# ذهب (ذ-ه-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%87%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

- Harfler: ذ - ه - ب
- Kur'an'da: 56 geçiş · 56 ayet · 35 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (35)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ذَهَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | فَعَلَ | Gitti; Götürdü | 6 | 6 | [2:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/2:17.md) |
| [اذْهَبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%92.md) | افْعَلْ | Git; Götür | 5 | 5 | [17:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/17:63.md) |
| [ذَهَبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8D.md) | فَعَلٍ | Altın | 5 | 5 | [18:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/18:31.md) |
| [يُذْهِبْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يُفْعِلْكُمْ | Sizi giderir | 4 | 4 | [4:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/4:133.md) |
| [اذْهَبَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%A7.md) | افْعَلَا | İkiniz gidin | 2 | 2 | [20:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/20:43.md) |
| [اذْهَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعَلُوا | Gidin; Götürün | 2 | 2 | [12:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/12:87.md) |
| [فَاذْهَبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%92.md) | فَافْعَلْ | Git; Öyleyse git | 2 | 2 | [5:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/5:24.md) |
| [لَذَهَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | لَفَعَلَ | Öyleyse gitti; Öyleyse götürdü | 2 | 2 | [2:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/2:20.md) |
| [يَذْهَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعَلُوا | Giderler | 2 | 2 | [24:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/24:62.md) |
| [أَذْهَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | Giderdi | 1 | 1 | [35:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/35:34.md) |
| [أَذْهَبْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْتُمْ | Giderdiniz | 1 | 1 | [46:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/46:20.md) |
| [الذَّهَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | الْفَعَلَ | Altın | 1 | 1 | [9:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/9:34.md) |
| [الذَّهَبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%90.md) | الْفَعَلِ | Altın | 1 | 1 | [3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/3:14.md) |
| [تَذْهَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Götürürsünüz | 1 | 1 | [12:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/12:13.md) |
| [تَذْهَبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعَلُونَ | Gidersiniz | 1 | 1 | [81:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/81:26.md) |
| [تَذْهَبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%92.md) | تَفْعَلْ | Gitmesin | 1 | 1 | [35:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/35:8.md) |
| [ذَاهِبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%90%D8%A8%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Giden | 1 | 1 | [37:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/37:99.md) |
| [ذَهَابٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8D.md) | فَعَالٍ | Götürmek | 1 | 1 | [23:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/23:18.md) |
| [ذَهَبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Altın | 1 | 1 | [3:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/3:91.md) |
| [ذَهَبَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعَلَتْ | Gitti | 1 | 1 | [60:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/60:11.md) |
| [ذَهَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Götürdüler | 1 | 1 | [12:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/12:15.md) |
| [ذَهَبْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B0%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Gittik | 1 | 1 | [12:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/12:17.md) |
| [فَاذْهَبَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%A7.md) | فَافْعَلَا | Hemen ikiniz götürün | 1 | 1 | [26:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/26:15.md) |
| [فَيَذْهَبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F.md) | فَيَفْعَلُ | Gider | 1 | 1 | [13:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/13:17.md) |
| [لَنَذْهَبَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَنَفْعَلَنَّ | Kesinlikle götüreceğiz | 1 | 1 | [17:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/17:86.md) |
| [لِتَذْهَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِتَفْعَلُوا | Götürmeniz için | 1 | 1 | [4:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/4:19.md) |
| [لِيُذْهِبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%90%D8%A8%D9%8E.md) | لِيُفْعِلَ | Gidermesi için | 1 | 1 | [33:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/33:33.md) |
| [نَذْهَبَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | نَفْعَلَنَّ | Kesinlikle götüreceğiz | 1 | 1 | [43:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/43:41.md) |
| [وَتَذْهَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | وَتَفْعَلَ | Ve gider | 1 | 1 | [8:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/8:46.md) |
| [وَيَذْهَبَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%A7.md) | وَيَفْعَلَا | Ve ikisi götürür | 1 | 1 | [20:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/20:63.md) |
| [وَيُذْهِبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%90%D8%A8%D9%8E.md) | وَيُفْعِلَ | Ve giderir | 1 | 1 | [8:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/8:11.md) |
| [وَيُذْهِبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%90%D8%A8%D9%92.md) | وَيُفْعِلْ | Ve giderir | 1 | 1 | [9:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/9:15.md) |
| [يَذْهَبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Götürür | 1 | 1 | [24:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/24:43.md) |
| [يُذْهِبَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%90%D8%A8%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | يُفْعِلَنَّ | Kesinlikle giderecek | 1 | 1 | [22:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/22:15.md) |
| [يُذْهِبْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%92%D9%87%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلْنَ | Giderirler | 1 | 1 | [11:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/11:114.md) |

## Mücavir kökler — 96 mücavir (317 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 26 · Hilye takı demektir
2. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 20 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
3. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Berg parlak taş demektir
4. [ذأب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Kurt demektir
5. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
6. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 12 ortak ayet · G² 12 · Şey
7. [ضوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Aydınlattı
8. [لؤلؤ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · İnci
9. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
10. [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Cedid geniş yol demektir
11. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Öfke
12. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
13. [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Harir, ipek demektir
14. [عدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
15. [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Onun yakıtı
16. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Taşkınlaştıran
17. [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
18. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Kıdr kazandır
19. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Beraber
20. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Su
21. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Neredeyse o
22. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Akar temiz sudur
23. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Örter
24. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
25. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Korkuluk demektir
26. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Firavun
27. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
28. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
29. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
30. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
31. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
32. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
33. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
34. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
35. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ekel pas demektir
36. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
37. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 23 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
38. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
39. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
40. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kadınlar
41. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
42. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Dahl: Kuytu yer demektir
43. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
44. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
45. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ona dokundu
46. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hilal yeni ay demektir
47. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Yumruk demektir
48. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ayn göz, “evya” göze demektir
49. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Cariye yelkenli sandal demektir
50. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
51. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
52. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
53. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
54. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
55. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
56. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
57. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İki yüzlüler
58. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
59. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Namaz
60. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Uyanık yılan demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%87%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذهب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md), [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md), [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin bulunduğu yerden ayrılıp akması, geçip gitmesi ve göz alıcı bir sarılıkla parıldaması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın veya niteliğin yerinden bütünüyle ayrılması, izale edilmesi ya da tedavül eden değer olarak akışı |
| Çekirdek Özet 3 | Sabit kalmayan, mekânda hareket eden, el değiştiren veya bütünüyle giderilip yokluğa intikal eden dinamik süreç |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yürüme veya maden olarak görmek; giderilme (izale) ve değer akışı arasındaki yapısal bağı ıskalamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذه | Zihnin veya bedenin bulunduğu durumdan kopup uzaklaşması, kendinden geçiş veya dağılma | ب | Harekete yön, temas ve nesnel bir akış kazandırarak ayrılmayı fiziksel bir intikale, giderilmeye ya da tedavül eden somut bir cevhere dönüştürmüştür; nitekim aynı çekirdeği taşıyan [ذهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D9%84.md) kökünde kopuş zihinsel dalgınlık ve dehşetle sınırlı kalırken ذهب kökünde ayrılma tam bir yer değiştirme ve akış halini almıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı, geçiş eşiği (ikiz türetme: d harfinin peltek sesle yoğunlaşmış işareti) | Bir sınırdan veya eşikten diğer tarafa doğru yönelme, geçiş hareketini başlatma payını taşır. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; ortaya çıkma, açığa çıkış ve nefes | Harekete eşlik eden görünürlük, dikkat çekici bir açılma ve enerjinin dışa vurulması payını verir. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, kapalı alan | Harekete yönelen öznenin bir mekânla ilişki kurması, sınırlı bir alandan çıkması ya da bir alana dâhil olması payını katar. |
| ذهب | Bir sınır eşiğinden açığa çıkarak başka bir alana doğru akıp gitme hareketi | Nesnenin veya öznenin bulunduğu kapalı yahut sabit konumdan ayrılarak görünür bir akışla başka bir alana intikal etmesini ve ardında boşluk bırakmasını ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde hızla akıp giden bol yağmur, yeryüzünü tazeleyip parlatan su akıntısı; topraktan çıkarıldığında göz alıcı parlaklığıyla insanı şaşırtan ve elden ele tedavül eden sarı maden |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kays b. el-Hutaym şiirinde terk edilmiş yurdun izlerini kılıç kınlarındaki altın kakmaların ve yaldızlı şeritlerin akışına benzeterek şöyle demiştir: أتعرِف رسماً كاطّرادِ المَذَاهِبِ / لعَمْرَةَ وَحْشاً غيرَ مَوْقِف راكبِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü’r-Rimme, bol yağmurun suladığı ve filizlerle kuşattığı vadiyi tasvir ederken kökün yağmur anlamını şu mısra ile kaydetmiştir: فيها الذِّهابُ وحَفَّتْها البَراعيمُ |

Kaynak: İbn Düreyd el-İştikâk; Halîl b. Ahmed Kitâbü’l-ʿAyn; İbn Manzûr Lisânü’l-ʿArab; İbn Fâris Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça ذهب kökü, Sami dillerinin güney ve kuzeybatı kollarında zengin bir anlamsal süreklilik sergiler. İbranicede *zahav* (זָהָב) ve Aramice ile Süryanicede *dahbā* (ܕܗܒܐ) kelimeleri doğrudan altın madenini ifade ederken, Güney Arapçasında (Saba dili) *ḏhb* kökü hem altın hem de suyun yatağında akması, selin sürükleyip götürmesi anlamlarını muhafaza etmiştir. Bu ikili hat, kökün arkaik katmanında akışkanlık, parıldama ve süratle geçip gitme kavramlarının bir arada bulunduğunu gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde kök daha çok madenin parıltısına ve değerine hasredilmişken, Arapçada hem maden ismi hem de yürümek, geçip gitmek, yok olmak ve gidermek fiillerinin tamamını kapsayan geniş bir semantik merkez korunmuştur.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Compendious Syriac Dictionary; Biella Dictionary of Old South Arabic.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ayrılma, akıp gitme ve parıldama | Kökün fiil kalıpları mekânsal gidişi ve zevali ifade ederken, isim kalıbı tedavül kabiliyeti en yüksek ve parlak maden olan altına işaret eder; yağmur için kullanılan türev ise toprağı parlatıp canlandıran akıcı suyu gösterir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *zahav*, Süryanice *dahbā*, Sabaice *ḏhb* | Kuzeybatı dillerinde altın ismi ortak kökten gelir; Güney Sami grubunda ise akış ve intikal fiili kökle doğrudan bağlantılıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su akışı ve sarı maden adlandırmaları | Bazı Doğu Çad ve Berberî dillerinde parıltı ve akıntı bildiren tekil unsurlarla benzerlik kurulsa da doğrudan akrabalık zayıftır. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT; Koehler-Baumgartner.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذهب | Anlamlı | Gitmek, akmak, altın | Bulunduğu yerden ayrılmak, zeval bulmak, göz alıcı maden | Hedef köktür, Kur’an’da geçer |
| ذبه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| [هذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%A8.md) | Anlamlı | Hızla koşmak, arıtmak | Bir şeyin fazlalıklarını temizlemek, kusurlarından arındırmak, hızlı akış | Kitâbü’l-ʿAyn’da müsta‘meldir, Kur’an’da geçmez |
| [هبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B0.md) | Anlamlı | Sürat yapmak | Yürüyüşte ve harekette aşırı hızlı davranmak | Kitâbü’l-ʿAyn’da müsta‘meldir, Kur’an’da geçmez |
| بذه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| بهذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذهب | Merkez | İntikal, izale ve değer akışı | Bir yerden ayrılıp uzaklaşmak, tamamen kaybolup gitmek veya tedavül eden maden olmak | Maddi ve manevi ayrılışı, giderilmeyi ve akışı bütün boyutlarıyla içerir |
| [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) | Komşu | Yürüme | Ayak basarak adım adım ve olağan biçimde ilerleme eylemidir; ذهب kökündeki mutlak ayrılış ve yok oluş vurgusu [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) kökünde bulunmaz | İntikalin fiziki hareket tarzına odaklanır |
| [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) | Komşu | Yol alma, seyahat | Belirli bir istikamette, uzun süreli ve planlı hareket halinde olmayı anlatır; ذهب kökü ise ayrılma ve ardında kalmama anına yoğunlaşır | Sürecin devamlılığına işaret eder |
| [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) | Komşu | Yok olma, ayrılma | Sabit durumun bozulması ve ortadan kalkmasıdır; ذهب kökünden farklı olarak kendi içinde bir yön ve intikal hedefi taşımaz | Salt zeval ve konum kaybını bildirir |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Yerinde durma, kalıcılık | Bir mekânda veya durumda kıpırdamadan, sarsılmadan yerleşik kalmayı ifade eder | Ayrılmanın, akışın ve giderilmenin tam karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذهب | Gitmek, ayrılmak, altın madeni | Hem fiziksel intikali hem yok etmeyi hem de en kıymetli madeni aynı kökte karşılar | Kesin |
| Latince | *ire*, *abire*, *aurum* | Gitmek, uzaklaşmak, altın | Fiil ve maden anlamı Latincede tümüyle farklı köklerle karşılanır; *abire* ayrılışı, *aurum* madeni verir | Güçlü |
| İngilizce | *to go*, *to depart*, *gold* | Gitmek, ayrılmak, altın | Fiil yönü mekânsal hareketi ve yok olmayı karşılar ancak maden ismi ile anlamsal bağı kuramaz | Güçlü |
| Almanca | *gehen*, *fortgehen*, *Gold* | Gitmek, uzaklaşmak, altın | Hareketi ve ayrılmayı *gehen/fortgehen* karşılar; maden için kullanılan *Gold* ile dilsel bağ yoktur | Güçlü |
| Fransızca | *aller*, *partir*, *or* | Gitmek, ayrılmak, altın | *Partir* ayrılışı ve uzaklaşmayı kapsarken cevher anlamı *or* kelimesine aittir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Kluge Etymologisches Wörterbuch; Lewis & Short.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ذَهَبَ / الذَّهَب | Somut maden ve dünya nimeti olarak altın | İnsanların biriktirdiği servet, takı veya cennet ehlinin zineti bağlamında (Âl-i İmrân [3:14](https://lisan.digital/tr/ayet/3:14.md), Tevbe [9:34](https://lisan.digital/tr/ayet/9:34.md), Fâtır [35:33](https://lisan.digital/tr/ayet/35:33.md)) |
| اذْهَبْ / اذْهَبَا / اذْهَبُوا | Mekânsal intikal ve elçilik vazifesiyle gitmek | Bir hedefe doğru yönelme, peygamberlerin tebliğ için muhataba gönderilmesi bağlamında (Tâhâ [20:24](https://lisan.digital/tr/ayet/20:24.md), Tâhâ [20:43](https://lisan.digital/tr/ayet/20:43.md), Yûsuf [12:87](https://lisan.digital/tr/ayet/12:87.md)) |
| ذَهَبَ بِـ / لَذَهَبَ | Alıp götürmek, çekip almak, yok etmek | İlahi gücün duyuları, ışığı veya varlığı bütünüyle hükümsüz kılması bağlamında (Bakara [2:17](https://lisan.digital/tr/ayet/2:17.md), Bakara [2:20](https://lisan.digital/tr/ayet/2:20.md), Mü’minûn [23:91](https://lisan.digital/tr/ayet/23:91.md)) |
| يُذْهِبْكُمْ / أَذْهَبَ | Bütünüyle izale etmek, gidermek, yerini değiştirmek | Bir kavmi tamamen ortadan kaldırıp yenisini getirme ya da kederi, pisliği bertaraf etme bağlamında (Nisâ [4:133](https://lisan.digital/tr/ayet/4:133.md), İbrâhîm [14:19](https://lisan.digital/tr/ayet/14:19.md), Fâtır [35:34](https://lisan.digital/tr/ayet/35:34.md)) |
| تذهب نفسي / تذهب ريحكم | Gücün veya canın tükenmesi, dağılıp gitme | İhtilaflar sebebiyle heybet ve devletin çözülmesi ya da kederden nefsin tükenmesi bağlamında (Enfâl [8:46](https://lisan.digital/tr/ayet/8:46.md), Fâtır [35:8](https://lisan.digital/tr/ayet/35:8.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret ve halk/in’âm sıfatları | Allah’ın varlıkları bütünüyle giderip yerlerine yenilerini yaratması (ifnâ ve icâd) ve nurlarını gidermesi tartışması | Yok etme, varlık sahasından bütünüyle çekip alma |
| Fıkıh | Zekât, sarf akdi ve içtihad usulü | Altının nisabı, ribevî malların mübadelesi ve bir âlimin benimsediği fıkhî yol (mezhep) | Servet ölçüsü ve benimsenip takip edilen fıkhî istikamet |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlilleri | Münafıkların nurlarının giderilmesi ve hakikatin aydınlığından tamamen mahrum kalışlarının tasviri | Maddi ışıktan manevi hidayet kaybına intikal |
| Hadis | Ahlakî ve fıkhî hükümler | İhtiyaç gidermek için gözden uzaklaşma (el-mezheb) ile altın kullanımına dair nehiyler | Mekânda uzaklaşma ve madenin dünyevi cazibesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun hakikate yönelişi ve batılın giderilmesi | Hidayet yoluna süluk ve günahların izalesi | İntikal ve tezkiye | Dinin emrettiği istikamete yönelmek ve kötülüklerin giderilmesini temin etmek | Kesin |
| İlmi | Fikrî yöntem ve usul | Mezhep | Yöntemsel seyr | Bir müçtehidin delillerden hareketle benimsediği ve izlediği metodolojik yol | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal güç ve hâkimiyet dengesi | Rîhin (iktidar gücünün) zevali | Otorite korunumu | Tefrikaya düşüldüğünde devletin ve caydırıcılığın dağılıp yok olması | Güçlü |
| İktisadi | Değer ölçüsü ve mübadele aracı | Altın (asli para) | Tedavül ve tasarruf | Piyasadaki değer akışını sağlayan ve biriktirilmesi yasaklanan likit sermaye | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel yer değiştirme ve faz dönüşümü | Bir parçacığın başlangıç noktasından ayrılarak başka bir konuma akması ya da bir enerjinin sistemden bütünüyle yayılarak yok olması süreci | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal hareketlilik ve sermaye likiditesi | Bireylerin veya zümrelerin bir statüden diğerine intikali ile değerlerin piyasada el değiştirerek akışkanlık kazanması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir adım atma fiili veya sadece süs eşyası olan madenle sınırlandırmak; giderilme (izale) ve değer akışı boyutlarını birbirinden koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fiziksel yürümeden elçilik vazifesine, servetin tedavülünden varlığın tamamen yok edilip yerine yenisinin ikame edilmesine kadar varoluşsal bir akış ve intikali kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ilahi müdahaleyi sadece basit bir kayıp sanmak; altının birikim değil tedavül aracı olduğunu gözden kaçırarak iktisadi ve ahlaki ilkeleri yanlış yorumlamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an’ın varlık, hareket, helak ve değer anlayışının merkezinde yer alır; nurların söndürülmesi, kavimlerin değişimi ve servetin akışı bu kökün intikal ve zeval dinamiğiyle açıklanır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini anlatan mesellerde, peygamberlerin tebliğ için görevlendirildiği kıssalarda, infak ve kenz ayetlerinde ve ilahi kudretle helak tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değerin durağan biriktirme ile değil akışla sağlandığını ortaya koyar; varlığın kendiliğinden değil, ilahi iradenin onu gidermesi veya sabit kılmasıyla kaim olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir mekândan bütünüyle ayrılıp başka bir yöne doğru akmak, gözden kaybolmak ve yeryüzünü parlatan ya da elden ele gezen sarı maden olmak.
- Soyut anlam: Bir niteliğin, varoluş durumunun veya gücün mevcut sistemden bütünüyle çekilip alınması, izale edilmesi ve değerin tedavül yoluyla intikali.
- Sistematik karşılık: Sabitliğin karşıtı olarak varlık, güç ve değerin konum değiştirme, tükenme veya el değiştirme sürekliliği.
- LaTeX modeli: $$V(t+\Delta t) = V(t) - \Phi \cdot \Delta t$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V(t)$ sistemin başlangıçtaki varlık, nur, güç veya değer miktarını temsil eder. $\Phi$ parametresi, kökün ifade ettiği akış, intikal ve izale hızını gösteren vektörel akıdır. $\Delta t$ zaman aralığı sonunda sistemdeki $V$ büyüklüğü, ayrılıp giden $\Phi$ akısı oranında eksilmekte veya tamamen sıfırlanarak yerini başka bir duruma bırakmaktadır; bu da kökün hem gitme hem bütünüyle giderme dinamiğini modeller.

## Geçtiği ayetler (56 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%87%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/2:17.md) — ذَهَبَ

مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Onların misali; ateş yakan kimsenin misali gibidir ki, ateş çevresindekileri aydınlatınca, Allah onların ışığını giderdi. Karanlıkların içerisinde görmez halde bırakıverdi.

### [Bakara 2:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/2:20.md) — لَذَهَبَ

يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Az kalsın şimşek gözlerini alıverecek. Onları aydınlattıkça ışığında yürürler. Üzerlerine karanlık basınca dikilip kalıverirler. Şayet Allah, dileseydi onların işitmelerini de, görmelerini de giderirdi. Muhakkak ki Allah, her şeye Kadir’dir.

### [Ali İmran 3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/3:14.md) — الذَّهَبِ

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ

Meal (IK): Kadınlarından oğullarından, kantar kantar altın ve gümüşten, nişanlı atlardan, develerden ve ekinlerden gelen zevklere aşırı düşkünlük; insanlar için süslenip hoş göründü. Bunlar dünya hayatının geçimidir. Oysa gidilecek yerin güzel olanı Allah katındadır.

### [Ali İmran 3:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/3:91.md) — ذَهَبًا

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Doğrusu küfredip de, kafir olarak ölenler, yeryüzü dolusu altını fidye verecek olsalar yine de hiç birinden kabul edilmez. Onlar için elim bir azab vardır. Ve onların hiç yardımcıları da yoktur.

### [Nisa 4:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/4:19.md) — لِتَذْهَبُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; kadınlara zorla varis olmaya kalkmanız size helal değildir. Apaçık hayasızlık etmedikçe onlara verdiğinizden mehrin bir kısmını alıp götürmeniz için onları sıkıştırmayın, onlarla iyi geçinin. Eğer onlardan boşanmıyorsanız; olabilir ki bir şey, sizin hoşunuza gitmez de Allah onu çok daha hayırlı kılar.

### [Nisa 4:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/4:133.md) — يُذْهِبْكُمْ

إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ وَيَأْتِ بِآخَرِينَ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى ذَلِكَ قَدِيرًا

Meal (IK): Ey insanlar; o, dilerse; sizi götürür de yerinize başkalarını getirir. Allah, buna kadirdir.

### [Maide 5:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/5:24.md) — فَاذْهَبْ

قَالُوا يَامُوسَى إِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا أَبَدًا مَا دَامُوا فِيهَا فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ

Meal (IK): Demişlerdi ki: Ey Musa; onalr orada oldukça, ebediyyen oraya girmeyiz. Git, sen ve Rabbın savaşın. Biz, burada oturanlardanız.

### [En'am 6:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/6:133.md) — يُذْهِبْكُمْ

وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ

Meal (IK): Rabbın müstağni ve rahmet sahibidir. İsterse, sizi giderir ve arkanızdan yerinize dilediğini getirir. Nitekim sizi de başka bir kavmin soyundan getirmiştir.

### [Enfal 8:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/8:11.md) — وَيُذْهِبَ

إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ

Meal (IK): Hani O, size kendi katından bir emniyet olmak üzere sizi hafif bir uykuya daldırıyordu. Sizi tertemiz yapmak, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalblerinizi pekiştirmek ve ayaklarınıza sebat vermek için gökten üstünüze bir su indiriyordu.

### [Enfal 8:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/8:46.md) — وَتَذْهَبَ

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Allah’a ve Rasulüne itaat edin. Birbirinizle çekişmeyin. Sonra korkuya kapılırsınız da zaafa düşerseniz ve rüzgarınız gider. Sabredin, muhakkak ki Allah; sabredenlerle beraberdir.

### [Tevbe 9:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/9:15.md) — وَيُذْهِبْ

وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ve kalblerindeki öfkeyi gidersin. Allah; dilediğine tevbe nasib eder. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/9:34.md) — الذَّهَبَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; doğrusu hahamlar ve rahiblerin çoğu insanların malını haksızlıkla yerler. Ve Allah yolundan alıkoyarlar. Altını ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda harcamayanlara; işte onlara pek acıklı bir azabı müjdele.

### [Hud 11:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/11:10.md) — ذَهَبَ

وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ

Meal (IK): Şayet başına gelen bir sıkıntıdan sonra ona bir nimet tattırırsak; kötülükler başımdan gitti der, şımarır ve öğünür.

### [Hud 11:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/11:74.md) — ذَهَبَ

فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ

Meal (IK): İbrahim’in korkusu geçipte müjde kendisine ulaşınca; Lut kavmi hakkında bizimle tartışmaya girişti.

### [Hud 11:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/11:114.md) — يُذْهِبْنَ

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ

Meal (IK): Gündüzün iki tarafında ve gecenin de yakın saatlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu; öğüt kabul edenlere bir öğüttür.

### [Yusuf 12:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/12:13.md) — تَذْهَبُوا

قَالَ إِنِّي لَيَحْزُنُنِي أَنْ تَذْهَبُوا بِهِ وَأَخَافُ أَنْ يَأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَأَنْتُمْ عَنْهُ غَافِلُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Onu götürmeniz doğrusu beni tasaya düşürüyor. Siz, ondan habersizken onu kurdun yemesinden korkuyorum.

### [Yusuf 12:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/12:15.md) — ذَهَبُوا

فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ وَأَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هَذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onu götürdükleri vakit, kuyunun derinliklerine bırakmayı birlikte kararlaştırdılar. Biz de kendisine vahyettik ki: Sen; onlara, kendileri hiç farkına varmadan yaptıklarını bir bir haber vereceksin.

### [Yusuf 12:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/12:17.md) — ذَهَبْنَا

قَالُوا يَاأَبَانَا إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ وَمَا أَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَنَا وَلَوْ كُنَّا صَادِقِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Ey babamız; gerçekten biz gitmiştik ki yarış yapalım. Yusuf’u da eşyaların yanında bırakmıştık. Onu kurt yemiş. Her ne kadar doğru söylüyorsak da sen, bize inanacak değilsin.

### [Yusuf 12:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/12:87.md) — اذْهَبُوا

يَابَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَيْئَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لَا يَيْئَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Ey oğullarım; haydi gidin, Yusuf’u ve kardeşini araştırın. Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Zira kafirler güruhundan başkası Allah’ın rahmetinden ümidini kesmez.

### [Yusuf 12:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/12:93.md) — اذْهَبُوا

اذْهَبُوا بِقَمِيصِي هَذَا فَأَلْقُوهُ عَلَى وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيرًا وَأْتُونِي بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Şimdi siz, şu gömleğimi götürün de babamın yüzüne sürün, görmeye başlar. Bütün ailenizi de bana getirin.

### [Rad 13:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/13:17.md) — فَيَذْهَبُ

أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ

Meal (IK): Göten su indirir de dereler onunla dolar taşar. Üste çıkan köpüğü sel alır götürür. Süslenmek veya yararlanmak için ateşle erittiklerinizin üzerinde de buna benzer bir köpük vardır. Böyle misal verir Allah hak ile batıl için. Köpük; uçar gider, insanlara fayda veren ise yerde kalır. İşte böyle; Allah daha nice misaller verir.

### [İbrahim 14:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/14:19.md) — يُذْهِبْكُمْ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ

Meal (IK): Görmez misin ki, Allah; gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır. Dilerse sizi yok edip yeni bir halk getirir.

### [İsra 17:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/17:63.md) — اذْهَبْ

قَالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَاؤُكُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا

Meal (IK): Buyurmuştu ki: Haydi git, onlardan her kim sana uyarsa; muhakkak cehennem sizin cezanızdır. Hem de tam bir ceza.

### [İsra 17:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/17:86.md) — لَنَذْهَبَنَّ

وَلَئِنْ شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنَا وَكِيلًا

Meal (IK): Eğer Biz istemiş olsaydık; sana, vahyetmiş olduğumuzu götürürdük. Sonra onun için Bize karşı duracak bir vekil de bulamazdın.

### [Kehf 18:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/18:31.md) — ذَهَبٍ

أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا

Meal (IK): İşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.

### [Taha 20:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/20:24.md) — اذْهَبْ

اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى

Meal (IK): Firavun’a git, doğrusu o, azmıştır.

### [Taha 20:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/20:42.md) — اذْهَبْ

اذْهَبْ أَنْتَ وَأَخُوكَ بِآيَاتِي وَلَا تَنِيَا فِي ذِكْرِي

Meal (IK): Sen ve kardeşin ayetlerimle git. İkiniz de Beni zikretmede gevşek davranmayın.

### [Taha 20:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/20:43.md) — اذْهَبَا

اذْهَبَا إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى

Meal (IK): Firavun’a gidin, doğrusu o, azmıştır.

### [Taha 20:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/20:63.md) — وَيَذْهَبَا

قَالُوا إِنْ هَذَانِ لَسَاحِرَانِ يُرِيدَانِ أَنْ يُخْرِجَاكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِمَا وَيَذْهَبَا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْلَى

Meal (IK): Dediler ki: Muhakkak bu iki sihirbaz sihirleriyle sizi yurdunuzdan çıkar mak ve örnek olan yolunuzu yok etmek istiyorlar.

### [Taha 20:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/20:97.md) — فَاذْهَبْ

قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا

Meal (IK): Dedi ki: Haydi git, doğrusu hayatta artık; bana dokunmayın, demenden başka yapacağın bir şey yoktur. Bir de senin için hiç kaçamayacağın bir ceza günü var. Sarılıp durduğun üstüne düşüp tapındığın ilahına bak; yemin olsun ki; biz onu yakacağız, sonra da parçaparça edip denize atacağız.

### [Enbiya 21:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/21:87.md) — ذَهَبَ

وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Zünnun’a da. Hani o, öfkelenerek giderken kendisine güç yetiremeyeceğimizi sanmıştı. Ama sonunda karanlıklar içinde: Sen’den başka hiç bir ilah yoktur. Tenzih ederim seni, doğrusu ben, haksızlık edenlerden oldum, diye niyaz etmişti.

### [Hac 22:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/22:15.md) — يُذْهِبَنَّ

مَنْ كَانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ

Meal (IK): Kim, dünyada ve ahirette Allah’ın ona yardım etmeyeceğini sanıyorsa; bir sebeple göğe tırmansın sonra kessin de bir düşünsün bakalım; bu hilesi kendisini öfkelendiren şeye engel olabilir mi?

### [Hac 22:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/22:23.md) — ذَهَبٍ

إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; iman edip salih ameller işleyenleri altından ırmaklar akan cennetlere koyar. Orada altun bilezikler ve inciler takınırlar. Ve oradaki elbiseleri ipektendir.

### [Müminun 23:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/23:18.md) — ذَهَابٍ

وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْكَنَّاهُ فِي الْأَرْضِ وَإِنَّا عَلَى ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ

Meal (IK): Gökten belli bir miktarda su indirdik ve onu yerde durdurduk. Şüphesiz Biz; onu gidermeye de kadiriz.

### [Müminun 23:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/23:91.md) — لَذَهَبَ

مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ إِذًا لَذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Allah, hiç bir çocuk edinmemiştir ve O’nunla birlikte hiç bir ilah da yoktur. Olsaydı; o zaman, her ilah, kendi yarattığını alıp götürür ve birbirinden üstün çıkmaya çalışırlardı. Allah, onların nitelendirdiklerinden mğünezzehtir.

### [Nur 24:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/24:43.md) — يَذْهَبُ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ

Meal (IK): Görmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.

### [Nur 24:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/24:62.md) — يَذْهَبُوا

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Mü’minler; ancak Allah’a ve Rasulüne iman edenler ve peygamberle birlikte bir işe karar vermek için toplandıklarında, ondan izin isteyip alıncaya kadar ayrılıp gitmeyenlerdir. Gerçekten senden izin isteyenler; işte onlar, Allah’a ve Rasulüne iman edenlerdir. Bir takım işleri için senden izin isterlerse içlerinden dilediğine izin ver ve Allah’tan onların bağışlanmalarını dile. Şüphesiz ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Furkan 25:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/25:36.md) — اذْهَبَا

فَقُلْنَا اذْهَبَا إِلَى الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَدَمَّرْنَاهُمْ تَدْمِيرًا

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayan kavme gidin, dedik. Neticede o kavmi yerle bir ettik.

### [Şuara 26:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/26:15.md) — فَاذْهَبَا

قَالَ كَلَّا فَاذْهَبَا بِآيَاتِنَا إِنَّا مَعَكُمْ مُسْتَمِعُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Hayır, ikiniz ayetlerimizle gidin. Muhakkak Biz, sizinle beraber dinleyicilerdeniz.

### [Neml 27:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/27:28.md) — اذْهَبْ

اذْهَبْ بِكِتَابِي هَذَا فَأَلْقِهْ إِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ مَاذَا يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Şu yazımı götür, kendilerine bırak. Sonra bir yana çekil, bak; neye dönecekler.

### [Ahzab 33:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/33:19.md) — ذَهَبَ

أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُولَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

Meal (IK): Size karşı cimridirler. Korku geldiği zaman, görürsün ki onlar üstüne ölüm baygınlığı çökmüş gibi gözleri dönerek sana bakarlar. Korku gidince de iyiliğinizi çekemeyerek, sivri dilleriyle sizi incitirler. İşte onlar, inanmamışlardır. Bunun için de Allah yaptıklarını boşa çıkarmıştır. Bu, Allah için pek kolaydır.

### [Ahzab 33:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/33:20.md) — يَذْهَبُوا

يَحْسَبُونَ الْأَحْزَابَ لَمْ يَذْهَبُوا وَإِنْ يَأْتِ الْأَحْزَابُ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بَادُونَ فِي الْأَعْرَابِ يَسْأَلُونَ عَنْ أَنْبَائِكُمْ وَلَوْ كَانُوا فِيكُمْ مَا قَاتَلُوا إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Onlar, birliklerin gitmediğini sanıyorlardı. Birlikler gelmiş olsalardı, kendilerinin çöllerde bedevilerle bulunup sizin haberlerinizi oradan soruşturmayı isterlerdi. Aranızda bulunsalardı bu defa da çok az savaşırlardı.

### [Ahzab 33:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/33:33.md) — لِيُذْهِبَ

وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا

Meal (IK): Evlerinizde oturun, ilk cahiliyye devrinde olduğu gibi açılıp saçılmayın. Namaz kılın, zekat verin, Allah’ a ve Rasulüne itaat edin. Ey Ehl-i Beyt; Allah, muhakkak ki sizden eksikliği gidermek ve sizi tertemiz temizlemek ister.

### [Fatır 35:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/35:8.md) — تَذْهَبْ

أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Kötü işi kendisine süslendirilip de onu güzel gören bir midir? Muhakkak ki Allah, dilediğini saptırır, dilediğini de hidayete erdirir. Öuleyse onlara yanarak kendini harab etme. Şüphesiz ki Allah, onların yaptıklarını bilendir.

### [Fatır 35:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/35:16.md) — يُذْهِبْكُمْ

إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ

Meal (IK): İsterse; sizi giderir ve yepyeni bir yaratık getirir.

### [Fatır 35:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/35:33.md) — ذَهَبٍ

جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ

Meal (IK): Adn cennetleri. Oraya girerler. Orada altun bilezikler ve incilerle süslenirler ve orada elbiseleri de ipektendir.

### [Fatır 35:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/35:34.md) — أَذْهَبَ

وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ

Meal (IK): Derler ki: Hamdolsun bizden üzüntüyü gideren Allah’a. Muhakkak ki Rabbımız; elbette Gafur’dur, Şekur’dur.

### [Saffat 37:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/37:99.md) — ذَاهِبٌ

وَقَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّي سَيَهْدِينِ

Meal (IK): O, dedi ki: Doğrusu ben, Rabbıma gidiyorum. O beni hidayete erdirir.

### [Zuhruf 43:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/43:41.md) — نَذْهَبَنَّ

فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ

Meal (IK): Seni onlardan uzaklaştırsak da; muhakkak ki Biz, onlardan intikam alırız.

### [Zuhruf 43:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/43:53.md) — ذَهَبٍ

فَلَوْلَا أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ جَاءَ مَعَهُ الْمَلَائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ

Meal (IK): Ona altın bilezikler verilmeli veya beraberinde kendisine yardım edecek melekler gelmeli değil miydi?

### [Zuhruf 43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/43:71.md) — ذَهَبٍ

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onlara altın kadehler ve tepsiler dolaştırılır. Canların istediği ve gözlerin hoşlandığı her şey oradadır. Ve siz, orada ebediyyen kalacaksınız.

### [Ahkaf 46:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/46:20.md) — أَذْهَبْتُمْ

وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ

Meal (IK): O küfredenlere, ateşe sunuldukları gün: Dünyadaki hayatınızda sizin için temiz olan her şeyi harcadınız, onların zevkini sürdünüz. Bugün ise yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamanızdan ve fasıklık etmenizden ötürü alçaltıcı bir azab göreceksiniz, denir.

### [Mümtehine 60:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/60:11.md) — ذَهَبَتْ

وَإِنْ فَاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ فَعَاقَبْتُمْ فَآتُوا الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْوَاجُهُمْ مِثْلَ مَا أَنْفَقُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Eğer eşlerinizden kafirlere bir şey geçecek olursa ve siz de galib durumda bulunursanız; eşleri gidenlere sarfettikleri kadarını verin. İnandığınız Allah’tan sakının.

### [Kıyamet 75:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/75:33.md) — ذَهَبَ

ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى

Meal (IK): Sonra da salına salına kendinden yana olanlara gitmişti.

### [Naziat 79:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/79:17.md) — اذْهَبْ

اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى

Meal (IK): Firavun’a git; çünkü o, çok azmıştır.

### [Tekvir 81:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/ayet/81:26.md) — تَذْهَبُونَ

فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ

Meal (IK): Böyleyken nereye gidiyorsunuz?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir. Zehb, kaybolmak veya gitmek anlamına gelir. Tedavül eden altın madenine de zeheb denmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والذال، والباء معهما
ه ذ ب، ه ب ذ، ذ ه ب مستعملات هذب: الإهْذابُ: السُّرعةُ في العَدْو والطَّيران، والمُهَذَّبُ: المُخَلَّصُ من العُيوب هبذ: المُهابَذَةُ: الإِسراعُ، قال:
مُهابَذَةً لم تتَّرِكْ حين لم يكنْ		لها مَشْرَبٌ إلا بناءٍ مُنَصَّبِ
ذهب: الذَّهَبُ: التِّبْرُ. وأهلُ الحجاز يقولون: هي الذَّهَبُ، وبلغتهم نزلت: "والذين يكْنِزون الذَّهَبَ والفِضّةَ، ولا يُنْفِقونَها في سبيلِ الله" ، ولولا ذلك لَغَلَبَ المُذَكَّرُ المؤنَّثَ. والقطعة منها: ذَهَبة، وغيرهم يقول: هو الذَّهب.
المُذْهَبُ: الشّيء المَطْلي بماء الذَّهب، قال:
أو مُذْهَبٌ جَدَدٌ على أَلْواحه		النّاطِقُ المْبروزُ والمختومُ
والمُذْهِبُ: اسم شيطانٍ من ولد إبليس عليه لَعْنةُ اللهِ، يبدو للقرّاء فيفتنهم في الوُضوءِ أو غيره.
والذَّهابُ والذُّهوبُ، لغتان، مصدر ذهبت . والمَذْهَبُ: يكون مصدراً كالذَّهاب، ويكون اسماً للمَضِع، ويكون وقتاً من الزَّمان.
والمَذْهَبُ: المُتَوَضَّأ، بلغة أَهْلِ الحجاز.
والذَّهْبَةُ: المَطْرةُ الجَوْدة، والجميعُ: الذِّهاب، قال ذو الرّمة:
حوّاءُ قَرْحاءُ أَشْراطيَّةٌ وكَفَتْ		فيها الذِّهابُ وحفَّتْها البراعمُ
والذِّهْبَةُ: الواحة من الذِّهاب.
والذَّهَبُ: مِكيالٌ لأهْل اليَمَنِ: ويجمع على ذِهاب وأَذْهاب، ثمّ على الأَذاهِب جمع الجمع.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الذال**’ın, ve onlarla birlikte **الباء**’ın

**ه ذ ب**، **ه ب ذ**، **ذ ه ب** kullanımdadır. **هذب**: **الإهْذابُ**: koşmada ve uçmada sürat; **المُهَذَّبُ**: ayıplardan arındırılmış olan. **هبذ**: **المُهابَذَةُ**: acele etmek; dedi ki:

مُهابَذَةً لم تتَّرِكْ حين لم يكنْ		لها مَشْرَبٌ إلا بناءٍ مُنَصَّبِ

**ذهب**: **الذَّهَبُ**: işlenmemiş altın. Hicaz ehli der ki: o **الذَّهَبُ**’dır; ve onun dilleriyle indi: "والذين يكْنِزون **الذَّهَبَ** والفِضّةَ، ولا يُنْفِقونَها في سبيلِ الله"; ve eğer bu olmasaydı, müzekker müennes’e galip gelirdi. Ondan olan parça: **ذَهَبة**; başkaları der: o **الذَّهب**’dir.

**المُذْهَبُ**: altın suyuyla kaplanmış şey; dedi ki:

أو مُذْهَبٌ جَدَدٌ على أَلْواحه		النّاطِقُ المْبروزُ والمختومُ

Ve **المُذْهِبُ**: İblis’in evladından bir şeytanın adıdır, Allah’ın lâneti onun üzerine olsun; abdestte veya başkasında onlara vesvese verip fitneye düşürmek için kurrâya görünür.

Ve **الذَّهابُ** ve **الذُّهوبُ**, iki dildir; **ذهبت**’in mastarıdır. Ve **المَذْهَبُ**: **الذَّهاب** gibi mastar olur; ve yer için isim olur; ve zamandan bir vakit olur.

Ve **المَذْهَبُ**: abdest alınan yer; Hicaz ehlinin diliyle.

Ve **الذَّهْبَةُ**: iyi yağmur; hepsi: **الذِّهاب**; ذو الرّمة dedi ki:

حوّاءُ قَرْحاءُ أَشْراطيَّةٌ وكَفَتْ		فيها **الذِّهابُ** وحفَّتْها البراعمُ

Ve **الذِّهْبَةُ**: **الذِّهاب**’dan olan vaha.

Ve **الذَّهَبُ**: Yemen ehli için bir ölçektir; ve **ذِهاب** ve **أَذْهاب** üzerine cem‘ olunur; sonra cem‘in cem‘i olarak **الأَذاهِب** üzerine.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الذهب معروف، وربما أُنِّثَ، والقطعة منه ذَهَبَةٌ؛ ويجمع على الأَذْهابِ والذُهوبِ. والذَهَبُ أيضاً: مكيالٌ لأهل اليمن معروفٌ، والجمع أذهابٌ، وجمع الجمع أَذاهِبُ. وذَهِبَ الرجُلُ بالكسر، إذا رأى ذَهَباً في المَعْدِنِ قَبَرقَ بَصَرُهُ من عِظَمِهِ في عَيْنِهِ. والمذاهبُ: سُيورٌ تُمَوَّهُ بالذهب. وكل شيءٍ مُوِّهَ بالذهب فهو مُذْهَبُ، والفاعل مُذْهِبٌ. والإذهابُ والتذهيبُ واحدٌ، وهو التمويهُ بالذهب. والذَهابُ: المرورُ؛ يقال: ذهب فلانٌ ذَهاباً وذُهوباً، وأَذْهَبَهُ غيره. وذهب فلان مذهباً حسناً. وقولهم به مُذْهِبٌ يَعْنونَ به الموسوسةَ في الماء وكثرة استعماله في الوضوء. والذِهْبَةُ بالكسر: المَطْرَةُ، والجمع الذِهاب. قال البَعيثُ:
وَذي أُشَرٍ كالأُقْحُوانِ تَـشـوفُـهُ		ذِهابُ الصَبا والمُعْصِراتُ الدَوالِحُ

##### Türkçe

**الذهب** bilinen (şey)dir; bazen müennes kılınır; ondan olan parça **ذَهَبَةٌ**’dir; **الأَذْهابِ** ve **الذُهوبِ** üzere cem‘ olunur. Ve **الذَهَبُ** ayrıca: Yemen ehli için bilinen bir ölçektir; cem‘i **أذهابٌ**’dır; cem‘in cem‘i **أَذاهِبُ**’dir. Ve **ذَهِبَ** adam, kesre ile, maden içinde **ذَهَباً** gördüğü vakit, onun kendi gözündeki büyüklüğünden dolayı gözü parladı (demektir). Ve **المذاهبُ**: altınla kaplanan kayışlardır. Ve her şey ki altınla kaplanmıştır, o **مُذْهَبُ**’dir; fâil **مُذْهِبٌ**’dir. Ve **الإذهابُ** ile **التذهيبُ** birdir; o, altınla kaplamadır. Ve **الذَهابُ**: geçip gitmedir; denilir: falan **ذَهاباً** ve **ذُهوباً** gitti; başkası onu **أَذْهَبَهُ** (götürdü). Ve falan güzel bir **مذهباً** gitti. Ve onların “onda **مُذْهِبٌ** vardır” sözleriyle, su hususunda vesveseyi ve abdestte onu çok kullanmayı kastederler. Ve **الذِهْبَةُ** kesre ile: yağmur damlasıdır; cem‘i **الذِهاب**’dır. **البَعيثُ** dedi ki:
وَذي أُشَرٍ كالأُقْحُوانِ تَـشـوفُـهُ		ذِهابُ الصَبا والمُعْصِراتُ الدَوالِحُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ذ ب
هذب ، هبذ ، ذهب
استعمل من وجوهه : هذب ، هبذ ، ذهب .
ذهب : قال الليث : الذَّهَب : التِّبْر ، والقطعة منه ذَهبَةٌ .
قال : وأهلُ الحجاز يقولون : هي الذَّهب . ويقال : نزلتْ بلغتهم : ( وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ) ( التّوبَة : 34 ) ولولا ذلك لغَلَب المذكَّرُ المؤنث . 6
وقال : وسائرُ العَرَب يقولون : هو الذَّهب . قلتُ : الذّهب مُذكّر عند العَرَب ، ومن أنَّثه ذَهب به مذهب الجميع . وأما قوله جلّ وعزّ : ( وَلاَ يُنفِقُونَهَا ( ولم يقل : يُنفقونه ؛ ففيه أقاويل للنَّحويين أحدها أنّ المعنى يَكْنِزُون الذّهب والفضَّة ولا ينفقون الكنوز في سبيل الله ، وقيل : جائز أن يكون محمولاً على الأموال ، فيكون : ولا ينفقون الأموال ، ويجوز أن يكون : ولا ينفقون الفضّة ، وحذف الذَّهب ، كأنه قال : والذين يكنزون الذهب ولا يُنفِقونه ، والفضّة ولا يُنفقونها ، فاختصر الكلام ، كما قال الله جلّ وعزّ : ( وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَن يُرْضُوهُ ) ( التّوبَة : 62 ) ، ولم يقل : يُرضوهما .
وقال الليث : الذِّهْبة : المَطْرة الجَوْدة ، والجميع الذِّهاب .
أبو عبيد ، عن أصحابه قالوا : الذِّهاب : الأمطار الضعيفة .
ومنه قول الشاعر :
توَضَّحْن في قَرْن الغَزالةِ بعدما
ترشَّفْنَ دِرَّاتِ الذِّهاب الرَّكائِك
وقيل : ذِهْبة للمطْرة ، واحدة الذِّهاب
ورُوِي عن بعض الفقهاء أنه قال : في أَذاهِبَ من بُرَ وأذاهبَ من شَعيرٍ ، قال : يُضمّ بعضها إلى بعض ، فتُزَكَّى .
قيل : الذهب : مكيالٌ معروفٌ باليمن ، وجمعه أذْهاب ، ثمّ أذاهب جمعُ الجميع . قاله أبو عُبيد .
وقال ابن السكيت في قول ابن الخطيم :
أَتَعْرفُ رَسْماً كاطِّرادِ المذاهِبِ
المَذاهب : جُلود كانت تُذْهَب ، واحدها مُذْهَب ، يجعل فيها خُطوطٌ مُذهَبه ، فيُرَى بعضُها في إثْر بعض ، فكأنها متتابعة ، ومنه قول الهذليّ :
يَنْزِعْن جلدَ المَرْءِ نَزْ
عَ القَيْن أَخلاقَ المَذَاهِبْ
يقول : الضِّباعُ ينزعن جلدَ القتيل كما يَنزِع القَينُ خِللَ السُّيوف ، قال : ويقال : المذاهب : البُرُود المُوَشّاة ، يقال : بُرْدٌ مُذهَب ، وهو أرْفَعُ الأَتحَمِيّ .
وفي الحديث أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان إذا أراد الغائط أبعَدَ في المَذْهَب .
أبو عبيد ، عن الكسائي : يقال لموضع الغائط : الخَلاء ، والمَذْهب والمِرْفَق والمِرْحاض .
الحرّاني ، عن ابن السكيت : ذهَبَ الرجلُ والشيءُ يذهَبُ ذَهاباً ، وقد ذَهِبَ الرجلُ والشيء يذهَبُ ذهَباً : إذا رَأَى ذهبَ المعْدِن فبَرِق من عِظَمه في عَيْنيه ، وأَنشد ابن الأعرابي :
ذَهَّب لمّا أن رآها ثُرْمُرَه
وفي رواية :
لَمَّا أن رآها ثُرْمُلَهْ
وهو اسم رجُل .
وقال : يا قوم رأيتُ مُنْكَرَهْ
شَذْرَةَ وادٍ ورأَيتُ الزُّهَرَهْ
أبو عبيدة : كُمَيْتٌ مَذْهَب ، وهو الذي تعْلو حُمرتَه صُفْرَة ، والأنثى مُذْهَبة .
وقال الليث : المُذْهَبُ : الشيءُ المَطْلِيُّ بالذَّهب ، قال لبيد :
أو مُذهَبٌ جُدُدٌ على ألْوَاحِه
الناطِقُ المَبروزُ المختُومُ
قال الأزهريّ : وأهل بغداد يقولون للمُوَسْوِس من الناس : به المُذْهِبُ ، وعَوامُّهم يقولون : به المُذْهَب ، بفتح الهاء ، والصواب المُذْهِب .
وقال الليث : المُذْهِبُ : اسم شيطان يقال : هو من ولد إبليس يَبدو للقراء فيفتنهم في الوضوء وغيره .
وقال : والذُّهوب ، والذَّهاب لغتان ، والمذهَب : مصدر كالذّهاب .
ويقال : ذهَّبتُ الشيءَ فهو مُذَهَّب : إذا طليتَه بالذَّهب .
وقال ابن الأعرابي : يقال للمُوَسْوِس : به المُذْهِب .
ويقال : هو اسم شَيطان .
هذب : سلمة ، عن الفراء قال : المُهْذِب : السريع . وهو من أسماء الشيطان .
ويقال له : المُذهِب : أي المُحَسِّن للمعاصي .
وقال الليث وغيره : الإهذاب : السُّرعة في العَدْو والطَّيَران ، وإبِلٌ مهاذِيبُ : سِراع . وقال رؤبة :
صَوَادِقَ العَقْبِ مَهاذِيب الوَلَقْ
وفي بعض الأخبار : إني أخشى عليكم الطَّلَب ، فهَذَّبوا : أي أسرعوا السير ، يقال : هَذَبَ وأَهذَب وهَذّب ، كلّ ذلك ، من الإسراع .
وقال الليث : المُهَذَّب : الذي قد هُذِّب من عيوبه .
وقال غيره : أصل التهذيب تنقيةُ الْحَنظل من شَحْمه ، ومعالجةُ حَبِّه حتى تذهبَ مَرارَتُه ويَطيب لآكله ، ومنه قول أوسِ بن حَجَر :
ألم تَرَيَا إذْ جئتُما أنّ لحمها
به طَعْمُ شَرْي لم يُهذَّبْ وحَنْظَلِ
ويقال : ما في مودّته هَذَبٌ ، أي صفاءٌ وخُلوص ، وقال الكميت :
معدنُك الجوهرُ المهذَّبُ ذو ال
إِبرِيزِ بَخَ ما فوق ذا هَذَبَ
ومن أمثالهم : أيُّ الرِّجال المهذَّب ؟ يُضرَب مثلاً للرجل يُؤمر باحتمال إخوانه على ما فيهم من خطيئة عيب يُذَمُّون به ، ومنه قوله :
ولَسْتَ بِمُسْبَقٍ أَخاً لا تَلُمُّه
على شَعَثٍ ، أَيُّ الرِّجال المُهذَّبُ ؟
قال ابن الأنباري : الهَيْذَبَى : أن يَعْدُوَ في شِقَ ، وأنشد :
مَشَى الْهَيْذَبَى في دَفِّهِ ثم قَرْقَرا
وروى بعضهم : مَشَى الهِرْبذَى ، وهو بمنزلة الهَيْذَبَى . وقال ذو الرِّمّة :
دِيارٌ عَفَتْها بعدنَا كلُّ دِيمَةٍ
دَرُورٍ وأُخرى تُهذِبُ الماءَ ساجِرُ
يقال : أَهذَبت السحابةُ ماءها ، إذا أسالَتْه بسرعة .
هبذ : قال الليث : المُهابَذَة : الإسراع ، وأنشد :
مُهابِذَةٌ لم تَتَّرِكْ حين لم يكن
لها مَشرَبٌ إلاّ بِناءٍ مُنَضَّبِ
وقال أبو عبيد في باب المقلوب : أَهْبَذَ وأهْذَبَ ، إذا أسْرَع .
وقال أبو خِراش الهذَليّ .
يُبادِرُ جُنْحَ اللَّيْل فهو مُهابِذٌ
يَحُثُّ الجَناحَ بالتّبَسُّطِ والقَبْضِ

##### Türkçe

ه ذ ب
**هذب** , **هبذ** , **ذهب**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **هذب** , **هبذ** , **ذهب** .

**ذهب** : Leys dedi: **الذَّهَب** : **التِّبْر** (işlenmemiş altın), ve ondan bir parça **ذَهبَةٌ**’dir.
Dedi: Hicaz ehli der ki: o **الذَّهب**’dir (müennes). Ve denilir: onların lügatleriyle indi: ( **وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ** ) (Tevbe: 34). Ve bu olmasaydı, müzekker müennes’e galip gelirdi. 6
Ve dedi: Arapların geri kalanı der ki: o **الذَّهب**’dir (müzekker). Ben dedim: **الذّهب** Araplar katında müzekkerdir; onu müennes yapan, hepsinin mezhebine göre gitmiştir. Ama O’nun (azze ve celle) sözü: ( **وَلاَ يُنفِقُونَهَا** ) (ve “**يُنفِقُونَهُ**” demedi); onda nahivciler için sözler vardır: bunlardan biri, mananın “**الذّهب** ve **الفضَّة**’yi biriktirirler ve Allah yolunda hazineleri infak etmezler” olmasıdır. Ve denildi: mallar üzerine hamledilmiş olması caizdir; böylece “malları infak etmezler” olur. Ve “**الفضّة**’yi infak etmezler” olması da caizdir; **الذَّهب**’i hazf etti; sanki şöyle dedi: “Altını biriktirenler ve onu infak etmeyenler; ve gümüşü (biriktirenler) ve onu infak etmeyenler”; sonra sözü kısalttı; nitekim Allah (azze ve celle) dedi: ( **وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَن يُرْضُوهُ** ) (Tevbe: 62), ve “**يُرضوهما**” demedi.
Leys dedi: **الذِّهْبة** : iyi yağmur; cem‘i **الذِّهاب**’dır.
Ebû Ubeyd, ashabından: dediler ki: **الذِّهاب** : zayıf yağmurlardır.
Ondan şairin sözü:
توَضَّحْن في قَرْن الغَزالةِ بعدما
ترشَّفْنَ دِرَّاتِ الذِّهاب الرَّكائِك
Ve denildi: yağmur için **ذِهْبة**; **الذِّهاب**’ın bir tanesi.
Ve bazı fakihlerden rivayet olundu ki dedi: “Buğdaydan **أَذاهِبَ** ve arpadan **أذاهبَ** içinde”; dedi: “bazısı bazısına eklenir, sonra zekâtı verilir.”
Denildi: **الذهب** Yemen’de bilinen bir ölçektir; cem‘i **أذْهاب**’dır; sonra **أذاهب** hepsinin cem‘idir. Bunu Ebû Ubeyd söyledi.
İbnü’s-Sikkît, İbnü’l-Hatîm’in sözü hakkında dedi:
أَتَعْرفُ رَسْماً كاطِّرادِ المذاهِبِ
**المَذاهب** : altınlanan derilerdi; tekili **مُذْهَب**’dir; içinde altınlanmış çizgiler yapılır; böylece bazısı bazısının ardından görülür; sanki onlar peş peşedir. Ondan Hüzeli’nin sözü:
يَنْزِعْن جلدَ المَرْءِ نَزْ
عَ القَيْن أَخلاقَ المَذَاهِبْ
Der ki: sırtlanlar, demircinin kılıçların yarıklarını sökmesi gibi, öldürülmüşün derisini sökerler. Dedi: ve denilir: **المذاهب** : nakışlı bürdlerdir; denilir: **بُرْدٌ مُذهَب**; ve o, **الأَتحَمِيّ**’nin en yükseğidir.
Hadiste: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) büyük abdest istediğinde **المَذْهَب**’de uzaklaşırdı.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: büyük abdest yeri için denilir: **الخَلاء** , **المَذْهب** , **المِرْفَق** ve **المِرْحاض** .
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **ذهَبَ** adam ve şey, **يذهَبُ** **ذَهاباً**; ve adam ve şey **ذَهِبَ** olur, **يذهَبُ** **ذهَباً**: madenin altınını görüp büyüklüğünden gözlerinde parladığı zaman. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
ذَهَّب لمّا أن رآها ثُرْمُرَه
Bir rivayette:
لَمَّا أن رآها ثُرْمُلَهْ
Ve o, bir adamın adıdır.
Ve dedi: “Ey kavmim, ben onun münkerini gördüm;
شَذْرَةَ وادٍ ورأَيتُ الزُّهَرَهْ”
Ebû Ubeyde: **كُمَيْتٌ مَذْهَب**: kızıllığının üzerine sarılık çıkan şeydir; dişisi **مُذْهَبة**’dir.
Leys dedi: **المُذْهَبُ** : altınla kaplanmış şey. Lebîd dedi:
أو مُذهَبٌ جُدُدٌ على ألْوَاحِه
الناطِقُ المَبروزُ المختُومُ
Ezherî dedi: Bağdat ehli, insanlardan vesveseli olana “onda **المُذْهِبُ** var” derler; avamları ise “onda **المُذْهَب** var” derler, **الهاء**’yı fetha ile; doğrusu **المُذْهِب**’dir.
Leys dedi: **المُذْهِبُ** : bir şeytanın adıdır; denilir ki o İblis’in evladındandır; kurrâya görünür, onları abdestte ve başkasında fitneye düşürür.
Ve dedi: **الذُّهوب** ve **الذَّهاب** iki lügattir; ve **المذهَب** : **الذّهاب** gibi bir masdardır.
Ve denilir: “Şeyi **ذهَّبتُ**; o **مُذَهَّب**’dir”: onu **الذَّهب** ile kapladığın zaman.
İbnü’l-A‘râbî dedi: vesveseliye denilir: onda **المُذْهِب** var.
Ve denilir: o, bir şeytanın adıdır.

**هذب** : Seleme, Ferrâ’dan: dedi: **المُهْذِب** : hızlıdır. Ve o, şeytanın adlarındandır.
Ve ona denilir: **المُذهِب**; yani günahları güzelleştiren.
Leys ve başkası dedi: **الإهذاب** : koşmada ve uçmada sürattir. Ve **إبِلٌ مهاذِيبُ** : hızlıdır. Ru’be dedi:
صَوَادِقَ العَقْبِ مَهاذِيب الوَلَقْ
Bazı haberlerde: “Ben sizin üzerinize **الطَّلَب**’den korkarım; o hâlde **هَذَّبوا**”: yani yürüyüşü hızlandırın. Denilir: **هَذَبَ** ve **أَهذَب** ve **هَذّب**; bunların hepsi, hızlanmadandır.
Leys dedi: **المُهَذَّب** : ayıplarından **هُذِّب** edilmiş olandır.
Başkası dedi: **التهذيب**’in aslı, **الْحَنظل**’ı yağından arıtmak ve tanesini işlemek; ta ki acılığı gitsin ve yiyene hoş olsun. Ondan Evs b. Hacer’in sözü:
ألم تَرَيَا إذْ جئتُما أنّ لحمها
به طَعْمُ شَرْي لم يُهذَّبْ وحَنْظَلِ
Ve denilir: “Onun sevgisinde **هَذَبٌ** yoktur”: yani saflık ve hâlislik. Kumeyt dedi:
معدنُك الجوهرُ المهذَّبُ ذو ال
إِبرِيزِ بَخَ ما فوق ذا هَذَبَ
Atasözlerindendir: “Hangi erkek **المهذَّب**’dir?”; kardeşlerini, kendilerinde bulunan ve onunla yerildikleri günah/ayıp üzere taşımakla emrolunan adam için mesel olarak vurulur. Ondan onun sözü:
ولَسْتَ بِمُسْبَقٍ أَخاً لا تَلُمُّه
على شَعَثٍ ، أَيُّ الرِّجال المُهذَّبُ ؟
İbnü’l-Enbârî dedi: **الهَيْذَبَى** : bir yarıkta koşmaktır. Ve şu beyti okudu:
مَشَى الْهَيْذَبَى في دَفِّهِ ثم قَرْقَرا
Bazıları rivayet etti: “**الهِرْبذَى** yürüdü”; ve o, **الهَيْذَبَى** menzilesindedir. Zü’r-Rumme dedi:
دِيارٌ عَفَتْها بعدنَا كلُّ دِيمَةٍ
دَرُورٍ وأُخرى تُهذِبُ الماءَ ساجِرُ
Denilir: bulut suyunu **أَهذَبت**: onu süratle akıttığı zaman.

**هبذ** : Leys dedi: **المُهابَذَة** : hızlanmadır. Ve şu beyti okudu:
مُهابِذَةٌ لم تَتَّرِكْ حين لم يكن
لها مَشرَبٌ إلاّ بِناءٍ مُنَضَّبِ
Ebû Ubeyd, kalb babında dedi: **أَهْبَذَ** ve **أهْذَبَ**: hızlandığı zaman.
Ebû Hirâş el-Hüzelî dedi:
يُبادِرُ جُنْحَ اللَّيْل فهو مُهابِذٌ
يَحُثُّ الجَناحَ بالتّبَسُّطِ والقَبْضِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال والهاء وما يثلثهما)
  (ذهب)  الذال والهاء والباء أُصَيْلٌ يدلُّ على حُسْنٍ ونَضارة. من ذلك الذَّهبُ معروف، وقد يؤنَّث فيقال* ذَهَبة، ويجمع على الأذْهَاب([1]). والمَذَاهب: سُيورٌ تُموَّهُ بالذّهَب، أو خِلَلٌ من سُيوف. وكلُّ شيءٍ مموَّهٍ بذَهَبٍ فهو مُذْهَبٌ. قال قيس:
أتعرِف رسماً كاطّرادِ المَذَاهِبِ *** لعَمْرَةَ وَحْشاً غيرَ مَوْقِف راكبِ([2])  ويقال رجلٌ ذَهِبٌ، إذا رأى مَعْدِنَ الذّهب فَدَُهِش. وكميتٌ مُذْهَبٌ، إذا علتْهُ([3]) حُمْرةٌ إلى اصفرار. فأمّا الذِّهْبة فمطرٌ جَوْدٌ. وهي قياس الباب؛ لأنَّ بها تَنْضُر الأرضُ والنّبات. والجمع ذِهابٌ. قال ذو الرُّمّة:
  * فيها الذِّهابُ وحَفَّتْها البَراعيمُ([4]) *
  فهذا معظمُ الباب. وبقي أصلٌ آخر، وهو ذَهاب الشيء: مُضِيُّه. يقال ذَهَب يَذْهَب ذَهاباً وذُهوباً. وقد ذَهَبَ مَذْهباً حَسنا.
  (ذهر)  الذال والهاء والراء ليس بأصلٍ. وربَّما قالوا ذَهِرَ فُوهُ، إذا اسودّت أسنانُه.
  (ذهل)  الذال والهاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على شغْلٍ عن شيءٍ بذُعْرٍ أو غيره. ذَهَِلْتُ عن الشّيء أَذْهَل، إذا نسيتَه أو شُغِلْت. وأذْهَلَنِي عنه كذا. هذا هو الأصل. وحُكي عن اللِّحياني: [جاء بَعْدَ([5])] ذُهْلٍ من الليل وذَهْل، كما تقول: مرَّ هُدْءٌ من اللّيل. ويجوز أن يكون ذلك لإظلامه وأنّه يُذْهَل فيه عن الأشياء.
  ومما شذّ عن الباب قولهم للفرَس الجواد ذُهْلُولٌ.
  (ذهن)  الذال والهاء والنون أصلٌ يدلُّ على قُوّة. يقال ما به ذِهنٌ، أي قوّة. قال أوس:
أنُوء برجلٍ بها ذِهْنُها *** وأعيَتْ بها أُختُها الغَابِرهْ([6])  والذِّهن: الفِطنة([7]) للشَّيء والحِفْظ له. وكذلك الذَّهَنُ.
  والله أعلم بالصواب.
---------------------------------------------------------------
([1]) وكذلك ذهوب، بالضم، وذهبان، بضم الذال وكسرها.
([2]) ديوان قيس بن الخطيم 10 واللسان (ذهب 380).
([3]) في الأصل: "علت".
([4]) صدره كما في الديوان 53 واللسان (ذهب 381): * حواء قرحاء أشراطية وكفت *
([5]) التكملة من المجمل.
([6]) ديوان أوس بن حجر 10 والمجمل واللسان (ذهن). قال في اللسان: "والغابرة هنا الباقية". لكن رواية الديون:
أنوء برجل بها وهيها *** وأعيت بها أختها العاثره([7]) في الأصل: "الفطرة"، صوابه في المجمل واللسان.
ـ

##### Türkçe

(باب **الذال** و**الهاء** وما يثلثهما)
  (**ذهب**)  **الذال** ve**الهاء** ve**الباء**; güzelliğe ve tazeliğe delâlet eden bir asıldır. Bundan **الذَّهبُ** (altın) bilinen (şey)dir; bazen müennes yapılır da **ذَهَبة** denir; **الأذْهَاب** üzerine cem‘ olunur([1]). Ve **المَذَاهب**: altınla yaldızlanan kayışlardır; yahut kılıçlardan (olan) yarıklardır. Altınla yaldızlanmış her şey **مُذْهَبٌ**’dir. Kays dedi:
أتعرِف رسماً كاطّرادِ **المَذَاهِبِ** *** لعَمْرَةَ وَحْشاً غيرَ مَوْقِف راكبِ([2])  Ve “**ذَهِبٌ** bir adam” denir; altının madenini görünce şaşkınlığa düştüğü zaman. Ve “**كميتٌ مُذْهَبٌ**” (denir); üzerine([3]) sarılığa doğru bir kızıllık çıktığı zaman. Amma **الذِّهْبة** ise bol bir yağmurdur. Ve o, babın kıyasıdır; çünkü onunla yer ve bitki tazelenir. Cem‘i **ذِهابٌ**’dır. Zü’r-Rumme dedi:
  * فيها **الذِّهابُ** وحَفَّتْها البَراعيمُ([4]) *
  İşte bu, babın çoğudur. Ve başka bir asıl kaldı; o da **ذَهاب**’ı şeyin: onun gitmesidir. “**ذَهَب** **يَذْهَب** **ذَهاباً** ve **ذُهوباً**” denir. Ve gerçekten **ذَهَبَ** güzel bir **مَذْهباً** ile gitti.
  (**ذهر**)  **الذال** ve**الهاء** ve**الراء** bir asıl değildir. Ve belki “**ذَهِرَ فُوهُ**” dediler; dişleri karardığı zaman.
  (**ذهل**)  **الذال** ve**الهاء** ve**اللام**; bir tek asıldır, bir şeyden korku ile yahut başkasıyla meşgul olmaya delâlet eder. “**ذَهَِلْتُ** şeyden **أَذْهَل**” (denir); onu unuttuğun yahut meşgul olduğun zaman. Ve “şu, beni ondan **أذْهَلَنِي**” (denir). Asıl budur. Lihyânî’den hikâye olundu: [geldi sonra([5])] geceden **ذُهْلٍ** ve **ذَهْل**; senin “geceden bir **هُدْءٌ** geçti” demen gibi. Ve bu, onun karanlığı için ve onda şeylerden **يُذْهَل** olunması için olabilir.
  Ve babdan şâz olan şeylerden: iyi koşan ata **ذُهْلُولٌ** demeleridir.
  (**ذهن**)  **الذال** ve**الهاء** ve**النون**; kuvvete delâlet eden bir asıldır. “Onda **ذِهنٌ** yoktur” denir; yani kuvvet. Evs dedi:
أنُوء برجلٍ بها **ذِهْنُها** *** وأعيَتْ بها أُختُها الغَابِرهْ([6])  Ve **الذِّهن**: şeye karşı zekâ([7]) ve onu hıfzetmektir. Ve كذلك **الذَّهَنُ**.
  Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------------------------------------------------
([1]) Ve كذلك **ذهوب** (damme ile) ve **ذهبان**; **الذال**’ın dammesi ve kesresiyle.
([2]) Kays b. el-Hatîm divanı 10 ve el-Lisân (**ذهب** 380).
([3]) Asılda: “علت”.
([4]) Onun sadrı, divanda 53 ve el-Lisân (**ذهب** 381)’de olduğu üzere: * حواء قرحاء أشراطية وكفت *
([5]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([6]) Evs b. Hacer divanı 10 ve el-Mücmel ve el-Lisân (**ذهن**). el-Lisân’da dedi: “**والغابرة** burada **الباقية**’dir.” Lâkin divanın rivayeti:
أنوء برجل بها وهيها *** وأعيت بها أختها العاثره([7]) Asılda: “الفطرة”; doğrusu el-Mücmel ve el-Lisân’dadır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الذهب معروف، وربما قيل ذهبة، ورجل ذهب: رأى معدن الذهب فدهش، وشيء مذهب: جعل عليه الذهب، وكميت مذهب: علت حمرته صفرة، كأن عليها ذهبا، والذهاب: المضيء، يقال: ذهب بالشيء وأذهبه، ويستعمل ذلك في الأعيان والمعاني، قال الله تعالى: ﴿وقال إني ذاهب إلى ربي﴾ [الصافات/99]، ﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع﴾ [هود/74]، ﴿فلا تذهب نفسك عليهم حسرات﴾ [فاطر/8]، كناية عن الموت، وقال: ﴿إن يشأ يذهبكم ويأت بخلق جديد﴾ [إبراهيم/19]، وقال: ﴿وقالوا الحمد لله الذي أذهب عنا الحزن﴾ [فاطر/34]، وقال: ﴿إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت﴾ [الأحزاب/33]، وقوله تعالى: ﴿ولا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتيتموهن﴾ [النساء/19]، أي: لتفوزوا بشيء من المهر، أو غير ذلك مما أعطيتموهن وقوله: ﴿ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم﴾ [الأنفال/46]، وقال: ﴿ذهب الله بنورهم﴾ [البقرة/17]، ﴿ولو شاء لذهب بسمعهم﴾ [البقرة/20]، ﴿ليقولن: ذهب السيئات عني﴾ [هود/10].

##### Türkçe

- **الذهب** bilinir; ve belki **ذهبة** denilmiştir. Ve **رجل ذهب**: altının madenini gördü de şaşırdı. Ve **شيء مذهب**: üzerine altın yapıldı. Ve **كميت مذهب**: kızıllığına sarılık galip geldi; sanki üzerinde altın varmış gibi. Ve **الذهاب**: gidip gitme. Denilir: **ذهب بالشيء** ve **أذهبه**; ve bu, aynî şeylerde ve manalarda kullanılır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وقال إني ذاهب إلى ربي﴾ [الصافات/99], ﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع﴾ [هود/74], ﴿فلا تذهب نفسك عليهم حسرات﴾ [فاطر/8]; ölümden kinaye olarak. Ve dedi: ﴿إن يشأ يذهبكم ويأت بخلق جديد﴾ [إبراهيم/19]. Ve dedi: ﴿وقالوا الحمد لله الذي أذهب عنا الحزن﴾ [فاطر/34]. Ve dedi: ﴿إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت﴾ [الأحزاب/33]. Ve O’nun sözü, Teâlâ: ﴿ولا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتيتموهن﴾ [النساء/19]; yani: mehirden bir şeyle, yahut onlara verdiğiniz başka bir şeyle kazançlı çıkmanız için. Ve O’nun sözü: ﴿ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم﴾ [الأنفال/46]. Ve dedi: ﴿ذهب الله بنورهم﴾ [البقرة/17], ﴿ولو شاء لذهب بسمعهم﴾ [البقرة/20], ﴿ليقولن: ذهب السيئات عني﴾ [هود/10].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ ه ب
ذهب من داره إلى المسجد ذهاباً ومذهباً‏.‏
وذهب مذهباً بعيداً‏.‏
وأذهبه‏:‏ جعله ذاهباً‏.‏
وذهب به‏:‏ مرّ به مع نفسه‏.‏
وكثر عنده الذهب وكثرت عند أهل الحجاز‏.‏
ويقولون‏:‏ أعطني ذهيبتـي‏.‏
وعنـدي ذهبـة‏:‏ قطعـة مـن الذهـب‏.‏
ولفلان ذهبان وأذهاب كثيرة‏.‏
ورجل ذهب‏:‏ يرى الذهـب فيدهـش ويبـرق بصـره مـن عظمـه فـي عينـه‏.‏
ولـوح مذهـب ومذهـب‏.‏
واطلـب لـي المذاهـب وهي السيور المموهة بالذهب‏.‏
وكميت مذهب‏:‏ تعلو حمرته صفرة‏.‏
ووقعت الذهاب في أرضنا جمع ذهبة وهي أمطار غزار‏.‏
ومـن المجاز والكناية‏:‏ ذهب فلان مذهباً حسناً‏.‏
وذهب عليّ كذا‏:‏ نسبته‏.‏
وذهب الرجل في القـوم والمـاء فـي اللبـن‏:‏ ضـل‏.‏
وفلـان يذهـب إلـى قـول أبـي حنيفـة أي يأخـذ بـه‏.‏
وذهبـت بـه الخيـلاء‏.‏
وخـرج إلـى المذهـب وهـو المتوضـأ عنـد أهـل الحجـاز‏.‏
وتقول‏:‏ مثل مذهبكم وقدره مثل مذهبكم وقذره وذهب في الأرض‏:‏ كناية عن الإبداء‏.‏
وأبعد فلان المذهب وأبعد الأثر‏.‏
تنحى للإبداء‏.‏

##### Türkçe

ذ ه ب
Kendi evinden mescide **ذهاباً** ve **مذهباً** olarak gitti.
Ve uzak bir **مذهباً** gitti.
Ve **أذهبه**: onu giden kıldı.
Ve **ذهب به**: onunla, kendi nefsiyle birlikte geçip gitti.
Ve onun yanında **الذهب** çoğaldı; ve Hicaz ehli yanında da çoğaldı.
Ve derler: Bana **ذهيبتـي**’mi ver.
Ve bende **ذهبـة** vardır: **الذهب**den bir parça.
Ve falanın iki **ذهبان**ı ve çok **أذهاب**ı vardır.
Ve **ذهب** bir adam: **الذهب**i görür de şaşkınlığa düşer ve onun gözündeki büyüklüğünden dolayı bakışı parlar.
Ve **مذهـب** ve **مذهـب** bir levha.
Ve benim için **المذاهـب**i iste; o, **الذهب** ile yaldızlanmış kayışlardır.
Ve **مذهب** bir **كميت**: kızıllığının üzerine sarılık yükselir.
Ve **الذهاب** bizim toprağımıza düştü; **ذهبة**nin cemidir; ve o, bol yağmurlardır.
Ve mecaz ve kinayedendir: Falan güzel bir **مذهباً** gitti.
Ve **ذهب عليّ كذا**: onu ona nispet ettim.
Ve adam kavim içinde ve su süt içinde **ذهب**: kayboldu.
Ve falan, yani onunla alır: Ebû Hanîfe’nin sözüne **يذهـب إلـى**.
Ve kibir onu **ذهبـت بـه**.
Ve Hicaz ehli yanında abdest alınan yer olan **المذهـب**e çıktı.
Ve dersin: sizin **مذهب**iniz gibi; ve onun ölçüsü sizin **مذهب**iniz gibi; ve onun pisliği; ve **ذهب في الأرض**: açığa vurma hakkında bir kinayedir.
Ve falan **المذهب**i uzaklaştırdı ve izi uzaklaştırdı.
Açığa vurma için bir yana çekildi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذَّهابُ: السَّيرُ والـمُرُورُ؛ ذَهَبَ يَذْهَبُ ذَهاباً وذُهوباً فهو ذاهِبٌ وذَهُوبٌ.
والـمَذْهَبُ: مصدر، كالذَّهابِ.
وذَهَبَ به وأَذهَبَه غيره: أَزالَه. ويقال: أَذْهَبَ
به، قال أَبو إِسحق: وهو قليل. فأَمـَّا قراءة بعضهم: يَكادُ سَنا بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصار، فنادِرٌ. وقالوا: ذَهَبْتُ الشَّامَ، فعَدَّوْهُ بغيرِ حرفٍ، وإِن كان الشامُ ظَرْفاً مَخْصُوصاً شَبَّهوه بالمكان الـمُبْهَم، إِذ كان يَقَعُ عليه المكانُ والـمَذْهَبُ. وحكى اللحياني: إِنَّ الليلَ طوِيلٌ، ولا يَذْهَبُ بنَفْسِ أَحدٍ منَّا، أَي لا ذَهَب. والـمَذْهَب: الـمُتَوَضَّـأُ، لأَنـَّهُ يُذْهَبُ إِليه. وفي الحديث: أَنَّ النبي، صلى اللّه عليه وسلّم، كان إِذا أَراد الغائطَ أَبْعَدَ في الـمَذْهَبِ، وهو مَفْعَلٌ من الذَّهابِ. الكسائي: يقالُ لـمَوضع الغائطِ: الخَلاءُ، والـمَذْهَب، والـمِرْفَقُ، والـمِرْحاضُ.
والـمَذْهَبُ: الـمُعْتَقَد الذي يُذْهَبُ إِليه؛ وذَهَب فلانٌ لِذَهَبِه أَي لـمَذْهَبِه الذي يَذْهَبُ فيه. وحَكى اللحياني عن الكسائي: ما يُدْرَى له أَينَ مَذْهَبٌ، ولا يُدْرَى لَهُ ما مَذْهَبٌ أَي لا يُدْرَى أَين أَصلُه. ويقال: ذَهَبَ فُلانٌ مَذْهَباً حَسَناً. وقولهم به: مُذْهَب، يَعْنون الوَسْوَسَة في الماءِ، وكثرة استعمالِه في الوُضوءِ. قال الأَزْهَرِيُّ: وأَهلُ بَغدادَ يقولون للـمُوَسْوِسِ من الناس: به الـمُذْهِبُ، وعَوَامُّهم يقولون: به الـمُذْهَب، بفَتح الهاء، والصواب الـمُذْهِبُ.والذَّهَبُ: معروفٌ، وربما أُنِّثَ. غيره: الذَّهَبُ التِّبْرُ، القِطْعَةُ منه ذَهَبَة، وعلى هذا يُذَكَّر ويُؤَنَّث، على ما ذُكر في الجمعِ الذي لا يُفارِقُه واحدُه إِلاَّ بالهاءِ. وفي حديث عليٍّ، كرّم اللّه وجهه: فبَعَثَ من اليَمَنِ بذُهَيْبَة. قال ابن الأَثير: وهي تصغير ذَهَبٍ، وأَدْخَلَ الهاءَ فيها لأَنَّ الذَّهَب يُؤَنَّث، والـمُؤَنَّث الثُّلاثيّ إِذا صُغِّرَ أُلْـحِقَ في تصغيرِه الهاءُ، نحو قُوَيْسَةٍ وشُمَيْسَةٍ؛ وقيل: هو تصغيرُ ذَهَبَةٍ، على نِـيَّةِ القِطْعَةِ منها، فصَغَّرَها على لفظِها؛ والجمع الأَذْهابُ والذُّهُوبُ. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه تعالى وجهه: لو أَرادَ اللّه أَن يَفْتَحَ لهم كنوزَ الذِّهْبانِ، لفَعَل؛ هو جمعُ ذَهَبٍ، كبَرَقٍ وبِرْقانٍ، وقد يجمع بالضمِّ، نحو حَمَلٍ وحُمْلانٍ. وأَذْهَبَ الشيءَ: طلاه بالذَّهَبِ.
والـمُذْهَبُ: الشيءُ الـمَطْليُّ بالذَّهَب؛ قال لبيد:
أَوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ، على أَلْواحِهِ  *  أَلنَّاطِقُ الـمَبْرُوزُ والـمَخْتُومُ ويروى: على أَلواحِهِنَّ النَّاطِقُ، وإِنما عَدَل عن ذلك بعض الرُّواةِ اسْتِـيحاشاً من قَطْعِ أَلِفِ الوَصْل، وهذا جائِزٌ عند سيبويه في الشِّعْرِ، ولاسِـيَّـما في الأَنْصافِ، لأَنها مواضِعُ فُصُولٍ. وأَهلُ الـحِجازِ يقولون: هي الذَّهَبُ، ويقال نَزَلَت بلُغَتِهِم: والذين يَكنِزُونَ الذَّهَبَ والفضة، ولا يُنْفِقونها في سبيل اللّه؛ ولولا ذلك، لَغَلَبَ الـمُذَكَّرُ الـمُؤَنَّثَ. قال: وسائِرُ العَرب يقولون: هو الذَّهَب؛ قال الأَزهري: الذَّهب مُذَكَّر عندَ العَرَب، ولا يجوزُ تأْنِـيثُه إِلا أَنْ تَجْعَلَهُ جَمْعاً لذَهَبَةٍ؛ وأَما قوله عزَّ وجلَّ: ولا يُنْفِقُونَها، ولم يَقُلْ ولا يُنْفِقُونَه، ففيه أَقاويل: أَحَدُها أَنَّ المعنى يَكْنزُون الذَّهَبَ والفِضَّة، ولا يُنْفِقُونَ الكُنُوزَ في سَبِـيلِ اللّه؛ وقيل: جائِزٌ أَن يكونَ مَحْمولاً على الأَمْوالِ فيكون: ولا يُنْفِقُونَ الأَموال ؛ ويجوز أن يَكونَ: ولا يُنْفِقُونَ الفِضَّة، وحذف الذَّهب كأَنه قال: والذين يَكْنِزُونَ الذَّهَب ولا يُنْفِقُونَه، والفِضَّة ولا يُنْفِقُونَها، فاخْتُصِرَ الكَلام، كما قال: واللّه ورسولُه أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوه، ولم يَقُلْ يُرْضُوهُما. وكُلُّ ما مُوِّهَ بالذَّهَبِ فقَدْ أُذْهِبَ، وهو مُذْهَبٌ، والفاعل مُذْهِبٌ. والإِذْهابُ والتَّذْهِـيبُ واحدٌ، وهو التَّمويهُ بالذَّهَب. ويقال: ذَهَّبْتُ الشيءَ فهو مُذَهَّب إِذا طَلَيْتَه بالذَّهَبِ. وفي حديث جرير وذِكْرِ الصَّدَقَةِ: حتى رَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، يَتَهَلَّل كأَنـَّه مُذْهَبَةٌ؛ كذا جاءَ في سنن النسائي وبعضِ طُرُقِ مُسْلم، قال: والرواية بالدال المهملة والنون، وسيأْتي ذكره؛ فَعَلى قوله مُذْهَبَةٌ، هو من الشيءِ الـمُذْهَب، وهو الـمُمَوَّه بالذَّهَبِ، أَو هو من قولهم: فَرَس مُذْهَبٌ إِذا عَلَتْ حُمْرَتَه صُفْرَةٌ، والأُنْثَى مُذْهَبَة، وإِنما خَصَّ الأُنْثَى بالذِّكْرِ لأَنـَّها أَصْفَى لَوْناً وأَرَقُّ بَشَرَةً.
ويقال: كُمَيْتٌ مُذْهَب للَّذي تَعْلُو حُمْرَتَه صُفْرَة، فإِذا اشتَدَّتْ حُمْرَتُه، ولم تَعْلُه صُفْرَةٌ، فهو الـمُدَمَّى، والأُنْثى مُذْهَبَة. وشيءٌ ذَهِـيبٌ مُذْهَبٌ؛ قال: أُراه على تَوَهُّم حَذْفِ الزِّيادَةِ؛ قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ: مُوَشَّحَة الأَقْرابِ، أَمـَّا سَرَاتُها *  فَمُلْسٌ، وأَمـَّا جِلْدُها فَذَهِـيبُ والـمَذَاهِبُ: سُيُورٌ تُـمَوَّه بالذَّهَبِ؛ قال ابن السّكيت، في قول قيس بن الخَطِـيم:
أَتَعْرفُ رَسْماً كاطِّرَادِ الـمَذَاهِبِ
الـمَذاهِبُ: جُلُودٌ كانت تُذْهَب، واحِدُها مُذْهَبٌ، تُجْعَلُ فيه خُطوطٌ مُذَهَّبة، فيرى بَعْضُها في أَثرِ بَعْضٍ، فكأَنها مُتَتابِعَةٌ؛ ومنه قول الهذلي:
يَنْزِعْنَ جِلْدَ الـمَرْءِ نَزْ *  عَ القَينِ أَخْلاقَ الـمَذَاهِبْ يقول: الضِّباع يَنزِعْنَ جِلْدَ القَتِـيل، كما يَنزِعُ القَين خِلَل السُّيُوف. قال، ويقالُ: الـمَذاهِبُ البُرود الـمُوَشَّاةُ، يقال: بُرْدٌ مُذْهَبٌ، وهو أَرْفَعُ الأَتحَمِـيِّ.
وذَهِبَ الرجلُ، بالكسر، يَذْهَبُ ذَهَباً فهو ذَهِبٌ: هَجَمَ في الـمَعْدِن على ذَهبٍ كثير، فرآه فَزَالَ عقلُه، وبَرِقَ بَصَره من كثرة عِظَمِه في عَيْنِه، فلم يَطْرِفْ؛ مُشْتَقٌّ من الذهب؛ قال الرَّاجز: ذَهِبَ لـمَّا أَن رآها تَزْمُرَهْ
وفي رواية(1) :
(1 قوله «وفي رواية إلخ» قال الصاغاني في التكملة الرواية: «ذهب لما أن رآها تزمرة» وهذا صريح في أنه ليس فيه رواية أخرى.) ذَهِبَ لـمَّا أَن رآها ثُرْمُلَهْ،
وقال: يا قَوْمِ، رأَيتُ مُنْكرَهْ:
شَذْرَةَ وادٍ، ورأَيتُ الزُّهَرَهْ
وثُرْمُلَة: اسمُ رجل. وحكى ابن الأَعرابي: ذِهِبَ، قال: وهذا عندنا مُطَّرِدٌ إِذا كان ثانيهِ حَرْفاً من حُروفِ الـحَلْقِ، وكان الفعْل مكسور الثاني، وذلك في لغة بني تميمٍ؛ وسمعه ابن الأَعرابي فظَنَّه غيرَ مُطَّرِدٍ في لغتِهِم، فلذلك حكاه. والذِّهْبةُ، بالكسر، الـمَطْرَة، وقيل: الـمَطْرةُ الضَّعيفة، وقيل: الجَوْدُ، والجمع ذِهابٌ؛ قال ذو الرُّمة يصف روضة:
حَوَّاءُ، قَرْحاءُ، أَشْراطِـيَّة، وكَفَتْ *  فيها الذِّهابُ، وحفَّتْها البراعيمُ وأَنشد الجوهري للبعيث:
وذي أُشُرٍ، كالأُقْحُوانِ، تَشُوفُه  *  ذِهابُ الصَّبَا، والـمُعْصِراتُ الدَّوالِـحُ وقيل: ذِهْبةٌ للـمَطْرة، واحدَةُ الذِّهاب. أَبو عبيد عن أَصحابه: الذِّهابُ الأَمْطارُ الضَّعيفة؛ ومنه قول الشاعر:
تَوَضَّحْنَ في قَرْنِ الغَزَالَةِ، بَعْدَمَا *  تَرَشَّفْنَ دِرَّاتِ الذِّهابِ الرَّكائِكِ وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه، في الاستسقاء: لا قَزَعٌ رَبابُها، ولا شِفّانٌ ذِهابُها؛ الذِّهابُ: الأَمْطارُ اللَّـيِّـنة؛ وفي الكلام مُضافٌ محذوف تقديرُه: ولا ذَاتُ شِفّانٍ ذِهابُها. والذَّهَب، بفتح الهاءِ: مِكيالٌ معروفٌ لأَهْلِ اليَمَن، والجمع ذِهابٌ وأَذهابٌ وأَذاهِـيبُ، وأَذاهِبُ جمع الجمع. وفي حديث عِكرمة أَنه قال: في أَذاهِبَ من بُرٍّ وأَذاهِبَ من شَعِـيرٍ، قال: يُضَمُّ بعضُها إِلى بعضٍ فتُزَكَّى. الذَّهَبُ: مِكيالٌ معروفٌ لأَهلِ اليمنِ، وجمعُه أَذهابٌ، وأَذاهِبُ جمعُ الجمع.
والذِّهابُ والذُّهابُ: موضعٌ، وقيل: هو جبلٌ بعَيْنه؛ قال أَبو دواد: لِـمَنْ طَلَلٌ، كعُنْوانِ الكتابِ، *  ببَطْنِ لُواقَ، أَو بَطْنِ الذُّهابِ ويروى: الذِّهابِ.
وذَهْبانُ: ابو بَطْنٍ.
وذَهُوبُ: اسم امرأَةٍ.
والـمُذْهِبُ: اسمُ شيطانٍ؛ يقالُ هو من وَلد ابليسَ، يَتَصَوَّر للقُرَّاءِ، فيَفْتِنهُم عند الوضوءِ وغيرِه؛ قال ابن دُرَيْد: لا أَحسبُه عَرَبِـيّاً.

##### Türkçe

**الذَّهابُ**: yürüme ve geçip gitme; **ذَهَبَ يَذْهَبُ ذَهاباً** ve **ذُهوباً**; o hâlde o **ذاهِبٌ** ve **ذَهُوبٌ**dur.

**الـمَذْهَبُ**: mastar; **كالذَّهابِ** gibi.

**وذَهَبَ به** ve **أَذهَبَه** başkası: onu giderdi. Ve denir: **أَذْهَبَ به**; **قال أَبو إِسحق**: ve o azdır. Artık bazılarınca okunuş: **يَكادُ سَنا بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصار** ise, nadirdir. Ve dediler: **ذَهَبْتُ الشَّامَ**; böylece onu harfsiz geçişli yaptılar; her ne kadar Şam özel bir zarf ise de, onu müphem mekâna benzettiler; çünkü üzerine mekân ve **الـمَذْهَبُ** vâki olurdu. Ve **اللحياني** hikâye etti: **إِنَّ الليلَ طوِيلٌ، ولا يَذْهَبُ بنَفْسِ أَحدٍ منَّا**; yani: **لا ذَهَب**.

**والـمَذْهَب**: abdest alınan yer; çünkü ona gidilir. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, büyük abdest istediğinde **الـمَذْهَبِ**’de uzaklaşırdı; ve o, **الذَّهابِ**dan **مَفْعَلٌ**dir.

**الكسائي**: denir, büyük abdest yerinin adı için: **الخَلاءُ** ve **الـمَذْهَب** ve **الـمِرْفَقُ** ve **الـمِرْحاضُ**.

**والـمَذْهَبُ**: kendisine gidilen inanç; ve falan kimse **لِذَهَبِه** için gitti, yani içinde gittiği **لـمَذْهَبِه** için. Ve **اللحياني** **الكسائي**’den hikâye etti: **ما يُدْرَى له أَينَ مَذْهَبٌ، ولا يُدْرَى لَهُ ما مَذْهَبٌ**; yani aslının nerede olduğu bilinmez. Ve denir: falan kimse güzel bir **مَذْهَباً** gitti. Ve onların “onda” sözüyle: **مُذْهَب**; su hakkında vesveseyi ve abdestte onu çok kullanmayı kastederler. **قال الأَزْهَرِيُّ**: ve Bağdat ehli, insanlardan vesveseli olana derler: onda **الـمُذْهِبُ** vardır; avamları ise derler: onda **الـمُذْهَب** vardır, **الهاء**’yı fetha ile; doğru olan **الـمُذْهِبُ**dur. Ve **والذَّهَبُ**: bilinen (şey)dir; bazen müennes yapılır. Başkası: **الذَّهَبُ** **التِّبْرُ**dür; ondan parça **ذَهَبَة**dir; ve bunun üzerine, **الهاء** ile tekili kendisinden ayrılmayan cem‘ hakkında zikredildiği üzere, müzekker de yapılır müennes de. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: Yemen’den bir **بذُهَيْبَة** gönderdi. **قال ابن الأَثير**: o, **ذَهَب**’in küçültmesidir; ve içine **الهاء**’yı soktu; çünkü **الذَّهَب** müennes yapılır; ve müennes üç harfli küçültüldüğünde, küçültmesinde **الهاء** ilhak olunur; **نحو قُوَيْسَةٍ وشُمَيْسَةٍ**; ve denildi: o, **ذَهَبَةٍ**’nin küçültmesidir; ondan parça niyeti üzere; böylece onu lafzı üzere küçülttü; cem‘i **الأَذْهابُ** ve **الذُّهُوبُ**dur. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: Allah isteseydi, onlara **كنوزَ الذِّهْبانِ**’ı açardı, yapardı; o, **ذَهَبٍ**in cem‘idir; **كبَرَقٍ وبِرْقانٍ** gibi; ve zamme ile de cem‘ olunur; **نحو حَمَلٍ وحُمْلانٍ**.

Ve **أَذْهَبَ** şeyi: onu altınla kapladı.

**والـمُذْهَبُ**: altınla kaplanmış şey; **قال لبيد**:
أَوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ، على أَلْواحِهِ  *  أَلنَّاطِقُ الـمَبْرُوزُ والـمَخْتُومُ

Ve rivayet olunur: **على أَلواحِهِنَّ النَّاطِقُ**; ancak bazı râviler bundan, **أَلِفِ الوَصْل**’ün kesilmesinden ürkerek döndüler; ve bu, Sîbeveyh’e göre şiirde câizdir; özellikle yarımlarda; çünkü onlar fasıl yerleridir.

Ve Hicaz ehli derler: o **هي الذَّهَبُ**dür; ve denir, onların lugatıyla indi: **والذين يَكنِزُونَ الذَّهَبَ والفضة، ولا يُنْفِقونها في سبيل اللّه**; ve eğer bu olmasaydı, müzekker müennese galip gelirdi. Dedi: ve Arapların geri kalanı derler: o **هو الذَّهَب**dir. **قال الأَزهري**: **الذَّهب** Araplar yanında müzekkerdir; ve onu müennes yapmak câiz olmaz; ancak onu **ذَهَبَةٍ**nin cem‘i yaparsan (başka). Ama Aziz ve Celîl olanın sözü: **ولا يُنْفِقُونَها**; ve **ولا يُنْفِقُونَه** demedi; bunda sözler vardır: birincisi, mânâ: altını ve gümüşü biriktirirler ve hazineleri Allah yolunda harcamazlar; ve denildi: mallar üzerine hamledilmiş olması câizdir; böylece: malları harcamazlar; ve câizdir ki: gümüşü harcamazlar; ve altın hazfedilmiştir; sanki dedi: altını biriktirenler ve onu harcamayanlar; ve gümüşü (biriktirenler) ve onu harcamayanlar; böylece söz kısaltıldı; nitekim dedi: **واللّه ورسولُه أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوه**; ve **يُرْضُوهُما** demedi.

Altınla yaldızlanan her şey, muhakkak **أُذْهِبَ** olmuştur; ve o **مُذْهَبٌ**dir; ve yapan **مُذْهِبٌ**dir.

**والإِذْهابُ** ve **التَّذْهِـيبُ** birdir; ve o, altınla yaldızlamadır.

Ve denir: **ذَهَّبْتُ** şeyi; o hâlde o **مُذَهَّب**tir; onu altınla kapladığında. Ve Cerîr hadîsinde ve sadakanın zikrinde: nihayet Allah’ın Resûlü’nün yüzünü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sanki o **مُذْهَبَةٌ** imiş gibi parıldar gördüm; böyle geldi Nesâî’nin süneninde ve Müslim’in bazı tariklerinde; dedi: rivayet **بالدال المهملة والنون** iledir; ve onun zikri gelecektir; artık onun sözüne göre **مُذْهَبَةٌ**, o, **الشيءِ الـمُذْهَب**dendir; ve o, altınla yaldızlanmış olandır; yahut onların sözü: **فَرَس مُذْهَبٌ**; kızıllığının üzerine sarılık çıktığında; ve dişisi **مُذْهَبَة**; ve ancak dişiyi zikre tahsis etti; çünkü o renkçe daha saf ve deriçe daha incedir.

Ve denir: **كُمَيْتٌ مُذْهَب**; kızıllığının üzerine sarılık çıkan için; artık kızıllığı şiddetlendiğinde ve üzerine sarılık çıkmadığında, o **الـمُدَمَّى**dır; ve dişisi **مُذْهَبَة**. Ve bir şey **ذَهِـيبٌ مُذْهَبٌ**; dedi: onu, ziyadenin hazfi vehmi üzerine görüyorum. **قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ**:
مُوَشَّحَة الأَقْرابِ، أَمـَّا سَرَاتُها *  فَمُلْسٌ، وأَمـَّا جِلْدُها فَذَهِـيبُ

**والـمَذَاهِبُ**: altınla yaldızlanan kayışlar; **قال ابن السّكيت**; Kays b. el-Hatîm’in sözü hakkında:
أَتَعْرفُ رَسْماً كاطِّرَادِ الـمَذَاهِبِ

**الـمَذاهِبُ**: altınlanan derilerdi; tekili **مُذْهَبٌ**dur; içine yaldızlı çizgiler yapılır; böylece bazısı bazısının izinde görülür; sanki onlar ardışıkmış gibi; ve ondan Hüzeli’nin sözü:
يَنْزِعْنَ جِلْدَ الـمَرْءِ نَزْ *  عَ القَينِ أَخْلاقَ الـمَذَاهِبْ

Der ki: sırtlanlar, ölünün derisini yüzerler; tıpkı demircinin kılıçların pasını sökmesi gibi. Dedi: ve denir: **الـمَذاهِبُ** nakışlı bürdlerdir; denir: **بُرْدٌ مُذْهَبٌ**; ve o, **الأَتحَمِـيِّ**nin en yükseğidir.

Ve **ذَهِبَ** adam, kesre ile, **يَذْهَبُ ذَهَباً**; o hâlde o **ذَهِبٌ**: madende çok altının üzerine ansızın girdi; onu gördü de aklı gitti; ve büyüklüğünün çokluğundan gözü parladı; böylece gözünü kırpmadı; altından türemiştir. **قال الرَّاجز**:
ذَهِبَ لـمَّا أَن رآها تَزْمُرَهْ

Ve bir rivayette:
ذَهِبَ لـمَّا أَن رآها ثُرْمُلَهْ،
Ve dedi: ey kavmim, bir münker gördüm:
شَذْرَةَ وادٍ، ورأَيتُ الزُّهَرَهْ
Ve **ثُرْمُلَة**: bir adamın adıdır. Ve İbnü’l-A‘râbî hikâye etti: **ذِهِبَ**; dedi: ve bu, bizim yanımızda, ikincisi boğaz harflerinden bir harf olduğunda ve fiil ikinci harfi kesreli olduğunda muttariddir; ve bu, Benî Temîm’in lugatındadır; ve İbnü’l-A‘râbî onu işitti de, onların lugatında muttarid olmayan sandı; bu yüzden onu hikâye etti. Ve **والذِّهْبةُ** kesre ile: yağmur; ve denildi: zayıf yağmur; ve denildi: cömertlik; cem‘i **ذِهابٌ**dur. **قال ذو الرُّمة** bir ravzayı vasfeder:
حَوَّاءُ، قَرْحاءُ، أَشْراطِـيَّة، وكَفَتْ *  فيها الذِّهابُ، وحفَّتْها البراعيمُ

Ve Cevherî, el-Ba‘îs’e ait olarak inşad etti:
وذي أُشُرٍ، كالأُقْحُوانِ، تَشُوفُه  *  ذِهابُ الصَّبَا، والـمُعْصِراتُ الدَّوالِـحُ

Ve denildi: yağmur için **ذِهْبةٌ**, **الذِّهاب**ın bir tanesi. Ebû Ubeyd, ashabından: **الذِّهابُ** zayıf yağmurlardır; ve ondan şairin sözü:
تَوَضَّحْنَ في قَرْنِ الغَزَالَةِ، بَعْدَمَا *  تَرَشَّفْنَ دِرَّاتِ الذِّهابِ الرَّكائِكِ

Ve Ali’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun, yağmur duasında: **لا قَزَعٌ رَبابُها، ولا شِفّانٌ ذِهابُها**; **الذِّهابُ**: yumuşak yağmurlardır; ve sözde hazfedilmiş bir muzaf vardır; takdiri: **ولا ذَاتُ شِفّانٍ ذِهابُها**.

Ve **والذَّهَب** **بفتح الهاءِ**: Yemen ehli için bilinen bir ölçek; cem‘i **ذِهابٌ** ve **أَذهابٌ** ve **أَذاهِـيبُ**; ve **أَذاهِبُ** cem‘in cem‘idir. Ve İkrime hadîsinde: dedi ki: buğdaydan **أَذاهِبَ** içinde ve arpadan **أَذاهِبَ** içinde; dedi: bazısı bazısına katılır da zekâtı verilir. **الذَّهَبُ**: Yemen ehli için bilinen bir ölçek; cem‘i **أَذهابٌ**dır; ve **أَذاهِبُ** cem‘in cem‘idir.

Ve **الذِّهابُ** ve **الذُّهابُ**: bir yerdir; ve denildi: o, bizzat bir dağdır. **قال أَبو دواد**:
لِـمَنْ طَلَلٌ، كعُنْوانِ الكتابِ، *  ببَطْنِ لُواقَ، أَو بَطْنِ الذُّهابِ

Ve rivayet olunur: **الذِّهابِ**.

Ve **وذَهْبانُ**: bir karnın babasıdır.

Ve **وذَهُوبُ**: bir kadının adıdır.

Ve **والـمُذْهِبُ**: bir şeytanın adıdır; denir: o, İblîs’in evladındandır; kurrâ için sûretlenir; böylece onları abdestte ve başkasında fitneye düşürür. **قال ابن دُرَيْد**: onun Arapça olduğunu sanmıyorum.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ذ ه ب * * الذَّهَبُ * معدن ثمين وشيء * مُذَهَّبٌ * و * مُذْهَبٌ * أي مموه بالذهب و * ذَهَبَ * يذهب * ذَهَابَاً * و * ذُهُوبَاً * و * مَذْهَباً * بفتح الميم أي مر

##### Türkçe

* ذ ه ب * * **الذَّهَبُ** * kıymetli bir maden ve bir şey * **مُذَهَّبٌ** * ve * **مُذْهَبٌ** * yani altınla kaplanmış; ve * **ذَهَبَ** * gider, * **ذَهَابَاً** * ve * **ذُهُوبَاً** * ve * **مَذْهَباً** * (mîm’in fethasıyla) yani geçti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ذهب كمنع يذهب ذهابا بالفتح ويكسر مصدر سماعي وذهوبا بالضم، قياسي مستعمل ومذهبا، فهو ذاهب وذهوب كصبور: سار أو: مر، وذهب به: أزاله، كأذهبه غيره وأذهبه به قال أبو إسحاق، وهو قليل، فأما قراءة بعضهم  يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار  فنادر، ومن المجاز: ذهب علي كذا: نسيته، وذهبض في الأرض كناية عن الإبداء، كذا في الأساس، قال شيخنا: ذهبت طائفة منهم السهيلي إلى أن التعدية بالباء تلزم المصاحبة، وبغيرها لا تلزم، فإذا قلت: ذهب به فمعناه: صاحبه في الذهاب، وإذا قلت أذهبه أو ذهبه تذهيبا فمعناه: صاحبه في الذهاب، وإذا قلت أذهبه أو ذهبه تذهيبا فمعناه: صيره ذاهبا وحده ولم يصاحبه، وبقي على ذلك أسراه وأسرى به وتعقبوه بنحو  ذهب الله بنورهم  فإنه لا يمكن فيه المصاحبة، لاستحالتها، وقال بعض أئمة اللغة والصرف: إن عدي الذهاب بالباء فمعناه الإذهاب، أو بعلى فمعناه النسيان، أو بعن فالترك، أو بإلى فالتوجه، وقد أورد أبو العباس ثعلب: ذهب وأذهب في الفصيح، وصحح التفرقة، انتهى، قلت: ويقولون: ذهب الشأم، فعدوه بغير حرف، وإن كان الشأم ظرفا مخصوصا، شبهوه بالمكان المبهم.
 ومن المجاز المذهب: المتوضأ لأنه يذهب إليه، وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم  كان إذا أراد الغائط أبعد في المذهب  وهو مفعل من الذهاب، وعن الكسائي: يقال لموضع الغائط: الخلاء والمذهب والمرفق، والمرحاض، وهو لغة الحجازيين. ومن المجاز: المذهب: المعتقد الذي يذهب إليه وذهب فلان لذهبه أي لمذهبه الذي يذهب فيه. والمذهب: الطريقة يقال: ذهب فلان مذهبا حسنا، أي طريقة حسنة، والمذهب: الأصل حكى اللحياني عن الكسائي: ما يدرى له أين مذهب، ولا يدرى له مذهبه أي لا يدرى أين أصله.
 والمذهب بضم الميم اسم الكعبة زيدت شرفا.
 والمذهب من الخيل: ما علت حمرته صفرة، والأنثى: مذهبة، وإنما خص الأنثى بالذكر لأنها أصفى لونا وأرق بشرة، ويقال كميت مذهب: للذي تعلو حمرته صفرة، فإذا اشتدت حمرته ولم تعله صفرة فهو المدمى، والأنثى: مذهبة، والمذهب: فرس أبرهة بن عمير بن كلثوم وأيضا فرس غني بن أعصر أبي قبيلة، والمذهب: اسم شيطان يقال: هو من ولد إبليس، يتصور للقراء فيفتنهم عند الوضوء وغيره، قاله الليث، وقال ابن دريد: لا أحسبه عربيا، وفي الصحاح، وقولهم: به مذهب يعنون الوسوسة في الماء وكثر استعماله في الوضوء، انتهى، قال الأزهري: وأهل بغداد يقولون للموسوس من الناس: المذهب، وعوامهم يقولون: المذهب بفتح الهاء وكسر هائه الصواب قال شيخنا: عرف الجزأين لإفادة الحصر، يعني أن الصواب فيه هو الكسر لا غير ووهم الجوهري وأنت خبير بأن عبارة الجوهري ليس فيها تقييد فتح أو كسر، بل هي محتملة لهما، اللهم إلا أن يكون ضبط قلم، فقد جزم القرطبي وطوائف من المحدثين، وممن ألف في الروحانيين أنه بالفتح، وأنت خبير بأن هذا وأمثال ذلك لا يكون وهما، أشار له شيخنا.
 وأبو علي الحسن بن علي بن محمد بن المذهب: محدث، حدث عن أبي بكر القطيعي وغيره.

  والذهب معروف، قاله الجوهري وابن فارس وابن سيده والزبيدي والفيومي، ويقال: وهو التبر قاله غير واحد من أئمة اللغة، فصريحه: ترادفهما، والذي يظهر أن الذهب: أعم من التبر، فإن التبر خصوه بما في المعدن، أو بالذي لم يضرب ولم يصنع، ويؤنث فيقال: هي الذهب الحمراء، ويقال: إن التأنيث لغة أهل الحجاز، ويقولون نزلت بلغتهم.  والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله  والضمير للذهب فقط، خصها بذلك لعزتها، وسائر العرب يقولون: هو الذهب، قال الأزهري: الذهب مذكر عند العرب، ولا يجوز تأنيثه، إلا أن تجعله جمعا لذهبة، وقيل: إن الضمير راجع إلى الفضة، لكثرتها، وقيل إلى الكنوز، وجائز أن يكون محمولا على الأموال، كما هو مصرح في التفاسير وحواشيها، وقال القرطبي: الذهب مؤنث، تقول العرب: الذهب الحمراء، وقد يذكر، والتأنيث أشهر واحدته بهاء، وفي لسان العرب الذهب: التبر، والقطعة منه ذهبة وعلى هذا يذكر ويؤنث على ما ذكر في الجمع الذي لا يفارقه واحده إلا بالهاء وفي حديث علي كرم الله وجهه  فبعث من اليمن بذهيبة  قال ابن الأثير: وهي تصغير ذهب وأدخل فيها الهاء لأن الذهب يؤنث، والمؤنث الثلاثي إذا صغر ألحق في تصغيره الهاء، نحو قويسة وشميسة، وقيل: هو تصغير ذهبة، على نية القطعة منها، فصغرها على لفظها، ج أذهاب، كسبب وأسباب، وذهوب بالضم، زاده الجوهري وذهبان بالضم كحمل وحملان، وقد يجمع بالكسر أيضا، وفي حديث علي كرم الله وجهه  لو أراد الله أن يفتح لهم كنوز الذهبان لفعل  هو جمع ذهب كبرق وبرقان، كلاهما عن النهاية لابن الأثير، والضم وحده عن المصباح للفيومي، وأذهبه: طلاه به أي الذهب كذهبه مشددا، والإذهاب والتذهيب واحد، وهو التمويه بالذهب فهو مذهب وكل مموه بالذهب فقد أذهب، والفاعل مذهب، قال لبيد:
  أو مذهب جدد على ألواحه                      ألناطق المبروز والمختوم وشيء ذهيب: مذهب، قال أبو منصور: أراه على توهم حذف الزيادة قال حميد بن ثور:
  موشحة الأقراب أما سراتها                      فملس وأما جلدها فذهيب والمذاهب: سيور تموه بالذهب، وقال ابن السكيت في قول قيس بن الخطيم:
  أتعرف رسما كاطراد المذاهب المذاهب: جلود كانت تذهب، واحدها مذهب، تجعل فيه خطوط مذهبة فترى بعضها في إثر بعض، فكأنها متتابعة، ومنه قول الهذلي:
  ينزعن جلد المـرء نـز                      ع القين أخلاق المذاهب يقول: الضباع ينزعن جلد القتيل كما ينزع القين جلد السيوف، قال: ويقال: المذاهب: البرود الموشاة، يقال: برد مذهب، ويقال: ذهبت الشيء فهو مذهب إذا طليته بالذهب. وفي حديث جرير  حتى رأيت وجه رسول الله صلى الله عليه وسلم يتهلل كأنه مذهبة  قال ابن الأثير: كذا جاء في سنن النسائي، وبعض طرق مسلم، هو من الشيء المذهب أي المموه بالذهب قال: والرواية بالدال المهملة والنون.

  والذهبيون من المحدثين جماعة منهم: أبو الحسين عثمان بن محمد، وأبو الوليد سليمان بن خلف الباجي، وأبو طاهر محمد بن عبد الرحمن المخلص الأطروش، وأبو الفتح عمر بن يعقوب بن عثمان الإربلي، وشاهنشاه بن عبد الرازق بن أحمد العامري.
 ومن المتأخرين: حافظ الشأم محمد بن عثمان قايماز شيخ المصنف، وغيرهم، رضي الله عنهم أجمعين.
 وتل الذهب من إقليم بلبيس، وخليج الذهب في إقليم الأشمونين، وجزيرة الذهب: اثنتان: إحداهما في المزاحمتين.
 وذهب الرجل كفرح يذهب ذهبا فهو ذهب وحكى ابن الأعرابي ذهب بكسرتين قال أبو منصور: وهذا عندنا مطرد، إذا كان ثانيه حرفا من حروف الحلق وكان الفعل مكسور الثاني وذلك في لغة بني تميم، وسمعه ابن الأعرابي فظنه غير مطرد في لغتهم فلذلك حكاه: هجم في المعدن على ذهب كثير فرآه فزال عقله وبرق بصره من عظمه في عينه، فلم تطرف، مشتق من الذهب قال الراجز:
  ذهب لما أن رآها تزمره
  وقال يا قوم رأيت منكره
  شذرة واد رأيت الزهره والذهبة بالكسر: المطرة واحدة الذهاب، وحكى أبو عبيد عن أصحابه الذهاب: الأمطار الضعيفة، أو الجود، ج ذهاب قال الشاعر:
  توضحن في قرن الغزالة بعدماترشفن درات الذهاب الركائك وأنشد الجوهري للبعيث:
  وذي أشر كالأقحوان تـشـوفـه                      ذهاب الصبا والمعصرات الدوالح وأنشد ابن فارس في المجمل قول ذي الرمة يصف روضة:
  حواء قرحاء أشراطية وكفت                      فيها الذهابث وحفتها البراعيم وفي حديث عل] في الاستسقاء  لا قزع ربابهضا: ولا شفان ذهابها  الذهاب: الأمطار اللينة، وفي الكلام مضاف محذوف، تقديره: ولا ذات شفان ذهابها.
 والذهب محركة: مح بالمهملة البيض ومكيال معروف لأهل اليمن، ورأيت في هامش نسخة لسان العرب ما صورته: في نسخة التهذيب الذهب بسكون الهاء ج ذهاب وأذهاب، وجج أي جمع الجمع أذاهب. في حديث عكرمة أنه قال في أذاهب من بر وأذاهب من شعير قال: يضم بعضها إلى بعض فيزكى.
 وذهوب كصبور: امرأة نقلة الصاغاني.
 وذهاب كغراب: ع في ديار بلحارث بن كعب.
 وذهبان كسحبان: ع باليمن بالساحل، وأبو بطن.
 وذهبابة: قرية من قرى حران، بها توفي أبو العباس أحمد بن عثمان بن الحديد السلمي الدمشقي، ترجمه المنذري في التكملة وكشداد: لقب عمرو بن جندل بن مسلمة، كما سماه ابن الكلبي في جمهرة النسب، أو هو لقب مالك بن جندل الشاعر كملا سماه ابن الكلبي أيضا في كتاب  ألقاب الشعراء  وقال لقب بقوله:
  وما سيرهن إذ علون قراقرا                      بذي يمم ولا الذهاب ذهاب والذهاب ككتاب: موضع، وقيل: هو جبل بعينه قال أبو دواد:
  لمن طلل كعنوان الكتـاب                      ببطن لواق أو بطن الذهاب ويضم فيه أيضا، ويروى أيضا كسحاب وهو بالفتح يوم من أيام العرب، واسم قبيلة.

##### Türkçe

**ذهب** ( **منع** gibi) **يذهب** **ذهابا** (fetḥa ile; ve kırılır: semâî mastar) ve **ذهوبا** (ḍamma ile; القياسي, استعمالlı) ve **مذهبا**; o hâlde o **ذاهب**tir ve **ذهوب** ( **صبور** gibi): yürüdü; yahut: geçti. Ve **ذهب به**: onu giderdi; başkasının onu gidermesi ve onunla gidermesi gibi. Ebû İshâk dedi ki: ve bu azdır. Amma bazılarının kıraati: **يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار**; bu ise nâdirdir. Ve mecazdan: **ذهب علي كذا**: onu unuttum. Ve **ذهبض في الأرض**: açığa vurma hakkında kinayedir; **الأساس**’ta böyle. Şeyhimiz dedi ki: onlardan bir taife, Süheylî, **الباء** ile ta‘diyenin ملازمة olarak musâhabeyi gerektirdiğine, onsuz ise gerektirmediğine gitti; böylece dediğinde: **ذهب به** mânâsı: gidişte ona arkadaş oldu; ve dediğinde: **أذهبه** yahut **ذهبه تذهيبا** mânâsı: onu tek başına giden kıldı ve ona arkadaş olmadı. Ve bunun üzerine **أسراه** ve **أسرى به** kaldı; ve onu şu gibiyle takip ettiler: **ذهب الله بنورهم**; zira onda musâhabe mümkün değildir, imkânsızlığından dolayı. Ve dil ve sarf imamlarından bazıları dedi ki: eğer **الذهاب** **الباء** ile ta‘diye edilirse mânâsı **الإذهاب**tır; yahut **على** ile ise mânâsı unutmadır; yahut **عن** ile ise terk etmektir; yahut **إلى** ile ise yönelmedir. Ve Ebû’l-‘Abbâs Sa‘leb, **الفصيح**’te **ذهب** ve **أذهب**’i zikretti; ve ayrımı sahih gördü; bitti. Dedim ki: “**ذهب الشأم**” derler; onu harfsiz ta‘diye ettiler; hâlbuki **الشأم** مخصوص bir zarf iken; onu müphem mekâna benzettiler.

Ve mecazdan **المذهب**: abdest alınan yer; çünkü ona gidilir. Ve hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم, dışkı istediğinde **في المذهب**’de uzaklaşırdı; ve o, **الذهاب**’dan **مفعل**dir. Ve Kisâî’den: dışkı yeri için denir: **الخلاء** ve **المذهب** ve **المرفق** ve **المرحاض**; ve o, Hicazlıların dilidir. Ve mecazdan: **المذهب**: kendisine gidilen inanç; ve “falanca, **لذهبه** gitti” yani gittiği mezhebine. Ve **المذهب**: yol; denir: “falanca **مذهبا حسنا** gitti” yani güzel bir yol. Ve **المذهب**: asıl; Lihyânî, Kisâî’den nakletti: “onun için nerede **مذهب** olduğu bilinmez” ve “onun **مذهبه**si bilinmez” yani aslı nerede bilinmez.

Ve **المذهب** (mîm’in ḍammasıyla): Kâbe’nin adıdır; şerefçe artırıldı.

Ve atlardan **المذهب**: kızıllığına sarılık üstün gelen. Dişisi: **مذهبة**. Dişiyi özellikle anmak ancak onu, renkçe daha saf ve deriçe daha ince olduğu için. Ve denir: **كميت مذهب**: kızıllığına sarılık üstün gelen için; kızıllığı şiddetlenir de sarılık ona üstün gelmezse o **المدمى**dır; dişisi: **مذهبة**. Ve **المذهب**: Ebrehe b. ‘Umeyr b. Kulsûm’un atı; ayrıca Ganî b. A‘ṣur, Ebû Kabîle’nin atı. Ve **المذهب**: bir şeytanın adıdır; denir: o, İblîs’in evladındandır; okuyuculara suretlenir de onları abdestte ve başkasında fitneye düşürür; bunu Leys söyledi. İbn Düreyd dedi ki: onu Arapça saymıyorum. Ve **الصحاح**’ta: onların sözü: “onda **مذهب** var” su hakkında vesveseyi kastederler; ve onu abdestte çok kullandılar; bitti. Ezherî dedi ki: Bağdat ehli, insanlardan vesveseli olana **المذهب** der. Avamları ise **المذهب** der (hâ’nın fethiyle) ve hâ’sının kesri doğrudur. Şeyhimiz dedi ki: iki parçayı marife yaptı, hasrı faydalandırmak için; yani onda doğru olan yalnız kesirdir; Cevherî yanıldı. Sen bilirsin ki Cevherî’nin ibaresinde fetih yahut kesir kaydı yoktur; bilakis ikisine de muhtemeldir; meğer ki kalem ضبطı olsun. Kurtubî ve muhaddislerden taifeler ve ruhânîler hakkında telif edenlerden kimseler, onun fetihle olduğuna kesin hükmetti; ve sen bilirsin ki bu ve bunun benzerleri vehim olmaz; Şeyhimiz ona işaret etti.

Ve Ebû ‘Alî el-Hasen b. ‘Alî b. Muhammed b. **المذهب**: muhaddistir; Ebû Bekr el-Katî‘î ve başkasından rivayet etti.

Ve **الذهب** mâlûmdur; bunu Cevherî, İbn Fâris, İbn Sîde, Zebîdî ve Feyyûmî söyledi. Ve denir: o **التبر**dir; bunu dil imamlarından birden fazlası söyledi; böylece sarih olanı: ikisinin müteradif oluşudur. Görünen şudur ki **الذهب**: **التبر**’den daha geneldir; zira **التبر**’i madendeki şeye, yahut darp edilmemiş ve yapılmamış olana tahsis ettiler. Ve müennestir; denir: “o **الذهب الحمراء**”. Ve denir: müenneslik Hicaz ehlinin dilidir; ve “onların diliyle indi” derler: **والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله**; zamir yalnız **الذهب** içindir; onu bununla tahsis etti, onun azizliğinden dolayı. Diğer Araplar ise: “o **الذهب**” der. Ezherî dedi ki: **الذهب** Araplar yanında müzekkerdir; onu müennes yapmak câiz değildir; ancak onu **ذهبة**’nin cemi kılarsan. Ve denildi: zamir **الفضة**’ye râcidir, çokluğundan dolayı. Ve denildi: **الكنوز**’a. Ve mallara hamledilmiş olması câizdir; tefsirlerde ve hâşiyelerinde açıklandığı üzere. Kurtubî dedi ki: **الذهب** müennestir; Araplar “**الذهب الحمراء**” der; ve müzekker de olabilir; müenneslik daha meşhurdur; tekili tâ’lıdır. **لسان العرب**’da: **الذهب**: **التبر**dir; ondan parça: **ذهبة**. Buna göre, hâ’sız tekili bulunmayan cem‘ hakkında zikredilen üzere müzekker ve müennes olur. Ve ‘Alî’nin hadîsinde (Allah yüzünü keremli kılsın): **فبعث من اليمن بذهيبة**. İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **ذهب**’in tasğîridir; ve ona hâ’yı soktu; çünkü **الذهب** müennestir; ve müennes üçlü küçültüldüğünde küçültmesine hâ eklenir; **قويسة** ve **شميسة** gibi. Ve denildi: o, **ذهبة**’nin tasğîridir; ondan bir parça niyeti üzere; böylece onu lafzı üzere küçülttü. Cemi: **أذهاب**; **سبب** ve **أسباب** gibi. Ve **ذهوب** (ḍamma ile); Cevherî onu artırdı. Ve **ذهبان** (ḍamma ile) **حمل** ve **حملان** gibi. Ve kesirle de cem‘ olunur. Ve ‘Alî’nin hadîsinde (Allah yüzünü keremli kılsın): **لو أراد الله أن يفتح لهم كنوز الذهبان لفعل**; o, **ذهب**’in cem‘idir; **برق** ve **برقان** gibi. İkisi de İbnü’l-Esîr’in **النهاية**’sinden. Ve yalnız ḍamma, Feyyûmî’nin **المصباح**’ından. Ve **أذهبه**: onu onunla kapladı, yani **الذهب** ile; şeddeli **ذهبه** gibi. Ve **الإذهاب** ile **التذهيب** birdir; o, altınla kaplama/aldatma (temvîh)dır; böylece o **مذهب**tir; altınla kaplanmış her şey **أذهب** edilmiştir; ve fâil: **مذهب**. Lebîd dedi ki:

  أو مذهب جدد على ألواحه                      ألناطق المبروز والمختوم

Ve **ذهيب** bir şey: **مذهب**. Ebû Mansûr dedi ki: onu, ziyadenin hazfı vehmi üzere görüyorum. Humeyd b. Sevr dedi ki:

  موشحة الأقراب أما سراتها                      فملس وأما جلدها فذهيب

Ve **المذاهب**: altınla kaplanan kayışlardır. İbnü’s-Sikkît, Kays b. el-Hatîm’in sözü hakkında dedi ki:

  أتعرف رسما كاطراد المذاهب

**المذاهب**: altınlanan derilerdir; tekili **مذهب**tir; onda yaldızlı çizgiler yapılır; böylece bazısını bazısının ardında görürsün; sanki birbirini takip eder. Ve ondan Hüzeylî’nin sözü:

  ينزعن جلد المـرء نـز                      ع القين أخلاق المذاهب

Diyor ki: sırtlanlar, öldürülmüşün derisini, demircinin kılıçların derisini soyması gibi soyar. Dedi ki: ve denir: **المذاهب**: nakışlı bürdlerdir. Denir: **برد مذهب**. Ve denir: “**ذهبت** şeyi, o hâlde o **مذهب**tir” onu altınla kapladığında. Ve Cerîr’in hadîsinde: **حتى رأيت وجه رسول الله صلى الله عليه وسلم يتهلل كأنه مذهبة**. İbnü’l-Esîr dedi ki: Nesâî’nin Sünen’inde ve Müslim’in bazı tariklerinde böyle geldi; o, altınla kaplanmış şeyden, yani altınla temvîh edilmişten. Dedi ki: rivayet, noktasız **الدال** ve **النون** iledir.

Ve muhaddislerden **الذهبيون**: bir cemaat; onlardan: Ebû’l-Hüseyn ‘Osmân b. Muhammed; Ebû’l-Velîd Süleymân b. Halef el-Bâcî; Ebû Tâhir Muhammed b. ‘Abdirrahmân el-Muhallis el-Aṭrûş; Ebû’l-Feth ‘Umer b. Ya‘kûb b. ‘Osmân el-İrbilî; ve Şâhenşâh b. ‘Abdirrezzâk b. Ahmed el-‘Âmirî.

Ve müteahhirlerden: Şam hâfızı Muhammed b. ‘Osmân Kâyimâz, musannifin şeyhi; ve başkaları; Allah hepsinden razı olsun.

Ve **تل الذهب** Belbîs iklimindendir; ve **خليج الذهب** Eşmûnîn iklimindedir; ve **جزيرة الذهب**: ikidir; ikisinden biri **المزاحمتين**’dedir.

Ve adam **ذهب** etti ( **فرح** gibi) **يذهب ذهبا**; böylece o **ذهب**tir. İbnü’l-A‘râbî, iki kesre ile **ذهب**’i nakletti. Ebû Mansûr dedi ki: bu, bizim yanımızda muttariddir; ikinci harfi boğaz harflerinden bir harf olduğunda ve fiil ikinci harfi kesreli olduğunda; bu, Benî Temîm’in dilindedir. İbnü’l-A‘râbî onu işitti de onların dilinde muttarid olmadığını sandı; bu yüzden onu nakletti: madende çok **ذهب** üzerine hücum etti; onu gördü de aklı gitti ve gözünün büyüklüğünden bakışı parladı; böylece göz kırpmadı. **الذهب**’den مشتق. Râciz dedi ki:

  ذهب لما أن رآها تزمره
  وقال يا قوم رأيت منكره
  شذرة واد رأيت الزهره

Ve **الذهبة** (kesirle): **الذهاب**’ın bir tanesi olan yağmurdur. Ebû ‘Ubeyd, ashabından **الذهاب**’ı nakletti: zayıf yağmurlar; yahut cömertlik. Cemi: **ذهاب**. Şair dedi ki:

  توضحن في قرن الغزالة بعدماترشفن درات الذهاب الركائك

Cevherî, Bu‘ays için okuttu:

  وذي أشر كالأقحوان تـشـوفـه                      ذهاب الصبا والمعصرات الدوالح

İbn Fâris, **المجمل**’de Zî’r-Rumme’nin bir ravzayı vasfeden sözünü okuttu:

  حواء قرحاء أشراطية وكفت                      فيها الذهابث وحفتها البراعيم

Ve ‘Alî’nin istiskā hadîsinde: **لا قزع ربابهضا: ولا شفان ذهابها**. **الذهاب**: yumuşak yağmurlardır. Sözde hazfedilmiş bir muzâf vardır; takdiri: “ve onun **ذهاب**’ının **شفان**ı olan (bulut) yok.”

Ve **الذهب** (harekeli): noktasız harfle **مح**; Yemen ehli için beyazlar ve mâlûm bir ölçektir. Ve **لسان العرب** nüshasının hâmişinde, sûreti şöyle olanı gördüm: **التهذيب** nüshasında **الذهب** hâ’nın sükûnuyla; cemi: **ذهاب** ve **أذهاب**; ve **جج** yani cem‘in cemi: **أذاهب**. ‘İkrime hadîsinde: “buğdaydan **أذاهب** içinde ve arpadan **أذاهب** içinde” dedi; dedi ki: bazısı bazısına katılır da zekâtı verilir.

Ve **ذهوب** ( **صبور** gibi): çok nakleden kadın; Sâgānî’nin naklidir.

Ve **ذهاب** ( **غراب** gibi): Belhâris b. Ka‘b diyarında bir yer.

Ve **ذهبان** ( **سحبان** gibi): Yemen’de sahilde bir yer; ve Ebû Batn.

Ve **ذهبابة**: Harrân köylerinden bir köy; orada Ebû’l-‘Abbâs Ahmed b. ‘Osmân b. el-Hadîd es-Sulemî ed-Dımaşkî vefat etti; Münzirî onu **التكملة**’de terceme etti. Ve ( **شداد** gibi): ‘Amr b. Cendel b. Mesleme’nin lakabı; İbnü’l-Kelbî onu **جمهرة النسب**’de böyle adlandırdığı gibi. Yahut o, şair Mâlik b. Cendel’in lakabıdır; İbnü’l-Kelbî onu **ألقاب الشعراء** kitabında da böyle adlandırdığı gibi. Ve şu sözüyle lakaplandı:

  وما سيرهن إذ علون قراقرا                      بذي يمم ولا الذهاب ذهاب

Ve **الذهاب** ( **كتاب** gibi): bir mevki. Ve denildi: o, bizzat bir dağdır. Ebû Duvâd dedi ki:

  لمن طلل كعنوان الكتـاب                      ببطن لواق أو بطن الذهاب

Ve onda ḍamma da olur. Ve **سحاب** gibi de rivayet olunur. Ve o, fetihle Arapların günlerinden bir gündür; ve bir kabilenin adıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَهَبَ
1 ذَهَبَ ذ , (S, A, &c.,) aor. ذَهَبَ , (A, K,) inf. n. ذَهَابٌ (S, A, Msb, K) and ذِهَابٌ (TA) and ذُهُوبٌ (S, A, K) and مَذْهَبٌ, (A, K,) He (a man, S, [and a beast,]) went [in any manner, or any pace]; went, or passed, along; marched; journeyed; proceeded: went, or passed, away; departed: syn. مَشَى, (A,) or سَارَ, (K,) or مَرّ: (S, A, K:) and said of a mark or trace or the like [as meaning it went away]. (Msb.) [And hence, (assumed tropical:) It wasted away; became consumed, destroyed, exhausted, spent, or expended.] ― -b2- ذَهَبَ اـِلَيْهِ He went, repaired, betook himself, or had recourse, to him, or it. (TA.) And they say also, ذَهَبَ الشَّأْمَ [He went to Syria]; making the verb trans. without a particle; for although الشأم is here a special adv. n., they liken it to a vague locality. (TA.) ― -b3- ذَهَبَ عَنْهُ He, or it, went from, quitted, relinquished, or left, him, or it. (TA.) ― -b4- ذَهَبَ فِىالأَرْضِ, (A, Msb,) inf. n. ذَهَابٌ and ذُهُوبٌ and مَذْهَبٌ, He went away [into the country, or in the land]: (Msb:) [but it often means (assumed tropical:) he went into the open country, or out of doors, to satisfy a want of nature: or simply] (tropical:) he voided his excrement, or ordure. (A.) ― -b5- ذَهَبَ بِهِ He went, or went away, with him, or it: (A:) and he made him, or it, to go, go away, pass away, or depart; (A, Msb, K;) as also ↓ اذهبهُ, (S, A, Msb, K,) and بِهِ ↓ اذهب, (K,) but this is rare; (Zj, TA;) and ↓ ذهّبهُ, inf. n. تَذْهِيبٌ: (MF:) [all may likewise be rendered he removed, dispelled, put away, or banished, it; properly and tropically: and (assumed tropical:) he made it to cease; made away with it, did away with it, made an end of it; wasted, consumed, destroyed, exhausted, spent, or expended, it; and these meanings may perhaps be intended by أَزَالَهُ, whereby the first is explained in the A and K, as are also the second and third in the K:] or, accord. to some, when ذَهَبَ is trans. by means of بِ, accompaniment is necessarily signified; but not otherwise; so that if you say ذَهَبَ بِهِ, the meaning is, he went away with him, or it; i. e., accompanying him, or it; [he took away, or carried off or away, him, or it;] but if you say ↓ اذهبهُ or ↓ ذهّبهُ, the meaning is, he made him, or it, to go, go away, pass away, or depart, alone, without accompanying him, or it: this, however, is not agreeable with the phrase in the Kur [ii. 16], ذَهَبَ اللّٰهُ بِنُورِهِمْ [though this may be well rendered God taketh away their light]. (MF, TA.) [Hence,] one says, أَيْنَ يُذْهَبُ بِكَ, which may mean (assumed tropical:) Where, or whither, wilt thou be taken away, and what will be done with thee and made to come to pass with thee, if this be thine intellect? or, accord. to Mtr, it is a saying of the people of Baghdلd, addressed to him whom they charge with foolish judgment or opinion, as meaning أَيْنَ يُذْهَبُ بِعَقْلِكَ (assumed tropical:) [Where, or whither, is thine intellect taken away?]. (Har p. 574.) [In like manner one says, ذَهَبَ عَقْلُهُ (assumed tropical:) His reason, or intellect, quitted him, or forsook him; he became bereft of his reason, or intellect. And ذَهَبَ فُؤَادُهُ (assumed tropical:) His heart forsook him, or failed him, by reason of fear or the like.] And ذَهَبَ لَحْمُهُ (assumed tropical:) [His flesh wasted away]. (K in art. بحر, &c.) And ذَهَبَ الرَّجُلُ فِى القَوْمِ (tropical:) The man became lost [or he disappeared] among the people, or party. (A.) And ذَهَبَ المَآءَ فِى اللَّبَنِ (tropical:) The water became lost [or it disappeared] in the milk. (A.) ― -b6- ذَهَبَ عَلَيْهِ (tropical:) It escaped his memory; he forgot it. (A, TA.) And (assumed tropical:) It was, or became, dubious, confused, or vague, to him. (MA.) ― -b7- ذَهَبَ مَذْهَبًا حَسَنًا (S, A, TA) (tropical:) He pursued a good way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like. (TA.) And ذَهَبَ فِى الدِّينِ مَذْهَبًا (assumed tropical:) He formed, or held, an opinion, or a persuasion, or a belief, respecting religion: or, accord. to Es-Sarakustee, he introduced an innovation in religion. (Msb.) And ذَهَبَ مَذْهَبَ فُلَانٍ (assumed tropical:) He pursued the way, course, mode, or manner, of acting &c. of such a one. (Msb.) And ذَهَبَ لِذَهْبِهِ and لِمَذْهَبِهِ (tropical:) He pursued his way, course, mode, or manner, of acting &c. (JK, TA.) And ذَهَبَ اـِلَى مَذْهَبٍ (tropical:) He betook himself to [or took to or held] a belief, a creed, a persuasion, a doctrine, an opinion, a tenet, or a body of tenets or articles of belief. (K, TA.) And فُلَانٌ يَذْهَبُ اـِلَى قَوْلِ أَبِى حَنِيفَةَ (tropical:) Such a one takes to, or holds, [the saying, or] the belief, creed, persuasion, doctrine, &c., of Aboo-Haneefeh. (A.) [And ذَهَبَ اـِلَى أَنَّ الأَمْرَ كَذَا (assumed tropical:) He held, or was of opinion, that the thing, or affair, or case, was so. And ذَهَبَ بِلَفْظٍ اـِلَىلَفْظٍ آخَرَ (assumed tropical:) He regarded a word, or an expression, in his manner of using it, as equivalent to another word, or expression; as, for instance, when one makes a fem. noun masc. because it is syn. with a noun that is masc., or makes a verb trans. by means of a certain perticle because it is syn. with a verb that is trans. by means of that same particle: and also (assumed tropical:) he regarded a word, or an expression, as etymologically relating, or traceable, to another word, or expression. And ذَهَبَ بِهِ اـِلَى مَعْنَى كَذَا (assumed tropical:) He regarded it, or used it, (i. e. a word, or an expression,) as relating to such a meaning, or as meaning such a thing.] ― -b8- ذَهَبَ فِى طَلَبِ الشَّىْءِ كُلَّ مَذْهَبٍ (assumed tropical:) [He tried every way, or did his utmost, in seeking the thing]. (K in art. موت.) And ذَهَبَ فِىاللِّينِ كُلَّ مَذْهَبٍ (assumed tropical:) [It attained the utmost degree of softness]: said of the skin. (TA in that art.) ― -b9- اِذْهَبْ اـِلَيْكَ (assumed tropical:) Betake, or apply, thyself to thine own affairs; or occupy thyself therewith. (T and K * voce اـِلَى.) ― -b10- ذَهَبَ اـِلَى أَبِيهِ فِى الشَّبَهِ i. q. نَزَعَ (assumed tropical:) [He inclined to his father in likeness; resembled him; or had a natural likeness to him]. (S in art. نزع.) -A2- ذَهِبَ, (S, K,) aor. ذَهَبَ , (K,) inf. n. ذَهَبٌ; (TA;) and ذِهِبَ, with two kesrehs, (IAar, K,) of the dial. of Temeem, held by AM to be a variation generally allowable in the case of a verb of which the medial radical letter is a faucial and with kesr; (TA;) He (a man) saw gold in the mine, (S,) or came suddenly, in the mine, upon much gold, and his reason departed in consequence thereof, (K,) and his eyes became dazzled, so as not to close, or move, the lids, or became confused, so as not to see, (S, K,) by reason of the greatness thereof in his eye: (S:) it is derived from ذَهَبٌ: and the epithet applied to a man in this case is ↓ ذَهِبٌ. (TA.)

2 ذَهَّبَ see 1, in the former half of the paragraph, in two places: -A2- and see also 4.

4 أَذْهَبَ see 1, in the former half of the paragraph, in three places. -A2- Also اذهبهُ, (Msb, K,) inf. n. اـِذْهَابٌ; (S;) and ↓ ذهّبهُ, (K,) inf. n. تَذْهِيبٌ; (S;) He gilded it; did it over with gold. (S, Msb, K.)

تَمَذْهَبَ
[ Q. Q. 2 تَمَذْهَبَ ذ , from مَذْهَبٌ, is used by late writers as meaning (assumed tropical:) He followed, or adopted, a certain religious persuasion or the like.]

ذَهْبٌ
ذَهْبٌ ذ : see مَذْهَبٌ: -A2- and see also the last sentence of the paragraph here following.

ذَهَبٌ
ذَهَبٌ ذ [Gold;] a certain thing well known; (S, Msb, &c.;) accord. to several of the leading lexicologists, (TA,) i. q. تِبْرٌ; (A, L, K, &c.;) but it seems to have a more general meaning; for تِبْرٌ is specially applied to such [gold] as is in the mine, or such as is uncoined and unwrought: (TA:) [it is a coll. gen. n.; and therefore] it is masc. and fem.: (S, * Msb, K, * TA:) or it is fem. in the dial. of El-Hijلz: or, accord. to Az, it is masc., and not to be made fem. unless regarded as pl. of ↓ ذَهَبَةٌ, (Msb, TA,) [or rather as a coll. gen. n., for] ذَهَبَةٌ is the n. un., (K,) signifying a piece of ذَهَب [or gold]: (S, A, L, TA:) or, accord. to El-Kurtubee, it is fem., and sometimes masc., but more commonly fem.: ↓ ذُهَيْبَةٌ is the dim. of ذَهَبٌ, the ة being added because the latter word is fem., like as it is in قُوَيْسَةٌ and شُمَيْسَةٌ; or it is the dim. of ذَهَبَةٌ, and signifies a little piece of ذَهَب [or gold]: (TA:) the pl. of ذَهَبٌ is أَذْهَابٌ [a pl. of pauc.] (S, A, Msb, K) and ذُهُوبٌ (S, K) and ذُهْبَانٌ (Nh, Msb, K) and ذِهْبَانٌ. (Nh, TA.) [مَآءُ الذَّهَبِ means Water-gold; goldpowder mixed with size, for ornamental writing &c.] ― -b2- The yolk, or the entire contents, i. e. yolk and white, (مُحّ, K, TA, with the unpointed ح, TA, [in the CK and in my MS. copy of the K مُخّ,]) of an egg. (K.) -A2- Also, (S, K,) in a copy of the T written ↓ ذَهْبٌ, (TA,) A certain measure of capacity, for corn, used by the people of ElYemen, (S, K,) well known: (S:) pl. ذِهَابٌ (K) and أَذْهَابٌ, [the latter a pl. of pauc.,] (S, K,) and pl. pl. [i. e. pl. of the latter of the pls. above] أَذَاهِبُ, (S, and so in the K accord. to the TA,) mentioned by A' Obeyd, (S,) or أَذَاهِيبُ. (So in the CK.)

ذَهِبٌ
ذَهِبٌ ذ : see 1, last sentence.

ذِهْبَةٌ
ذِهْبَةٌ ذ A rain: (S:) or a weak rain: or a copious rain: (A'Obeyd, K:) pl. ذِهَابٌ. (A'Obeyd, S, K.)

ذَهَبَةٌ
ذَهَبَةٌ ذ : see ذَهَبٌ, first sentence.

ذَهُوبٌ
ذَهُوبٌ ذ : see ذَاهِبٌ.

ذَهِيبٌ
ذَهِيبٌ ذ : see مُذْهَبٌ, first sentence.

ذُهَيْبَةٌ
ذُهَيْبَةٌ ذ : see ذَهَبٌ, first sentence.

ذَاهِبٌ
ذَاهِبٌ ذ [part. n. of ذَهَبَ;] Going [in any manner, or any pace]; going, or passing, along; marching; journeying; proceeding: going, or passing, away; departing: [&c.:] (A, K:) and ↓ ذَهُوبٌ signifies the same [in an intensive manner]. (K.) ― -b2- [ذَاهِبٌ فِى الطُّولِ means (assumed tropical:) Excessive in length or tallness.]

مَذْهَبٌ
مَذْهَبٌ ذ is an inf. n.: (JK, A, K:) ― -b2- and also signifies A place of ذَهَاب [or going, &c.]: and a time thereof. (JK.) ― -b3- [Also A place to which one goes: see an ex. voce مَحْضَرٌ. ― -b4- And hence,] (tropical:) A place to which one goes for the purpose of satisfying a want of nature; a privy; (TA;) i. q. مُتَوَضَّأٌ; (JK, A, K, TA;) in the dial. of the people of El-Hijلz. (JK, A, TA.) ― -b5- [Also A way by which one goes or goes away. ― -b6- And hence, as in several exs. in the first paragraph of this art.,] (tropical:) A way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like: (Msb, K, TA:) (tropical:) [a way that one pursues in respect of doctrines and practices in religion &c.; and particularly a way of believing, opining, thinking, or judging;] a belief, a creed, a persuasion, a doctrine, an opinion, a tenet, or a body of tenets or articles of belief; (K, TA;) an opinion in, or respecting, religion; and, accord. to Es-Sarakustee, an innovation in religion: (Msb:) and ↓ ذَهْبٌ signifies the same. (JK, TA.) [The pl. is مَذَاهِبُ. Hence, ذَوُو مَذَاهِبُ (assumed tropical:) Persuasions, as meaning persons holding particular tenets in religion or the like.] ― -b7- Also (assumed tropical:) Origin: (Ks, Lh, K:) so in the sayings, مَا يُدْرَى لَهُ أَيْنَ مَذْهَبَهُ and لَا يُدْرَى لَهُ مَذْهَبٌ, i. e. (assumed tropical:) It is not known whence is his origin. (Ks, Lh, TA.)

مُذْهَبٌ
مُذْهَبٌ ذ Gilt, or done over with gold; (S, A, K;) as also ↓ مُذَهَّبٌ (A, K) and ↓ ذَهِيبٌ. (T, K.) ― -b2- Also sing. of مَذَاهِبُ, which signifies Skins gilt, (ISk, JK, TA,) i. e. having gilt tines, or stripes, regularly, or uniformly, succeeding one another: (ISk, TA:) or gilt straps or thongs: (S, TA:) and variegated, or figured, [garments of the kind called] بُرُود: (JK, TA:) [or it is applied as an epithet to such garments; for] you say بُرْدٌ مُذْهَبٌ. (TA.) The pl. above mentioned is also applied [as an epithet] to swords [app. meaning Adorned with gilding]. (TA.) ― -b3- Applied to a horse, Of a red colour tinged over with yellow; (TA;) and so كُمَيْتٌ مُذْهَبٌ [i. e. of a gilded bay colour]: (S, TA:) fem. with ة: the mare thus termed is of a clearer colour and thinner skin. (TA.) -A2- المُذْهَبُ is also a name of The Kaabeh. (K, TA.) -A3- See also the next paragraph, in three places.

مُذْهِبٌ
مُذْهِبٌ ذ A gilder. (S.) ― -b2- ↓ المُذْهَبُ, explained by Lth as the name of (assumed tropical:) A certain devil, said to be of the offspring of Iblees, who tempts reciters of the Kur-لn in the performance of [the ablution termed] الوُضُوْء, (K, * TA,) and on other occasions, (TA,) is [said to be] correctly [المُذْهِبُ,] with kesr to the ه: (K:) applied to the devil, (TA in art. شيط,) as meaning (assumed tropical:) he who embellishes, or renders goodly in appearance, acts of disobedience [to God], as also المُهَذِّبُ, (Fr, TA in art. هذب,) IDrd thinks that it is not [genuine] Arabic. (TA.) And accord. to the S and El-Kurtubee and many others, ↓ بِهِ مُذْهَبٌ means (assumed tropical:) [In him is] a vain suggestion [of the devil] respecting the water, and [respecting] the using much thereof in the وُضُوْء: [i. e. a vain suggestion that may induce him to think that the water is unfit, or deficient in quantity, or the like:] but accord. to the K, it is correctly المُذْهِبُ. (TA.) Az says that the people of Baghdلd apply the appellation مُذْهِبٌ to (assumed tropical:) A man who inspires vain suggestions; and that the vulgar among them pronounce it ↓ مُذْهَبٌ. (TA.)

مَذْهَبَةٌ
مَذْهَبَةٌ ذ [A cause, or means, of doing away with, removing, dispelling, or banishing]. Fasting is said, in a trad., to be مَذْهَبَةٌ لِلْأَشَرِ [i. e. (assumed tropical:) A cause, or means, of dispelling exultation, or excessive exultation, and resting the mind upon things agreeable with natural desire]. (T and S voce مَحْسَمَةٌ, q. v.)

مُذَهَّبٌ
مُذَهَّبٌ ذ : see مُذْهَبٌ.

##### Türkçe

**ذَهَبَ**
1 **ذَهَبَ** **ذ** , (S, A, &c.,) muzâri‘i **ذَهَبَ** , (A, K,) mastar ismi **ذَهَابٌ** (S, A, Msb, K) ve **ذِهَابٌ** (TA) ve **ذُهُوبٌ** (S, A, K) ve **مَذْهَبٌ**, (A, K,) O (bir adam, S, [ve bir hayvan,]) gitti [herhangi bir tarzda yahut herhangi bir yürüyüşle]; gitti yahut geçti; yürüdü; yolculuk etti; ilerledi: gitti yahut uzaklaştı; ayrıldı: eş anlamlısı **مَشَى**, (A,) yahut **سَارَ**, (K,) yahut **مَرّ**: (S, A, K:) ve bir iz yahut eser yahut benzeri hakkında, [“gitti” mânâsında] söylenir. (Msb.) [Ve bundan dolayı, (mecaz kabul edilerek:) Zayıflayıp gitti; tüketildi, yok edildi, tükendi, harcandı yahut sarf edildi.] ― -b2- **ذَهَبَ اـِلَيْهِ** O, ona yahut ona (şeye) gitti, yöneldi, kendini verdi, yahut ona başvurdu. (TA.) Ve ayrıca derler ki, **ذَهَبَ الشَّأْمَ** [Şam’a gitti]; fiili bir edat olmaksızın müteaddî kılarak; çünkü **الشأم** burada hususî bir zarf-isim olsa da, onu belirsiz bir mekâna benzetirler. (TA.) ― -b3- **ذَهَبَ عَنْهُ** O yahut o (şey), ondan yahut ondan (şeyi) gitti; onu terk etti, bıraktı, elden çıkardı yahut bıraktı. (TA.) ― -b4- **ذَهَبَ فِىالأَرْضِ**, (A, Msb,) mastar ismi **ذَهَابٌ** ve **ذُهُوبٌ** ve **مَذْهَبٌ**, O, [kıra, yahut yeryüzünde] uzaklaştı: (Msb:) [fakat çoğu kez (mecaz kabul edilerek:) tabiat ihtiyacını gidermek için açık araziye yahut dışarı çıktı: yahut sadece] (mecaz:) dışkısını yahut pisliğini yaptı. (A.) ― -b5- **ذَهَبَ بِهِ** O, onunla yahut onunla (şeyle) gitti yahut uzaklaştı: (A:) ve onu yahut onu (şeyi) gitmeye, uzaklaşmaya, geçip gitmeye yahut ayrılmaya sevk etti; (A, Msb, K;) bunun gibi ↓ **اذهبهُ**, (S, A, Msb, K,) ve **بِهِ** ↓ **اذهب**, (K,) fakat bu nadirdir; (Zj, TA;) ve ↓ **ذهّبهُ**, mastar ismi **تَذْهِيبٌ**: (MF:) [hepsi ayrıca “onu giderdi, defetti, uzaklaştırdı yahut kovdu” diye de tercüme edilebilir; hakikî ve mecazî olarak: ve (mecaz kabul edilerek:) onu sona erdirdi; onu ortadan kaldırdı, onu yok etti, ona son verdi; onu tüketti, yok etti, tükendi, harcadı yahut sarf etti; ve bu mânâlar belki **أَزَالَهُ** ile kastedilmiş olabilir; bununla birincisi A ve K’da açıklanmıştır; K’da ikinci ve üçüncü de böyledir:] yahut bazılarına göre, **ذَهَبَ** **بِ** ile müteaddî kılındığında, beraberlik zorunlu olarak kastedilir; başka türlü değil; öyle ki **ذَهَبَ بِهِ** dersen, mânâ “onunla yahut onunla (şeyle) birlikte uzaklaştı”dır; yani ona yahut ona (şeye) eşlik ederek; [onu alıp götürdü yahut çekip götürdü]; fakat ↓ **اذهبهُ** yahut ↓ **ذهّبهُ** dersen, mânâ “onu yahut onu (şeyi) tek başına, ona yahut ona (şeye) eşlik etmeksizin gitmeye, uzaklaşmaya, geçip gitmeye yahut ayrılmaya sevk etti”dir: ancak bu, Kur’ân’daki [ii. 16] ibareyle uyuşmaz: **ذَهَبَ اللّٰهُ بِنُورِهِمْ** [gerçi bu “Allah onların nurunu giderir” diye güzelce tercüme edilebilir]. (MF, TA.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: **أَيْنَ يُذْهَبُ بِكَ**, bu (mecaz kabul edilerek:) “Bu senin aklın ise, nereye yahut hangi tarafa götürüleceksin ve senin hakkında ne yapılacak ve seninle ne vuku buldurulacak?” mânâsına gelebilir; yahut Mtr’ye göre, Bağdad halkının, ahmakça hüküm yahut görüşle itham ettikleri kimseye yönelttikleri bir sözdür; mânâsı **أَيْنَ يُذْهَبُ بِعَقْلِكَ** (mecaz kabul edilerek:) [“Senin aklın nereye yahut hangi tarafa götürülüyor?”]. (Har p. 574.) [Benzer şekilde denir ki, **ذَهَبَ عَقْلُهُ** (mecaz kabul edilerek:) Onun aklı yahut idraki onu terk etti yahut ondan ayrıldı; aklından yahut idrakinden mahrum oldu. Ve **ذَهَبَ فُؤَادُهُ** (mecaz kabul edilerek:) Korku yahut benzeri sebebiyle kalbi onu terk etti yahut ona yetmedi.] Ve **ذَهَبَ لَحْمُهُ** (mecaz kabul edilerek:) [Eti eriyip gitti]. (K, md. **بحر**, &c.) Ve **ذَهَبَ الرَّجُلُ فِى القَوْمِ** (mecaz:) Adam kavim içinde kayboldu [yahut görünmez oldu]. (A.) Ve **ذَهَبَ المَآءَ فِى اللَّبَنِ** (mecaz:) Su sütün içinde kayboldu [yahut görünmez oldu]. (A.) ― -b6- **ذَهَبَ عَلَيْهِ** (mecaz:) Bu, onun hafızasından kaçtı; onu unuttu. (A, TA.) Ve (mecaz kabul edilerek:) Ona şüpheli, karışık yahut belirsiz oldu. (MA.) ― -b7- **ذَهَبَ مَذْهَبًا حَسَنًا** (S, A, TA) (mecaz:) O, davranış yahut gidişat yahut benzeri hususta iyi bir yol, gidiş, tarz yahut yöntem izledi. (TA.) Ve **ذَهَبَ فِى الدِّينِ مَذْهَبًا** (mecaz kabul edilerek:) Din hakkında bir görüş yahut kanaat yahut inanç edindi yahut benimsedi: yahut Es-Sarakustee’ye göre, dinde bir bid‘at ortaya koydu. (Msb.) Ve **ذَهَبَ مَذْهَبَ فُلَانٍ** (mecaz kabul edilerek:) O, falanın davranış vb. yolunu, gidişini, tarzını yahut yöntemini izledi. (Msb.) Ve **ذَهَبَ لِذَهْبِهِ** ve **لِمَذْهَبِهِ** (mecaz:) O, kendi yolunu, gidişini, tarzını yahut yöntemini izledi. (JK, TA.) Ve **ذَهَبَ اـِلَى مَذْهَبٍ** (mecaz:) O, bir inanca, bir akîdeye, bir kanaate, bir mezhebe, bir görüşe, bir esasa yahut esaslar ve inanç maddeleri bütününe yöneldi [yahut onu benimsedi yahut ona bağlı kaldı]. (K, TA.) Ve **فُلَانٌ يَذْهَبُ اـِلَى قَوْلِ أَبِى حَنِيفَةَ** (mecaz:) Falan kimse, Ebû Hanîfe’nin [sözüne yahut] inancına, akîdesine, kanaatine, mezhebine vb. yönelir yahut onu benimser. (A.) [Ve **ذَهَبَ اـِلَى أَنَّ الأَمْرَ كَذَا** (mecaz kabul edilerek:) O, işin yahut meselenin yahut hâlin böyle olduğu görüşünü benimsedi yahut böyle kanaat getirdi. Ve **ذَهَبَ بِلَفْظٍ اـِلَىلَفْظٍ آخَرَ** (mecaz kabul edilerek:) O, bir lafzı yahut ifadeyi, kullanma tarzında, başka bir lafza yahut ifadeye denk saydı; meselâ bir müennes ismi, müzekker bir isimle eş anlamlı olduğu için müzekker yapması; yahut bir fiili, aynı edatla müteaddî olan bir fiille eş anlamlı olduğu için belirli bir edatla müteaddî kılması: ve ayrıca (mecaz kabul edilerek:) bir lafzı yahut ifadeyi, köken bakımından başka bir lafza yahut ifadeye nispet eder yahut ona izafe eder saydı. Ve **ذَهَبَ بِهِ اـِلَى مَعْنَى كَذَا** (mecaz kabul edilerek:) O, onu (yani bir lafzı yahut ifadeyi) böyle bir mânâya nispet etti yahut böyle bir şey mânâsında kullandı.] ― -b8- **ذَهَبَ فِى طَلَبِ الشَّىْءِ كُلَّ مَذْهَبٍ** (mecaz kabul edilerek:) [O, şeyi aramada her yolu denedi yahut bütün gücünü sarf etti]. (K, md. **موت**.) Ve **ذَهَبَ فِىاللِّينِ كُلَّ مَذْهَبٍ** (mecaz kabul edilerek:) [O, yumuşaklığın en son derecesine ulaştı]: deriye dair söylenir. (TA, o maddede.) ― -b9- **اِذْهَبْ اـِلَيْكَ** (mecaz kabul edilerek:) Kendi işlerine yönel; yahut onunla meşgul ol. (T ve K * **اـِلَى** maddesinde.) ― -b10- **ذَهَبَ اـِلَى أَبِيهِ فِى الشَّبَهِ** yani **نَزَعَ** (mecaz kabul edilerek:) [Benzerlikte babasına meyletti; ona benzedi; yahut ona tabiî bir benzerliği oldu]. (S, md. **نزع**.) -A2- **ذَهِبَ**, (S, K,) muzâri‘i **ذَهَبَ** , (K,) mastar ismi **ذَهَبٌ**; (TA;) ve **ذِهِبَ**, iki kesre ile, (IAar, K,) Temîm lehçesinden; AM tarafından, orta kök harfi boğaz harfi olup kesreli olan bir fiilde genel olarak caiz bir varyant sayılmıştır; (TA;) O (bir adam) madende altın gördü, (S,) yahut madende ansızın çok altına rastladı da bunun sonucunda aklı gitti, (K,) ve gözleri kamaştı; öyle ki göz kapaklarını kapatmadı yahut oynatmadı; yahut karıştı; öyle ki görmedi, (S, K,) onun gözündeki büyüklüğü sebebiyle: (S:) **ذَهَبٌ**’den türetilmiştir: ve bu durumda adama verilen sıfat ↓ **ذَهِبٌ**’dir. (TA.)

2 **ذَهَّبَ** bk. 1, paragrafın önceki yarısında, iki yerde: -A2- ve ayrıca 4’e de bk.

4 **أَذْهَبَ** bk. 1, paragrafın önceki yarısında, üç yerde. -A2- Ayrıca **اذهبهُ**, (Msb, K,) mastar ismi **اـِذْهَابٌ**; (S;) ve ↓ **ذهّبهُ**, (K,) mastar ismi **تَذْهِيبٌ**; (S;) O, onu yaldızladı; onu altınla kapladı. (S, Msb, K.)

**تَمَذْهَبَ**
[ Q. Q. 2 **تَمَذْهَبَ** **ذ** , **مَذْهَبٌ**’den, geç dönem yazarlarınca (mecaz kabul edilerek:) “O, belirli bir dinî kanaati yahut benzerini izledi yahut benimsedi” mânâsında kullanılır.]

**ذَهْبٌ**
**ذَهْبٌ** **ذ** : bk. **مَذْهَبٌ**: -A2- ve ayrıca aşağıdaki paragrafın buradaki son cümlesine de bk.

**ذَهَبٌ**
**ذَهَبٌ** **ذ** [Altın;] iyi bilinen belirli bir şey; (S, Msb, &c.;) önde gelen lugatçılardan birkaçına göre, (TA,) **تِبْرٌ** ile aynı mânâdadır; (A, L, K, &c.;) fakat daha genel bir mânâya sahip görünüyor; çünkü **تِبْرٌ** özellikle madendeki [altın] için, yahut basılmamış ve işlenmemiş olan için kullanılır: (TA:) [cem‘î cins ismi olduğundan] müzekker ve müennestir: (S, * Msb, K, * TA:) yahut Hicaz lehçesinde müennestir: yahut Az’a göre müzekkerdir ve ↓ **ذَهَبَةٌ**’nin çoğulu olarak görülmedikçe müennes yapılmaz, (Msb, TA,) [daha doğrusu cem‘î cins ismi olarak; zira] **ذَهَبَةٌ** tekil isimdir, (K,) **ذَهَب** [yahut altın]dan bir parça mânâsına gelir: (S, A, L, TA:) yahut El-Kurtubee’ye göre müennestir ve bazen müzekkerdir; fakat daha yaygın olan müennestir: ↓ **ذُهَيْبَةٌ**, **ذَهَبٌ**’ün tasğîridir; **ة** onun müennes olması sebebiyle eklenmiştir; tıpkı **قُوَيْسَةٌ** ve **شُمَيْسَةٌ**’de olduğu gibi; yahut **ذَهَبَةٌ**’nin tasğîridir ve **ذَهَب** [yahut altın]dan küçük bir parça mânâsına gelir: (TA:) **ذَهَبٌ**’ün çoğulu **أَذْهَابٌ** [kıllet çoğulu]dur (S, A, Msb, K) ve **ذُهُوبٌ** (S, K) ve **ذُهْبَانٌ** (Nh, Msb, K) ve **ذِهْبَانٌ**. (Nh, TA.) [**مَآءُ الذَّهَبِ** “altın suyu” demektir; süsleme yazısı vb. için tutkal ile karıştırılmış altın tozu.] ― -b2- Bir yumurtanın sarısı, yahut tüm içeriği, yani sarı ve akı, (**مُحّ**, K, TA, noktasız **ح** ile, TA, [CK’de ve K’nın bende bulunan yazma nüshasında **مُخّ**]) . (K.) -A2- Ayrıca, (S, K,) T’nin bir nüshasında ↓ **ذَهْبٌ** diye yazılmış olarak, (TA,) Yemen halkının kullandığı, tahıl için bir hacim ölçüsü; (S, K,) iyi bilinen: (S:) çoğulu **ذِهَابٌ** (K) ve **أَذْهَابٌ**, [ikincisi kıllet çoğulu,] (S, K,) ve çoğulun çoğulu [yani yukarıdaki çoğullardan ikincisinin çoğulu] **أَذَاهِبُ**, (S, ve TA’ya göre K’da da böyledir,) A‘ Obeyd tarafından zikredilmiştir, (S,) yahut **أَذَاهِيبُ**. (CK’de böyledir.)

**ذَهِبٌ**
**ذَهِبٌ** **ذ** : bk. 1, son cümle.

**ذِهْبَةٌ**
**ذِهْبَةٌ** **ذ** Bir yağmur: (S:) yahut zayıf bir yağmur: yahut bol bir yağmur: (A'Obeyd, K:) çoğulu **ذِهَابٌ**. (A'Obeyd, S, K.)

**ذَهَبَةٌ**
**ذَهَبَةٌ** **ذ** : bk. **ذَهَبٌ**, ilk cümle.

**ذَهُوبٌ**
**ذَهُوبٌ** **ذ** : bk. **ذَاهِبٌ**.

**ذَهِيبٌ**
**ذَهِيبٌ** **ذ** : bk. **مُذْهَبٌ**, ilk cümle.

**ذُهَيْبَةٌ**
**ذُهَيْبَةٌ** **ذ** : bk. **ذَهَبٌ**, ilk cümle.

**ذَاهِبٌ**
**ذَاهِبٌ** **ذ** [**ذَهَبَ**’ın ism-i fâili;] Giden [herhangi bir tarzda yahut herhangi bir yürüyüşle]; giden yahut geçip giden; yürüyen; yolculuk eden; ilerleyen: giden yahut uzaklaşan; ayrılan: [&c.:] (A, K:) ve ↓ **ذَهُوبٌ** aynı mânâyı [mübalağalı biçimde] ifade eder. (K.) ― -b2- [**ذَاهِبٌ فِى الطُّولِ** (mecaz kabul edilerek:) Boyca aşırı; yahut aşırı uzun demektir.]

**مَذْهَبٌ**
**مَذْهَبٌ** **ذ** bir mastar ismidir: (JK, A, K:) ― -b2- ve ayrıca **ذَهَاب** [yahut gitme vb.] yeri mânâsına gelir: ve onun zamanı. (JK.) ― -b3- [Ayrıca gidilen yer: bk. **مَحْضَرٌ** maddesinde bir örnek. ― -b4- Ve bundan dolayı,] (mecaz:) tabiat ihtiyacını gidermek maksadıyla gidilen yer; helâ; (TA;) **مُتَوَضَّأٌ** ile aynı mânâda; (JK, A, K, TA;) Hicaz halkının lehçesinde. (JK, A, TA.) ― -b5- [Ayrıca gidilen yahut uzaklaşılan yol. ― -b6- Ve bundan dolayı, bu maddenin ilk paragrafındaki birkaç örnekte olduğu gibi,] (mecaz:) davranış yahut gidişat yahut benzeri hususta yol, gidiş, tarz yahut yöntem: (Msb, K, TA:) (mecaz:) [dinde öğretiler ve uygulamalar vb. bakımından izlenen yol; ve özellikle inanma, kanaat getirme, düşünme yahut hüküm verme yolu;] bir inanç, bir akîde, bir kanaat, bir mezhep, bir görüş, bir esas, yahut esaslar ve inanç maddeleri bütünü; (K, TA;) din hakkında bir görüş; ve Es-Sarakustee’ye göre dinde bir bid‘at: (Msb:) ve ↓ **ذَهْبٌ** aynı mânâya gelir. (JK, TA.) [Çoğulu **مَذَاهِبُ**’dir. Buradan, **ذَوُو مَذَاهِبُ** (mecaz kabul edilerek:) Kanaatler; yani dinde yahut benzerinde belirli esasları benimseyen kimseler mânâsında.] ― -b7- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Asıl, köken: (Ks, Lh, K:) şu sözlerde böyledir: **مَا يُدْرَى لَهُ أَيْنَ مَذْهَبَهُ** ve **لَا يُدْرَى لَهُ مَذْهَبٌ**, yani (mecaz kabul edilerek:) Onun kökeninin nereden olduğu bilinmez. (Ks, Lh, TA.)

**مُذْهَبٌ**
**مُذْهَبٌ** **ذ** Yaldızlı, yahut altınla kaplanmış; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **مُذَهَّبٌ** (A, K) ve ↓ **ذَهِيبٌ**. (T, K.) ― -b2- Ayrıca **مَذَاهِبُ**’ün tekilidir; o da yaldızlı deriler demektir, (ISk, JK, TA,) yani yaldızlı çizgileri yahut şeritleri düzenli yahut muntazam biçimde birbirini takip eden: (ISk, TA:) yahut yaldızlı kayışlar yahut bağlar: (S, TA:) ve alacalı yahut desenli, [**بُرُود** denilen türden] elbiseler: (JK, TA:) [yahut bu tür elbiselere sıfat olarak kullanılır; zira] **بُرْدٌ مُذْهَبٌ** dersin. (TA.) Yukarıda zikredilen çoğul, kılıçlara da [sıfat olarak] uygulanır [muhtemelen yaldızla süslü mânâsında]. (TA.) ― -b3- Bir ata nispetle: Sarıya çalan kızıl renkli; (TA;) ve **كُمَيْتٌ مُذْهَبٌ** de böyledir [yani yaldızlı doru rengi]: (S, TA:) müennesi **ة** iledir: böyle adlandırılan kısrak daha açık renkli ve daha ince derilidir. (TA.) -A2- **المُذْهَبُ** ayrıca Kâbe’nin bir adıdır. (K, TA.) -A3- Ayrıca bir sonraki paragrafa da bk., üç yerde.

**مُذْهِبٌ**
**مُذْهِبٌ** **ذ** Bir yaldızcı. (S.) ― -b2- ↓ **المُذْهَبُ**, Lth tarafından (mecaz kabul edilerek:) İblîs’in soyundan olduğu söylenen, Kur’ân okuyucularını **الوُضُوْء** [denilen abdest]i yerine getirirken, (K, * TA,) ve başka zamanlarda, (TA,) vesveseye düşüren belirli bir şeytanın adı diye açıklanmıştır; [doğrusu] **ه**’ye kesre ile [**المُذْهِبُ**] olduğu söylenir: (K:) şeytana uygulanır, (TA, md. **شيط**, ) (mecaz kabul edilerek:) Allah’a isyan fiillerini süsleyen yahut güzel gösteren mânâsında; **المُهَذِّبُ** de böyledir, (Fr, TA, md. **هذب**, ) IDrd bunun [sahih] Arapça olmadığını düşünür. (TA.) Ve S’ye ve El-Kurtubee’ye ve daha birçoklarına göre, ↓ **بِهِ مُذْهَبٌ** (mecaz kabul edilerek:) [Onda] su hakkında ve **وُضُوْء**’da ondan çok kullanma hakkında bir vesvese vardır demektir: [yani suyun uygun olmadığı yahut miktarının yetersiz olduğu vb. zannını ona telkin edebilecek bir vesvese:] fakat K’ya göre doğrusu **المُذْهِبُ**’dür. (TA.) Az der ki, Bağdad halkı **مُذْهِبٌ** adını (mecaz kabul edilerek:) vesvese telkin eden bir adama verir; ve onların avamı onu ↓ **مُذْهَبٌ** diye telaffuz eder. (TA.)

**مَذْهَبَةٌ**
**مَذْهَبَةٌ** **ذ** [Giderme, kaldırma, defetme yahut kovma sebebi yahut vasıtası]. Bir hadiste orucun **مَذْهَبَةٌ لِلْأَشَرِ** olduğu söylenmiştir [yani (mecaz kabul edilerek:) sevinç taşkınlığını yahut aşırı sevinç taşkınlığını defetme sebebi yahut vasıtası ve nefsi tabiî arzuyla uyumlu şeyler üzerinde dinlendirme]. (T ve S, **مَحْسَمَةٌ** maddesinde, bk.)

**مُذَهَّبٌ**
**مُذَهَّبٌ** **ذ** : bk. **مُذْهَبٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَهَبَ
ذَهَبَ A ( n. ac. مَذْهَب 17 ,  ذَهَاْب 22 ,  ذِهَاْب 23 ,  ذُهُوْب 27 ),
a.  Went or passed away, departed; vanished, disappeared; died.

b.  [ Bi ], Went away with, took away, did away with.

c.  [ Ila ], Held, believed, thought, considered, deemed, regarded.

ذَهِبَ
ذَهِبَ A ( n. ac. ذَهَب 4 ),
a.  Found a large quantity of gold in a mine.

ذَهَّبَ
ذَهَّبَ II ,
a.  Gilded.

أَذْهَبَ
أَذْهَبَ IV ,
a.  see II .

b.  Carried off, took away; did away with; made to go away; destroyed.

ذَهَب
ذَهَب 4 , ( pl. ذُهُوْب 27 ,  ذِهْبَاْن 34 ,  ذُهْبَاْن 35 ,  أَذْهَاْب 38 ),
a.  Gold.

b.  Yolk ( egg ).

ذَهَبِيّ
ذَهَبِيّ 4yi ,
a.  Golden.

مَذْهَب
مَذْهَب 17 , ( pl. مَذَاْهِبُ 44 ),
a.  Way, path, passage.

b.  Course, manner of acting.

c.  Opinion, belief; persuasion; tenet.

ذَاْهِب
ذَاْهِب 21 ,
a.  Disappearing & c.

ذَهَاْب
ذَهَاْب 22 ,
a.  Departure;   disappearance; removal.

ذَهِيْب
ذَهِيْب 25 ,
a.  Gilt, gilded.

ذُهُوْب
ذُهُوْب 27 ,
a.  see 22 .

أَذْهَبَ
N. Ag. أَذْهَبَ IV ,
a.  Gilder.

##### Türkçe

ذَهَبَ
**ذَهَبَ** A ( n. ac. **مَذْهَب** 17 ,  **ذَهَاْب** 22 ,  **ذِهَاْب** 23 ,  **ذُهُوْب** 27 ),
a.  Gitti veya geçip gitti, ayrıldı; yok oldu, kayboldu; öldü.

b.  [ Bi ], ile birlikte gitti, alıp götürdü, ortadan kaldırdı.

c.  [ Ila ], tuttu, inandı, düşündü, saydı, addetti, gördü.

ذَهِبَ
**ذَهِبَ** A ( n. ac. **ذَهَب** 4 ),
a.  Bir madende büyük miktarda altın buldu.

ذَهَّبَ
**ذَهَّبَ** II ,
a.  Yaldızladı.

أَذْهَبَ
**أَذْهَبَ** IV ,
a.  II’ye bak.

b.  Alıp götürdü, götürüp götürdü; ortadan kaldırdı; gitmeye sevk etti; yok etti.

ذَهَب
**ذَهَب** 4 , ( pl. **ذُهُوْب** 27 ,  **ذِهْبَاْن** 34 ,  **ذُهْبَاْن** 35 ,  **أَذْهَاْب** 38 ),
a.  Altın.

b.  Sarı (yumurta).

ذَهَبِيّ
**ذَهَبِيّ** 4yi ,
a.  Altınî.

مَذْهَب
**مَذْهَب** 17 , ( pl. **مَذَاْهِبُ** 44 ),
a.  Yol, patika, geçit.

b.  Gidişat, davranma tarzı.

c.  Görüş, inanç; kanaat; akîde.

ذَاْهِب
**ذَاْهِب** 21 ,
a.  Kaybolan vb.

ذَهَاْب
**ذَهَاْب** 22 ,
a.  Ayrılış; kayboluş; giderilme.

ذَهِيْب
**ذَهِيْب** 25 ,
a.  Yaldızlı, yaldızlanmış.

ذُهُوْب
**ذُهُوْب** 27 ,
a.  22’ye bak.

أَذْهَبَ
N. Ag. **أَذْهَبَ** IV ,
a.  Yaldızlayıcı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ذهب
ذَهَبَ - يَذْهَبُ - ذَهَاب - ذَاهِب أَذْهَبَ - يُذْهِبُ
ذَهَبَ - يَذْهَبُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يتحرك تاركاً مكانه فلا يبقى له فيه أثر: يكون الشيء أو الكائن في مكانه، ثم يتحرك منه بعيداً بحيث لا يبقى منه شيء في المكان ويختفي أي أثر له فيه
﴿فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد﴾: ترك الخوف مكانه في قلوبهم ولم يبقى منه شيئاً فيها: اختفى
﴿ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم﴾: تختفي ولا يبقى لها أثر
﴿وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه﴾: يتحركوا وينطلقوا تاركين مكانهم
﴿يحسبون الأحزاب لم يذهبوا﴾ يتحركوا وينطلقوا تاركين مكانهم
ذَهَبَ - يَذْهَبُ + كائن + إلى كائن أو مكان أو شيء: يتحرك تاركاً مكانه فلا يبقى فيه أثر، متوجهاً إلى الكائن أو المكان أو الشيء
﴿ثم ذهب إلى أهله يتمطى﴾: ترك مكانه متوجها إلى أهله
ذَهَبَ - يَذْهَبُ + كائن + بـِ شيء أو أمر: يترك مكانه متحركاً ومنطلقاُ منه، مصطحباً معه شيئاً يأخذه معه، فلا يبقيه في المكان الذي تركه: كناية عن أنه ينزع ويصادر شيئاً من كائن ويجرده منه
﴿فلما أضاءت ما حوله ذهب الله بنورهم﴾:ترك مكانه آخذا منهم نورهم: كناية عن مصادرة ونزع شيء منهم وتجريدهم منه
ذَهَبَ - يَذْهَبُ + كائن أو شيء أو أمر + عن كائن أو شيء: يتحرك تاركاً مكانه مبتعداً عن الشيء أو الكائن: وهي كناية عن التخلص والطهارة والتحرر من شيء أو أمر
﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع﴾: تركه الروع وابتعد عنه: كناية عن التخلص والتحرر من الروع
﴿ليقولن ذهب السيئات عني﴾: تركته السيئات وابتعدت عنه: كناية عن التخلص والتحرر من السيئات
ذَهَبَ - يَذْهَبُ + كائن أو شيء أو أمر + حال: يتحرك ويترك مكانه بطريقة أو حال موصوفة
﴿فأما الزبد فيذهب جفاء﴾: فأماالزبد فيتحرك ويترك مكانه بشكل جفاء
﴿وذا النون إذ ذهب مغاضبا﴾ وذا النون إذ تحرك وترك مكانه بشكل مغاضب
ذَهَبَ - يَذْهَبُ + كائن أو شيء أو أمر + يفعل كذا: فعل مساعد: تحرك وانطلق تاركاً مكانه لأجل أن يفعل كذا
﴿قالوا ياأبانا إنا ذهبنا نستبق﴾: تحركنا وانطلقنا وتركنا مكاننا لأجل أن نستبق
ذَهَاب: على وزن " فـَعال" : اسم فعل مبالغة من " ذَهَبَ - يَذْهَبُ "
ذَاهِب: اسم فاعل صفة مشبهة من " ذَهَبَ - يَذْهَبُ "
أَذْهَبَ - يُذْهِبُ + كائن + شيئاً: على وزن " أفعلَ" من " ذَهَبَ - يَذْهَبُ ": جعله " يَذْهَبُ ": أثر على الشيء أو الكائن فجعله يتحرك من مكانه بعيداً بحيث لا يبقى منه شيء في المكان ويختفي أي أثر له فيه
أَذْهَبَ - يُذْهِبُ + كائن + شيئاً + عن كائن: أثر على الشيء أو الكائن فجعله يتحرك من مكانه بعيداً بحيث لا يبقى منه شيء في المكان، ويختفي أي أثر له فيه على الكائن: كناية عن الإزالة والتطهير وتخليص شيء من شيء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الذهاب ومغادرة موقع الإقامة متوجهاً إلى مكان آخر مع إرادة البقاء فيه مدة قصيرة"، وهي:
ظَعَنَ - يَظْعَنُ، رَحَلَ - يَرْحَلُ، نَفَرَ - يَنْفِرُ، ذَهَبَ - يَذْهَبُ، غَدَا - يَغْدُوْ، صَدَرَ - يَصْدُرُ
يفرق لفظاً:
ذَهَبَ - يَذْهَبُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يتحرك تاركاً مكانه فلا يبقى له فيه أثر
ذَهِبَ - يَذْهَبُ + الكائن أو الشيء: يجود ويحسن ويطيب ويصير أفضل وأحسن الجميع من جنسه، حتى أنه يذهب بالعقل أو البصر حين رؤيته
ذَهَبَ + الشيء  أو الكائن أو الأمر
ذَهَبَ + الأمر  	﴿أشحة عليكم فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذي يغشى عليه من الموت فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حدادأشحة على الخير أولئك لم يؤمنوا فأحبط الله أعمالهم وكان ذلك على الله يسيرا(19)﴾ الأحزاب
 	﴿وأطيعوا الله ورسوله ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم واصبروا إن الله مع الصابرين(46)﴾ الأنفال
ذَهَبَ + الكائن  	﴿إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه إن الذين يستأذنونك أولئك الذين يؤمنون بالله ورسوله فإذا استأذنوك لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم واستغفر لهم الله إن الله غفور رحيم(62)﴾ النور ﴿يحسبون الأحزاب لم يذهبوا وإن يأت الأحزاب يودوا لو أنهم بادون في الأعراب يسألون عن أنبائكم ولو كانوا فيكم ما قاتلوا إلا قليلا(20)﴾ الأحزاب
 	﴿قال اذهب فمن تبعك منهم فإن جهنم جزاؤكم جزاء موفورا(63)﴾ الإسراء ﴿قال فاذهب فإن لك في الحياة أن تقول لا مساس وإن لك موعدا لن تخلفه وانظر إلى إلهك الذي ظللت عليه عاكفا لنحرقنه ثم لننسفنه في اليم نسفا(97)﴾ طه
 	﴿وإن فاتكم شيء من أزواجكم إلى الكفار فعاقبتم فآتوا الذين ذهبت أزواجهم مثل ما أنفقوا واتقوا الله الذي أنتم به مؤمنون(11)﴾ الممتحنة
ذهب + إلى
 	﴿ثم ذهب إلى أهله يتمطى(33)﴾ القيامة ﴿فأين تذهبون(26)﴾ التكوير
 	﴿اذهب إلى فرعون إنه طغى(24)﴾ طه ﴿اذهب إلى فرعون إنه طغى(17)﴾ القيامة ﴿اذهبا إلى فرعون إنه طغى(43)﴾ طه
 	﴿فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذبوا بآياتنا فدمرناهم تدميرا(36)﴾ الفرقان
 	﴿وقال إني ذاهب إلى ربي سيهديني(99)﴾ الصافات
ذَهَبَ  بـ
 	﴿فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذبوا بآياتنا فدمرناهم تدميرا(36)﴾ الفرقان  ﴿قال كلا فاذهبا بآياتنا إنا معكم مستمعون(15)﴾ الشعراء
 	﴿اذهب أنت وأخوك بآياتي ولا تنيا في ذكري(42)﴾ طه
 	﴿مثلهم كمثل الذي استوقد نارا فلما أضاءت ما حوله ذهب الله بنورهم وتركهم في ظلمات لا يبصرون(17)﴾ البقرة ﴿ألم ترى أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار(43)﴾ النور ﴿يكاد البرق يخطف أبصارهم كلما أضاء لهم مشوا فيه وإذا أظلم عليهم قاموا ولو شاء الله ذهب بسمعهم وأبصارهم إن الله على كل شيء قدير(20)﴾ البقرة
 	﴿قال إني ليحزنني أن تذهبوا به وأخاف أن يأكله الذئب وأنتم عنه غافلون(13)﴾ يوسف ﴿فلما ذهبوا به وأجمعوا أن يجعلوه في غيابة الجب وأوحينا إليه لتنبئنهم بأمرهم هذا وهم لا يشعرون(15)﴾ يوسف
 	﴿ولئن شئنا لنذهبن بالذي أوحينا إليك ثم لا تجد لك به علينا وكيلا(86)﴾ الإسراء ﴿فإما نذهبن بك فإنا منهم منتقمون(41)﴾ الزخرف
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا يحل لكم أن ترثوا النساء كرها ولا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتيتموهن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وعاشروهن بالمعروف فإن كرهتموهن فعسى أن تكرهوا شيئا ويجعل الله فيه خيرا كثيرا(19)﴾ النساء ﴿اذهبوا بقميصي هذا فألقوه على وجه أبي يأت بصيرا وأتوني بأهلكم أجمعين(93)﴾ يوسف ﴿قالوا إن هذان لساحران يريدان أن يخرجاكم من أرضكم بسحرهما ويذهبا بطريقتكم المثلى (63)﴾ طه ﴿وأنزلنا من السماء ماء بقدر فأسكناه في الأرض وإنا على ذهاب به لقادرون (18)﴾ المؤمنون ﴿ما اتخذ الله من ولد وما كان معه من إله إذا لذهب كل إله بما خلق ولعلا بعضهم على بعض سبحان الله عما يصفون(91)﴾ المؤمنون ﴿اذهب بكتابي هذا فألقه إليهم ثم تول عنهم فانظر ماذا يرجعون(28)﴾ النمل
ذَهَبَ + شيء أو أمر + عن كائن
 	﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع وجاءته البشرى يجادلنا في قوم لوط(74)﴾ هود ﴿ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته ليقولن ذهب السيئات عني إنه لفرح فخور(10)﴾ هود
ذَهَبَ + حال
	﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال(17)﴾ الرعد ﴿وذا النون إذ ذهب مغاضبا فظن أن لن نقدر عليه فنادى في الظلمات أن لا إله إلا أنت سبحانك إني كنت من الظالمين(87)﴾ الأنبياء
ذهب + يفعل ( قعل مساعد) ذهب - يذهب يفعل كذا
 	﴿قالوا ياأبانا إنا ذهبنا نستبق وتركنا يوسف عند متاعنا فأكله الذئب وما أنت بمؤمن لنا ولو كنا صادقين(17)﴾ يوسف
ذهب يقاتل ذهب يتحسس	﴿قالوا ياموسى إنا لن ندخلها أبدا ما داموا فيها فاذهب أنت وربك فقاتلا إنا هاهنا قاعدون(24)﴾ المائدة ﴿يابني اذهبوا فتحسسوا من يوسف وأخيه ولا تيئسوا من روح الله إنه لا ييئس من روح الله إلا القوم الكافرون(87)﴾ يوسف
	﴿ثم ذهب إلى أهله يتمطى(33)﴾ القيامة
ذاهب
 	﴿وقال إني ذاهب إلى ربي سيهديني(99)﴾ الصافات
ذهاب
 	﴿وأنزلنا من السماء ماء بقدر فأسكناه في الأرض وإنا على ذهاب به لقادرون (18)﴾ المؤمنون
أذْهَبَ - يُذْهِبُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً
 	﴿وأقم الصلاة طرفي النهار وزلفا من الليل إن الحسنات يذهبن السيئات ذلك ذكرى للذاكرين (114)﴾ هود
 	﴿إن يشأ يذهبكم أيها الناس ويأت بآخرين وكان الله على ذلك قديرا(133)﴾ النساء ﴿وربك الغني ذو الرحمة إن يشأ يذهبكم ويستخلف من بعدكم ما يشاء كما أنشأكم من ذرية قوم آخرين(133)﴾ الأنعام
 	﴿ألم ترى أن الله خلق السماوات والأرض بالحق إن يشأ يذهبكم ويأت بخلق جديد(19)﴾ إبراهيم ﴿إن يشأ يذهبكم ويأت بخلق جديد (16)﴾ فاطر
 	﴿ويذهب غيظ قلوبهم ويتوب الله على من يشاء والله عليم حكيم(15)﴾ التوبة ﴿من كان يظن أن لن ينصره الله في الدنيا والآخرة فليمدد بسبب إلى السماء ثم ليقطعفلينظر هل يذهبن كيده ما يغيظ(15)﴾ الحج
 	﴿وقالوا الحمد لله الذي أذهب عنا الحزن إن ربنا لغفور شكور(34)﴾ فاطر ﴿أفمن زين له سوء عمله فرآه حسنا فإن الله يضل من يشاء ويهدي من يشاء فلا تذهب نفسك عليهم حسرات إن الله عليم بما يصنعون(8)﴾ فاطر
 	﴿ويوم يعرض الذين كفروا على النار أذهبتم طيباتكم في حياتكم الدنيا واستمتعتم بها فاليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تستكبرون في الأرض بغير الحق وبما كنتم تفسقون(20)﴾ الأحقاف
أذْهَبَ - يُذْهِبُ + كائن + عن كائن + شيئاً
 ﴿إذ يغشيكم النعاس أمنة منه وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام(11)﴾ الأنفال ﴿وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى وأقمن الصلاة وآتين الزكاة وأطعن الله ورسوله إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا(33)﴾ الأحزاب
مختار الصحاح
● [ذهب] ذ ه ب: الذَّهَبُ معدن ثمين وشيء مُذَهَّبٌ و مُذْهَبٌ أي مموه بالذهب و ذَهَبَ يذهب ذَهَابَاً و ذُهُوبَاً و مَذْهَباً بفتح الميم أي مر
الراغب
ذهب
- الذهب معروف، وربما قيل ذهبة، ورجل ذهب: رأى معدن الذهب فدهش، وشيء مذهب: جعل عليه الذهب، وكميت مذهب: علت حمرته صفرة، كأن عليها ذهبا، والذهاب: المضيء، يقال: ذهب بالشيء وأذهبه، ويستعمل ذلك في الأعيان والمعاني، قال الله تعالى: }وقال إني ذاهب إلى ربي﴿[الصافات/99]،﴾فلما ذهب عن إبراهيم الروع﴿[هود/74]،﴾فلا تذهب نفسك عليهم حسرات﴿[فاطر/8]، كناية عن الموت، وقال:﴾إن يشأ يذهبكم ويأت بخلق جديد﴿[إبراهيم/19]، وقال:﴾وقالوا الحمد لله الذي أذهب عنا الحزن﴿[فاطر/34]، وقال:﴾إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت﴿[الأحزاب/33]، وقوله تعالى:﴾ولا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتيتموهن﴿[النساء/19]، أي: لتفوزوا بشيء من المهر، أو غير ذلك مما أعطيتموهن وقوله:﴾ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم﴿[الأنفال/46]، وقال:﴾ذهب الله بنورهم﴿[البقرة/17]،﴾ولو شاء لذهب بسمعهم﴿[البقرة/20]،﴾ليقولن: ذهب السيئات عني{ [هود/10].
ملخص اللسان
1       الذَّهابُ: السَّيرُ والـمُرُورُ؛ ذَهَبَ يَذْهَبُ ذَهاباً  وذُهوباً فهو ذاهِبٌ وذَهُوبٌ.  والـمَذْهَبُ: مصدر، كالذَّهابِ.  وذَهَبَ به وأَذهَبَه غيره: أَزالَه.
2       والـمَذْهَب: الـمُتَوَضَّـأُ، لأَنـَّهُ يُذْهَبُ إِليه. كان إِذا أَراد الغائطَ أَبْعَدَ في الـمَذْهَبِ، وهو مَفْعَلٌ من الذَّهابِ.  يقالُ لـمَوضع الغائطِ: الخَلاءُ، والـمَذْهَب، والـمِرْفَقُ،  والـمِرْحاضُ.
3       والـمَذْهَبُ: الـمُعْتَقَد الذي يُذْهَبُ إِليه؛ وذَهَب فلانٌ لِذَهَبِه أَي لـمَذْهَبِه الذي يَذْهَبُ فيه ، ولا يُدْرَى لَهُ ما مَذْهَبٌ أَي لا يُدْرَى  أَين أَصلُه. ويقال: ذَهَبَ فُلانٌ مَذْهَباً حَسَناً.
4       وأَهلُ بَغدادَ يقولون للـمُوَسْوِسِ من الناس: به  الـمُذْهِبُ، وعَوَامُّهم يقولون: به الـمُذْهَب، بفَتح الهاء، والصواب  الـمُذْهِبُ.
5       والذَّهَبُ: معروفٌ، وربما أُنِّثَ. غيره: الذَّهَبُ التِّبْرُ،  القِطْعَةُ منه ذَهَبَة، ، وكُلُّ ما مُوِّهَ بالذَّهَبِ فقَدْ أُذْهِبَ، وهو مُذْهَبٌ، والفاعل مُذْهِبٌ.  والإِذْهابُ والتَّذْهِـيبُ واحدٌ، وهو التَّمويهُ بالذَّهَب.
6       ذَهَّبْتُ الشيءَ فهو مُذَهَّب إِذا طَلَيْتَه بالذَّهَبِ
7       فَرَس مُذْهَبٌ إِذا عَلَتْ  حُمْرَتَه صُفْرَةٌ
8       وذَهِبَ الرجلُ، بالكسر، يَذْهَبُ ذَهَباً فهو ذَهِبٌ: هَجَمَ في الـمَعْدِن على ذَهبٍ كثير، فرآه فَزَالَ عقلُه، وبَرِقَ بَصَره من كثرة  عِظَمِه في عَيْنِه، فلم يَطْرِفْ؛ مُشْتَقٌّ من الذهب؛
9         الذِّهابُ الأَمْطارُ الضَّعيفة
لسان العرب
● - ذهب: الذَّهابُ: السَّيرُ والـمُرُورُ؛ ذَهَبَ يَذْهَبُ ذَهاباً  وذُهوباً فهو ذاهِبٌ وذَهُوبٌ.  والـمَذْهَبُ: مصدر، كالذَّهابِ.  وذَهَبَ به وأَذهَبَه غيره: أَزالَه. ويقال: أَذْهَبَ  \<ص:394>  به، قال أَبو إِسحق: وهو قليل. فأَمـَّا قراءة بعضهم: يَكادُ سَنا بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصار، فنادِرٌ. وقالوا: ذَهَبْتُ الشَّامَ، فعَدَّوْهُ بغيرِ حرفٍ، وإِن كان الشامُ ظَرْفاً مَخْصُوصاً شَبَّهوه بالمكان الـمُبْهَم، إِذ كان يَقَعُ عليه المكانُ والـمَذْهَبُ. وحكى اللحياني: إِنَّ الليلَ طوِيلٌ، ولا يَذْهَبُ بنَفْسِ أَحدٍ منَّا، أَي لا ذَهَب.  والـمَذْهَب: الـمُتَوَضَّـأُ، لأَنـَّهُ يُذْهَبُ إِليه. وفي الحديث: أَنَّ النبي، صلى اللّه عليه وسلّم، كان إِذا أَراد الغائطَ أَبْعَدَ في الـمَذْهَبِ، وهو مَفْعَلٌ من الذَّهابِ.  الكسائي: يقالُ لـمَوضع الغائطِ: الخَلاءُ، والـمَذْهَب، والـمِرْفَقُ،  والـمِرْحاضُ.  والـمَذْهَبُ: الـمُعْتَقَد الذي يُذْهَبُ إِليه؛ وذَهَب فلانٌ لِذَهَبِه أَي لـمَذْهَبِه الذي يَذْهَبُ فيه. وحَكى اللحياني عن الكسائي: ما  يُدْرَى له أَينَ مَذْهَبٌ، ولا يُدْرَى لَهُ ما مَذْهَبٌ أَي لا يُدْرَى  أَين أَصلُه. ويقال: ذَهَبَ فُلانٌ مَذْهَباً حَسَناً. وقولهم به: مُذْهَب،  يَعْنون الوَسْوَسَة في الماءِ، وكثرة استعمالِه في الوُضوءِ. قال  الأَزْهَرِيُّ: وأَهلُ بَغدادَ يقولون للـمُوَسْوِسِ من الناس: به  الـمُذْهِبُ، وعَوَامُّهم يقولون: به الـمُذْهَب، بفَتح الهاء، والصواب  الـمُذْهِبُ.والذَّهَبُ: معروفٌ، وربما أُنِّثَ. غيره: الذَّهَبُ التِّبْرُ،  القِطْعَةُ منه ذَهَبَة، وعلى هذا يُذَكَّر ويُؤَنَّث، على ما ذُكر في الجمعِ الذي لا يُفارِقُه واحدُه إِلاَّ بالهاءِ. وفي حديث عليٍّ، كرّم اللّه وجهه: فبَعَثَ من اليَمَنِ بذُهَيْبَة. قال ابن الأَثير: وهي تصغير ذَهَبٍ، وأَدْخَلَ الهاءَ فيها لأَنَّ الذَّهَب يُؤَنَّث، والـمُؤَنَّث الثُّلاثيّ إِذا صُغِّرَ أُلْـحِقَ في تصغيرِه الهاءُ، نحو قُوَيْسَةٍ وشُمَيْسَةٍ؛ وقيل: هو تصغيرُ ذَهَبَةٍ، على نِـيَّةِ القِطْعَةِ منها، فصَغَّرَها على لفظِها؛ والجمع الأَذْهابُ والذُّهُوبُ. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه تعالى وجهه: لو أَرادَ اللّه أَن يَفْتَحَ لهم كنوزَ الذِّهْبانِ، لفَعَل؛ هو جمعُ ذَهَبٍ، كبَرَقٍ وبِرْقانٍ، وقد يجمع بالضمِّ، نحو حَمَلٍ وحُمْلانٍ.  وأَذْهَبَ الشيءَ: طلاه بالذَّهَبِ.  والـمُذْهَبُ: الشيءُ الـمَطْليُّ بالذَّهَب؛ قال لبيد:  أَوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ، على أَلْواحِهِ  *  أَلنَّاطِقُ الـمَبْرُوزُ والـمَخْتُومُ  ويروى: على أَلواحِهِنَّ النَّاطِقُ، وإِنما عَدَل عن ذلك بعض الرُّواةِ اسْتِـيحاشاً من قَطْعِ أَلِفِ الوَصْل، وهذا جائِزٌ عند سيبويه في الشِّعْرِ، ولاسِـيَّـما في الأَنْصافِ، لأَنها مواضِعُ فُصُولٍ.  وأَهلُ الـحِجازِ يقولون: هي الذَّهَبُ، ويقال نَزَلَت بلُغَتِهِم:  والذين يَكنِزُونَ الذَّهَبَ والفضة، ولا يُنْفِقونها في سبيل اللّه؛ ولولا ذلك، لَغَلَبَ الـمُذَكَّرُ الـمُؤَنَّثَ. قال: وسائِرُ العَرب يقولون: هو الذَّهَب؛ قال الأَزهري: الذَّهب مُذَكَّر عندَ العَرَب، ولا يجوزُ  تأْنِـيثُه إِلا أَنْ تَجْعَلَهُ جَمْعاً لذَهَبَةٍ؛ وأَما قوله عزَّ وجلَّ: ولا يُنْفِقُونَها، ولم يَقُلْ ولا يُنْفِقُونَه، ففيه أَقاويل: أَحَدُها أَنَّ المعنى يَكْنزُون الذَّهَبَ والفِضَّة، ولا يُنْفِقُونَ الكُنُوزَ في سَبِـيلِ اللّه؛ وقيل: جائِزٌ أَن يكونَ مَحْمولاً على الأَمْوالِ فيكون: ولا يُنْفِقُونَ الأَموال ؛ ويجوز أن يَكونَ: ولا يُنْفِقُونَ الفِضَّة، وحذف الذَّهب كأَنه قال: والذين يَكْنِزُونَ الذَّهَب ولا يُنْفِقُونَه، والفِضَّة ولا يُنْفِقُونَها، فاخْتُصِرَ الكَلام، كما قال:  \<ص:395>  واللّه ورسولُه أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوه، ولم يَقُلْ يُرْضُوهُما.  وكُلُّ ما مُوِّهَ بالذَّهَبِ فقَدْ أُذْهِبَ، وهو مُذْهَبٌ، والفاعل مُذْهِبٌ.  والإِذْهابُ والتَّذْهِـيبُ واحدٌ، وهو التَّمويهُ بالذَّهَب.  ويقال: ذَهَّبْتُ الشيءَ فهو مُذَهَّب إِذا طَلَيْتَه بالذَّهَبِ. وفي حديث جرير وذِكْرِ الصَّدَقَةِ: حتى رَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، يَتَهَلَّل كأَنـَّه مُذْهَبَةٌ؛ كذا جاءَ في سنن النسائي وبعضِ طُرُقِ مُسْلم، قال: والرواية بالدال المهملة والنون،  وسيأْتي ذكره؛ فَعَلى قوله مُذْهَبَةٌ، هو من الشيءِ الـمُذْهَب، وهو  الـمُمَوَّه بالذَّهَبِ، أَو هو من قولهم: فَرَس مُذْهَبٌ إِذا عَلَتْ  حُمْرَتَه صُفْرَةٌ، والأُنْثَى مُذْهَبَة، وإِنما خَصَّ الأُنْثَى بالذِّكْرِ  لأَنـَّها أَصْفَى لَوْناً وأَرَقُّ بَشَرَةً.  ويقال: كُمَيْتٌ مُذْهَب للَّذي تَعْلُو حُمْرَتَه صُفْرَة، فإِذا اشتَدَّتْ حُمْرَتُه، ولم تَعْلُه صُفْرَةٌ، فهو الـمُدَمَّى، والأُنْثى مُذْهَبَة. وشيءٌ ذَهِـيبٌ مُذْهَبٌ؛ قال: أُراه على تَوَهُّم حَذْفِ الزِّيادَةِ؛ قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ:  مُوَشَّحَة الأَقْرابِ، أَمـَّا سَرَاتُها *  فَمُلْسٌ، وأَمـَّا جِلْدُها فَذَهِـيبُ  والـمَذَاهِبُ: سُيُورٌ تُـمَوَّه بالذَّهَبِ؛ قال ابن السّكيت، في قول  قيس بن الخَطِـيم:  أَتَعْرفُ رَسْماً كاطِّرَادِ الـمَذَاهِبِ  الـمَذاهِبُ: جُلُودٌ كانت تُذْهَب، واحِدُها مُذْهَبٌ، تُجْعَلُ فيه  خُطوطٌ مُذَهَّبة، فيرى بَعْضُها في أَثرِ بَعْضٍ، فكأَنها مُتَتابِعَةٌ؛  ومنه قول الهذلي:  يَنْزِعْنَ جِلْدَ الـمَرْءِ نَزْ *  عَ القَينِ أَخْلاقَ الـمَذَاهِبْ  يقول: الضِّباع يَنزِعْنَ جِلْدَ القَتِـيل، كما يَنزِعُ القَين خِلَل  السُّيُوف. قال، ويقالُ: الـمَذاهِبُ البُرود الـمُوَشَّاةُ، يقال: بُرْدٌ  مُذْهَبٌ، وهو أَرْفَعُ الأَتحَمِـيِّ.  وذَهِبَ الرجلُ، بالكسر، يَذْهَبُ ذَهَباً فهو ذَهِبٌ: هَجَمَ في الـمَعْدِن على ذَهبٍ كثير، فرآه فَزَالَ عقلُه، وبَرِقَ بَصَره من كثرة  عِظَمِه في عَيْنِه، فلم يَطْرِفْ؛ مُشْتَقٌّ من الذهب؛ قال الرَّاجز:  ذَهِبَ لـمَّا أَن رآها تَزْمُرَهْ  وفي رواية(1) :  (1 قوله «وفي رواية إلخ» قال الصاغاني في التكملة الرواية:  «ذهب لما أن رآها تزمرة» وهذا صريح في أنه ليس فيه رواية أخرى.)  ذَهِبَ لـمَّا أَن رآها ثُرْمُلَهْ،  وقال: يا قَوْمِ، رأَيتُ مُنْكرَهْ:  شَذْرَةَ وادٍ، ورأَيتُ الزُّهَرَهْ  وثُرْمُلَة: اسمُ رجل. وحكى ابن الأَعرابي: ذِهِبَ، قال: وهذا عندنا مُطَّرِدٌ إِذا كان ثانيهِ حَرْفاً من حُروفِ الـحَلْقِ، وكان الفعْل مكسور الثاني، وذلك في لغة بني تميمٍ؛ وسمعه ابن الأَعرابي فظَنَّه غيرَ مُطَّرِدٍ في لغتِهِم، فلذلك حكاه. والذِّهْبةُ، بالكسر، الـمَطْرَة، وقيل: الـمَطْرةُ الضَّعيفة، وقيل: الجَوْدُ، والجمع ذِهابٌ؛ قال  \<ص:396>  ذو الرُّمة يصف روضة:  حَوَّاءُ، قَرْحاءُ، أَشْراطِـيَّة، وكَفَتْ *  فيها الذِّهابُ، وحفَّتْها البراعيمُ  وأَنشد الجوهري للبعيث:  وذي أُشُرٍ، كالأُقْحُوانِ، تَشُوفُه  *  ذِهابُ الصَّبَا، والـمُعْصِراتُ الدَّوالِـحُ  وقيل: ذِهْبةٌ للـمَطْرة، واحدَةُ الذِّهاب. أَبو عبيد عن أَصحابه:  الذِّهابُ الأَمْطارُ الضَّعيفة؛ ومنه قول الشاعر:  تَوَضَّحْنَ في قَرْنِ الغَزَالَةِ، بَعْدَمَا *  تَرَشَّفْنَ دِرَّاتِ الذِّهابِ الرَّكائِكِ  وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه، في الاستسقاء: لا قَزَعٌ رَبابُها، ولا شِفّانٌ ذِهابُها؛ الذِّهابُ: الأَمْطارُ اللَّـيِّـنة؛ وفي الكلام مُضافٌ محذوف تقديرُه: ولا ذَاتُ شِفّانٍ ذِهابُها.  والذَّهَب، بفتح الهاءِ: مِكيالٌ معروفٌ لأَهْلِ اليَمَن، والجمع ذِهابٌ  وأَذهابٌ وأَذاهِـيبُ، وأَذاهِبُ جمع الجمع. وفي حديث عِكرمة أَنه قال: في أَذاهِبَ من بُرٍّ وأَذاهِبَ من شَعِـيرٍ، قال: يُضَمُّ بعضُها إِلى بعضٍ فتُزَكَّى. الذَّهَبُ: مِكيالٌ معروفٌ لأَهلِ اليمنِ، وجمعُه  أَذهابٌ، وأَذاهِبُ جمعُ الجمع.  والذِّهابُ والذُّهابُ: موضعٌ، وقيل: هو جبلٌ بعَيْنه؛ قال أَبو دواد:  لِـمَنْ طَلَلٌ، كعُنْوانِ الكتابِ، *  ببَطْنِ لُواقَ، أَو بَطْنِ الذُّهابِ  ويروى: الذِّهابِ.  وذَهْبانُ: ابو بَطْنٍ.  وذَهُوبُ: اسم امرأَةٍ.  والـمُذْهِبُ: اسمُ شيطانٍ؛ يقالُ هو من وَلد ابليسَ، يَتَصَوَّر  للقُرَّاءِ، فيَفْتِنهُم عند الوضوءِ وغيرِه؛ قال ابن دُرَيْد: لا أَحسبُه  عَرَبِـيّاً.
مقاييس اللغة:
(ذهب)  الذال والهاء والباء أُصَيْلٌ يدلُّ على حُسْنٍ ونَضارة. من ذلك الذَّهبُ معروف، وقد يؤنَّث فيقال* ذَهَبة، ويجمع على الأذْهَاب([1]). والمَذَاهب: سُيورٌ تُموَّهُ بالذّهَب، أو خِلَلٌ من سُيوف. وكلُّ شيءٍ مموَّهٍ بذَهَبٍ فهو مُذْهَبٌ. قال قيس:
أتعرِف رسماً كاطّرادِ المَذَاهِبِ *** لعَمْرَةَ وَحْشاً غيرَ مَوْقِف راكبِ([2])
ويقال رجلٌ ذَهِبٌ، إذا رأى مَعْدِنَ الذّهب فَدَُهِش. وكميتٌ مُذْهَبٌ، إذا علتْهُ([3]) حُمْرةٌ إلى اصفرار. فأمّا الذِّهْبة فمطرٌ جَوْدٌ. وهي قياس الباب؛ لأنَّ بها تَنْضُر الأرضُ والنّبات. والجمع ذِهابٌ. قال ذو الرُّمّة:
* فيها الذِّهابُ وحَفَّتْها البَراعيمُ([4]) *
فهذا معظمُ الباب. وبقي أصلٌ آخر، وهو ذَهاب الشيء: مُضِيُّه. يقال ذَهَب يَذْهَب ذَهاباً وذُهوباً. وقد ذَهَبَ مَذْهباً حَسنا.
القاموس المحيط:
ذَهَبَ، كَمَنَعَ، ذَهاباً وذُهوباً ومَذْهَباً، فهو ذَاهِبٌ وذَهُوبٌ سارَ، أو مَرَّ، وبه أزالَهُ، كأذْهَبَهُ، وبه. والمَذْهَبُ المُتَوَضَّأُ، والمُعْتَقَدُ الذي يُذْهَبُ إليه، والطَّريقةُ، والأصلُ. وبِضَمِّ الميم الكَعْبَةُ، وفَرَسُ أبْرَهَةَ بنِ عُمَيْرِ، وغَنِيِّ بنِ أعْصُرَ، وشَيْطَانُ الوُضوءِ، وكَسْرُ هائِهِ الصوابُ، وَوَهِمَ الجوهريُّ. والذَّهَبُ التِّبْرُ، ويُؤَنَّثُ، واحِدَتُهُ بِهاءٍ، ج أذْهابٌ وذُهوبٌ، وذُهبانٌ بالضمِّ، عن " النِّهايَةِ " . وأذْهَبَه طَلاَهُ به، كذَهَّبَهُ، فهو مُذْهَبٌ وذَهِيبٌ ومُذَهَّبٌ. والذَّهَبِيُّونَ من المُحَدِّثِين جماعةٌ. وذَهِبَ، كَفَرِحَ، وذِهِبَ، بكَسْرَتَيْنِ، لُغَةٌ هَجَمَ في المَعْدِنِ على ذَهَبٍ كَثيرٍ فَزالَ عَقْلُهُ، وبَرِقَ بَصَرُهُ. والذِّهْبَةُ، بالكسرِ المَطْرَةُ الضَّعِيفَةُ، أو الجَوْدُ، ج ذِهابٌ. والذَّهَبُ، مُحَرَّكَةً مُحُّ البَيْضِ، ومكْيَالٌ لأِهْلِ اليَمَنِ، ج ذِهابٌ وأذْهابٌ، وجج أذاهيبُ. وكَصَبورٍ امْرَأةٌ. وكَغُرابٍ ع. وكَسحابٍ ع باليَمَنِ. وكَشَدَّادٍ لَقَبُ عَمْروٍ أو مالِكِ ابنِ جَنْدَلٍ الشَّاعِرِ. وكَكِتابٍ جَبَلٌ، ويُضَمُّ. وكَسَحابٍ يَوْمٌ من أيامِ العَرَبِ، واسْمُ قَبيلَةٍ.
تاج العروس:
ذ ه ب
ذَهَبَ كَمَنَعَ يَذْهَبُ ذَهَاباً بالفَتْحِ ويُكْسَرُ مَصْدَرٌ سَمَاعِيٌّ وذُهُوباً بالضم قِيَاسِيٌّ مُسْتَعْمَلٌ ومَذْهَباً فهو ذَاهِبٌ وذَهُوبٌ كصَبُورٍ : سَارَ أَو : مَرَّ وذَهَبَ بِهِ : أَزَالَهُ كأَذْهَبَهُ غَيْرُهُ وأَذْهَبَه بِهِ قال أَبو إسحاق وهو قَلِيلٌ فأَمَّا قِرَاءَةُ بعضِهِم " يكادُ سَنَا بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصَارِ " فنَادِرٌ ومن المجاز : ذَهَبَ عَلَيَّ كَذَا : نَسِيتُه وذَهَبض في الأَرْضِ كناية عن الإِبْداءِ كذا في الأَساس قال شيخنا : ذَهَبَتْ طائفةٌ منهم السُّهَيْلِيُّ إلى أَنَّ التَّعْدِيَةَ بالبَاءِ تُلْزِمُ المُصَاحَبَةَ وبغَيْرِهَا لا تُلْزِم فإذا قلتَ : ذَهَبَ بِهِ فمَعْنَاهُ : صَاحَبَه في الذَّهَابِ وإذَا قلتَ أَذْهَبَه أَو ذَهَّبَه تَذْهِيباً فمعناهُ : صَاحَبَه في الذَّهَابِ وإذَا قلتَ أَذْهَبَه أَو ذَهَّبَه تَذْهِيباً فمعناهُ : صَيَّرَه ذاهباً وحْدَه ولم يُصَاحِبْهُ وبَقِي على ذلك أَسْرَاهُ وأَسْرَى بِهِ وتَعَقَّبُوهُ بنحو " ذَهَبَ اللهُ بِنُورِهِمْ " فإنه لا يُمْكِنُ فيه المُصَاحَبَةُ لاستِحَالَتِهَا وقَالَ بعضُ أَئمة اللغةِ والصَّرْفِ : إنْ عُدِّيَ الذَّهَابُ بالبَاءِ فمَعْنَاهُ الإِذْهَابُ أَو بعَلَى فمعناه النِّسْيَانُ أَو بعَنْ فالتَّرْكُ أَو بإلَى فالتَّوَجُّه وقد أَورد أَبو العباس ثعلبٌ : ذَهَبَ وأَذْهَبَ في الفصيح وصَحَّحَ التَّفْرِقَةَ انتهى قلتُ : ويقولونَ : ذهَبَ الشأْمَ فَعَدَّوْه بغير حَرْف وإن كان الشأْمُ ظَرْفاً مَخْصُوصاً شَبَّهُوه بالمَكَانِ المُبْهَمِ
ومن المجاز المَذْهَبُ : المُتَوَضَّأُ لأَنَّه يُذْهَبُ إليه وفي الحديث أَن النبيّ صلى الله عليه وسلم " كَانَ إذا أَرَادَ الغَائِطَ أَبْعَدَ في المَذْهَبِ " وهو مَفْعَلٌ مِن الذَّهَابِ وعن الكسائيّ : يقالُ لِمَوْضِعِ الغَائِطِ : الخَلاَءُ والمَذْهَبُ والمِرْفَقُ والمِرْحَاضُ وهو لُغَةُ الحجازيّين . ومن المجاز : المَذْهَبُ : المُعْتَقَد الذي يُذهَب إليْهِ وذَهَب فلانٌ لِذَهَبِه أَي لِمَذْهَبِه الذي يَذْهَب فيه . والمَذْهَب : الطَّرِيقَةُ يقال : ذَهَبَ فلانٌ مَذْهَباً حَسَناً أَي طريقةً حَسَنَةً والمَذْهَبُ : الأَصْلُ حكى اللحيانيُّ عن الكسائِيّ : مَا يُدْرَى لَهُ أَيْنَ مَذْهَبٌ وَلاَ يُدْرَى لَهُ مذهبه أَي لا يُدْرَى أَيْنَ أَصْلُه
والمُذْهَبُ بِضَمِّ المِيمِ اسْمُ الكَعْبَةِ زِيدَتْ شَرَفاً
والمُذْهَبُ مِنَ الخَيْلِ : مَا عَلَتْ حُمْرَتَهُ صُفْرَةٌ والأُنْثَى : مُذْهَبَةٌ وإنّمَا خَصَّ الأُنْثَى بالذِّكْرِ لأَنَّهَا أَصْفَى لَوْناً وأَرَقُّ بَشَرَةً ويقال كُمَيْتٌ مُذْهَبٌ : لِلَّذِي تَعْلُو حُمْرَتَهُ صُفْرَةٌ فإذا اشْتَدَّت حُمْرَتُهُ ولم تَعْلُهُ صُفْرَةٌ فهو المُدَمَّى والأُنْثَى : مُذْهَبَةٌ والمُذْهَبُ : فَرَسُ أَبْرَهَةَ بنِ عُمَيْرِ بنِ كُلْثُومٍ وأَيضاً فَرَسُ غَنِيِّ بنِ أَعْصُرَ أَبِي قَبِيلَةٍ والمُذْهَبُ : اسْمُ شَيْطَانٍ يقال : هو من وَلَدِ إبْلِيسَ يَتَصَوَّرُ لِلْقُرَّاءِ فَيَفْتِنُهُمْ عِنْدَ الوُضُوءِ وغيرِه قاله الليثُ وقال ابن دُرَيْد : لا أَحْسَبُه عَرَبِيًّا وفي الصحاح وقولُهُمْ : بِه مُذْهَبٌ يَعْنُونَ الوَسْوَسَةَ في المَاءِ وكُثْرِ اسْتِعَمَالِهِ في الوُضُوءِ انتهى قال الأَزهريّ : وأَهْلُ بَغْدَادَ يقولون لِلْمُوَسْوِسِ من النَّاسِ : المُذْهِبُ وعَوَامُّهُمْ يقولون : المُذْهَبُ بفَتحِ الهاءِ وكَسْرُ هَائِهِ الصَّوَابُ قال شيخُنا : عَرَّفَ الجُزْأَيْنِ لإِفَادَةِ الحَصْرِ يَعْنِي أَنَّ الصَّوَابَ فيه هو الكَسْرُ لا غيرُ وَوَهِمَ الجَوْهَرِيُّ وأَنْتَ خَبِيرٌ بأَنَّ عبارةَ الجوهريّ ليس فيها تَقْيِيدُ فَتْحٍ أَو كَسْرٍ بل هي مُحْتَمِلَةٌ لهما اللّهُمَّ إلاَّ أَنْ يَكُونَ ضَبْطَ قَلَمٍ فقد جَزَمَ القُرْطُبِيُّ وطَوَائفُ مِن المُحَدِّثِينَ ومِمَّنْ أَلَّفَ في الرُّوحَانِيِّينَ أَنه بالفَتْحِ وأَنْتَ خَبِيرٌ بأَنَّ هذا وأَمْثَالَ ذلك لا يكونُ وَهَماً أَشَارَ له شيخنا
وأَبُو عَلِيٍّ الحَسَنُ بنُ عَلِيِّ بنِ مُحَمَّدِ بنِ المُذْهِبِ : مُحَدِّثٌ حَدَّثَ عن أَبِي بَكْرٍ القَطِيعِيّ وغيرِهِ
والذَّهَبُ معروفٌ قاله الجوهريّ وابنُ فارسٍ وابن سيده والزُّبَيْدِيّ والفَيُّوميّ ويقال : وهو التِّبْرُ قاله غيرُ وَاحِدٍ من أَئمة اللغة فَصَرِيحُهُ : تَرَادُفُهُمَا والذي يَظْهَرُ أَن الذهَب : أَعَمّ مِن التِّبْرِ فإنَّ التِّبْرَ خَصُّوهُ بما في المَعْدِنِ أَو بالذي لم يُضْرَبْ ولم يُصْنَعْ ويُؤَنَّثُ فيقالُ : هي الذَّهَبُ الحَمْرَاءُ ويقال : إنَّ التأْنيثَ لُغَةُ أَهْلِ الحِجَازِ ويقولونُ نَزَلَتْ بِلُغَتِهِمِ . " والَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ والفِضَّةَ وَلاَ يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللهِ " والضَّمِيرُ للذَّهَبِ فَقَطْ خَصَّهَا بذلك لِعِزَّتِهَا وسَائِرُ العَرَبِ يقولونَ : هُوَ الذَّهَبُ قال الأَزهريّ : الذَّهَبُ مُذَكَّرٌ عند العَرَبِ ولا يجوزُ تَأْنِيثُه إلاَّ أَنْ تَجْعَلَهُ جَمْعاً لِذَهَبَةٍ وقيلَ : إنَّ الضَّمِيرَ رَاجِعٌ إلى الفِضَّةِ لكثرتها وقيل إلى الكُنُوزِ وجائزٌ أَن يكونَ محمولاً على الأَمْوَالِ كما هُو مُصَرَّح في التفاسير وحَوَاشِيهَا وقال القُرطُبيّ : الذَّهَبُ مُؤَنَّثٌ تقولُ العَرَبُ : الذَّهَبُ الحَمْرَاءُ وقد يُذَكَّرُ والتأْنيثُ أَشهَرُ واحدتُهُ بهاءٍ وفي لسان العرب الذَّهَبُ : التِّبْرُ والقِطْعَةُ منه ذَهَبَةٌ وعلى هذا يذكَّرُ ويُؤَنَّثُ على ما ذُكِر في الجَمْعِ الذي لا يفارِقُه واحِدُه إلا بالهَاءِ وفي حديثِ عَلِيٍّ كرَّمَ الله وجهه " فَبَعَثَ مِنَ اليَمَنِ بِذُهَيْبَةٍ " قال ابن الأَثِير : وهي تصغيرُ ذَهَبٍ وأَدْخلَ فيهَا الهَاءَ لأَن الذَّهَبَ يُؤَنَّثُ والمُؤَنَّثُ الثُّلاَثِيُّ إذَا صُغِّرَ أُلحقَ في تَصْغِيرِه الهَاءُ نحوُ قُوَيسَةٍ وشُمَيْسَةٍ وقيلَ : هو تَصْغِيرُ ذَهَبَةٍ على نِيَّةِ القِطْعَةِ مِنْهَا فصَغَّرَهَا عَلَى لَفْظِهَا ج أَذْهَابٌ كسَبَبٍ وأَسْبَابٍ وذُهُوبٌ بالضَّمِّ زادَهُ الجوهَرِيّ وذُهْبَانٌ بالضَّمِّ كَحَمَلٍ وحُمْلاَنٍ وقد يُجْمَعُ بالكَسْرِ أَيضاً وفي حديث عليٍّ كرّم الله وجهه " لَوْ أَرَادَ اللهُ أَنْ يَفْتَحَ لَهُمْ كُنُوزَ الذِّهْبَانِ لَفَعَلَ " هو جمع ذَهَبٍ كَبَرَقٍ وبِرْقَانٍ كِلاَهُمَا عن النِّهَايَة لابن الأَثير والضَّمُّ وحْدَه عن المصباح للفَيوميّ وأَذْهَبَهُ : طَلاَهُ بِهِ أَي الذَّهَبِ كَذَهَّبَهُ مُشَدَّداً والإِذْهَابُ والتَّذْهِيبُ واحِدٌ وهو التَّمْوِيهُ بالذَّهَبِ فَهُوَ مُذْهَبُ وكُلُّ مُمَوَّهٍ بالذَّهَبِ فَقَدْ أُذْهِبَ والفاعل مُذْهِبٌ قال لبيد :
أَوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ على أَلْوَاحِهِ ... أَلنَّاطِقُ المَبْرُوزُ والمَخْتُومُ وشيءٌ ذَهِيبٌ : مُذْهَبُ قال أَبُو منصور : أُرَاهُ عَلَى تَوَهُّمِ حَذْفِ الزِّيَادَةِ قال حُمَيْدُ بن ثَوْرٍ :
مُوَشَّحَة الأَقْرَابِ أَمَّا سَرَاتُهَا ... فَمُلْسٌ وَأَمَّا جِلْدُهَا فَذَهِيبُ والمَذَاهِبُ : سُيُورٌ تُمَوَّهُ بالذَّهَبِ وقال ابن السكيت في قول قَيْس بنِ الخَطِيمِ :
" أَتَعْرِفُ رَسْماً كاطِّرَادِ المَذَاهِبِ المَذَاهِبُ : جُلُودٌ كانَتْ تُذْهَبُ وَاحِدُهَا مُذْهَبٌ تُجْعَلُ فيه خُطُوطٌ مُذْهَبَةٌ فَتَرَى بَعْضَها في إثْرِ بَعْضٍ فكَأَنَّهَا مُتَتَابِعَةٌ ومنه قول الهُذَلِيّ :
يَنْزِعْنَ جِلْدَ المَرْءِ نَزْ ... عَ القَيْنِ أَخْلاَقَ المَذَاهِبْ يقول : الضِّبَاعُ يَنْزِعْنَ جلدَ القَتِيلِ كما يَنْزِعُ القَيْنُ جِلْدَ السُّيُوفِ قال : ويقال : المَذَاهِبُ : البُرُودُ المُوَشَّاةُ يقال : بُرْدٌ مُذْهَبٌ ويقال : ذَهَّبْتُ الشيءَ فهو مُذَهَّبٌ إذا طَلَيْتَه بالذَّهَبِ . وفي حديث جرير " حَتَّى رَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ الله صلى الله عليه وسلم يتهلَّل كَأَنَّهُ مُذْهَبَةٌ " قال ابن الأَثير : كذا جاءَ في سنن النَّسائيّ وبعض طُرُقِ مُسلمِ هو من الشيءِ المُذْهَبِ أَي المُمَوَّه بالذَّهَبِ قال : والرواية بالدال المهملة والنون
والذَّهَبِيُّونَ مِنَ المُحَدِّثِينَ جَمَاعَةٌ منهم : أَبُو الحُسَيْنِ عُثْمَانُ بنُ مُحَمَّدٍ وأَبُو الوَلِيدِ سُلَيْمَانًُ بنُ خَلَفٍ البَاجِيّ وأَبُو طَاهِرٍ محمدُ بنُ عبدِ الرحمن المُخْلص الأُطْرُوشُ وأَبُو الفَتْحِ عُمَرُ بنُ يعقوبَ بنِ عُثْمَانَ الإِرْبِليّ وشاهِنْشَاه بنُ عبدِ الرَّازقِ بنِ أَحمدَ العامِرِيّ
ومن المتأَخرينَ : حافظُ الشأْمِِ محمدُ بن عثمانَ قايماز شيخ المصنِّف وغيرهم رضي الله عنهم أَجمعين
وَتَلُّ الذَّهَبِ مِنْ إقْليمِ بُلْبَيْسَ وخَلِيجُ الذَّهَبِ في إقْلِيمِ الأُشْمُونَيْنِ وجَزِيرَةُ الذَّهَبِ : اثْنَتَانِ : إحْدَاهُمَا في المزاحمتين
وَذَهِبَ الرَّجُلُ كَفرِحَ يَذْهَبُ ذَهَباً فهو ذَهِبٌ وحكى ابنُ الأَعرابيّ ذِهِبَ بِكَسْرَتَيْنِ قال أَبو منصور : وهذا عِنْدَنَا مُطَّرِدٌ إذا كان ثانِيهِ حَرْفاً من حروفِ الحَلْقِ وكانَ الفِعْلُ مكسورَ الثانِي وذلك في لُغَةِ بَنِي تميمٍ وسَمِعَه ابنُ الأَعْرَابِيّ فَظَنَّه غيرَ مُطَّرِدٍ في لُغَتِهِم فلذلكَ حكاهُ : هَجَمَ فِي المَعْدِنِ على ذَهَبٍ كَثِيرٍ فَرَآهُ فَزَالَ عَقْلُهُ وَبَرِقَ بَصَرُهُ من عِظَمِهِ في عَيْنِه فلم تَطْرِفْ مُشْتَقٌّ من الذَّهَبِ قال الراجز :
" ذَهِبَ لَمَّا أَنْ رَآهَا تُزْمُرَهْ
" وقَالَ يَا قَوْمِ رَأَيْتُ مُنْكَرَهْ
" شَذْرَةَ وَادٍ رَأَيْتُ الزُّهَرَهْ والذِّهْبَةُ بالكسر : المَطْرَةُ واحدةُ الذِّهَابِ وحكى أَبو عُبيد عن أَصحابه الذِّهَابُ : الأَمْطَارُ الضَّعِيفَةُ أَو الجَوْدُ ج ذِهَابٌ قال الشاعر :
" تَوْضَّحْنَ في قَرْنِ الغَزَالَةِ بَعْدِماتَرشَّفْنَ دِرَّاتِ الذِّهَابِ الرَّكَائِكِ وأَنشد الجوهريّ للبَعِيثِ :
وَذِي أُشُرٍ كَالأُقْحُوَانِ تَشُوفهُ ... ذِهَابُ الصَّبَا والمُعْصِرَاتُ الدَّوَالِحُ وأَنشد ابنُ فارس في المجمل قولَ ذي الرّمة يصف رَوْضَةً :
حَوَّاءُ قَرْحَاءُ أَشْرَاطِيَّةٌ وكفَتْ ... فِيهَا الذِّهَابث وحَفَّتْهَا البَرَاعِيمُ وفي حديث عل ] ٍّ في الاسْتِسْقَاءِ " لاَ قَزَعٌ رَبَابُهضا : وَلاَ شِفَّانٌ ذِهَابُهَا " الذِّهَابُ : الأَمْطَارُ اللَّيِّنَةُ وفي الكلامِ مضافٌ محذوفٌ تقديرُه : ولاَ ذَاتُ شِفَّانٍ ذِهَابُهَا
والذَّهَبُ مُحَرَّكَةً : مُحُّ بالمهملة البَيْضِ ومِكْيَالٌ معروفٌ لأَهْلِ اليَمَنِ ورأَيتُ في هامِشِ نسخة لسان العرب ما صُورَتُه : في نسخة التهذيب الذَّهْب بسُكُونِ الهَاءِ ج ذِهَابٌ وأَذْهَابٌ وجج أَي جَمْعُ الجَمْعِ أَذَاهِبُ . في حديث عِكْرِمَةَ أَنَّهُ قَالَ فِي أَذَاهِبَ مِنْ بُرٍّ وأَذَاهِبَ مِنْ شَعِيرٍ قال : يُضَمُّ بَعْضُهَا إلَى بَعْضٍ فَيُزَكَّى
وذَهُوبُ كصَبُورٍ : امْرَأَةٌ نقلة الصاغانيّ
وذُهَابٌ كغُرَابٍ : ع في دِيَارِ بَلْحَارِثِ بنِ كَعْبٍ
وذَهْبَانُ كسَحْبَانَ : ع باليَمَنِ بالسَّاحِلِ وأَبُو بَطْنٍ
وذَهْبَابَة : قَرْيَةٌ من قُرى حَرَّانَ بها تُوُفِّيَ أَبُو العَبَّاسِ أحْمَدُ بنُ عُثْمَانَ بنِ الحَدِيدِ السُّلَمِيُّ الدِّمَشْقِيُّ تَرْجَمَهُ المُنْذِرِيُّ في التَّكْملة وكشَدَّادٍ : لَقَبُ عَمْرِو بنِ جَنْدَلِ بنِ مَسْلَمةَ كما سَمَّاهُ ابن الكَلْبِيِّ في جَمْهَرَةِ النَّسَبِ أَو هو لَقَبُ مالِكِ بنِ جَنْدَلٍ الشَّاعِر كملا سَمَّاهُ ابنُ الكَلْبِيِّ أَيضاً في كتاب " أَلْقَاب الشُّعَرَاء " وقال لُقِّبَ بقوله :
وَمَا سَيْرُهُنَّ إذْ عَلَوْنَ قُرَاقِراً ... بِذِي يَمَمٍ وَلاَ الذّهَاب ذَهَابُ والذِّهَابُ كَكِتَابٍ : موضعٌ وقيلَ : هو جَبَلٌ بِعَيْنِهِ قال أَبُو دُوَادٍ :
لِمَنْ طَلَلٌ كعُنْوانِ الكِتَابِ ... بِبَطْنِ لُوَاقَ أَوْ بَطْنِ الذُّهَابِ ويُضَمُّ فيه أَيضاً ويُرْوَى أَيضاً كسَحَابٍ وهو بالفَتْحِ يَوْمٌ مِنْ أَيَّامِ العَرَبِ واسُمُ قَبِيلَةٍ

##### Türkçe

ذهب
**ذَهَبَ - يَذْهَبُ - ذَهَاب - ذَاهِب أَذْهَبَ - يُذْهِبُ**
**ذَهَبَ - يَذْهَبُ** + varlık veya şey veya iş: yerini terk ederek hareket eder; böylece orada ona ait bir iz kalmaz: şey veya varlık yerinde olur, sonra ondan uzaklaşacak şekilde oradan hareket eder; öyle ki mekânda ondan hiçbir şey kalmaz ve orada ona ait herhangi bir iz kaybolur
﴿فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد﴾: korku onların kalplerindeki yerini terk etti ve orada ondan hiçbir şey kalmadı: kayboldu
﴿ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم﴾: kaybolur ve ona ait bir iz kalmaz
﴿وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه﴾: yerlerini terk ederek hareket ederler ve giderler
﴿يحسبون الأحزاب لم يذهبوا﴾ yerlerini terk ederek hareket ederler ve giderler
**ذَهَبَ - يَذْهَبُ** + varlık + **إلى** varlık veya yer veya şey: yerini terk ederek hareket eder; böylece orada bir iz kalmaz; varlığa veya yere veya şeye yönelmiş olarak
﴿ثم ذهب إلى أهله يتمطى﴾: yerini, ehline yönelerek terk etti
**ذَهَبَ - يَذْهَبُ** + varlık + **بـِ** bir şey veya iş: yerini terk ederek, ondan hareket ederek ve giderek; beraberinde yanında götürdüğü bir şeyi alıp götürerek; böylece onu terk ettiği yerde bırakmaz: bir varlıktan bir şeyi çekip alma ve müsadere etme ve onu ondan soyma olduğuna dair kinayedir
﴿فلما أضاءت ما حوله ذهب الله بنورهم﴾: yerini, onlardan nurlarını alarak terk etti: onlardan bir şeyi müsadere edip çekip alma ve onları ondan soyma kinayesidir
**ذَهَبَ - يَذْهَبُ** + varlık veya şey veya iş + **عن** varlık veya şey: şeyi veya varlığı geride bırakarak, ondan uzaklaşarak hareket eder: bu, bir şeyden veya işten kurtulma, temizlik ve özgürleşme kinayesidir
﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع﴾: dehşet onu terk etti ve ondan uzaklaştı: dehşetten kurtulma ve özgürleşme kinayesidir
﴿ليقولن ذهب السيئات عني﴾: kötülükler onu terk etti ve ondan uzaklaştı: kötülüklerden kurtulma ve özgürleşme kinayesidir
**ذَهَبَ - يَذْهَبُ** + varlık veya şey veya iş + hâl: vasfedilmiş bir tarz veya hâl üzere hareket eder ve yerini terk eder
﴿فأما الزبد فيذهب جفاء﴾: fakat köpük, **جفاء** şeklinde hareket eder ve yerini terk eder
﴿وذا النون إذ ذهب مغاضبا﴾ ve **ذا النون**; **مغاضبا** şeklinde hareket edip yerini terk ettiğinde
**ذَهَبَ - يَذْهَبُ** + varlık veya şey veya iş + şöyle yapar: yardımcı fiil: şöyle yapması için yerini terk ederek hareket etti ve gitti
﴿قالوا ياأبانا إنا ذهبنا نستبق﴾: hareket ettik, gittik ve yerimizi, yarışmamız için terk ettik
**ذَهَاب**: " **فـَعال** " vezninde: " **ذَهَبَ - يَذْهَبُ** "dan mübalağa isim-fiil
**ذَاهِب**: " **ذَهَبَ - يَذْهَبُ** "dan müşebbehe sıfat olan ism-i fâil
**أَذْهَبَ - يُذْهِبُ** + varlık + bir şeyi: " **ذَهَبَ - يَذْهَبُ** "dan " **أفعلَ** " vezninde: onu " **يَذْهَبُ** " kıldı: şeye veya varlığa tesir etti; böylece onu yerinden uzaklaşacak şekilde hareket ettirdi; öyle ki mekânda ondan hiçbir şey kalmaz ve orada ona ait herhangi bir iz kaybolur
**أَذْهَبَ - يُذْهِبُ** + varlık + bir şeyi + **عن** bir varlık: şeye veya varlığa tesir etti; böylece onu yerinden uzaklaşacak şekilde hareket ettirdi; öyle ki mekânda ondan hiçbir şey kalmaz ve varlık üzerinde ona ait herhangi bir iz kaybolur: bir şeyi bir şeyden giderme, temizleme ve kurtarma kinayesidir
Lafız, "ikamet yerini terk edip başka bir yere yönelerek, orada kısa bir müddet kalma iradesiyle (olan) gidiş ve ayrılış" lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ظَعَنَ - يَظْعَنُ**، **رَحَلَ - يَرْحَلُ**، **نَفَرَ - يَنْفِرُ**، **ذَهَبَ - يَذْهَبُ**، **غَدَا - يَغْدُوْ**، **صَدَرَ - يَصْدُرُ**
Lafızca ayırt edilir:
**ذَهَبَ - يَذْهَبُ** + varlık veya şey veya iş: yerini terk ederek hareket eder; böylece orada ona ait bir iz kalmaz
**ذَهِبَ - يَذْهَبُ** + varlık veya şey: cömert olur, güzel olur, hoş olur ve cinsinden olanların hepsinin daha iyisi ve daha güzeli hâline gelir; hatta onu görmek, aklı veya görmeyi götürür
**ذَهَبَ** + şey veya varlık veya iş
**ذَهَبَ** + iş  	﴿أشحة عليكم فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذي يغشى عليه من الموت فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حدادأشحة على الخير أولئك لم يؤمنوا فأحبط الله أعمالهم وكان ذلك على الله يسيرا(19)﴾ الأحزاب
 	﴿وأطيعوا الله ورسوله ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم واصبروا إن الله مع الصابرين(46)﴾ الأنفال
**ذَهَبَ** + varlık  	﴿إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه إن الذين يستأذنونك أولئك الذين يؤمنون بالله ورسوله فإذا استأذنوك لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم واستغفر لهم الله إن الله غفور رحيم(62)﴾ النور ﴿يحسبون الأحزاب لم يذهبوا وإن يأت الأحزاب يودوا لو أنهم بادون في الأعراب يسألون عن أنبائكم ولو كانوا فيكم ما قاتلوا إلا قليلا(20)﴾ الأحزاب
 	﴿قال اذهب فمن تبعك منهم فإن جهنم جزاؤكم جزاء موفورا(63)﴾ الإسراء ﴿قال فاذهب فإن لك في الحياة أن تقول لا مساس وإن لك موعدا لن تخلفه وانظر إلى إلهك الذي ظللت عليه عاكفا لنحرقنه ثم لننسفنه في اليم نسفا(97)﴾ طه
 	﴿وإن فاتكم شيء من أزواجكم إلى الكفار فعاقبتم فآتوا الذين ذهبت أزواجهم مثل ما أنفقوا واتقوا الله الذي أنتم به مؤمنون(11)﴾ الممتحنة
ذهب + **إلى**
 	﴿ثم ذهب إلى أهله يتمطى(33)﴾ القيامة ﴿فأين تذهبون(26)﴾ التكوير
 	﴿اذهب إلى فرعون إنه طغى(24)﴾ طه ﴿اذهب إلى فرعون إنه طغى(17)﴾ القيامة ﴿اذهبا إلى فرعون إنه طغى(43)﴾ طه
 	﴿فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذبوا بآياتنا فدمرناهم تدميرا(36)﴾ الفرقان
 	﴿وقال إني ذاهب إلى ربي سيهديني(99)﴾ الصافات
**ذَهَبَ**  **بـ**
 	﴿فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذبوا بآياتنا فدمرناهم تدميرا(36)﴾ الفرقان  ﴿قال كلا فاذهبا بآياتنا إنا معكم مستمعون(15)﴾ الشعراء
 	﴿اذهب أنت وأخوك بآياتي ولا تنيا في ذكري(42)﴾ طه
 	﴿مثلهم كمثل الذي استوقد نارا فلما أضاءت ما حوله ذهب الله بنورهم وتركهم في ظلمات لا يبصرون(17)﴾ البقرة ﴿ألم ترى أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار(43)﴾ النور ﴿يكاد البرق يخطف أبصارهم كلما أضاء لهم مشوا فيه وإذا أظلم عليهم قاموا ولو شاء الله ذهب بسمعهم وأبصارهم إن الله على كل شيء قدير(20)﴾ البقرة
 	﴿قال إني ليحزنني أن تذهبوا به وأخاف أن يأكله الذئب وأنتم عنه غافلون(13)﴾ يوسف ﴿فلما ذهبوا به وأجمعوا أن يجعلوه في غيابة الجب وأوحينا إليه لتنبئنهم بأمرهم هذا وهم لا يشعرون(15)﴾ يوسف
 	﴿ولئن شئنا لنذهبن بالذي أوحينا إليك ثم لا تجد لك به علينا وكيلا(86)﴾ الإسراء ﴿فإما نذهبن بك فإنا منهم منتقمون(41)﴾ الزخرف

﴿Ey iman edenler, kadınlara zorla mirasçı olmanız size helâl olmaz; onlara verdiğinizin bir kısmını götürmeniz için onları sıkıştırmayın; ancak apaçık bir fuhuş getirmeleri müstesna. Onlarla örfe uygun şekilde geçinin; eğer onlardan hoşlanmazsanız, olur ki bir şeyi hoşlanmazsınız da Allah onda çok hayır kılar (19)﴾ النساء ﴿Şu gömleğimle gidin; onu babamın yüzüne atın, görür olarak gelir; ve bütün ehlinizle bana gelin (93)﴾ يوسف ﴿Dediler ki: Şüphesiz bu ikisi elbette iki sihirbazdır; sihirleriyle sizi yurdunuzdan çıkarmak ve sizin en üstün yolunuzu götürmek istiyorlar (63)﴾ طه ﴿Ve gökten ölçü ile su indirdik; onu yerde iskân ettik; ve şüphesiz biz onu götürmeye elbette kadiriz (18)﴾ المؤمنون ﴿Allah bir evlat edinmedi; onunla beraber bir ilâh da olmadı; öyle olsaydı her ilâh yarattığıyla mutlaka giderdi ve mutlaka bazısı bazısına üstün gelirdi; Allah onların vasfettiklerinden münezzehtir (91)﴾ المؤمنون ﴿Şu mektubumla git; onu onlara at; sonra onlardan dön; sonra bak, neye dönüyorlar (28)﴾ النمل

**ذَهَبَ** + şey veya iş + bir varlıktan
 	﴿İbrahim’den korku gidince ve ona müjde gelince, Lût kavmi hakkında bizimle mücadele ediyordu (74)﴾ هود ﴿Ve andolsun, ona dokunan bir sıkıntıdan sonra ona bir nimet tattırsak, mutlaka “kötülükler benden gitti” der; şüphesiz o, elbette sevinçli, övüngendir (10)﴾ هود

**ذَهَبَ** + hâl
	﴿Gökten su indirdi; vadiler kendi ölçülerince aktı; sel kabaran bir köpük yüklendi; ateşte üzerine yakıp erittikleri şeylerden de, süs veya meta arayarak, onun benzeri bir köpük (çıkar); işte Allah hak ile bâtılı böyle misal verir: köpük ise atılıp gider; insanlara fayda veren ise yerde kalır; Allah misalleri böyle verir (17)﴾ الرعد ﴿Ve **ذا النون** hani öfkeli olarak gitti; kendisine güç yetiremeyeceğimizi sandı; karanlıklar içinde “Senden başka ilâh yok; seni tenzih ederim; şüphesiz ben zalimlerden oldum” diye nida etti (87)﴾ الأنبياء

**ذهب** + yapar (yardımcı fiil kalıbı) **ذهب** - **يذهب** şöyle yapar
 	﴿Dediler ki: Ey babamız, şüphesiz biz yarışarak gittik; Yusuf’u eşyamızın yanında bıraktık; onu kurt yedi; biz doğru olsak da sen bize inanacak değilsin (17)﴾ يوسف

**ذهب** savaşır **ذهب** araştırır	﴿Dediler ki: Ey Musa, onlar orada bulundukça biz oraya asla girmeyeceğiz; sen ve Rabbin git, ikiniz savaşın; şüphesiz biz burada oturanlarız (24)﴾ المائدة ﴿Ey oğullarım, gidin; Yusuf ve kardeşinden araştırın; Allah’ın ruhundan ümit kesmeyin; şüphesiz Allah’ın ruhundan ancak kâfir kavim ümit keser (87)﴾ يوسف

	﴿Sonra ehline doğru salınarak gitti (33)﴾ القيامة

**ذاهب**
 	﴿Ve dedi ki: Şüphesiz ben Rabbime gidenim; bana hidayet edecektir (99)﴾ الصافات

**ذهاب**
 	﴿Ve gökten ölçü ile su indirdik; onu yerde iskân ettik; ve şüphesiz biz onu götürmeye elbette kadiriz (18)﴾ المؤمنون

**أذْهَبَ - يُذْهِبُ** + varlık + bir varlığı veya bir şeyi veya bir işi
 	﴿Namazı gündüzün iki tarafında ve geceden yakın vakitlerde ikame et; şüphesiz iyilikler kötülükleri giderir; bu, zikredenler için bir öğüttür (114)﴾ هود

 	﴿Dilerse sizi, ey insanlar, götürür ve başkalarını getirir; Allah buna kadirdir (133)﴾ النساء ﴿Rabbin zengindir, rahmet sahibidir; dilerse sizi götürür ve sizden sonra dilediğini halife kılar; sizi başka bir kavmin zürriyetinden inşa ettiği gibi (133)﴾ الأنعام

 	﴿Görmedin mi ki Allah gökleri ve yeri hak ile yarattı; dilerse sizi götürür ve yeni bir yaratış getirir (19)﴾ إبراهيم ﴿Dilerse sizi götürür ve yeni bir yaratış getirir (16)﴾ فاطر

 	﴿Ve kalplerinin öfkesini giderir; Allah dilediğine tevbe nasip eder; Allah bilendir, hikmet sahibidir (15)﴾ التوبة ﴿Kim Allah’ın ona dünyada ve âhirette asla yardım etmeyeceğini sanıyorsa, göğe bir sebeple uzatsın; sonra kessin; sonra baksın: hilesi, öfkelendirdiğini gideriyor mu? (15)﴾ الحج

 	﴿Ve dediler ki: Hamd, bizden hüznü gideren Allah’adır; şüphesiz Rabbimiz elbette çok bağışlayıcı, çok şükredicidir (34)﴾ فاطر ﴿Kötü ameli kendisine süslenip de onu güzel gören kimse mi? Şüphesiz Allah dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir; öyleyse onların üzerine hasretler olarak nefsin gitmesin; şüphesiz Allah onların yaptıklarını bilendir (8)﴾ فاطر

 	﴿Ve o gün, kâfir olanlar ateşe arz olunur: Dünya hayatınızda temiz şeylerinizi giderdiniz ve onlarla faydalandınız; bugün ise, yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamanız ve fısk edegeldiğiniz sebebiyle alçaltıcı azapla cezalandırılacaksınız (20)﴾ الأحقاف

**أذْهَبَ - يُذْهِبُ** + varlık + bir varlıktan + bir şeyi
 ﴿Hani O, ondan bir güven olarak size uyuklamayı bürüyordu; sizi onunla temizlemek, şeytanın pisliğini sizden gidermek, kalplerinize bağlamak ve onunla ayakları sağlamlaştırmak için gökten üzerinize su indiriyordu (11)﴾ الأنفال ﴿Evlerinizde oturun; ilk cahiliye açılıp saçılması gibi açılıp saçılmayın; namazı ikame edin; zekâtı verin; Allah’a ve Resulüne itaat edin; Allah ancak sizden pisliği gidermek, ey ev halkı, ve sizi tertemiz kılmak ister (33)﴾ الأحزاب

مختار الصحاح
● [**ذهب**] **ذ ه ب**: **الذَّهَبُ** kıymetli bir madendir; ve **شيء مُذَهَّبٌ** ve **مُذْهَبٌ** yani altınla kaplanmış; ve **ذَهَبَ** gider, **ذَهَابَاً** ve **ذُهُوبَاً** ve **مَذْهَباً** (mîm’in fethiyle) yani geçti.

الراغب
**ذهب**
- **الذهب** bilinen (şey)dir; bazen **ذهبة** denmiştir. Ve **رجل ذهب**: altın madenini gördü de şaşkına döndü. Ve **شيء مذهب**: üzerine altın yapıldı. Ve **كميت مذهب**: kızıllığına sarılık galip geldi; sanki üzerinde altın varmış gibi. Ve **الذهاب**: gitmedir; “**ذهب بالشيء**” ve “**أذهبه**” denir; bu, aynlarda ve mânâlarda kullanılır. Allah Teâlâ dedi ki: }**وقال إني ذاهب إلى ربي**﴿[الصافات/99]،﴾**فلما ذهب عن إبراهيم الروع**﴿[هود/74]،﴾**فلا تذهب نفسك عليهم حسرات**﴿[فاطر/8]، ölüm hakkında kinayedir. Ve dedi ki:﴾**إن يشأ يذهبكم ويأت بخلق جديد**﴿[إبراهيم/19]، ve dedi ki:﴾**وقالوا الحمد لله الذي أذهب عنا الحزن**﴿[فاطر/34]، ve dedi ki:﴾**إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت**﴿[الأحزاب/33]، ve O’nun sözü:﴾**ولا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتيتموهن**﴿[النساء/19]، yani: mehirden bir şeyle, yahut onlara verdiğiniz başka bir şeyle kazanç elde etmeniz için. Ve O’nun sözü:﴾**ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم**﴿[الأنفال/46]، ve dedi ki:﴾**ذهب الله بنورهم**﴿[البقرة/17]،﴾**ولو شاء لذهب بسمعهم**﴿[البقرة/20]،﴾**ليقولن: ذهب السيئات عني**{ [هود/10].

ملخص اللسان
1       **الذَّهابُ**: yürüyüş ve geçiş; **ذَهَبَ يَذْهَبُ ذَهاباً** ve **ذُهوباً**; o hâlde o **ذاهِبٌ** ve **ذَهُوبٌ**dur. Ve **الـمَذْهَبُ**: masdardır; **الذَّهاب** gibi. Ve **ذَهَبَ به** ve başkası onu **أَذهَبَه**: onu giderdi.
2       Ve **الـمَذْهَب**: abdest bozma yeri; çünkü ona gidilir. Büyük abdest istediğinde **الـمَذْهَب**de uzaklaşırdı; o, **الذَّهاب**dan **مَفْعَلٌ**dir. Büyük abdest yerinə: **الخَلاءُ** ve **الـمَذْهَب** ve **الـمِرْفَقُ** ve **الـمِرْحاضُ** denir.
3       Ve **الـمَذْهَبُ**: kendisine gidilen inançtır; ve “falanca, onun **ذَهَبِه** için gitti” yani içinde gittiği **مَذْهَبِه** için; ve “onun için bir **مَذْهَبٌ** yoktur” denir, yani aslı nerede bilinmez. Ve denir: “falanca güzel bir **مَذْهَباً** gitti.”
4       Ve Bağdat ehli, insanlardan vesveseli olana: onda **الـمُذْهِبُ** var derler; avamları ise: onda **الـمُذْهَب** var derler, **الهاء**’nın fethiyle; doğrusu **الـمُذْهِبُ**dür.
5       Ve **الذَّهَبُ**: bilinen (şey)dir; bazen müennes yapılır. Başkası: **الذَّهَبُ** ham altındır; ondan bir parça **ذَهَبَة**dir. Altınla kaplanan her şey, muhakkak **أُذْهِبَ** edilmiştir; o **مُذْهَبٌ**dir; yapan **مُذْهِبٌ**dir. Ve **الإِذْهابُ** ile **التَّذْهِـيبُ** birdir; o, altınla kaplamadır.
6       “**ذَهَّبْتُ** şeyi” derim; onu altınla kapladığımda o **مُذَهَّب**dir.
7       **فَرَس مُذْهَبٌ**: kızıllığına sarılık galip geldiğinde.
8       Ve **ذَهِبَ** adam, kesre ile, **يَذْهَبُ ذَهَباً**; o hâlde o **ذَهِبٌ**dir: madende çok altının üzerine ansızın girdi; onu gördü de aklı gitti; gözünün büyüklüğünden dolayı bakışı parladı, gözünü kırpmadı; **الذهب**den türemiştir.
9         **الذِّهابُ**: zayıf yağmurlardır.

**لسان العرب**: Arapların dili.

● - **ذهب**: **الذَّهابُ**: yürüme ve geçip gitme; **ذَهَبَ يَذْهَبُ ذَهاباً** ve **ذُهوباً**; o hâlde o **ذاهِبٌ** ve **ذَهُوبٌ**dur. Ve **الـمَذْهَبُ**: mastar; **كالذَّهابِ** gibi. Ve **ذَهَبَ به** ve başkası onu **أَذهَبَه**: onu giderdi. Ve denilir: **أَذْهَبَ**  \<ص:394>  onunla; Ebû İshak dedi: ve o azdır. Amma bazılarının kıraati: **يَكادُ سَنا بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصار** ise, nadirdir. Ve dediler: **ذَهَبْتُ الشَّامَ**; onu harfsiz geçişli yaptılar; her ne kadar Şam özel bir zarf ise de, onu müphem mekâna benzettiler; zira üzerine mekân ve **الـمَذْهَبُ** vâki olurdu. Lihyânî hikâye etti: “Şüphesiz gece uzundur, ve bizden hiçbir kimsenin nefsiyle **يَذْهَبُ** olmaz”; yani **لا ذَهَب**.

Ve **الـمَذْهَب**: abdest alınan yer; çünkü ona gidilir. Hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dışkı istediği zaman **الـمَذْهَبِ**’de uzaklaşırdı; ve o, **الذَّهابِ**’dan **مَفْعَلٌ**dir.

Kisâî: dışkı yeri için denilir: **الخَلاءُ** ve **الـمَذْهَب** ve **الـمِرْفَقُ** ve **الـمِرْحاضُ**.

Ve **الـمَذْهَبُ**: kendisine gidilen inanç; ve “falanca kendi **ذَهَبِه**’ine gitti” yani içinde gittiği **لِمَذْهَبِه**’ine. Ve Lihyânî, Kisâî’den hikâye etti: “Onun için nerede bir **مَذْهَبٌ** olduğu bilinmez; ve onun için ne bir **مَذْهَبٌ** olduğu bilinmez”; yani aslının nerede olduğu bilinmez. Ve denilir: “Falanca güzel bir **مَذْهَباً** gitti.” Ve onların “onda **مُذْهَب** var” sözleri: su hakkında vesveseyi ve abdestte onu çok kullanmayı kastederler. Ezherî dedi: Bağdat ehli, insanlardan vesveseli olana “onda **الـمُذْهِبُ** var” derler; avamları ise “onda **الـمُذْهَب** var” derler, **الهاء**’yı fetha ile; doğrusu **الـمُذْهِبُ**’dür.

Ve **الذَّهَبُ**: bilinen (şey)dir; bazen müennes yapılır. Başkası: **الذَّهَبُ** **التِّبْرُ**’dür; ondan parça **ذَهَبَة**’dir; ve bu üzere müzekker ve müennes yapılır; tekili ancak **الهاء** ile ondan ayrılmayan cem‘ hakkında zikredilen üzere. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: Yemen’den bir **بذُهَيْبَة** gönderdi. İbnü’l-Esîr dedi: o, **ذَهَبٍ**’in tasğîridir; ve içine **الهاء**’yı soktu; çünkü **الذَّهَب** müennes yapılır; ve müennes üç harfli, tasğîr edildiği zaman tasğîrinde **الهاء** ilhak olunur; **قُوَيْسَةٍ** ve **شُمَيْسَةٍ** gibi; ve denildi: o, ondan bir parça niyeti üzere **ذَهَبَةٍ**’nin tasğîridir; onu lafzı üzere tasğîr etti; cem‘i **الأَذْهابُ** ve **الذُّهُوبُ**dur. Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: “Allah onlara **كنوزَ الذِّهْبانِ**’ı açmayı isteseydi, yapardı”; o, **ذَهَبٍ**’in cem‘idir; **بَرَقٍ** ve **بِرْقانٍ** gibi; ve zamme ile de cem‘ olunur; **حَمَلٍ** ve **حُمْلانٍ** gibi.

Ve **أَذْهَبَ** şeyi: onu **بالذَّهَبِ** ile kapladı. Ve **الـمُذْهَبُ**: **بالذَّهَب** ile kaplanmış şey; Lebîd dedi:
**أَوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ، على أَلْواحِهِ  *  أَلنَّاطِقُ الـمَبْرُوزُ والـمَخْتُومُ**
Ve rivayet olunur: **على أَلواحِهِنَّ النَّاطِقُ**; ancak bazı râviler, **أَلِفِ الوَصْل**’i kesmekten ürkerek bundan döndü; ve bu, Sîbeveyh’e göre şiirde câizdir; bilhassa yarımlarda; çünkü onlar fasıl yerleridir.

Ve Hicaz ehli derler: “o **الذَّهَبُ**’dür (müennes)”; ve onların lugatıyla indi denilir: **والذين يَكنِزُونَ الذَّهَبَ والفضة، ولا يُنْفِقونها في سبيل اللّه**; ve bu olmasaydı, müzekker müennese galip gelirdi. Dedi: Arapların geri kalanı derler: “o **الذَّهَب**’dir (müzekker)”; Ezherî dedi: **الذَّهب** Araplar yanında müzekkerdir; onu müennes yapmak câiz olmaz, ancak onu **ذَهَبَةٍ**’nin cem‘i yapman hâli müstesna; ama Aziz ve Celil olanın sözü: **ولا يُنْفِقُونَها**; “**ولا يُنْفِقُونَه**” demedi; bunda sözler vardır: birincisi: mânâ “**الذَّهَبَ** ve **الفِضَّة**’yi biriktirirler ve Allah yolunda hazineleri infak etmezler”dir; ve denildi: mallar üzerine hamledilmiş olması câizdir; o hâlde “malları infak etmezler” olur; ve câizdir ki: “gümüşü infak etmezler” olsun; ve **الذَّهب** hazfedildi; sanki dedi: “**الذَّهَب**’i biriktirenler ve onu infak etmeyenler; ve **الفِضَّة**’yi (biriktirenler) ve onu infak etmeyenler”; söz kısaltıldı; nitekim dedi:  \<ص:395>  **واللّه ورسولُه أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوه**; “**يُرْضُوهُما**” demedi.

Ve her ne **بالذَّهَبِ** ile yaldızlandıysa, muhakkak **أُذْهِبَ** olmuştur; ve o **مُذْهَبٌ**dir; ve fâil **مُذْهِبٌ**dir. Ve **الإِذْهابُ** ile **التَّذْهِـيبُ** birdir; ve o, **بالذَّهَب** ile yaldızlamadır. Ve denilir: “**ذَهَّبْتُ** şeyi; o hâlde o **مُذَهَّب**’dir”; onu **بالذَّهَبِ** ile kapladığın zaman. Cerîr hadîsinde ve sadakanın zikrinde: “Nihayet Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, yüzünü gördüm; sanki o **مُذْهَبَةٌ** idi diye parıldıyordu”; böylece Nesâî’nin Sünen’inde ve Müslim’in bazı tariklerinde geldi; dedi: rivayet, **بالدال المهملة والنون** iledir; ve zikri gelecektir; onun “**مُذْهَبَةٌ**” sözü üzerine: o, **الشيءِ الـمُذْهَب**’dendir; ve o, **بالذَّهَبِ** ile yaldızlanmış olandır; yahut onların “**فَرَس مُذْهَبٌ**” sözündendir; kızıllığının üzerine sarılık çıktığı zaman; ve dişisi **مُذْهَبَة**; ancak dişiyi zikre tahsis etti; çünkü o renkçe daha saf ve deriçe daha incedir.

Ve denilir: **كُمَيْتٌ مُذْهَب**; kızıllığının üzerine sarılık çıkan içindir; artık kızıllığı şiddetlendiği ve üzerine sarılık çıkmadığı zaman, o **الـمُدَمَّى**’dır; ve dişisi **مُذْهَبَة**. Ve bir şey **ذَهِـيبٌ مُذْهَبٌ**; dedi: onu, ziyadenin hazfini vehmetme üzerine görüyorum. Humeyd b. Sevr dedi:
**مُوَشَّحَة الأَقْرابِ، أَمـَّا سَرَاتُها *  فَمُلْسٌ، وأَمـَّا جِلْدُها فَذَهِـيبُ**

Ve **الـمَذَاهِبُ**: **بالذَّهَبِ** ile yaldızlanan kayışlardır; İbnü’s-Sikkît, Kays b. el-Hatîm’in sözü hakkında dedi:
**أَتَعْرفُ رَسْماً كاطِّرَادِ الـمَذَاهِبِ**
**الـمَذاهِبُ**: yaldızlanan derilerdir; tekili **مُذْهَبٌ**; içinde yaldızlı çizgiler yapılır; bazısı bazısının izinde görülür; sanki onlar ardışıkmış gibi; ve ondan Hüzellî’nin sözü:
**يَنْزِعْنَ جِلْدَ الـمَرْءِ نَزْ *  عَ القَينِ أَخْلاقَ الـمَذَاهِبْ**
Der ki: sırtlanlar, öldürülmüşün derisini yüzerler; tıpkı demircinin kılıçların pasını sökmesi gibi. Dedi: ve denilir: **الـمَذاهِبُ** nakışlı bürdlerdir; denilir: **بُرْدٌ مُذْهَبٌ**; ve o, **الأَتحَمِـيِّ**’nin en yükseğidir.

Ve **ذَهِبَ** adam, kesre ile, **يَذْهَبُ ذَهَباً**; o hâlde o **ذَهِبٌ**: madende çok altının üzerine ansızın girdi; onu gördü de aklı gitti; ve gözünde büyüklüğünün çokluğundan gözü parladı; artık göz kırpmadı; altından türemiştir. Râciz dedi:
**ذَهِبَ لـمَّا أَن رآها تَزْمُرَهْ**

Ve bir rivayette(1):
(1 “Ve bir rivayette ilh” sözü hakkında Sâğânî, et-Tekmile’de dedi: rivayet: “**ذهب لما أن رآها تزمرة**”; ve bu, onda başka bir rivayet olmadığında sarihtir.)
**ذَهِبَ لـمَّا أَن رآها ثُرْمُلَهْ،**
**وقال: يا قَوْمِ، رأَيتُ مُنْكرَهْ:**
**شَذْرَةَ وادٍ، ورأَيتُ الزُّهَرَهْ**

Ve **ثُرْمُلَة**: bir adamın adıdır. İbnü’l-A‘râbî hikâye etti: **ذِهِبَ**; dedi: bu, bizim yanımızda, ikincisi boğaz harflerinden bir harf olduğu ve fiil ikinci harfi kesreli olduğu zaman muttariddir; ve bu, Benî Temîm’in lugatındadır; İbnü’l-A‘râbî onu işitti de, onların lugatında muttarid olmayan sandı; bu yüzden onu hikâye etti. Ve **الذِّهْبةُ**, kesre ile: yağmur.

Ve denildi: **الـمَطْرةُ الضَّعيفة** (zayıf yağmur); ve denildi: **الجَوْدُ** (cömertlik), çoğulu **ذِهابٌ**’dır; **ذو الرُّمة** bir çayırı vasfederek dedi:
حَوَّاءُ، قَرْحاءُ، أَشْراطِـيَّة، وكَفَتْ *  فيها **الذِّهابُ**، وحفَّتْها البراعيمُ

Ve **الجوهري** **للبعيث** için inşad etti:
وذِي أُشُرٍ، كالأُقْحُوانِ، تَشُوفُه  *  **ذِهابُ** الصَّبَا، والـمُعْصِراتُ الدَّوالِـحُ

Ve denildi: yağmur için **ذِهْبةٌ**; **الذِّهاب**’ın bir tanesi. **أَبو عبيد** ashabından (naklen): **الذِّهابُ** zayıf yağmurlardır; ondan şairin sözü:
تَوَضَّحْنَ في قَرْنِ الغَزَالَةِ، بَعْدَمَا *  تَرَشَّفْنَ دِرَّاتِ **الذِّهابِ** الرَّكائِكِ

Ve **عليّ** hadîsinde, Allah ondan razı olsun, yağmur duası hakkında: **لا قَزَعٌ رَبابُها، ولا شِفّانٌ ذِهابُها**; **الذِّهابُ**: yumuşak yağmurlardır; sözde hazfedilmiş bir muzaf vardır, takdiri: **ولا ذَاتُ شِفّانٍ ذِهابُها**.

Ve **الذَّهَب** (هاء’nın fethiyle): Yemen ehli için bilinen bir ölçektir; çoğulu **ذِهابٌ** ve **أَذهابٌ** ve **أَذاهِـيبُ**’tir; **أَذاهِبُ** ise çoğulun çoğuludur. **عِكرمة** hadîsinde, onun dediği rivayet edilmiştir: **في أَذاهِبَ من بُرٍّ وأَذاهِبَ من شَعِـيرٍ**; dedi: bir kısmı bir kısmına eklenir de zekâtı verilir. **الذَّهَبُ**: Yemen ehli için bilinen bir ölçektir; onun çoğulu **أَذهابٌ**’dır; **أَذاهِبُ** çoğulun çoğuludur.

Ve **الذِّهابُ** ve **الذُّهابُ**: bir yerdir; ve denildi: o, bizzat bir dağdır; **أَبو دواد** dedi:
لِـمَنْ طَلَلٌ، كعُنْوانِ الكتابِ، *  ببَطْنِ لُواقَ، أَو بَطْنِ **الذُّهابِ**

Ve **الذِّهابِ** diye de rivayet olunur.

Ve **ذَهْبانُ**: bir vadinin babasıdır.

Ve **ذَهُوبُ**: bir kadının adıdır.

Ve **الـمُذْهِبُ**: bir şeytanın adıdır; denilir ki o, İblis’in evladındandır; kurrâ için sûretlenir, onları abdestte ve başkasında fitneye düşürür; **ابن دُرَيْد** dedi: onun Arapça olduğunu sanmıyorum.

مقاييس اللغة:
(**ذهب**)  **الذال** ve **الهاء** ve **الباء**, güzelliğe ve tazeliğe delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الذَّهبُ** bilinen (şey)dir; ve müennes kılınabilir de, böylece **ذَهَبة** denir; ve **الأذْهَاب** üzere cem‘ olunur([1]). Ve **المَذَاهب**: altınla yaldızlanan kayışlardır; yahut kılıçlardan (olan) parçacıklardır. Ve altınla yaldızlanmış her şey **مُذْهَبٌ**dur. Kays dedi:
أتعرِف رسماً كاطّرادِ المَذَاهِبِ *** لعَمْرَةَ وَحْشاً غيرَ مَوْقِف راكبِ([2])
Ve “adam **ذَهِبٌ**” denir; altının madenini görünce şaşkına döndüğü vakit. Ve “**كميتٌ مُذْهَبٌ**” (denir); üzerine([3]) sarılığa doğru bir kızıllık çıktığı vakit. Amma **الذِّهْبة** ise bol yağmurdur. Ve o, bâbın kıyasıdır; çünkü onunla yer ve bitki tazelenir. Ve cem‘i **ذِهابٌ**dur. Zü’r-Rumme dedi:
* فيها الذِّهابُ وحَفَّتْها البَراعيمُ([4]) *
İşte bu, bâbın çoğudur. Ve başka bir asıl kaldı; o da şeyin **ذَهاب**ı: onun gitmesidir. “**ذَهَب** **يَذْهَب** **ذَهاباً** ve **ذُهوباً**” denir. Ve gerçekten **ذَهَبَ مَذْهباً حَسنا**.

القاموس المحيط:
**ذَهَبَ**، **كَمَنَعَ**، **ذَهاباً** ve **ذُهوباً** ve **مَذْهَباً**; o hâlde o **ذَاهِبٌ** ve **ذَهُوبٌ**dur: yürüdü; yahut geçti. Ve onunla onu giderdi; **أذْهَبَهُ** gibi; ve onunla. Ve **المَذْهَبُ**: abdest alınan yer; ve kendisine gidilen inanç; ve yol; ve asıl. Ve mîm’in zammıyla: Kâbe; ve **أبْرَهَةَ بنِ عُمَيْرِ**’in atı; ve **غَنِيِّ بنِ أعْصُرَ**’ın (atı); ve abdest şeytanı; ve onun **هاء**sının kesri doğrudur; **الجوهريُّ** yanılmıştır. Ve **الذَّهَبُ**: ham altın; müennes kılınır; onun bir tanesi **هاء** iledir; cem‘i **أذْهابٌ** ve **ذُهوبٌ**; ve zamm ile **ذُهبانٌ**; “**النِّهايَةِ**”den. Ve **أذْهَبَه**: onu onunla kapladı; **ذَهَّبَهُ** gibi; o hâlde o **مُذْهَبٌ** ve **ذَهِيبٌ** ve **مُذَهَّبٌ**dur. Ve **الذَّهَبِيُّونَ** muhaddislerden bir topluluktur. Ve **ذَهِبَ**، **كَفَرِحَ**; ve **ذِهِبَ** (iki kesre ile) bir lügattir: madene saldırdı, çok altın üzerine (vardı da) aklı gitti ve gözü parladı. Ve **الذِّهْبَةُ** (kesr ile): zayıf yağmur; yahut bol (yağmur); cem‘i **ذِهابٌ**. Ve **الذَّهَبُ** (harekeli): yumurta sarısı; ve Yemen ehli için bir ölçek; cem‘i **ذِهابٌ** ve **أذْهابٌ**; ve cem‘u’l-cem‘ **أذاهيبُ**. Ve **كَصَبورٍ**: bir kadındır. Ve **كَغُرابٍ**: bir yer adıdır. Ve **كَسحابٍ**: Yemen’de bir yer adıdır. Ve **كَشَدَّادٍ**: şair **عَمْروٍ** yahut **مالِكِ ابنِ جَنْدَلٍ**’in lakabıdır. Ve **كَكِتابٍ**: bir dağdır; ve zamm olunur. Ve **كَسَحابٍ**: Arapların günlerinden bir gün; ve bir kabilenin adıdır.

تاج العروس:
ذ ه ب
**ذَهَبَ** **كَمَنَعَ** **يَذْهَبُ** **ذَهَاباً** fetha ile—ve kırılır—semâî bir masdardır; ve **ذُهُوباً** zamm ile kıyasîdir, kullanılmıştır; ve **مَذْهَباً**; o hâlde o **ذَاهِبٌ** ve **ذَهُوبٌ** **كصَبُورٍ**: yürüdü; yahut: geçti. Ve **ذَهَبَ بِهِ**: onu giderdi; başkasının **أَذْهَبَهُ**’si gibi. Ve **أَذْهَبَه بِهِ**; **أَبو إسحاق** dedi—ve o azdır—amma bazılarının kıraati: “**يكادُ سَنَا بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصَارِ**” ise nadirdir. Ve mecazdan: “**ذَهَبَ عَلَيَّ كَذَا**”: onu unuttum. Ve “**ذَهَبض في الأَرْضِ**” ibdâya kinayedir; **الأَساس**’ta böyle. Şeyhimiz dedi: Onlardan bir taife, **السُّهَيْلِيُّ**, bâ ile ta‘diyenin musâhabeyi gerekli kıldığına, onsuz ise gerekli kılmadığına gitmiştir; böylece sen “**ذَهَبَ بِهِ**” dediğin vakit mânâsı: onu gidişte beraber tuttu; ve sen “**أَذْهَبَه** yahut **ذَهَّبَه** **تَذْهِيباً**” dediğin vakit mânâsı: onu gidişte beraber tuttu; ve sen “**أَذْهَبَه** yahut **ذَهَّبَه** **تَذْهِيباً**” dediğin vakit mânâsı: onu tek başına giden kıldı ve ona eşlik etmedi. Ve bunun üzerine **أَسْرَاهُ** ve **أَسْرَى بِهِ** gibi (şeyler) kaldı. Ve onu “**ذَهَبَ اللهُ بِنُورِهِمْ**” benzeriyle takip ettiler; çünkü onda musâhabe mümkün olmaz; onun imkânsızlığından dolayı. Ve dil ve sarf imamlarından bazıları dedi: Eğer **الذَّهَابُ** bâ ile ta‘diye edilirse mânâsı **الإِذْهَابُ**tır; yahut **عَلَى** ile ise mânâsı unutmadır; yahut **عَنْ** ile ise terk etmektir; yahut **إلَى** ile ise yönelmedir. Ve **أَبو العباس ثعلبٌ** rivayet etti: fasihte **ذَهَبَ** ve **أَذْهَبَ**; ve ayırımı tashih etti; bitti. Dedim: Ve derler ki: “**ذهَبَ الشأْمَ**”; onu harfsiz ta‘diye ettiler; her ne kadar **الشأْمُ** hususî bir zarf olsa da, onu müphem mekâna benzettirdiler.

Ve mecazdan **المَذْهَبُ**: abdest alınan yer; çünkü ona gidilir. Ve hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم “**كَانَ إذا أَرَادَ الغَائِطَ أَبْعَدَ في المَذْهَبِ**” idi. Ve o, **الذَّهَابِ**dan bir **مَفْعَلٌ**dir. Ve **الكسائيّ**’den: “dışkı yeri” için denir: **الخَلاَءُ** ve **المَذْهَبُ** ve **المِرْفَقُ** ve **المِرْحَاضُ**; ve o, Hicazlıların lügatidir. Ve mecazdan: **المَذْهَبُ**: kendisine gidilen inançtır; ve “falanca, onun **ذَهَب**ine gitti” yani gittiği **مَذْهَب**ine. Ve **المَذْهَب**: yoldur; denir: “falanca **مَذْهَباً حَسَناً** gitti” yani güzel bir yol. Ve **المَذْهَبُ**: asıldır. **اللحيانيُّ**, **الكسائِيّ**’den hikâye etti: “Onun için nerede bir **مَذْهَبٌ** olduğu bilinmez; ve onun **مذهبه**si bilinmez” yani onun aslının nerede olduğu bilinmez.

Ve **المُذْهَبُ** mîm’in zammıyla: Kâbe’nin adıdır; şeref olarak artırılmıştır.

Ve atlardan **المُذْهَبُ**: kızıllığının üzerine sarılık çıkan (attır). Ve dişisi: **مُذْهَبَةٌ**. Ancak dişiyi zikre tahsis etti; çünkü o renkçe daha saf ve derice daha incedir. Ve “**كُمَيْتٌ مُذْهَبٌ**” denir: kızıllığının üzerine sarılık çıkan için. Artık kızıllığı şiddetlenir de üzerine sarılık çıkmazsa o **المُدَمَّى**dır. Ve dişisi: **مُذْهَبَةٌ**. Ve **المُذْهَبُ**: **أَبْرَهَةَ بنِ عُمَيْرِ بنِ كُلْثُومٍ**’un atıdır; ve ayrıca **غَنِيِّ بنِ أَعْصُرَ**’ın—bir kabilenin babasının—atıdır. Ve **المُذْهَبُ**: bir şeytanın adıdır; denir ki o, İblîs’in evlâdındandır; kurrâ için sûretlenir de onları abdestte ve başkasında fitneye düşürür; **الليثُ** söyledi. Ve **ابن دُرَيْد** dedi: Onun Arapça olduğunu sanmıyorum. Ve **الصحاح**’ta: onların sözü “onda **مُذْهَبٌ** var”dır; su hakkında vesveseyi ve abdestte onu çok kullanmayı kastederler; bitti. **الأَزهريّ** dedi: Ve Bağdat ehli, insanlardan vesveseli olana **المُذْهِبُ** derler; ve avamları “**المُذْهَبُ**” derler, **الهاءِ**nin fethiyle; ve onun **هاء**sının kesri doğrudur. Şeyhimiz dedi: İki cüz’ü tarif etti, hasrı ifade için; yani onda doğru olanın yalnız kesir olduğunu. Ve **الجَوْهَرِيُّ** yanılmıştır. Ve sen bilirsin ki **الجوهريّ**’nin ibaresinde fethin yahut kesrin takyidi yoktur; bilakis ikisine de muhtemeldir; meğer ki kalem zabtı ola. Nitekim **القُرْطُبِيُّ** ve muhaddislerden taifeler ve rûhânîler hakkında telif edenlerden (bazıları) onun feth ile olduğuna kesin hükmetti; ve sen bilirsin ki bu ve bunun benzerleri bir vehim olmaz; şeyhimiz ona işaret etti.

Ve **أَبُو عَلِيٍّ الحَسَنُ بنُ عَلِيِّ بنِ مُحَمَّدِ بنِ المُذْهِبِ**: bir muhaddistir; **أَبِي بَكْرٍ القَطِيعِيّ** ve başkasından rivayet etti.

**الذَّهَبُ** bilinen (mâruf)tur; bunu Cevherî, İbn Fâris, İbn Sîde, Zübeydî ve Feyyûmî söylemiştir. Ve denilir: o, **التِّبْرُ**’dür; bunu dil imamlarından birden fazlası söylemiştir; bunun sarih olanı: ikisinin eşanlamlı oluşudur. Ve görünen şudur ki **الذهَب**: **التِّبْر**’den daha geneldir; çünkü **التِّبْر**’ü, madende olan şeye yahut dövülmemiş ve yapılmamış olana tahsis ettiler. Ve müennes kılınır; şöyle denilir: “o, **الذَّهَبُ الحَمْرَاءُ**”dır. Ve denilir: müenneslik, Hicaz ehlinin lügatidir; ve “onların lügatleriyle indi” derler. “**والَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ والفِضَّةَ وَلاَ يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللهِ**” ve zamir yalnız **الذَّهَب** içindir; onu, kıymetli oluşundan dolayı bununla tahsis etti; Arapların geri kalanı ise derler ki: “**هُوَ الذَّهَبُ**”. Ezherî dedi: **الذَّهَبُ** Araplar nezdinde müzekkerdir; onu müennes kılmak caiz olmaz; ancak onu **ذَهَبَةٍ**’nin cemi yaparsan (o başka). Ve denildi: zamir, çokluğundan dolayı **الفِضَّة**’ye râcidir. Ve denildi: **الكُنُوز**’a (râcidir). Ve tefsirlerde ve haşiyelerinde açıkça belirtildiği üzere, mallara hamledilmiş olması caizdir. Kurtubî dedi: **الذَّهَبُ** müennestir; Arap der ki: **الذَّهَبُ الحَمْرَاءُ**; ve müzekker de kılınabilir; müenneslik daha meşhurdur; onun tekili, **هاء** iledir. Ve Lisânü’l-ʿArab’da: **الذَّهَبُ**: **التِّبْرُ**’dür; ondan bir parça **ذَهَبَةٌ**’dir. Buna göre, cemde zikredildiği üzere, tekili ancak **الهَاءِ** ile ayrılan cem üzerine, müzekker kılınır ve müennes kılınır. Ve Ali’nin—Allah yüzünü keremli kılsın—hadisinde: “**فَبَعَثَ مِنَ اليَمَنِ بِذُهَيْبَةٍ**”. İbnü’l-Esîr dedi: bu, **ذَهَبٍ**’in tasğîridir; ve **الهَاء**’yı ona dâhil etti; çünkü **الذَّهَب** müennes kılınır; ve müennes olan üç harfli (kelime) tasğîr edildiğinde, tasğîrinde **الهَاء** ilhak olunur; **قُوَيسَةٍ** ve **شُمَيْسَةٍ** gibi. Ve denildi: o, ondan bir parça niyetiyle **ذَهَبَةٍ**’nin tasğîridir; böylece onu lafzı üzere tasğîr etti. Çoğulu: **أَذْهَابٌ**; **سَبَبٍ** ve **أَسْبَابٍ** gibi. Ve **ذُهُوبٌ** (damme ile); bunu Cevherî artırdı. Ve **ذُهْبَانٌ** (damme ile); **حَمَلٍ** ve **حُمْلاَنٍ** gibi. Ve kesre ile de cem yapılabilir. Ve Ali’nin—Allah yüzünü keremli kılsın—hadisinde: “**لَوْ أَرَادَ اللهُ أَنْ يَفْتَحَ لَهُمْ كُنُوزَ الذِّهْبَانِ لَفَعَلَ**”; bu, **ذَهَبٍ**’in cemidir; **بَرَقٍ** ve **بِرْقَانٍ** gibi; ikisi de İbnü’l-Esîr’in **النِّهَايَة**’sinden. Ve damme tek başına, Feyyûmî’nin **المصباح**’ından. Ve **أَذْهَبَهُ**: onu onunla, yani **الذَّهَب** ile kapladı; şeddeli olarak **ذَهَّبَهُ** gibi. Ve **الإِذْهَابُ** ile **التَّذْهِيبُ** birdir; o, altınla yaldızlamadır; o hâlde o, **مُذْهَبُ**’dur. Ve altınla yaldızlanmış her şey, muhakkak **أُذْهِبَ** edilmiştir; yapan **مُذْهِبٌ**’dir. Lebîd dedi:
أَوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ على أَلْوَاحِهِ ... أَلنَّاطِقُ المَبْرُوزُ والمَخْتُومُ

Ve **ذَهِيبٌ** olan şey: **مُذْهَبُ**’dur. Ebû Mansûr dedi: onu, ziyadenin hazfi vehmi üzerine görüyorum. Humeyd b. Sevr dedi:
مُوَشَّحَة الأَقْرَابِ أَمَّا سَرَاتُهَا ... فَمُلْسٌ وَأَمَّا جِلْدُهَا فَذَهِيبُ

Ve **المَذَاهِبُ**: altınla yaldızlanan kayışlardır. Ve İbnü’s-Sikkît, Kays b. el-Hatîm’in sözü hakkında dedi:
" أَتَعْرِفُ رَسْماً كاطِّرَادِ المَذَاهِبِ
**المَذَاهِبُ**: altınlanan derilerdir; tekili **مُذْهَبٌ**’dir; içine yaldızlı çizgiler konulur; böylece onların bir kısmını bir kısmının izinde görürsün; sanki onlar peş peşe gelmiş gibidir. Ve ondan Hüzellî’nin sözü:
يَنْزِعْنَ جِلْدَ المَرْءِ نَزْ ... عَ القَيْنِ أَخْلاَقَ المَذَاهِبْ

Der ki: sırtlanlar, öldürülmüşün derisini, demircinin kılıçların derisini soyması gibi soyarlar. Dedi: ve denilir: **المَذَاهِبُ**: nakışlı bürdlerdir; denilir: **بُرْدٌ مُذْهَبٌ**. Ve denilir: **ذَهَّبْتُ** şeyi; o hâlde o **مُذَهَّبٌ**’dir; onu **الذَّهَب** ile kapladığın zaman. Ve Cerîr hadîsinde: “**حَتَّى رَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ الله صلى الله عليه وسلم يتهلَّل كَأَنَّهُ مُذْهَبَةٌ**”. İbnü’l-Esîr dedi: Nesâî’nin Sünen’inde ve Müslim’in bazı tariklerinde böyle gelmiştir; o, **المُذْهَب** olan şeydendir; yani altınla yaldızlanmış. Dedi: rivayet, noktasız **الدال** ve **النون** iledir.

Ve muhaddislerden **الذَّهَبِيُّونَ** bir cemaattir; onlardan: Ebû’l-Hüseyn Osman b. Muhammed, Ebû’l-Velîd Süleyman b. Halef el-Bâcî, Ebû Tâhir Muhammed b. Abdirrahman el-Muhlis el-Utrûş, Ebû’l-Feth Ömer b. Yakub b. Osman el-İrbilî, ve Şâhinşâh b. Abdirrâzık b. Ahmed el-Âmirî.

Ve müteahhirînden: Şam’ın hâfızı Muhammed b. Osman Kaymaz, musannifin şeyhi ve başkaları; Allah hepsinden razı olsun.

Ve **تَلُّ الذَّهَبِ**, Bulbeys iklimindendir; ve **خَلِيجُ الذَّهَبِ**, Uşmûneyn iklimindedir; ve **جَزِيرَةُ الذَّهَبِ**: ikidir; ikisinden biri **المزاحمتين**’dedir.

Ve **ذَهِبَ** adam, **فَرِحَ** gibi; **يَذْهَبُ**; **ذَهَباً** (masdar); o hâlde o **ذَهِبٌ**’dir. İbnü’l-Aʿrâbî, iki kesre ile **ذِهِبَ**’i nakletti. Ebû Mansûr dedi: bu, bizce, ikincisi boğaz harflerinden bir harf olduğu ve fiil ikinci harfi kesreli olduğu zaman muntariddir; bu, Benî Temîm’in lügatindedir; İbnü’l-Aʿrâbî onu işitti de, onların lügatinde muntarid olmadığını zannetti; bu yüzden onu nakletti: madende çok altına hücum etti; onu gördü; aklı gitti ve gözünün önünde büyüklüğünden dolayı gözü parladı; böylece göz kırpmadı. **الذَّهَب**’den türemiştir. Râciz dedi:
" ذَهِبَ لَمَّا أَنْ رَآهَا تُزْمُرَهْ
" وقَالَ يَا قَوْمِ رَأَيْتُ مُنْكَرَهْ
" شَذْرَةَ وَادٍ رَأَيْتُ الزُّهَرَهْ

Ve **الذِّهْبَةُ** (kesre ile): yağmur damlasıdır; **الذِّهَابِ**’ın tekilidir. Ebû Ubeyd, ashabından nakletti: **الذِّهَابُ**: zayıf yağmurlar yahut bol (yağış)tır. Çoğulu: **ذِهَابٌ**. Şair dedi:
" تَوْضَّحْنَ في قَرْنِ الغَزَالَةِ بَعْدِماتَرشَّفْنَ دِرَّاتِ الذِّهَابِ الرَّكَائِكِ

Cevherî, el-Baʿîs’e ait olarak okuttu:
وَذِي أُشُرٍ كَالأُقْحُوَانِ تَشُوفهُ ... ذِهَابُ الصَّبَا والمُعْصِرَاتُ الدَّوَالِحُ

İbn Fâris, **المجمل**’de Zü’r-Rumme’nin, bir ravzayı vasfederken sözünü okuttu:
حَوَّاءُ قَرْحَاءُ أَشْرَاطِيَّةٌ وكفَتْ ... فِيهَا الذِّهَابث وحَفَّتْهَا البَرَاعِيمُ

Ve Ali’nin istiskâda hadîsinde: “**لاَ قَزَعٌ رَبَابُهضا : وَلاَ شِفَّانٌ ذِهَابُهَا**”; **الذِّهَابُ**: yumuşak yağmurlardır. Ve sözde hazfedilmiş bir muzaf vardır; takdiri: “ve **ذَاتُ شِفَّانٍ** olan yoktur; onun **ذِهَابُهَا**’sı (yoktur).”

Ve **الذَّهَبُ** (harekeli olarak): noktasız (harfle) yumurtanın sarısıdır; ve Yemen ehli için bilinen bir ölçektir. Ve Lisânü’l-ʿArab nüshasının kenarında suretini gördüm: Tehzîb nüshasında **الذَّهْب** **الهَاءِ**’nın sükûnu ile; çoğulu **ذِهَابٌ** ve **أَذْهَابٌ**; ve **جج** yani cem‘in cemi: **أَذَاهِبُ**. İkrime hadîsinde: onun, “buğdaydan **أَذَاهِبَ** ve arpadan **أَذَاهِبَ** hakkında” dediği (rivayet edilmiştir). Dedi: onların bir kısmı bir kısmına eklenir; böylece zekâtı verilir.

Ve **ذَهُوبُ** **صَبُورٍ** gibi: bir kadındır; bunu Sâgânî nakletti.

Ve **ذُهَابٌ** ( **غُرَابٍ** gibi): **ع**’da, **دِيَارِ بَلْحَارِثِ بنِ كَعْبٍ**’da.

Ve **ذَهْبَانُ** ( **سَحْبَانَ** gibi): **ع**’da, Yemen’de sahilde; ve **أَبُو بَطْنٍ**.

Ve **ذَهْبَابَة**: **حَرَّانَ** köylerinden bir köydür; orada **أَبُو العَبَّاسِ أحْمَدُ بنُ عُثْمَانَ بنِ الحَدِيدِ السُّلَمِيُّ الدِّمَشْقِيُّ** vefat etti; onu **المُنْذِرِيُّ** **التَّكْملة**’de tercüme etti.

Ve ( **شَدَّادٍ** gibi): **عَمْرِو بنِ جَنْدَلِ بنِ مَسْلَمةَ**’nin lakabıdır; **ابن الكَلْبِيِّ**’nin **جَمْهَرَةِ النَّسَبِ**’de onu adlandırdığı gibi; yahut o, şair **مالِكِ بنِ جَنْدَلٍ**’in lakabıdır; **ابنُ الكَلْبِيِّ**’nin “**أَلْقَاب الشُّعَرَاء**” kitabında da onu adlandırdığı gibi. Ve dedi: Şu sözü sebebiyle lakaplandırıldı:

وَمَا سَيْرُهُنَّ إذْ عَلَوْنَ قُرَاقِراً ... بِذِي يَمَمٍ وَلاَ الذّهَاب ذَهَابُ

Ve **الذِّهَابُ** ( **كِتَابٍ** gibi): bir yerdir; ve denildi ki: o, bizzat bir dağdır. **أَبُو دُوَادٍ** dedi:

لِمَنْ طَلَلٌ كعُنْوانِ الكِتَابِ ... بِبَطْنِ لُوَاقَ أَوْ بَطْنِ الذُّهَابِ

Ve onda ayrıca zamme yapılır; ve ayrıca **سَحَابٍ** gibi de rivayet edilir. Ve o, fetha ile Arapların günlerinden bir gündür ve bir kabilenin adıdır.
