# ذمر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%85%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ذمر

باب الذّال والرّاء والميم معهما
ر ذ م، ذ م ر، م ذ ر مستعملات
رذم:
قَصْعةٌ رّذومٌ، رَذِمَتْ أي امَتَلأَتْ حتى إنَّ جوانبَها لَتَصَبَّبُ.
ورَذَمته أرذُمُه، وقلَّ ما يستعمَل اِلاّ بفِعلٍ مُجاوز، قال:
لا تَمْلأُ الدَّلُوَ صُبابات الوَذَمْ
الاسِجالٌ رَذَمٌ علـى رَذَمْ
الرَّذَمُ ههنا: الامتِلاءُ، والرَّذَم الاسْمُ، والرَّذْم المصدر.
ذمر:
الذَّمْرُ: اللَّوْمُ والحَمضُّ معاً، والقائد يذمُر أصحابَه اي يَلومُهم ويُسمِعُهم ما يكرَهُون لِيكونَ أجَدَّ لهم في القتال.
والتَذَمَّرُ: اشتُقَّ منه، وهو أن يُقَصِّرَ الرجلُ في أمرٍ فيَلومُ نفسَه ويُعاتبُها كي يَجِدَّ في الأمر.
والقوم يتذامَرون في الحرب.
وذِمارُ الرجلِ: كلُّ شيءٍ يلزَمُه الدفْعُ عنه، وإنْ ضَيَّعَه لَزِمَه الذَّمْرُ أي اللَّوْمُ.
والمُذَمِّرُ للنّاقةِ كالقابلة للنِّساء، وذلك أنه يُذَمِّرُ أي يَلمِسُ إذا خَرَج، وهو القَبْضُ على عِلْباوَيْهِ، فإِنْ كان ذكَراً أَو أُنثَى عَرَفه بذلك، قال الكميت:
وقال المُذَمِّر للنّاتـجـينَ		متى ذُمِّرَت قَبليَ الأَرجلُ
وذامَرَ فلانٌ فلاناً فذَمَرَه أي غَلَبَه في المُذامَرةِ.
والمُذَمَّرُ: الكاهِلُ والعُنُقُ وما حولَه إلى الذِّفْرَى من أصل الأُذُنِ.
مذر:
مَذَرَتِ البيضةُ إذا غَرْقَلَتْ وفَسَدَتْ، وقد امذَرَتْها الدَّجاجةُ.
والتَمَذُّرُ: خُبْثُ النفس.
والمِذْرَوان: فَرْعَا الأَلْيَتَيْنِ، قال:
أحَوْلِي تَنُفضُ اسْتَك مِذُرَوَيْها		لتَقْتُلَني فها أنا ذا عُـمـارا

### Türkçe

باب **الذّال** و**الرّاء** و**الميم** معهما
**ر ذ م**، **ذ م ر**، **م ذ ر** مستعملات

**رذم**:
**قَصْعةٌ** **رّذومٌ**، **رَذِمَتْ** yani doldu; hatta gerçekten onun yanları elbette akıp dökülür.
Ve onu **رَذَمته**; onu **أرذُمُه** (diye yaparım); ve az olur ki ancak geçişli bir fiille kullanılır; dedi ki:
**لا تَمْلأُ الدَّلُوَ صُبابات الوَذَمْ**
**الاسِجالٌ رَذَمٌ علـى رَذَمْ**
Burada **الرَّذَمُ**: doluluktur; ve **الرَّذَم** isimdir; ve **الرَّذْم** mastardır.

**ذمر**:
**الذَّمْرُ**: kınama ve azarlama birlikte; ve önder, arkadaşlarını **يذمُر**; yani onları kınar ve onlara hoşlanmadıkları şeyi işittirir ki savaşta onlar için daha ciddi olsun.
Ve **التَذَمَّرُ**: ondan türetilmiştir; ve o, erkeğin bir işte kusur etmesi, sonra kendini kınaması ve onu azarlaması; ki işte ciddi olsun.
Ve kavim savaşta **يتذامَرون**.
Ve erkeğin **ذِمارُ**u: ondan savunmanın kendisine gerekli olduğu her şeydir; eğer onu zayi ederse ona **الذَّمْرُ**; yani kınama gerekli olur.
Ve dişi deve için **المُذَمِّرُ**, kadınlar için ebe gibidir; bu, onun **يُذَمِّرُ**; yani çıktığında dokunur; ve o, onun iki **عِلْباوَيْهِ** üzerine kabzetmektir; eğer erkek yahut dişi ise bunu onunla bilir; **الكميت** dedi ki:
**وقال المُذَمِّر للنّاتـجـينَ		متى ذُمِّرَت قَبليَ الأَرجلُ**
Ve falan, falanla **وذامَرَ**; sonra onu **ذَمَرَه**; yani **المُذامَرة**de ona galip geldi.
Ve **المُذَمَّرُ**: omuz başı ve boyun ve onun çevresi, kulağın kökünden **الذِّفْرَى**ya kadar.

**مذر**:
Yumurta **مَذَرَتِ**; yani çalkalanıp bozulduğunda; ve tavuğun onu **امذَرَتْها** (diye) yapması.
Ve **التَمَذُّرُ**: nefsin kötülüğü.
Ve **المِذْرَوان**: iki kalçanın iki dalı; dedi ki:
**أحَوْلِي تَنُفضُ اسْتَك مِذُرَوَيْها		لتَقْتُلَني فها أنا ذا عُـمـارا**
