# ذنن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%86%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذنن

ذَنَّ الشيءُ يَذِنُّ ذَنيناً: سال. والذَّنِينُ والذُّنانُ: المخاط الرقيق الذي يسيل من الأَنف، وقيل: هو المخاط ما كان؛ عن اللحياني، وقيل: هو الماء الرقيق الذي يسيل من الأَنف، عنه أَيضاً؛ وقال مرة: هو كل ما سال من الأَنف. وذَنَّ أَنفُه يَذِنُّ إذا سال، وقد ذَنِنتَ يا رجل تَذَنُّ ذَنناً وذَنَنْتُ أَذِنُّ ذنَناً، ورجل أَذَنُّ وامرأَة ذَنَّاء. والأَذَنُّ أَيضاً: الذي يسيل منخراه جميعاً، والفعل كالفعل والمصدر كالمصدر، والذي يسيل منه الذَّنينُ. ابن الأَعرابي: التَّذْنينُ سيلان الذَّنين، والذُّناني شبه المخاط يقع من أُنوف الإِبل؛ وقال كراع: إنما هو الذُّناني، وقال قوم لا يوثق بهم: إنما هو الزُّناني. والذَّنَنُ: سَيَلان العين. والذَّنَّاء: المرأَة لا ينقطع حيضها، وامرأَة ذَنَّاء من ذلك. وأَصل الذَّنين في الأَنف إذا سال. ومنه قول المرأَة للحجاج تَشْفَع له في أَن يُعْفَى ابنها من الغزو: إنني أَنا الذَّنَّاءُ أَو الضَّهْياءُ. والذَّنينُ: ماء الفحل والحمار والرجل؛ قال الشماخ يصف عَيراً وأُتُنَه: تُواثِل من مِصَكٍّ أَنْصَبَتْهُ
حَوالِبُ أَسْهَرَتْهُ بالذَّنِينِ.
هكذا رواه أبو عبيد، ويروى: حوالبُ أَسْهَرَيهِ، وهذا البيت أَورده الجوهري مستشهداً به على الذَّنِين المخاط يسيلُ من الأَنف، وقال: الأَسهَران عِرْقانِ؛ قال ابن بري: وتُوائِلُ أَي تَنْجُو أَي تَعْدُو هذه الأَتانُ الحاملُ هَرَباً من حمار شديد مُغْتَلِم، لأَن الحامل تمنع الفحل، وحَوالِبُ: ما يَتَحَلَّبُ إلى ذكره من المني، والأَسْهَرانِ: عرقان يجري فيهما ماء الفحل، ويقال هما الأَبْلَدُ والأَبْلجُ، وذَنَّ يَذِنُّ ذَنِيناً إذا سال. الأَصمعي: هو يَذِنُّ في مشيته ذَنيناً إذا كان يمشي مِشْيَة ضعيفة؛ وأَنشد لابن أَحمر:
وإنَّ الموتَ أَدْنَى من خَيالٍ،
ودُونَ العَيْشِ تَهْواداً ذَنِينا.
أَي لم يَرفُقْ بنفسه. والذُّنانةُ: بقية الشيء الهالك الضعيف وإن فلاناً ليَذِنّ إذا كان ضعيفاً هالكاً هَرَماً أَو مَرَضاً. وفلان يُذانّ فلاناً على حاجة يطلبها منه أَي يطلب إليه ويسأَله إياها. والذُّنانة، بالنون والضم: بقية الدَّيْن أَو العِدَةِ لأَن الذُّبانةَ، بالباء، بقية شيءٍ صحيح، والذُّنانةُ، بالنون، لا تكون إلا بقية شيء ضعيف هالك يَذِنُّها شيئاً بعد شيء. وقال أَبو حنيفة في الطعام ذُنَيْناء، ممدود، ولم يفسره إلا أَنه عَدَله بالمُرَيْراء، وهو ما يخرج من الطعام فيرمى به. والذُّنْذُنُ: لغة في الذُّلْذُلِ، وهو أَسفل القميص الطويل: وقيل: نونها بدل من لامها. وذَناذِنُ القميص: أَسافِلُه مثل ذَلاذِله، واحدها ذُنْذُن وذُلْذُل؛ رواه عن أَبي عمرو، وذكر في هذا المكان في الثنائي المضاعف: الذَّآنِين نبت، واحدها ذُؤْنُونٌ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
كلّ الطعامِ يأْكلُ الطائِيُّونا:
الحَمَصِيصَ الرّعطْبَ والذَّآنِينا.
قال: ومنهم من لا يهمز فيقول ذُونُون وذَوانين للجمع.

### Türkçe

**ذَنَّ** şey **يَذِنُّ** **ذَنيناً**: aktı. Ve **الذَّنِينُ** ve **الذُّنانُ**:
burundan akan ince sümük; ve denildi ki: o, her ne olursa olsun sümük(tür); **اللحياني**’den,
ve denildi ki: o, burundan akan ince sudur; ondan da; bir defa dedi ki: o, burundan akan her şeydir. Ve **ذَنَّ** burnu **يَذِنُّ**: aktığı zaman; ve muhakkak sen, ey adam, **ذَنِنتَ**,
**تَذَنُّ** **ذَنناً** ve ben **ذَنَنْتُ** **أَذِنُّ** **ذنَناً**; ve bir adam **أَذَنُّ** ve bir kadın **ذَنَّاء**.
Ve **الأَذَنُّ** ayrıca: iki burun deliğinin ikisi birden akan kimse; fiil fiil gibidir ve mastar
mastar gibidir; ve ondan **الذَّنينُ** akan kimse. İbnü’l-A‘râbî: **التَّذْنينُ** **الذَّنين**’in akmasıdır,
ve **الذُّناني** develerin burunlarından düşen, sümüğe benzer bir şeydir; ve Kurâ‘ dedi ki: ancak o
**الذُّناني**’dir; ve kendilerine güvenilmeyen bir kavim dedi ki: ancak o **الزُّناني**’dir. Ve **الذَّنَنُ**: gözün
akmasıdır. Ve **الذَّنَّاء**: hayzı kesilmeyen kadındır; ve bundan dolayı bir kadın **ذَنَّاء**. Ve **الذَّنين**’in aslı
burunda, aktığı zaman(dır). Ve ondan, oğlunun gazadan muaf tutulması için ona şefaat eden kadının Haccâc’a sözü:
“Şüphesiz ben, **الذَّنَّاءُ** yahut **الضَّهْياءُ**’ım.”
Ve **الذَّنينُ**: aygırın, eşeğin ve erkeğin suyu(meni)sidir; Şemmâh bir yaban eşeğini ve dişilerini vasfederek dedi:
تُواثِل من مِصَكٍّ أَنْصَبَتْهُ
حَوالِبُ أَسْهَرَتْهُ بالذَّنِينِ.
Bunu Ebû Ubeyd böyle rivayet etti; ve şöyle rivayet olunur: **حوالبُ أَسْهَرَيهِ**; ve bu beyti Cevherî,
burundan akan sümük olan **الذَّنِين** üzerine onunla istişhâd ederek zikretti; ve dedi ki: **الأَسهَران**
iki damardır; İbn Berrî dedi ki: ve **تُوائِلُ** yani kurtulur, yani koşar; bu gebe dişi eşek,
şiddetli azgın bir erkek eşekten kaçış olarak; çünkü gebe olan, aygırı engeller;
ve **حَوالِبُ**: meniden onun erkeklik uzvuna doğru sağılır gibi gelen şeydir; ve **الأَسْهَرانِ**: aygırın suyu
içlerinde akan iki damardır; ve denilir ki onlar **الأَبْلَدُ** ve **الأَبْلجُ**’dur; ve **ذَنَّ** **يَذِنُّ** **ذَنِيناً**
aktığı zaman(dır). Asma‘î: yürüyüşünde zayıf bir yürüyüşle yürüdüğü zaman, yürüyüşünde **يَذِنُّ** **ذَنيناً** (derler);
ve İbn Ahmer’den inşâd etti:
وإنَّ الموتَ أَدْنَى من خَيالٍ،
ودُونَ العَيْشِ تَهْواداً ذَنِينا.
Yani kendine yumuşak davranmadı. Ve **الذُّنانةُ**: helâk olmuş zayıf şeyin bakiyesidir; ve şüphesiz falan,
zayıf, helâk olmuş, ihtiyarlık yahut hastalık sebebiyle olduğu zaman **يَذِنّ** eder. Ve falan, falana,
ondan istediği bir ihtiyaç üzerine **يُذانّ** eder; yani ona talepte bulunur ve onu ondan ister. Ve **الذُّنانة**,
**النون** ile ve damme ile: borcun yahut va‘din bakiyesidir; çünkü **الذُّبانة**,
**الباء** ile, sahih bir şeyin bakiyesidir; **الذُّنانة** ise, **النون** ile, ancak zayıf, helâk olmuş bir şeyin bakiyesi olur;
onu, şeyden sonra şey olarak **يَذِنُّ** eder. Ebû Hanîfe yiyecek hakkında **ذُنَيْناء** dedi, medli; ve onu,
ancak onu **المُرَيْراء** ile denk kıldığı şeklinde tefsir etti; o da yiyecekten çıkıp onunla atılan şeydir.
Ve **الذُّنْذُنُ**: **الذُّلْذُلِ** hakkında bir lugattır; o, uzun gömleğin alt kısmıdır: ve denildi ki: onun **النون**’u,
onun **لام**’ının bedelidir. Ve **ذَناذِنُ** gömleğin: alt kısımlarıdır; **ذَلاذِله** gibi; tekili **ذُنْذُن** ve **ذُلْذُل**’dür;
Ebû Amr’dan onu rivayet etti; ve bu yerde ikili müzâaf içinde zikretti: **الذَّآنِين**
bir bitkidir, tekili **ذُؤْنُونٌ**’dur; ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
كلّ الطعامِ يأْكلُ الطائِيُّونا:
الحَمَصِيصَ الرّعطْبَ والذَّآنِينا.
Dedi ki: ve onlardan kimi hemze yapmaz da **ذُونُون** ve cem‘ için **ذَوانين** der.
