# ذمم — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%85%D9%85/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: ذمم

ذ م م
ذم صاحبه ذمّاً ومذمة وذممه‏.‏
ورجل ذامّ وذمام لأصحابه وذميم وذم كحـب ومذمـم‏.‏
وإيـاك والمذام والملاوم‏.‏
وأذم فلان وألام‏:‏ أتى بما يذم عليـه ويلـام‏.‏
وهـو مـذم‏:‏ مليـم‏.‏
وبلـوت فلانـاً فأذممته‏:‏ خلاف أحمدته‏.‏
وأردت ضربه ثـم تذممـت مـن أجـل حـق أو حرمـة أي ذممـت نفسـي وانتهيـت‏.‏
ويقـال‏:‏ تذمـم منـه‏:‏ استنكـف واستحيا وإني أتذمم من القوم أن أتحول من عندهم إلى غيرهم ولم أر منهم إلا ما أحب‏.‏
واستذم إلى فلان‏:‏ فعل ما يذمه عليه‏.‏
ولفلان ذمة وذمام ومذمـة‏:‏ عهـد يلـزم الـذم مضيعـه‏.‏
وهـو فـي ذمتي وذمامي‏.‏
وأذهب مذمتهم بشيء أي أعطهم ما تقضى به حق ذمامهم‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ ما يذهب عني مذمة الرضاع ‏"‏ وهي ذمام المرضعة وحقها‏.‏
ووفي فلان بما أذم أي بما أعطى من الذمّة‏.‏
قال المسيّب‏:‏ أنـت الوفـيّ بمـا تـذم وبعضهم تودي بذمته عقـاب ملـاع وأذم لـي على فلان‏.‏
واستذممت به وتذممت به فأذم لي‏.‏
وللجار عندك مستذم ومتذمم‏.‏
قال فائد بن الحبيب الأسديّ‏:‏ فنعشت قومك والذيـن تذممـوا بـك غيـر مختشع ولا متضائل وهذا مكان مذمم‏.‏
محرم له ذمة وحرمة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أذمت ركاب القوم‏:‏ تأخرت كلالا‏.‏
قال بن ميّادة‏:‏ وحتى حملنا رحل كـل مذمـة وكل مذم بالفلاة وزاحف كأنها أتت بما تذم عليه أو قلّت قوتها على السير من الركية الذمّة والركايا الذّمام وهي القيلة المـاء‏.‏
وأذم المكـان‏:‏ أجـدب وقـلّ خيره‏.‏
وفلان يذام عيشه‏:‏ يزجّيه متبلغاً به‏.‏
وذاممته أذامّه وهو من معنى القلة‏.‏
ورجل ذم وحمد وأتينا منزلاً ذماً وحمداً وصف بالمصدر‏.‏

### Türkçe

ذ م م
**ذم** sahibini **ذمّاً** ve **مذمة** ve **ذممه** ile (kınadı).‏
Ve bir adam **ذامّ** ve **ذمام** (sahipleri için) ve **ذميم** ve **ذم** (tıpkı **حب** gibi) ve **مذمـم** (dir).‏
Ve sana **المذام** ve **الملاوم** (dan sakın).‏
Ve **أذم** falan ve **ألام**: üzerinde **يذم** ve **يلام** olunacak şeyi yaptı.‏
Ve o **مـذم**: **مليـم** (dir).‏
Ve falanı denedim de onu **فأذممته**: **أحمدته**’nin zıddı (olarak).‏
Ve onu dövmek istedim, sonra bir hak veya bir hürmet sebebiyle **تذممـت**; yani nefsimi **ذممـت** ve vazgeçtim.‏
Ve denir: ondan **تذمـم**: çekindi ve utandı; ve ben kavimden, yanlarından başkalarına dönüp gitmekten **أتذمم**; hâlbuki onlardan sevdiğimden başka bir şey görmedim.‏
Ve falana **استذم**: onun aleyhine **يذمه** (kınayacağı) şeyi yaptı.‏
Ve falanın **ذمة**’si ve **ذمام**’ı ve **مذمـة**’si vardır: zayi edeni **الذم**’i gerektiren bir ahid (dir).‏
Ve o, benim **ذمتي** ve **ذمامي**mdadır.‏
Ve onların **مذمتهم**’ini bir şeyle gider; yani onlara, **ذمامهم** haklarının onunla ödeneceği şeyi ver.‏
Ve hadiste: " **ما يذهب عني مذمة الرضاع** " (vardır); o, sütannenin **ذمام**’ı ve onun hakkıdır.‏
Ve falan, **بما أذم** ile; yani **الذمّة**’den verdiği şey ile vefa gösterdi.‏
Müseyyeb dedi: Sen, **بمـا تـذم** ile vefalı olansın; ve onların bazısı, **بذمته** ile, **عقـاب ملـاع** (olan) bir ceza ödersin; ve benim için falana karşı **أذم** (vardır).‏
Onunla **استذممت** ve onunla **تذممت**; böylece benim için **فأذم** (oldu).‏
Ve komşu için, senin yanında **مستذم** ve **متذمم** vardır.‏
Esedî Fâid b. el-Habîb dedi: Kavmini ve seninle **تذممـوا** edenleri dirilttin; ne boyun eğmiş ne de küçülmüş; ve burası **مذمم** bir yerdir.‏
**محرم**: onun için **ذمة** ve **حرمة** vardır.‏
Ve mecazdan: kavmin bineklerini **أذمت**: yorgunluktan geri kaldı.‏
İbn Meyyâde dedi: Ve nihayet her **مذمـة** yükünü ve çölde her **مذم** ve sürüneni yükledik; sanki, onunla **تذم** olunacak şeyi getirmiş gibi; yahut, **الركية**’den yürüyüşe gücü azalmış gibi; **الذمّة**: **الركية** (dir); ve **الركايا** **الذّمام** (dır); o, suyu az olan (kuyudur).‏
Ve yeri **أذم**: kıtlaştı ve hayrı azaldı.‏
Ve falanın geçimi **يذام** olunur: onu, onunla geçinerek azar azar sürdürür.‏
Ve onunla **ذاممته**: ona **أذامّه**; ve o, azlık mânasındandır.‏
Ve bir adam **ذم** ve **حمد** (dır); ve **ذماً** ve **حمداً** bir menzile geldik; mastarla vasfedildi.‏
