# ذمم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%85%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ذمم

باب الذّال والميم
ذ م يستعمل فقط
ذم:
الذَمُّ: اللَّوْمُ في الإِساءة، ومنه التَذَمُّم، فيقال من التَّذَمُّم: قد قَضَيْتُ مَذَمَّةَ صاحبي، أي أَحْسَنْتُ أن لا أُذَمَّ.
ويقال: افعَلْ كذا وكذا وخَلاكَ ذَمٌّ، أي خَلاك لَوْمٌ.
والذِّمامُ: كُلُّ حُرْمة تَلزَمُك، إذا ضيَّعْتَها، المَذَمَّةُ، ومنه سُمِّيَ أهلُ العَهْد أهْلَ الذِّمةِ الذين يَرُدّون الجِزْية على رُءوسِهم من المشركين كلِّهم.
والذَّمُّ: المذمُومُ الذَّميم.
وفي حديث يونس -عليه السلام- أنّ الحوتَ قاءه زَرِيّاً ذَمّاً أي مذموماً مَهْزولاً يُشبِه الهالكَ.
والذَّميمُ: بَثْرٌ أمثال بَيْض النَّمْل تخرُج على الأنف من الحَرِّ ونحوه، الواحدةُ ذَميمة، ويُجمَع على ذِمامٍ، قال:
وتَرَى الذَّميمَ على مَراسِنهم		يومَ الهِياج كمازن الجَثْلِ
ويُرْوَى: النَّمْل.
ورَكِيَّةٌ ذَمَّةٌ: قليلةُ الماء، والجمع الذِّمام.

### Türkçe

باب **الذّال** و**الميم**
**ذ م** yalnızca kullanılır.
**ذم**:
**الذَمُّ**: kötülükte kınama; ondan **التَذَمُّم** (türemiştir). **التَّذَمُّم**’dan şöyle denir: “قد قَضَيْتُ **مَذَمَّةَ** صاحبي”, yani “kınanmamayı güzel yaptım (öyle davrandım)”.
Ve denir: “Şunu şunu yap ve seni **ذَمٌّ** boşlasın”, yani “seni kınama boşlasın”.
Ve **الذِّمامُ**: senin üzerine gerekli olan her bir dokunulmazlık; onu zayi ettiğinde (gerekli olan) **المَذَمَّةُ** (kınanma)dır. Ondan, müşriklerin hepsinden başları üzerine cizyeyi geri veren ahid ehline **أهْلَ الذِّمةِ** adı verildi.
Ve **الذَّمُّ**: kınanmış olan, **الذَّميم**.
Ve Yunus -aleyhi selam- hadîsinde: balığın onu “زَرِيّاً **ذَمّاً**” olarak kustuğu (vardır); yani kınanmış, zayıflatılmış, helâk olana benzeyen.
Ve **الذَّميمُ**: karınca yumurtası benzerleri (gibi) kabarcıklar; sıcaktan ve benzerinden burun üzerinde çıkar; bir tanesi **ذَميمة**’dir; **ذِمامٍ** üzerine cem‘ olunur. Dedi ki:
وتَرَى **الذَّميمَ** على مَراسِنهم		يومَ الهِياج كمازن الجَثْلِ
Ve “**النَّمْل**” diye rivayet olunur.
Ve “رَكِيَّةٌ **ذَمَّةٌ**”: suyu az (olan); cem‘i **الذِّمام**.
