# ذمل (ذ-م-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%85%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - م - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذّال والّلام والميم معهما
ل ذ م، ذ م ل، م ذ ل، م ل ذ مستعملات
لذم: لَذِم بالشَّيء أي لَهِجَ وأولِعَ به، قال:
ثَبْتَ اللِّقاء في الحروُب مِلْذَما
ذمل: الذَّميل: ضَرْبٌ من العَدْوِ، وهو الذَّمَلان، وذَمَلَ يذمِلُ.
مذل: الا مذِلالُ: الاسْتِرْخاء والفَتْرةُ، قال:
ويجري في العظام امذِلالُها
والمَذيل: المريضُ، وهو الذي لا يَتَقارُّ وهو في ذلك ضعيف، وقد مَذِلَ مَذَلاٌ، ومَذُلَ مَذالةً.
ورجل مَذِلٌ به: طَيِّبُ النفس، ومَذِلتْ به نفسي.
والمَذَل: القَلَق، تقول: مَذِل بسرِّه ويمذُلُ أي أخَذَه القَلَق حتى أَفشاه وأظهَرَه، قال:
فلا تمذُل بِسِرِّكَ، كلُّ سِرٍّ		إذا ما جاوَزَ الاثنينِ فاشي
والاسمُ المِذال.
ملذ:
مَلَذَ يملُذُ مَلْذاً، وهي أنْ تُرضيَ صاحبَك بكلامٍ لطيفٍ وتُسمِعَه ما يَسُرُّه، وليس معه فعلٌ، ورجلٌ مَلاّذٌ مَلَذانيّ، قال:
تَسليم مَلاّذٍ على مَلاّذِ

##### Türkçe

باب **الذّال** و**الّلام** و**الميم** معهما
**ل ذ م**، **ذ م ل**، **م ذ ل**، **م ل ذ** مستعملات

**لذم**: **لَذِم** بالشَّيء أي lَهِجَ ve ona düşkün oldu; dedi ki:
ثَبْتَ اللِّقاء في الحروُب مِلْذَما

**ذمل**: **الذَّميل**: koşunun bir türü; o, **الذَّمَلان**’dır; ve **ذَمَلَ** **يذمِلُ**.

**مذل**: ألا **مذِلالُ**: gevşeklik ve durgunluktur; dedi ki:
ويجري في العظام امذِلالُها

Ve **المَذيل**: hasta; o, (yerinde) durmayan kimsedir ve o hâlde zayıftır; ve gerçekten **مَذِلَ** **مَذَلاٌ** (oldu), ve **مَذُلَ** **مَذالةً** (oldu).

Ve bir adam: **مَذِلٌ** به: nefsi hoş (kimse); ve nefsim onunla **مَذِلتْ**.

Ve **المَذَل**: kaygı; dersin ki: **مَذِل** بسرِّه ve **يمذُلُ**; yani kaygı onu aldı da onu ifşa etti ve onu açığa vurdu; dedi ki:
فلا تمذُل بِسِرِّكَ، كلُّ سِرٍّ		إذا ما جاوَزَ الاثنينِ فاشي

Ve isim: **المِذال**.

**ملذ**:
**مَلَذَ** **يملُذُ** **مَلْذاً**; ve o, arkadaşını latif bir sözle razı etmen ve ona sevineceği şeyi işittirmen(dir); ve onunla birlikte bir fiil yoktur; ve bir adam: **مَلاّذٌ** **مَلَذانيّ**; dedi ki:
تَسليم مَلاّذٍ على مَلاّذِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الذَميلُ: ضربٌ من سير الإبل. قال أبو عبيد: فإذا ارتفع السيرُ عن العَنَقِ قليلاً فهو التزيُّدُ، فإذا ارتفع عن ذلك فهو الذِميلُ ثم الرَسيمُ. يقال: ذَمَلَ يَذْملُ ويَذْمِلُ ذَميلاً.

##### Türkçe

**الذَميلُ**: develerin yürüyüşünden bir türdür. Ebû Ubeyd dedi: Yürüyüş **العَنَقِ**’tan biraz yükselirse o **التزيُّدُ**’dür; ondan daha yükselirse o **الذِميلُ**’dür, sonra **الرَسيمُ**. Denilir: **ذَمَلَ** **يَذْملُ** ve **يَذْمِلُ** **ذَميلاً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ذ ل م
ذلم ، ملذ ، مذل ، لذم ، لمذ ، ذمل .
ذمل : أبو عبيد عن أبي عمرو : الذَّميلُ : اللَّيِّن من السَّيْر وقد ذمَلَتْ الناقةُ تَذمِلُ ذمِيلاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الذَّمِيلةُ المُعْيِيَةُ وجمع الذامِلة من النوق الذوَامِلُ .
وقال أبو طالب :
تَخُبُّ إليه اليَعْمَلاتُ الذوامِلُ
لذم : قال الليث : اللَّذِمُ المُولَع بالشيءِ ، وقال لَذِمَ به لَذَماً وَأنشد :
ثَبْتَ اللِّقاء في الحروب مِلْذَمَا
أبو عبيد ، عن أبي زيد : لَذِمْتُ به لَذَماً ، وضَرِيتُ به ضَرًى إذا لَهِجْتَ به ، وَأَلْزَمْتُ فلاناً بفلان إلْزاماً إذا ألْهَجْتَه به ، وقال غيرُه : أَلذِمْ لِفلانٍ كرامتَك أي أَدِمْها له ، واللُّزَمَةُ اللازِمُ للشيءِ لا يُفارقُه .
ابن السكيت عن الأصمعي : يقال للأرنب : حُذمَةٌ لُذَمَةٌ تَسْبِقُ الجمعَ بالأكمة ، وقوله لُزمةٌ أي لازِمةٌ للعَدْو وحُذمَةٌ إذا عدت أَسْرَعَتْ .
مذل : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : المِذالُ من النِّفاق ورُوِي المِذَاء بالمدّ .
قال أبو عبيد : المِذالُ أصله أن يَمْذُل الرجل بِسرِه أي يَقْلَق ، وفيه لُغتان مَذِل يَمْذَل ومَذَل يَمْذُل ، وكُلُّ مَن قَلِق بِسِرِّه حتى يُذيعه ، أو بِمَضْجَعِه حتى يَتَحوَّل عنه ، أو بماله حتى يُنفِقَه فقد مَذلَ به .
وقال الأسود بن يَعْفُر :
ولقد أَرُوحُ عَلَى التِّجارِ مُرَجَّلاً
مَذِلاً بمالي لَيِّناً أَجْيادِي
وقال الراعي :
ما بالُ دَفِّكَ بالفِراشِ مَذيلاً
أَقَذًى بِعَيْنِكَ أَمْ أَرَدْتَ رَحِيلاَ
وقال قيس بن الخطيم :
فَلا تَمذُلْ بِسرِّك كلُّ سِرِّ
إذا مَا جَاوَزَ الاثنين فَاشى
قال الأزهري : والمِذالُ أَنْ يَقْلَق بِفراشه الذي يُضاجِع عليه امرأتَه ويتحول عنه حتى يَفْترِشَها غيرُه ، وأما المذاء بالمد فإني قد فسرته في موضعه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : المِمْذَلُ : الكثير خَدَرِ الرِّجْل ، والمِمْذلُ القَوَّادُ على أهله ، والمِمذلُ الذي يَقْلَقُ بسرّه ، ويقال : مَذَلتْ رِجْلي تَمْذُلُ مَذْلاً ، إذا خَدِرَتْ وامْذَالتْ امْذِلالاً .
وأنشد أبو زيد في مَذَلَتْ رِجلُه إذا خَدِرت :
وإن مَذَلَتْ رِجْلي دَعَوْتكِ أَشْتَفِي
بدعواكِ من مَذْلٍ بها فَتَهُونُ
وقال الكسائي : مَذِلْتُ من كلامك ومَضِضْتُ بمعنى واحد .
ملذ : قال الليث : مَلَذَ فلانٌ يَمْلُذ مَلْذاً ، وهو أن يُرضِيَ صاحبَه بكلام لَطيفٍ ويُسْمِعه ما يَسُرُّه ، ولَيْسَ مع ذلك فِعْلٌ ، ورجل ملاَّذٌ ومَلَذَانٌ وأنشد فقال :
جِئتُ فَسلَّمتُ على مُعاذِ
تَسْلِيمَ ملاَّذٍ عَلَى ملاَّذِ
قال الأزهري : والمَلْثُ والمَلْذُ واحد ، وقال الراجز وأنشده ابن الأعرابي :
إني إِذا عَنَّ مِعَنٌّ مِتْيَحُ
ذُو نَخْوةٍ أو جَدِلٍ بَلَنْدَحُ
أَوْ كَيْذُبانٌ مَلَذَانٌ مِمْسَحُ
والمِمْسَح الكذاب .
ذلم : أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الذَّلَمُ مَغِيضُ مَصَبِّ الوادي ، واللُّذومُ لُزومُ الخير أو الشر .

##### Türkçe

ذ ل م
**ذلم** , **ملذ** , **مذل** , **لذم** , **لمذ** , **ذمل** .

**ذمل** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الذَّميلُ**: yürüyüşten yumuşak olan; ve deve **ذمَلَتْ** **تَذمِلُ** **ذمِيلاً**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الذَّمِيلةُ**: yoran; ve develerden **الذامِلة**’nin çoğulu **الذوَامِلُ**’dir.

Ebû Tâlib dedi:
تَخُبُّ إليه اليَعْمَلاتُ الذوامِلُ

**لذم** : Leys dedi: **اللَّذِمُ**: şeye düşkün olan; ve “ona **لَذِمَ** **لَذَماً**” dedi; ve inşad etti:
ثَبْتَ اللِّقاء في الحروب مِلْذَمَا

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “ona **لَذِمْتُ** **لَذَماً**” ve “ona **ضَرِيتُ** **ضَرًى**” (ona düşkün olup onunla dil alışkanlığı edindiğin zaman); ve “falancayı falanla **أَلْزَمْتُ** **إلْزاماً**” (onu onunla dil alışkanlığı ettirdiğin zaman); başkası dedi: “falana keremini **أَلذِمْ**” yani onu ona devam ettir; ve **اللُّزَمَةُ**: şeye yapışık olan, ondan ayrılmayan.

İbnü’s-Sikkît, Asma‘î’den: tavşana şöyle denir: **حُذمَةٌ لُذَمَةٌ**; tepeyle topluluğu geçer; ve onun “**لُزمةٌ**” sözü, yani koşmaya yapışık (sürekli) olan; ve “**حُذمَةٌ**” (koştuğu zaman hızlandı) demektir.

**مذل** : Nebî’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki dedi: **المِذالُ** nifaktandır; ve med ile **المِذَاء** rivayet olundu.

Ebû Ubeyd dedi: **المِذالُ**’ın aslı, kişinin sırrıyla **يَمْذُل** etmesidir; yani huzursuzlanır; onda iki lugat vardır: **مَذِل** **يَمْذَل** ve **مَذَل** **يَمْذُل**; ve kim sırrıyla huzursuzlanıp onu açığa vuruncaya kadar, yahut yatağıyla (üzerinde yattığı yerle) huzursuzlanıp ondan dönünceye kadar, yahut malıyla huzursuzlanıp onu harcayıncaya kadar olursa, onunla **مَذلَ** etmiştir.

Esved b. Ya‘fur dedi:
ولقد أَرُوحُ عَلَى التِّجارِ مُرَجَّلاً
مَذِلاً بمالي لَيِّناً أَجْيادِي

Râ‘î dedi:
ما بالُ دَفِّكَ بالفِراشِ مَذيلاً
أَقَذًى بِعَيْنِكَ أَمْ أَرَدْتَ رَحِيلاَ

Kays b. el-Hatîm dedi:
فَلا تَمذُلْ بِسرِّك كلُّ سِرِّ
إذا مَا جَاوَزَ الاثنين فَاشى

Ezherî dedi: **المِذالُ**: kişinin, üzerinde karısıyla yattığı döşeğiyle huzursuzlanması ve ondan dönmesi; ta ki başkası onu serinceye kadar; med ile **المذاء**’a gelince, onu yerinde tefsir ettim.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **المِمْذَلُ**: ayağın uyuşmasının çok olanı; ve **المِمْذلُ**: ehli üzerine pezevenk olan; ve **المِمذلُ**: sırrıyla huzursuzlanan; ve denir: “ayağım **مَذَلتْ** **تَمْذُلُ** **مَذْلاً**” (uyuşturduğu zaman); ve **امْذَالتْ** **امْذِلالاً**.

Ebû Zeyd, “ayağı uyuştuğu zaman **مَذَلَتْ**” hakkında inşad etti:
وإن مَذَلَتْ رِجْلي دَعَوْتكِ أَشْتَفِي
بدعواكِ من مَذْلٍ بها فَتَهُونُ

Kisâî dedi: “sözünden **مَذِلْتُ** ve **مَضِضْتُ**” bir mânâdadır.

**ملذ** : Leys dedi: falan **مَلَذَ** **يَمْلُذ** **مَلْذاً**; o, sahibini latif sözle razı etmesi ve ona sevindirecek şeyi işittirmesidir; bununla beraber fiil yoktur; ve adam **ملاَّذٌ** ve **مَلَذَانٌ**; ve inşad etti, dedi ki:
جِئتُ فَسلَّمتُ على مُعاذِ
تَسْلِيمَ ملاَّذٍ عَلَى ملاَّذِ

Ezherî dedi: **المَلْثُ** ile **المَلْذُ** birdir; ve recez söyleyen dedi; İbnü’l-A‘râbî onu inşad etti:
إني إِذا عَنَّ مِعَنٌّ مِتْيَحُ
ذُو نَخْوةٍ أو جَدِلٍ بَلَنْدَحُ
أَوْ كَيْذُبانٌ مَلَذَانٌ مِمْسَحُ

Ve **المِمْسَح** yalancıdır.

**ذلم** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الذَّلَمُ** vadinin döküldüğü yerin çöküğü; ve **اللُّذومُ** hayra yahut şerre yapışıp kalmadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال والميم وما يثلثهما)
(ذمي) الذال والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ. فالذَّماء: الحركة؛ يقال ذَمى يَذْمِي، إذا تحرَّك. والذَّمَيان: الإسراع. ويقال لبَقِيّة النَّفْس الذَّماء، وذلك أنّها بقيَّة حركتِه. ومن الباب: خُذْ ما ذَمَى لك، أي ما ارتفع، وهو من الباب لأنه يَسْنَح. ويقال ذَمَتْني رِيحُ كذا، أي آذَتْني.‏
(ذمر) الذال والميم والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شِدّةٍ في خَلْق وخُلُق، من غَضَب وما أشبهه. فالذِّمْرُ(1): الرّجُل الشجاع. وكذلك الذَّمْر الحَضُّ. وإذا قيل فلانٌ يتذمَّر، فكأنَّه يلوم نفسه(2) ويتغضَّب. والذِّمار: كلُّ شيءٍ لَزِمَك حِفْظُه والغضبُ له.‏
وأمّا الذي قُلْناه في شِدَّة الخَلْق فالمُذَمَّر، هو الكاهل والعُنُق وما حولَه إلى الذِّفْرَى، وهو أصل العُنق. يقولون: ذَمّرْتُ السّليلَ، إذا مَسَِسْتَ قفاه لتنظر أذكرٌ أم أنثى. قال أحيحة(3):‏
وما تَدرِي إذا ذَمّرْتَ سَقْبَا *** لِغَيْرِكَ أو [يكون] لك الفصيلُ(4)‏
ويقولون: إذا اشتدّ الأمر: بلغ المُذَمَّر. ويقولون رجلٌ ذَمِيرٌ وذَمِرٌ: مُنْكَر. وتذامَرَ القومُ، إذا حَثََّ بعضُهم بعضاً. ومن الباب: ذَمَرَ الأسد: إذا زأر، يذْمَُر ذَمِرَة(5).‏
(ذمل) الذال والميم واللام كلمةٌ واحدةٌ في ضربٍ من السَّير. وذلك الذَّميلُ، كالعَدْوِ من الإِبل؛ يقال ذَمَّلْتُ الجملَ، إذا حمَلْتَه على الذَّميل.‏
(ذمه) الذال والميم والهاء ليس أصلاً، ولا منه ما يصحّ(6)؛ إلا أنهم يقولون ذَمِهَ، إذا تحيَّرَ؛ ويقال ذَمَهتْه الشَّمس: آلمت دِماغَه.‏
والله أعلم.‏
--------------------------------------------------------
(1) يقال أيضاً ذمر، بفتح فكسر وذمر بكسرتين مع تشديد الراء، وذمير ككريم.‏
(2)في المجمل: "يلوم نفسه على فائت".‏
(3) في المجمل: "وأنشدني لأحيحة بن الجلاح".‏
(4) التكملة من المجمل. وفيه "أم يكون لك". وانظر بعض أقران هذا البيت في حماسة البحتري 186-362.‏
(5) في القاموس: "والذمرة، كزنخة: الصوت".‏
(6) في الأصل: "والأميهة ما يصح".‏
ـ

##### Türkçe

(ذال ile ميم ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**ذمي**) **الذال** ve **الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; bir harekete delâlet eder. Şu hâlde **الذَّماء**: hareket; **ذَمى يَذْمِي** denir, hareket ettiğinde. Ve **الذَّمَيان**: hızlanmadır. Ve nefesin bakiyyesine **الذَّماء** denir; bu, onun hareketinin bakiyyesi olması sebebiyledir. Ve bâbdandır: **خُذْ ما ذَمَى لك** (senin için yükselen şeyi al), yani yükselen şey; ve o bâbdandır, çünkü o **يَسْنَح**. Ve **ذَمَتْني رِيحُ كذا** denir, yani bana eziyet etti.

(**ذمر**) **الذال** ve **الميم** ve **الراء** tek bir asıldır; öfke ve ona benzer şeylerden, yaratılışta ve huyda bir şiddete delâlet eder. Şu hâlde **الذِّمْرُ**(1): yiğit adamdır. Ve aynı şekilde **الذَّمْر**: teşviktir. Ve “falanca **يتذمَّر**” denildiğinde, sanki kendini kınıyor(2) ve öfkeleniyor gibidir. Ve **الذِّمار**: korunması sana lâzım gelen ve onun için öfkelenilen her şeydir.

Yaratılıştaki şiddet hakkında söylediğimiz şeye gelince: **المُذَمَّر**; o, omuz başı ve boyun ve onun çevresinde **الذِّفْرَى**’ya kadar olan yerdir; ve o, boynun aslıdır. “**ذَمّرْتُ السّليلَ**” derler; ensesini yokladığında, erkek mi dişi mi diye bakmak için. **أحيحة**(3) dedi ki:
وما تَدرِي إذا ذَمّرْتَ سَقْبَا *** لِغَيْرِكَ أو [يكون] لك الفصيلُ(4)
Ve derler ki: iş şiddetlendiğinde: **بلغ المُذَمَّر** (müzemmer’e ulaştı). Ve “adam **ذَمِيرٌ** ve **ذَمِرٌ**” derler: inkâr edici. Ve **تذامَرَ القومُ**: birbirlerini teşvik ettiklerinde. Ve bâbdandır: **ذَمَرَ الأسد**: kükrediğinde; **يَذْمَُر ذَمِرَة**(5).

(**ذمل**) **الذال** ve **الميم** ve **اللام** bir yürüyüş türünde tek bir kelimedir. O da **الذَّميلُ**dür; develerden koşma gibi; “**ذَمَّلْتُ الجملَ**” denir, onu **الذَّميل** üzerine yüklediğinde.

(**ذمه**) **الذال** ve **الميم** ve **الهاء** asıl değildir; ve ondan sahih olan yoktur(6); ancak “**ذَمِهَ**” derler, şaşırdığında; ve “**ذَمَهتْه الشَّمس**” denir: beynini ağrıttı.

Ve Allah daha iyi bilir.
--------------------------------------------------------
(1) Ayrıca **ذمر** de denir; fetha sonra kesra ile; ve **ذمر** iki kesra ile, **الراء**’yı şeddeli olarak; ve **ذمير** “**ككريم**” gibi.
(2) **المجمل**’de: “kaçırılmış olana dair kendini kınar”.
(3) **المجمل**’de: “ve bana **أحيحة بن الجلاح**’a ait olarak okuttu”.
(4) Tamamlama **المجمل**’dendir. Onda “**أم يكون لك**” vardır. Ve bu beytin bazı benzerlerini **حماسة البحتري** 186-362’de gör.
(5) **القاموس**’ta: “ve **الذمرة** ‘**كزنخة**’ gibi: sestir”.
(6) Asılda: “ve **والأميهة ما يصح**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ م ل
ناقة ذمول وقد ذملت تذمل ذميلا وذملانا وهو سير متوسط وفي ذملان العيس خير كثير وذملت ناقتي‏:‏ حملتها على الذميل‏.‏

##### Türkçe

ذ م ل
**ناقة ذمول**: ve gerçekten **ذملت**; **تذمل**; **ذميلا** ve **ذملانا**: o, orta bir yürüyüştür. Ve **ذملان العيس**’te çok hayır vardır. Ve: **ذملت ناقتي**: onu **الذميل** üzerine yükledim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذَّمِيلُ: ضرب من سير الإِبل، وقيل: هو السير الليِّن ما كان، وقيل: هو فوق العَنَقِ؛ قال أَبو عبيد: إِذا ارتفع السير عن العَنَق قليلاً فهو التَّزَيُّد، فإِذا ارتفع عن ذلك فهو الذَّمِيلُ، ثم الرَّسِيم، ذَمَل يَذْمُل ويَذْمِل ذَمْلاً وذُمُولاً وذَمِيلاً وذَمَلاناً، وهي ناقة ذَمُول من نُوق ذُمُل. قال الأَصمعي: ولا يَذْمُل بعير يوماً وليلة إِلاَّ مَهْرِيٌّ. وفي حديث قُسٍّ: يَسِير ذَمِيلاً أَي سَيْراً سريعاً لَيِّناً، وأَصله في سير الإِبل. ابن الأَعرابي: الذَّمِيلةُ المُعْيِيَةُ. ويقال للأَبْرَص: الأَذْمَل والأَعْرم والأَبْقَع، قال: وجمع الذَّامِلة من النوق الذَّوامِل؛ قال الشاعر:
تَخُبُّ إِليه اليَعْمَلاتُ الذَّوامِلُ
وذامِلٌ وذُمَيْلٌ: اسمان.

##### Türkçe

**الذَّمِيلُ**: develerin yürüyüşünden bir türdür; ve denildi ki: her ne olursa olsun yumuşak yürüyüştür;
ve denildi ki: **العَنَقِ**’in üstündedir; Ebû Ubeyd dedi ki: yürüyüş **العَنَقِ**’ten biraz yükselirse o **التَّزَيُّد**’dür; o (seviyeden) yükselirse o **الذَّمِيلُ**’dür; sonra **الرَّسِيم** (gelir).
**ذَمَل** **يَذْمُل** ve **يَذْمِل**; **ذَمْلاً** ve **ذُمُولاً** ve **ذَمِيلاً** ve **ذَمَلاناً** (yapar); ve o, **ذَمُول** bir dişi devedir; **ذُمُل** develerinden. el-Asmaî dedi ki: **مَهْرِيٌّ** (olan) dışında bir deve bir gün ve bir gece **يَذْمُل** etmez.
Kuss’un hadisinde: **يَسِير ذَمِيلاً** yani hızlı, yumuşak bir yürüyüşle yürür; ve aslı develerin yürüyüşündedir.
İbnü’l-A‘râbî: **الذَّمِيلةُ** yorucu (olan)dır.
Ve **الأَبْرَص** için **الأَذْمَل** ve **الأَعْرم** ve **الأَبْقَع** denilir. Dedi ki: develerden **الذَّامِلة**’nin çoğulu **الذَّوامِل**’dir; şair dedi ki:
تَخُبُّ إِليه اليَعْمَلاتُ الذَّوامِلُ
Ve **وذامِلٌ** ve **ذُمَيْلٌ**: iki isimdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الذميل، كأمير: السير اللين ما كان، نقله الأزهري، أو فوق العنق، قال أبو عبيد: إذا ارتفع السير عن العنق قليلا فهو التزيد، فإذا ارتفع عن ذلك فهو الذميل، ثم الرسيم، يقال: ذمل، يذمل، ويذمل، من حدي ضرب ونصر، ذملا، بالفتح، وذمولا، بالضم، وذميلا، كأمير، وذملانا، محركة، قال الراعي:
  ذخر الحقيبة لا تزال قلوصه                      بين الخوارج هزة وذمـيلا وقال الأصمعي: لا يذمل بعير يوما وليلة إلا مهري، وهي ناقة ذمول، من نوق ذمل، بالضم وذملته، أي البعير، تذميلا: حملته على الذميل، أي السير. وقال ابن الأعرابي: الذميلة، كسفينة: المعيية من النوق، وقد سمو ذاملا، وذميلا، كزبير. ومما يستدرك عليه: جمع الذاملة من النوق الذوامل، قال:
  تخب إليه اليعملات الذوامل نقله الأزهري.

##### Türkçe

**الذميل**، **كأمير**: yumuşak yürüyüş, ne olursa olsun; bunu el-Ezherî nakletti; yahut boynun üstü. Ebû Ubeyd dedi: Yürüyüş boyundan biraz yükselirse o **التزيد**’dir; ondan yükselirse o **الذميل**’dir; sonra **الرسيم**. Denir: **ذمل**، **يذمل**، ve **يذمل**; **حدي ضرب ونصر**’dan; **ذملا** (fetha ile), ve **ذمولا** (damme ile), ve **ذميلا**، **كأمير**; ve **ذملانا** (harekeli). er-Râʿî dedi:

  Heybenin azığı; onun dişi devesi durmadan                      **بين الخوارج** sarsıntı ile ve **ذمـيلا** arasında.

el-Asmaʿî dedi: Bir deve bir gün ve bir gece **يذمل** etmez; ancak benim tayım; o, **ذمول** bir dişi devedir; **نوق ذمل**’dendir (damme ile). Ve **ذملته**; yani deve; **تذميلا**: onu **الذميل** üzerine yükledim; yani yürüyüş üzerine. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الذميلة**، **كسفينة**: dişi develerden bitkin olan; ve onu **ذاملا** ve **ذميلا** diye adlandırdılar, **كزبير**.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: dişi develerden **الذاملة**’nin çoğulu **الذوامل**’dir. Dedi:

  Ona doğru **اليعملات الذوامل** süratle gider.

Bunu el-Ezherî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَمَلَ
1 ذَمَلَ ذ , (S, M, K,) or ذَمَلَتْ, (T,) aor. ذَمُلَ (T, S, M, K) and ذَمِلَ , (S, M, K,) inf. n. ذَمِيلٌ (T, S, M, K) and ذَمْلٌ and ذُمُولٌ and ذَمَلَانٌ, (M, K,) said of a camel, (T, S,) He, or she, went a gentle pace: (T, M, K:) or went a pace above that which is termed العَنَقُ, (S, M, K,) and above that which is termed التَّزَيُّدُ: [for] A'Obeyd says, when the pace rises a little above that which is termed العَنَقُ, it is termed التَّزَيُّدُ; and when it rises above this, it is termed الذَّمِيلُ; and then, الرَّسِيمُ: As says that no camel goes the pace termed الذَّمِيل for a day and a night except the مَهْرِى. (S.)

ذَمَّلْتُهُ
2 ذَمَّلْتُهُ ذ , inf. n. تَذْمِيلٌ, I urged him, or made him, (namely, a camel, TA,) to go the pace above mentioned. (K.)

نَاقَةٌ ذَمُولٌ
نَاقَةٌ ذَمُولٌ ذ [A she-camel that is accustomed to go the pace above mentioned]: (M, K:) pl. ذُمُلٌ, (M, and so in my MS. copy of the K,) or ذُمْلٌ. (TA: in the CK ذُمَّل.)

ذَمِيلَةٌ
ذَمِيلَةٌ ذ Fatigued, or jaded; (IAar, T, K;) applied to a she-camel. (IAar, TA.)

نَاقَةٌ ذَامِلَةٌ
نَاقَةٌ ذَامِلَةٌ ذ [A she-camel going the pace above mentioned]: pl. ذَوَامِلُ. (T.)

##### Türkçe

ذَمَلَ
1 **ذَمَلَ** ذ , (S, M, K,) yahut **ذَمَلَتْ**, (T,) muzâri‘ı **ذَمُلَ** (T, S, M, K) ve **ذَمِلَ** , (S, M, K,) mastarı **ذَمِيلٌ** (T, S, M, K) ve **ذَمْلٌ** ve **ذُمُولٌ** ve **ذَمَلَانٌ**, (M, K,) deve hakkında söylenir, (T, S,) O, yahut o (dişi), yumuşak bir yürüyüşle yürüdü: (T, M, K:) yahut **العَنَقُ** diye adlandırılanın üstünde bir yürüyüşle yürüdü, (S, M, K,) ve **التَّزَيُّدُ** diye adlandırılanın da üstünde: [çünkü] A‘Obeyd der ki, yürüyüş **العَنَقُ** diye adlandırılanın biraz üstüne yükseldiğinde ona **التَّزَيُّدُ** denir; bunun üstüne yükseldiğinde ona **الذَّمِيلُ** denir; sonra da **الرَّسِيمُ**: As der ki, **مَهْرِى** dışında hiçbir deve bir gün ve bir gece **الذَّمِيل** diye adlandırılan yürüyüşle yürümez. (S.)

ذَمَّلْتُهُ
2 **ذَمَّلْتُهُ** ذ , mastarı **تَذْمِيلٌ**, onu, yahut ona yaptırdım, (yani bir deveye, TA,) yukarıda zikredilen yürüyüşle yürümesi için sürdüm. (K.)

نَاقَةٌ ذَمُولٌ
**نَاقَةٌ ذَمُولٌ** ذ [yukarıda zikredilen yürüyüşle yürümeye alışkın bir dişi deve]: (M, K:) çoğulu **ذُمُلٌ**, (M, ve K’nın yazma nüshamda da böyle,) yahut **ذُمْلٌ**. (TA: CK’da **ذُمَّل**.)

ذَمِيلَةٌ
**ذَمِيلَةٌ** ذ Yorgun, yahut bitkin; (IAar, T, K;) dişi deveye uygulanır. (IAar, TA.)

نَاقَةٌ ذَامِلَةٌ
**نَاقَةٌ ذَامِلَةٌ** ذ [yukarıda zikredilen yürüyüşle yürüyen bir dişi deve]: çoğulu **ذَوَامِلُ**. (T.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَمَلَ
ذَمَلَ I ,  U ( n. ac. ذَمْل 1 ,  ذَمِيْل 25 ,  ذُمُوْل 27 ,  ذَمَلَاْن 36 ),
a.  Went along slowly ( camel ).

##### Türkçe

**ذَمَلَ**
**ذَمَلَ** I, U (mastarı: **ذَمْل** 1, **ذَمِيْل** 25, **ذُمُوْل** 27, **ذَمَلَاْن** 36),
a. (deve) yavaşça yürüdü.
