# ذمي — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%8A/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%85%D9%8A/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%85%D9%8A.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ذمي

باب الذال والميم و و ي ء معهما
ذ أ م، ذ م أ، ذ م ي، و ذ م، م أ ذ، م ذ ي مستعملات
ذءم:
ذَأَمْتُه ذَأْماً فهو مَذْؤومٌ، أي حَقَرْتُه فهو مَحْقور، ويقال: ما يلزَمُك منه لَوْمٌ ولاذَمٌّ ولا ذَأْمٌ ولا عيب.
ذمء، ذمي:
الذَّماءُ: حُشاشةُ النفس، ويقال: بل هي قوّةُ قلبه، قال:
فَأَبَدَّهُنَّ حُتُوفَهُنَّ فهـاربٌ		بذَمائِه أبو باركٌ مُتَجَعجِعُ
وذم:
الوِذام والوَذَمَةُ: الحُزَّةُ من الكَرِش المُعَلَّقة منها.
والوَذَم الوَذَمة الواحدةُ: من السُّيُور التي تُشَدُّ بها عُروة الدَّلْوِ.
والإيذام من قولكَ: أَوْذَمْتُ: وهو كلُزُوم الشيِ وإيجابِهِ عليك.
وتقول: وَذَّمْتُ تَوذيماً، أي شدَدْت تُؤْلولَ المَبْسور بشَعْرةٍ أو عَقبةٍ، وهي لَحَماتٌ أيضاً تكون في رَحِمِ الناقةِ تمنعُها من الوَلَد.
مئذ:
المِئذُ: جيل من الهند بمنزلةِ الكُرْدِ يغزون المسلمين في البحر.
مذي:
المَذْيُ: أرَقُّ ما يكون من النُّطْفة، والفعل: أَمذَيْتُ إِمذاءً.
وأَمذَيْتُ الفَرَسَ ومَذَّيتُه، أي أرسَلْتُه يَرْعَى.
والمِذاءُ: أن تجمَع بين الرِّجال والنساء، ثم تُخَلِّيهم حتى يُماذي بعضُهم بعضاً أي يُلاعِبُ.
والماذِيُّ من أسماء الدُّروع، والماذيُّ: الحديد كُلُّه الدِّرعُ والبَيْضُ والمغْفَر والسِّلاحُ أجمَعُ ممّا كان من الحديد فهو الماذيّ.
ودِرْعٌ ماذيَّةٌ، وسيفٌ ماذيٍّ، قال:
من الماذيِّ والحَلَق المُذالِ

### Türkçe

باب **الذال** و**الميم** و **و** **ي** **ء** معهما
**ذ أ م**، **ذ م أ**، **ذ م ي**، و **ذ م**، **م أ ذ**، **م ذ ي** مستعملات

**ذءم**:
**ذَأَمْتُه** **ذَأْماً** فهو **مَذْؤومٌ**، yani onu hakir gördüm; o da **مَحْقور**dur. Ve denilir: Ondan sana ne bir kınama, ne **ذَمٌّ**, ne **ذَأْمٌ**, ne de ayıp lâzım gelir.

**ذمء**، **ذمي**:
**الذَّماءُ**: nefsin artığıdır. Ve denilir: bilakis o, onun kalbinin kuvvetidir. Dedi ki:
فَأَبَدَّهُنَّ حُتُوفَهُنَّ فهـاربٌ		بذَمائِه أبو باركٌ مُتَجَعجِعُ

**وذم**:
**الوِذام** ve **الوَذَمَةُ**: ondan asılı olan işkembeden kesik parçadır.
Ve **الوَذَم** (tek olan **الوَذَمة**): kovanın kulpunun kendisiyle sıkıldığı kayışlardandır.
Ve **الإيذام** senin sözünden: **أَوْذَمْتُ**: o, şeyin lüzumu ve onu sana vacip kılmak gibidir.
Ve dersin: **وَذَّمْتُ** **تَوذيماً**; yani **المَبْسور**un **تُؤْلول**unu bir kılla yahut bir bağla sıktım; o, ayrıca devenin rahminde bulunan, onu yavrudan men eden et parçalarıdır.

**مئذ**:
**المِئذُ**: Hind’den bir kavimdir; denizde Müslümanlara gazâ ederler; Kürdler menzilesindedir.

**مذي**:
**المَذْيُ**: nutfeden en ince olan şeydir. Fiil: **أَمذَيْتُ** **إِمذاءً**.
Ve **أَمذَيْتُ** atı ve **مَذَّيتُه**; yani onu otlasın diye salıverdim.
Ve **المِذاءُ**: erkeklerle kadınları bir araya toplaman, sonra onları serbest bırakmandır; ta ki bazısı bazısıyla **يُماذي** etsin; yani oynaşsın.
Ve **الماذِيُّ** zırhların adlarındandır. Ve **الماذيُّ**: demirin tamamıdır; zırh, miğfer, başlık ve silahın tümü demirden olan şeylerdir; o hâlde o **الماذيّ**dir.
Ve **دِرْعٌ ماذيَّةٌ** ve **سيفٌ ماذيٍّ**. Dedi ki:
من الماذيِّ والحَلَق المُذالِ
