# ذمم — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%85%D9%85/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ذمم

الذَمُّ: نقيض المدح. يقال: ذَمَمْتُهُ فهو ذَميمٌ. قال ابن السكيت: يقال: افعلْ كذا وكذا وخلاك ذَمٌّ. قال: ولا تقل وخلاكَ ذنبٌ. والمعنى خلا منك ذَمٌّ، أي لا تَذُمُّ. وبئرٌ ذَمّةٌ: قليلة الماء؛ وجمعها ذِمامٌ. وقال:
على حِمْيَرِيّاتٍ كأنّ عيونهـاذِمامُ الرَكايا أَنْكَزَتْها المَوائحُ
وماءٌ ذَميمٌ، أي مكروهٌ. وانشد ابن الأعرابي للمرّار:
مُواشِكَةٌ تسَتعجِل الركضَ تبتغينَضائِضَ طَرْقٍ ماؤُهُنَّ ذَمـيمُ
والذَميمُ المُخاطُ والبولُ الذي يَذِمُّ ويَذِنُّ من قضيب التَيس. وكذلك اللبنُ من أخلاف الشاة. والذَميمُ أيضاً: شيء يخرج من مَسامّ المارِنِ، كبَيْضِ النمل. وقال:
وتَرى الذَميمَ على مَراسِنِهِمْيومَ الهِياجِ كمازِنِ النَمْـلِ
وقد ذَمَّ أنفُه وذَنَّ. والذِمامُ: الحُرْمَةُ. وأهل الذِمَّةِ: أهلُ العَقْد. قال أبو عبيد: الذمَّةُ: الأمانُ، في قوله عليه الصلاة والسلام:"ويَسْعى بِذِمَّتِهِمْ أَدْناهُمْ"ز وأذَمَّهُ، أي أجارَه. وأَذَمَّهُ، أي وجده مَذموماً. يقال: أتيتُ موضعَ كذا فاذْمَمْتُهُ، أي وجدتُه مَذْموماً. وأَذَمَّ به: تهاوَنَ. وأَذَمَّ الرجلُ: أتى بما يُذَمُّ عليه. وأَذَمَّ به بعيره. وأَذَمَّتْ ركابُ القوم، أي أعيت وتأخَّرَتْ عن جماعة الإبل ولم تلحقْ بها. وأخذتني منه مَذَمَّةٌ ومَذِمَّةٌ، أي رِقّةٌ وعارٌ من ترك الحُرْمَةِ. ويقال: أَذْهِبَ مَذَمَّتَهُمْ بشيءٍ، أي أعطِهِم شيئاً فإنَّ لهم ذِماماً. والبخلُ مَذَمَّةٌ بالفتح لا غير، أي مما يُذَمُّ عليه وهو خلاف المَحمَدة. واسْتَذَمَّ الرجل إلى الناس، أي أتى بما يُذَمُّ عليه. وتذمَّمَ، أي استنكَفَ. يقال: لو لم أترك الكذبَ تأثُّماً لتركته تَذَمُّماً. ورجلٌ مُذَمَّمٌ، أي مَذمومٌ جداً. ورجلٌ مُذِمٌّ: لا حراك به. وشيء مُذِمٌّ، أي مَعيبٌ.

### Türkçe

**الذَمُّ**: övgünün zıddı. Denilir ki: onu **ذَمَمْتُهُ**; o da **ذَميمٌ**dur. İbnü’s-Sikkît dedi: denilir ki: şunu şunu yap ve senden **ذَمٌّ** boşalsın. Dedi: “ve senden **ذنبٌ** boşalsın” deme. Mana: senden **ذَمٌّ** boşaldı; yani, kınama.

Ve **بئرٌ ذَمّةٌ**: suyu az (olan); bunun çoğulu **ذِمامٌ**dur. Ve dedi ki:
على حِمْيَرِيّاتٍ كأنّ عيونهـا ذِمامُ الرَكايا أَنْكَزَتْها المَوائحُ

Ve **ماءٌ ذَميمٌ**: yani, kerih (olan). İbnü’l-A‘râbî, el-Murrâr için inşâd etti:
مُواشِكَةٌ تسَتعجِل الركضَ تبتغي نَضائِضَ طَرْقٍ ماؤُهُنَّ ذَمـيمُ

Ve **الذَميمُ**: sümük ve teke kamışından kınanıp akıp damlayan idrar. Keza koyunun memelerinden (gelen) süt. Ve **الذَميمُ** ayrıca: burun ucunun deliklerinden çıkan bir şey; karınca yumurtası gibi. Ve dedi ki:
وتَرى الذَميمَ على مَراسِنِهِمْ يَومَ الهِياجِ كمازِنِ النَمْـلِ

Ve burnu **ذَمَّ** etti ve **ذَنَّ** etti.

Ve **الذِمامُ**: hürmettir. Ve **أهل الذِمَّةِ**: akid ehli. Ebû ‘Ubeyd dedi: **الذمَّةُ**: emandır; onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözünde: “**ويَسْعى بِذِمَّتِهِمْ أَدْناهُمْ**”. Ve onu **أذَمَّهُ**: yani onu himaye etti. Ve onu **أَذَمَّهُ**: yani onu kınanmış buldu. Denilir ki: şurası diye bir yere geldim de onu **اذْمَمْتُهُ**; yani onu kınanmış buldum. Ve onunla **أَذَمَّ به**: gevşek davrandı. Ve adam **أَذَمَّ**: kendisi hakkında kınanacağı şeyi yaptı. Ve onunla devesini **أَذَمَّ** etti. Ve kavmin binekleri **أَذَمَّتْ**: yani yoruldu ve deve topluluğundan geri kaldı da ona yetişmedi. Ve ondan bana bir **مَذَمَّةٌ** ve bir **مَذِمَّةٌ** isabet etti: yani hürmeti terk etmekten (doğan) bir incelik (zayıflık) ve ayıp. Ve denilir ki: bir şey ile onların **مَذَمَّتَهُمْ**ini gider; yani onlara bir şey ver; çünkü onlar için bir **ذِمام** vardır. Cimrilik, fetha ile başka değil, bir **مَذَمَّةٌ**dir: yani kendisi hakkında kınanacağı şeydendir; o, övülmüşlüğün zıddıdır. Adam insanlara doğru **اسْتَذَمَّ** etti: yani kendisi hakkında kınanacağı şeyi yaptı. Ve **تذمَّمَ**: yani çekindi/arı saydı. Denilir ki: yalanı günah sayarak bırakmasaydım, onu **تَذَمُّماً** (kınanmaktan çekinerek) bırakırdım. Ve **رجلٌ مُذَمَّمٌ**: yani çok kınanmış. Ve **رجلٌ مُذِمٌّ**: onda hareket yok. Ve **شيء مُذِمٌّ**: yani ayıplı.
