# ذنن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%86%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ذنن

: ( *!الذَّنِينُ ، كأَميرٍ وغُرابٍ : رَقيقُ المخاطِ ) ، أَو المخاطُ ما كان ، عن اللّحْيانيِّ ؛ ( أَو ما سالَ مِنَ الأَنْفِ رَقيقاً ) ، عنه أَيْضاً .
وفي الصِّحاحِ : الذَّنِينُ : مُخاطٌ يَسِيلُ مِنَ الأَنْفِ ؛ *!والذُّنانُ ، بالضمِّ : مثْلُه ، ( أَو عامٌّ فيهما ) ، عن اللَّحْيانيّ أَيْضاً

( *!ذَنِنَ ، كفَرِحَ ) ، *!يَذِنُّ *!ذَنَناً : سَالَ *!ذَنِينُه .
( *!وذَنَّ ) المخاطُ ( *!يَذِنُّ *!ذَنِيناً *!وذَنَناً ) : سَالَ ؛ ( *!وذَنَّنَ *!تَذْنِيناً ) مِثْلُه ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
( *!والأَذَنُّ : من يَسيلُ مَنْخِراهُ ، *!والذَّنَّاءُ للأُنْثى .
( و ) *!الذَّنَّاءُ : ( التي لا يَنْقَطِعُ حَيْضُها ) ، على التَّشْبيهِ ؛ ومنه قوْلُ المرْأَةِ للحجَّاجِ تَشْفَع له في ابنِها مِنَ الغَزْوِ : ( إِنَّني أنا *!الذَّنَّاءُ أَو الضَّهْياءُ ) .
( *!والذُّنانَى ) ، بالضَّمِّ ، مَقْصوراً : شبْهُ ( مُخاطٍ ) يَقَعُ مِن أُنُوفِ ( الإِبِلِ ) .
وقالَ كُراعٌ : إنَّما هو *!الذُّنانَى .
وقالَ قوْمٌ لا يُوثَقُ بهم : إنَّه الزُّنانَي ، والذَّالُ ( لُغَةٌ في الزِّاي ، أَو الصَّوابُ بالَّذالِ .
( *!والذُّنانَةُ ، كثُمَامَةٍ : الحاجَةُ .
( و ) أَيْضاً : ( بَقِيَّةُ الشَّيءِ الضَّعيفِ ) الهالِكِ *!يَذِنُّها شيئاً بَعْد شيءٍ ؛ كما في الصِّحاحِ .
والذُّنابَةُ بالباءِ : بَقِيَّةُ الشَّيءِ الصَّحِيح .
( و ) مِن المجازِ : ( إِنَّه *!لَيَذِنُّ : أي ضعيفٌ هالِكٌ هَرَماً أَو مَرَضاً ) ؛ كما في الصِّحاحِ .
( أَو ) *!يَذِنُّ : ( يَمْشِي مِشْيَةً ضَعِيفةً ) ؛ وأَنْشَدَ الأَصْمعيُّ لابنِ أَحْمر :
وإِنَّ الموتَ أَدْنَى من خَيالٍ ودُونَ العَيْشِ تَهْواداً *!ذَنِينا أَي لم يَرْفُقْ بنفْسِه .
( *!وذَناذِنُ الثَّوْبِ ) : أَسافِلُه ، مثْلُ ( ذَلاذِلِهِ ) ؛ وقيلَ : نونُها بَدَلٌ مِن لامِها ، الواحِدُ *!ذُنْذُنُ وذُلْذُلُ ؛ عن أَبي عَمْرٍ و .
( وهو *!يُذانُّهُ على حاجةٍ ) يطْلبُها منه ؛ ( أَي ) يطْلُبُ و ( يَسْأَلُه إيَّاها ) ؛ كما في الصِّحاحِ .

( و ) مِن المجازِ : ( ما زالَ *!يَذِنُّ في تِلْكَ الحاجةِ حتى أَنجَحَها ، أَي يَتَرَدَّدُ فيها ) بتؤدةٍ ورفقٍ ؛ كما في الأَساسِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الذَّنينُ : ما سالَ مِن ذَكَرِ الرَّجلِ لفرْطِ الشَّهْوةِ ؛ ذَكَرَه ابنُ السيِّد في الفرقِ ؛ وكذلك الفحْلُ والحِمَارُ ؛ قالَ الشمَّاخُ يَصِفُ عَيراً وأُتُنَه :
تُوائِل من مِصَكَ أَنْصَبَتْهُحَوالِبُ أَسْهَرَيْهِ بالذَّنِينِوالحوالِبُ : عروقٌ يَسِيلُ منها المنيُّ ، والأَسْهَرَان : عرْقانِ يَجْرِي فيهما ماءُ الفحْلِ . وتُوائِلُ : أَي تَنْجُو . وأَوْرَدَه الجوْهرِيُّ مُسْتشهِداً به على الذَّنِينِ المُخاطِ يَسِيلُ مِن الأَنْفِ .
*!والذُّنانَةُ ، كثُمامَةٍ : بقِيَّةُ العِدَةِ أَو الدّيْن .
*!والذُّنَيْناءُ ، بالضمِّ مَمْدوداً : ما يَخْرِجُ مِنَ الطَّعامِ فيُرْمَى به ؛ عن أَبي حِنيفَةَ .
وقَرحَةٌ *!ذنَّاءُ : لا ترْقَأُ .
*!وذَنَّ البرْدُ *!ذَنِيناً : إذا اشْتَدَّ .
*!والذَّنَنُ ، محرَّكةً : القذرُ والثفلُ ، نَقَلَه السّهيليُّ ومِن أَمْثالِهم : أَنْفكَ منك وإن كانَ *!أَذَنَّ .

### Türkçe

: ( **الذَّنِينُ** , **كأَميرٍ وغُرابٍ** : sümüğün incesi ) , yahut sümük her ne ise, el-Lihyânî’den; ( yahut burundan ince olarak akan şey ) , ondan yine .
Ve es-Sıhâh’ta: **الذَّنِينُ** : burundan akan bir sümük; **والذُّنانُ** , zamme ile: onun gibisi, ( yahut ikisinde de genel ) , el-Lihyânî’den yine

( **ذَنِنَ** , **كفَرِحَ** ) , **يَذِنُّ** **ذَنَناً** : **ذَنِينُه** aktı.
( **وذَنَّ** ) sümük ( **يَذِنُّ** **ذَنِيناً** **وذَنَناً** ) : aktı; ( **وذَنَّنَ** **تَذْنِيناً** ) onun gibisi; İbnü’l-A‘râbî’den.
( **والأَذَنُّ** : iki burun deliği akan kimse, **والذَّنَّاءُ** dişisi içindir.
( و ) **الذَّنَّاءُ** : ( hayzı kesilmeyen kadın ) , benzetme üzere; ve ondan, kadının, oğlunu gazveden (geri bırakması için) ona şefaat ederek Haccâc’a sözü: ( Şüphesiz ben **الذَّنَّاءُ** yahut **الضَّهْياءُ**’yım ) .
( **والذُّنانَى** ) , zamme ile, maksûr olarak: ( bir sümük ) benzeri; ( develerin ) burunlarından düşer.
Ve Kurâ‘ dedi: ancak o **الذُّنانَى**’dır.
Ve kendilerine güvenilmeyen bir kavim dedi: şüphesiz o **الزُّنانَي**’dir; ve **الذَّالُ** ( **الزِّاي**’da bir lugattır, yahut doğru olan **الذَّالِ** iledir.
( **والذُّنانَةُ** , **كثُمَامَةٍ** : ihtiyaç.
( و ) yine: ( zayıf şeyin kalıntısı ) helâk olmuş; onu, bir şeyden sonra bir şey olarak **يَذِنُّها**; es-Sıhâh’ta olduğu gibi.
Ve **الذُّنابَةُ** bâ ile: sağlam şeyin kalıntısı.
( و ) mecazdan: ( şüphesiz o **لَيَذِنُّ** : yani yaşlılık yahut hastalıkla zayıf, helâk olmuş ) ; es-Sıhâh’ta olduğu gibi.
( أَو ) **يَذِنُّ** : ( zayıf bir yürüyüşle yürür ) ; ve el-Asma‘î, İbn Ahmer’den inşâd etti:
وإِنَّ الموتَ أَدْنَى من خَيالٍ ودُونَ العَيْشِ تَهْواداً **ذَنِينا** أَي لم يَرْفُقْ بنفْسِه .
( **وذَناذِنُ الثَّوْبِ** ) : onun etekleri, ( **ذَلاذِلِهِ** ) gibi; ve denildi: nûn’u lâm’ının bedelidir; tekili **ذُنْذُنُ** ve **ذُلْذُلُ**; Ebû ‘Amr’dan ve .
( وهو **يُذانُّهُ** على حاجةٍ ) ondan istediği bir ihtiyaca; ( yani ) ister ve ( onu ondan ister ) ; es-Sıhâh’ta olduğu gibi.

( و ) mecazdan: ( o ihtiyaçta **يَذِنُّ** durup durdu, nihayet onu başardı; yani onda gidip gelir ) ağırbaşlılık ve yumuşaklıkla; el-Esâs’ta olduğu gibi.
Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır:
**الذَّنينُ** : şehvetin aşırılığından erkeğin zekerinden akan şey; onu İbnü’s-Seyyid el-Fark’ta zikretti; ve aynı şekilde aygır ve eşek; eş-Şemmâh, bir yaban eşeğini ve dişilerini vasfederek dedi:
تُوائِل من مِصَكَ أَنْصَبَتْهُحَوالِبُ أَسْهَرَيْهِ بالذَّنِينِ
Ve **الحوالِبُ**: meninin kendilerinden aktığı damarlar; ve **الأَسْهَرَان**: aygırın suyunun aktığı iki damardır. Ve **تُوائِلُ**: yani kurtulur. Ve el-Cevherî onu, burundan akan sümük olan **الذَّنِينِ** üzerine onunla istişhâd ederek vârid etti.
**والذُّنانَةُ** , **كثُمامَةٍ** : hazırlığın yahut borcun kalıntısı.
**والذُّنَيْناءُ** , zamme ile, memdûd olarak: yemekten çıkan, onunla atılan şey; Ebû Hanîfe’den.
Ve **ذنَّاءُ** bir yara: durmaz (kanı kesilmez).
**وذَنَّ** soğuk **ذَنِيناً** : şiddetlendiği zaman.
**والذَّنَنُ** , harekeli olarak: pislik ve posa; onu es-Süheylî nakletti; ve onların darbımesellerindendir: Burnun senden (yakındır), her ne kadar **أَذَنَّ** olsa da.
