# ذنب — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%86%D8%A8/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: ذنب

(باب الذال والنون وما يثلثهما)
(ذنب) الذال والنون والباء أصول ثلاثة: أحدها الجُرم، والآخر مؤخَّر الشيء، والثالث كالحظِّ والنّصيب.‏
فالأوّل الذّنب والجُرم. يقال أَذْنَبَ يُذْنِبُ. والاسم الذّنْب، وهو مُذْنِبٌ. والأصل الآخر الذّنَب، وهو مؤخر الدوابّ(1)، ولذلك سُمِّي الأتباعُ الذُّنَابَى. والمَذَانب: مَذانب التِّلاع، وهي مَسَايل الماء فيها. والمذنِّب من الرُّطَب: ما أرْطَبَ بَعضُه. ويقال للفرس الطويل الذّنب: ذَنُوب. والذِّناب: عَقِبُ كلِّ شيء. والذّانب: التابع؛ وكذلك المستَذْنِبُ: الذي يكون عند أذناب الإبل. قال الشاعر(2):‏
* مثل الأَجيرِ استَذْنَبَ الرّواحلاَ(3) *‏
فأمّا الذّنائب فمكانٌ، وفيه يقول القائل(4):‏
فإِنْ يَكُ بالذَّنائِبِ طالَ ليلِي *** فقد أَبْكِي من اللّيل القصيرِ(5)‏
والله أعلم.‏
-------------------------------------------------ـ
(1) في الأصل: "وهو من الدواب".‏
(2) هو رؤبة، انظر ديوانه 126. وانشده في اللسان (ذنب 375).‏
(3) وكذا ورد في المجمل. وفي حواشي اللسان عن تكملة الصاغاني، أن هذه الرواية تصحيف وصوابها: "شل الأجير" ويروى: "شد". والذي في الديوان: "شل".‏
(4) هو مهلهل، كما في اللسان (ذنب).‏
(5) رواه في اللسان: "على الليل" وفسره بقوله: "يريد فقد أبكي على ليالي السرور لأنها قصيرة".‏
ـ

### Türkçe

(ذال ve نون ve bunları üçleyen şeyin bâbı)
(**ذنب**) **الذال** ve **النون** ve **الباء** üç asıldır: bunlardan biri suçtur, diğeri şeyin arkasıdır, üçüncüsü de pay ve nasip gibidir.‏
Birincisi: **الذّنب** ve suçtur. Denir: **أَذْنَبَ يُذْنِبُ**. İsim **الذّنْب**’dir; o, **مُذْنِبٌ**’dir. Diğer asıl **الذّنَب**’dır; o, binek hayvanlarının arkasıdır(1); bundan dolayı tâbiler **الذُّنَابَى** diye adlandırıldı. **المَذَانب**: **مَذانب التِّلاع**; o, içinde suyun akıntıları olan yerlerdir. **المذنِّب** (taze hurmadan): onun bir kısmı daha yaş olan şeydir. Ve uzun kuyruklu ata **ذَنُوب** denir. **الذِّناب**: her şeyin arkasıdır. **الذّانب**: tâbidir; yine **المستَذْنِبُ** de: develerin arkalarında bulunan kimsedir. Şair dedi ki(2):‏
* tıpkı ücretli işçi gibi, binekleri arkadan izledi(3) *‏
**الذّنائب** ise bir mekândır; onda söyleyenin sözü(4) şöyledir:‏
Eğer **الذَّنائِبِ**’de olursa gecem uzadı *** artık kısa geceden ağlayabilirim(5)‏
Allah daha iyi bilir.‏
-------------------------------------------------ـ
(1) Asılda: “ve o, binek hayvanlarındandır”.‏
(2) O, Rü’be’dir; divanına bak: 126. Lisân’da (ذنب 375) onu okudu.‏
(3) Mücmel’de de böyle vârid olmuştur. Lisân’ın hâşiyelerinde, Sâğânî’nin Tekmilesi’nden: bu rivayet tashîftir; doğrusu: “شل الأجير”dir; “شد” diye de rivayet olunur. Divan’da olan: “شل”dir.‏
(4) O, Mühelhil’dir; Lisân’da (ذنب) olduğu gibi.‏
(5) Lisân’da şöyle rivayet etti: “على الليل”; ve onu şu sözüyle açıkladı: “Muradı: sevinç geceleri kısa olduğu için onların üzerine ağlayabilirim.”‏
ـ
