ve ayrıca denir: dil **ذَلُقَ** (damme ile) **ذَلْقاً**; o hâlde o **ذَليقٌ**dür, **الذَلاقَةِ**’si apaçık. İbnü’l-A‘râbî nakletti: **لسانٌ ذَلْقٌ طَلْقٌ**; ve **ذَليقٌ طليقٌ**; ve **ذُلُقٌ طُلُقٌ**; ve **ذُلَقٌ طُلَقٌ**. **الحروفُ الذُلْقُ**: dilin ucu ve dudağın harfleri; tekili **أَذْلَقُ**. Ve onlar altıdır; onlardan üçü **ذَوْلَقِيَّةٌ**’dir; onlar **الراء** ve **اللام** ve **النون**’dur; ve üçü dudaksal olup onlar **الفاء** ve **الباء** ve **الميم**’dir. Bu harfler ancak **ذُلْقاً** diye adlandırıldı; çünkü konuşmada **الذَلاقَةَ** ancak dilin sivri ucu ve iki dudak iledir; ve onlar bu altı harfin iki geçit yeridir. Ve bir hatip **ذَلقٌ** ve **ذَليقٌ**; dişisi **ذَلِقَةٌ** ve **ذَليقَةٌ**. Ve ucu sivriltilmiş olan her şey: **مُذَلَّقٌ**.
