# ذنب — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%86%D8%A8/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: ذنب

ذ ن ب
فرس طويل الذنب والذنابي وأخذت بذنابي الطائي‏.‏
وفرس ذنوب‏:‏ وافر هلب الذنب‏.‏
وذنب الإبل واستذنبها‏:‏ اتبعها‏.‏
قال‏:‏ شل الأجير استذنب الرواحلا وذنّب الجراد تذنيباً‏:‏ غرّز ليبض‏.‏
وذنب الضب‏:‏ أخرج ذنبه عند الحرش‏.‏
وذنبه الحارش‏:‏ قبـض علـى ذنبه‏.‏
وأذنب العبد واستغفر الله تعالى من الذنوب‏.‏
وتذنب على فلان‏:‏ مثل تجنى وتجرم‏.‏
واصبب لي من ذنوبك وذنابك وهو ملء الدلو من الماء‏.‏
وغرف له بالمذنب وهي المغرفة‏.‏
وسالت المذانب جمع مذنب وهو المسيل في الحضيض إذا لم يكن واسعاً والتلعة في سفح أو سند‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو من الأذناب والذنابي والنذائب‏.‏
ونظر إليه بذنب عينه وذنابها وذنابتها وذنابتها بالكسر والضم أي بمؤخرها‏.‏
وبلغ الماء ذنب الوادي والنهر وذنابته وذنابته‏.‏
واتبعت ذنابة القوم وذنابـة الإبـل‏.‏
وركـب ذنـب الريـح‏:‏ سبق فلم يدرك‏.‏
وركب ذنب البعير‏:‏ رضي بحظٍ مبخوس‏.‏
وأرمـى علـى الخمسيـن وولتـه ذنبهـا‏.‏
وأقام بأرضنا وغرز ذنبه‏:‏ لا يبرح وأصله في الجراد‏.‏
واتبع ذنب الأمر إذا تلهف على أمر قد مضى‏.‏
وبيني وبين فلان ذنب الضب إذا تعاديا‏.‏
ويقـال للشيخ‏:‏ استرخى ذنبه إذا فتر شيئه‏.‏
وأنشد أبو عبيدة‏:‏ وأغلقت بابها في القصر واحتجبت عند اليآسة من مالي ومن ذنبي وذنبت القوم والطريق والأمر‏.‏
والسحاب يذنب بعضه بعضاً‏.‏
وهو متذانب قال‏:‏ تنصب بالغور ذات العشا يذنب منه صبيـر صبيـرا ومر يذنبه ويدبره‏.‏
وفلان مذنوب‏:‏ متبوع‏.‏
وتذنبت الوادي‏:‏ جئته من نح ذنبه‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ يا من يرى ظعناً كبيشة وسطها متذنبـات الخل من أورال وتذنب المعتم‏:‏ أفضل من عمامته ذنباً أرخاه‏.‏
وذنـب البسـر‏:‏ أرطـب مـن قبـل ذنبـه وبسـر مذنـب وهـو التذنوب‏.‏
وذنبت كلامه‏:‏ تعلقت بأذنابه وأطرافه‏.‏
ولهم ذنوب من كذا أي نصيب‏.‏
قال عمرو ابن شأس‏:‏ وفي كل حيّ قد خبطت بنعمة فحق لشـأس مـن نـداك ذنـوب عافوا الإتاوة فاستقت أسلامهم حتى ارتووا عللاً بأذنبة الردى جمـع سلـم وهـو الدلـو لهـا عروة واحدة‏.‏
وضربه على ذنوب متنه وهو لحمه الذي يقال له‏:‏ يرابيع المتن‏.‏
قال ذو الرمة يصف شعراً‏:‏ وذو عذر فوق الذنوبين مسبل على البان يطوى بالمداري ويسرح

### Türkçe

ذ ن ب
**ذنب**’i uzun olan at; ve **الذنابي**. Ve **بذنابي الطائي**’yi tuttum.
Ve **ذنوب** at: kuyruğu bol, gür.
Ve **ذنب الإبل** ve onu **استذنبها**: ona tâbi oldu.
Dedi ki: “Ücretli işçi, yolculuk develerinin gidişini tâkip etti”; ve çekirgeyi **ذنّب** etmek, **تذنيباً**: yumurtlaması için (yeri) yarıp deldi.
Ve **ذنب الضب**: kazıma sırasında kuyruğunu çıkardı.
Ve onu kazıyanın **ذنبه**’si: kuyruğu üzerine kabz etti.
Ve kul **أذنب** etti; ve Allah Teâlâ’dan **الذنوب**’dan bağışlanma diledi.
Ve falana karşı **تذنب** etti: **تجنى** ve **تجرم** gibi.
Ve bana **ذنوبك**’undan ve **ذنابك**’ından dök; o, kovayı su ile dolduracak miktardır.
Ve ona **بالمذنب** ile aldı; o, kepçedir.
Ve **المذانب** aktı; **مذنب**’in cem‘i; o, geniş olmadığında alçak yerdeki akıntı yatağıdır; ve yamaçta yahut dayanakta olan dereciktir.
Ve mecazdan: o, **الأذناب**’dandır ve **الذنابي**’dendir ve **النذائب**’dendir.
Ve ona gözünün **ذنب**’iyle ve onun **ذنابها**’sıyla ve onun **ذنابتها**’sıyla ve kesre ve damme ile onun **ذنابتها**’sıyla baktı; yani onun arkasıyla.
Ve su, vadinin ve nehrin **ذنب**’ine ulaştı; ve onun **ذنابته**’sine ve onun **ذنابته**’sine.
Ve kavmin **ذنابة**’sini ve develerin **ذنابـة**’sini tâkip ettim.
Ve rüzgârın **ذنب**’ine bindi: geçti de yetişilmedi.
Ve devenin **ذنب**’ine bindi: eksik bir paya razı oldu.
Ve elliye daha çok attı; ve onun **ذنبها**’sını ona çevirdi.
Ve bizim toprağımızda ikamet etti ve onun **ذنب**’ini sapladı: ayrılmaz; aslı çekirgede(ki kullanımdadır).
Ve geçmiş bir iş üzerine hasretlendiğinde işin **ذنب**’ini tâkip etti.
Ve benimle falan arasında, düşmanlaştıklarında, keler kuyruğu **ذنب الضب** vardır.
Ve ihtiyara denir: şeyi gevşediğinde onun **ذنب**’i gevşedi.
Ve Ebû Ubeyde inşâd etti: “Ve sarayda kapısını kapadı ve malımdan ve **ذنبي**’mden ümitsizlik yanında gizlendi”; ve kavmi ve yolu ve işi **ذنبت**.
Ve bulut, bazısı bazısını **يذنب** eder.
Ve o **متذانب**’dır. Dedi ki: “Çukur yerde akıtılır, akşamlığı olan; ondan sabır sabır **يذنب** eder”; ve bir iş onu **يذنبه** ve onu **يدبره**.
Ve falan **مذنوب**: tâbi olunan.
Ve vadiyi **تذنبت**: onun **ذنب**’i tarafından ona geldim.
İbn Mukbil dedi ki: “Kebîşe’nin göçünü gören ey kişi; ortası, **متذنبـات** olan, dostların karışımı, **أورال**’dan.” Ve sarıklının **تذنب** etmesi: sarığından bir **ذنب** olarak fazlalık bıraktı, onu salıverdi.
Ve **ذنـب البسـر**: onun **ذنب**’inden önce daha rutubetli. Ve **بسر مذنـب**; ve o, **التذنوب**’dur.
Ve onun sözünü **ذنبت**: onun **أذنابه**’sine ve uçlarına tutundum.
Ve onlar için şundan bir **ذنوب** vardır; yani bir nasip.
Amr b. Şe’s dedi ki: “Ve her kabilede bir nimetle çarptım; öyleyse Şe’s için senin cömertliğinden bir **ذنـوب** hak oldu. Haraçtan vazgeçtiler; sonra onların kovaları, **أذنبة** ile, ölümün, tekrar tekrar kanıncaya dek su çekti.” **سلم**’in cem‘i; ve o, kovadır; onun bir tek kulpu vardır.
Ve onu sırtının **ذنوب**’u üzerine vurdu; o, onun etidir ki ona denir: **يرابيع المتن**.
Zü’r-Rumme, bir saçı vasfederek dedi ki: “Ve **الذنوبين**’in üstünde bir **عذر** sahibi, sarkıtılmış; bân ağacı üzerinde, taraklarla dürülür ve salınır.”
