# ذوب (ذ-و-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%88%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - و - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذال والباء و و ي ء معهما
ذ أ ب، ذ و ب، ذ ي ب، ب ذ ي، ب ذ أ مستعملات
ذأب:
الذِّئْبُ: كَلْبُ البَرِّ، والأُنْثَى ذِئبة.
والذِّئْبة من القَتَبِ والإكافِ ونحوه: ما تحت مُقَدَّم ملتَقَى الحِنْوَيْنِ، وهو الذي يَعَضُّ على مِنْسَجِ الدّابّةِ.
والمَذؤوبُ: هو الذي وَقَعَ الذئبُ في غَنَمِه، وكذلك إذا أَفزَعَتْه الذِّئابُ.
والصانع يذأَبُ القَتَبَ إذا أجادَ صَنْعتَه.
ويقال للذي افزَعَتْه الجِنُّ: تَذأَّبَتْه وتَذَعَّنَتْه، وكذلك تَذَأَّبَتْه الريحُ أي تَناوَلَتْه من كلِّ جانبٍ.
والذُّؤابةُ ذُؤابةٌ مَضفورةٌ من شَعْر، وكذلك موضعها من الرأس، وكذلك ذُؤابةٌ العِزِّ والشَّرَف، والجميع الذَّوائب، والقياس الذَّآئِب مثل دُعابة ودَعائب، ولكنّه لما التَقَتْ همزتان لم تكن بينهما اِلاّ ألفٌ ليِّنةٌ ليَّنوا الأولى منهما لأنّ العَرَبَ تَستَثقِل التِقاءَ همزتَين في كلمة واحدة.
والذِّئب يَتَذَأَّبُ الإنسانَ، أي يَختِلُه، والريح تَتَذَأَّبُه: تَتَصَرَّف عليه، قال ذو الرمة:
إذا ما استَدَرَّتْه الصَّبا وتَذاءَبَت		يَمانِيةٌ تَمري الذِّهابَ المَنائحُ
الذِّئبْةُ: داءٌ يأخذُ الدابَّة، يقال: بِرْذَوْنٌ مذؤوب.
وأرض مَذْأَبةٌ: كثيرة الذّئاب.
ذوب:
الذَّوْبُ من العَسَل ما قد أُخرِجَ فخُلِّصَ من شَمْعه، والشَّمْعُ المُومُ.
والذَّوَبانُ مصدر ذابَ يَذوبُ، وكُلُّ شيءٍ أَذَبْتَه فما خَرَجَ منه من الدَّسَم فهو ذُوابَتُه، وما أذَبْتَ فهو المذوبُ.
ذيب:
والأَذْيَبُ: الماء الكثير.
بذي، بذأ:
بَذِيَ الرجل إذا ازدُرِيَ به.
ورجلٌ بَذيٌّ إذا نَطَقَ بهُجرٍ، وامرأة بَذيَّةٌ: بيِّنَةُ البَذاءة، وقد بَذُؤَ، قال:
هَذْرَ البَذيئةِ ليلَها لم تَهْجَعِ

##### Türkçe

باب **الذال** و**الباء** و **و** **ي** **ء** معهما
**ذ أ ب**، **ذ و ب**، **ذ ي ب**، **ب ذ ي**، **ب ذ أ** مستعملات

**ذأب**:
**الذِّئْبُ**: kırın köpeği; dişisi **ذِئبة**.
Ve **الذِّئْبة** ( **القَتَبِ** ve **الإكافِ** ve benzerlerinden): **الحِنْوَيْنِ**’in birleştiği yerin ön kısmının altındaki şeydir; o, binek hayvanının **مِنْسَجِ**’i üzerine ısıran şeydir.
Ve **المَذؤوبُ**: kurt onun koyunlarına girmiş olan kimsedir; yine, kurtlar onu korkuttuğu zaman da (böyledir).
Ve usta, yapımını güzel yaptığı zaman **القَتَبَ**’i **يذأَبُ** eder.
Ve cinlerin korkuttuğu kimse için denir: onu **تَذأَّبَتْه** ve onu **تَذَعَّنَتْه**; yine rüzgâr onu **تَذَأَّبَتْه** (yani) onu her taraftan ele aldı.
Ve **الذُّؤابةُ**: saçtan örülmüş bir **ذُؤابةٌ**’dır; yine baştan onun yeri de (böyledir); yine izzet ve şerefin **ذُؤابةٌ**’sı; hepsi **الذَّوائب**’dir. Kıyas **الذَّآئِب**’dir; **دُعابة** ve **دَعائب** gibi. Fakat iki hemze karşılaştığında, aralarında yumuşak bir eliften başka bir şey olmadığından, onların birincisini yumuşattılar; çünkü Araplar bir kelimede iki hemzenin karşılaşmasını ağır bulur.
Ve **الذِّئب** insanı **يَتَذَأَّبُ** eder; yani onu aldatır. Ve rüzgâr onu **تَتَذَأَّبُه**: onun üzerinde tasarruf eder. **ذو الرمة** dedi ki:
إذا ما استَدَرَّتْه الصَّبا وتَذاءَبَت		يَمانِيةٌ تَمري الذِّهابَ المَنائحُ
**الذِّئبْةُ**: binek hayvanını tutan bir hastalıktır; denir: **بِرْذَوْنٌ** **مذؤوب**.
Ve **مَذْأَبةٌ** bir yer: kurtları çok olan (yer).

**ذوب**:
**الذَّوْبُ** baldan, çıkarılmış olup mumundan arıtılmış olan şeydir; mum **المُومُ**’dur.
Ve **الذَّوَبانُ**, **ذابَ يَذوبُ**’un mastarıdır. Ve her şey ki onu **أَذَبْتَه**, ondan çıkan yağlılık ne ise o onun **ذُوابَتُه**’dir; ve erittiğin şey ise **المذوبُ**’dur.

**ذيب**:
Ve **الأَذْيَبُ**: çok su.

**بذي**، **بذأ**:
Adam **بَذِيَ** olur; kendisiyle alay edildiği zaman.
Ve bir adam **بَذيٌّ** olur; çirkin söz söylediği zaman. Ve bir kadın **بَذيَّةٌ**: **البَذاءة**’si apaçık olan. Ve **بَذُؤَ** olmuştur. Dedi ki:
هَذْرَ البَذيئةِ ليلَها لم تَهْجَعِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ذاب الشيء يذوب ذَوباً وذوباناً: نقيضُ جَمَدَ، وأَذابَهُ غَيْرُهُ وذَوَّبَهُ، بمعنىً. وذابت الشمسُ: اشتدَّ حَرُّها. قال ذو الرمّة:
إذا ذابَتِ الشَمْسُ اتَّقَى صَقَراتِهابأَفْنانِ مَرْبوعِ الصَريمَةِ مُعْبِلِ
 والذَوْبُ: ما في أبياتِ النَحْلِ من العَسَلِ. والإذوابُ والإذْوابَةُ: الزُبْدُ حين يُجْعَلُ في البُرْمَةِ ليُطْبَخَ سَمْناً. أبو زيد: الإذابةُ: الإغارةُ؛ يقال أذاب علينا بنو فلانٍ، أي أغاروا. قال: ومنه قولُ بشرٍ:
فكانوا كَذاتِ القِدْرِ لم تَدْرِ إذْ غَلَتْ		أَتَتْرُكُها مَذْمـومَةً أمْ تُـذيبُـهـا
أي تُنْهِبُها. وقال غيره: تُثَبِّتُها؛ من قولهم: ذاب لي عليه من الحقّ كذا، إذا وَجبَ عليه وثَبَتَ. وقال الأصمعي: هو من ذاب نقيض جَمَدَ. وأصل المَثَلِ في الزُبْدِ، يقال: ما يَدري أَيُخْثَرُ أم يُذيبُ، أي لا يدري أيتركها خاثِرَةً أمْ يُذيبُها، وذلك إذا خاف أن يَفْسُدَ الإذْوابُ. ابن السكيت: الذابُ: العيبُ مثل الذامِ، والذَيْمِ والذانِ.

##### Türkçe

**ذاب** şey **يذوب** **ذَوباً** ve **ذوباناً**: **جَمَدَ**’ın zıddıdır; başkası onu **أَذابَهُ** ve **ذَوَّبَهُ** etti; (ikisi) bir mânâdadır. Ve **ذابت الشمسُ**: onun sıcağı şiddetlendi. **ذو الرمّة** dedi:
إذا ذابَتِ الشَمْسُ اتَّقَى صَقَراتِهابأَفْنانِ مَرْبوعِ الصَريمَةِ مُعْبِلِ
Ve **الذَوْبُ**: arı peteklerindeki baldır. Ve **الإذوابُ** ve **الإذْوابَةُ**: tereyağıdır; **البُرْمَةِ**’ye konulduğu zaman, sadeyağ olarak pişirilsin diye. **أبو زيد**: **الإذابةُ**: baskındır; “**أذاب علينا بنو فلانٍ**” denir; yani baskın yaptılar. Dedi: Ve ondan **بشرٍ**’ün sözü:
فكانوا كَذاتِ القِدْرِ لم تَدْرِ إذْ غَلَتْ		أَتَتْرُكُها مَذْمـومَةً أمْ تُـذيبُـهـا
Yani onu yağmalarsın. Ve başkası dedi: onu sabit kılarsın; “**ذاب لي عليه من الحقّ كذا**” sözlerinden; ona vacip olduğu ve sabit olduğu zaman. Ve **الأصمعي** dedi: o, **ذاب**’dandır; **جَمَدَ**’ın zıddı. Ve meselin aslı tereyağ hakkındadır; “**ما يَدري أَيُخْثَرُ أم يُذيبُ**” denir; yani onu pıhtılaşmış olarak mı bırakacağını yoksa onu eriteceğini mi bilmez; bu, **الإذْوابُ**’ın bozulmasından korktuğu zamandır. **ابن السكيت**: **الذابُ**: ayıptır; **الذامِ** ve **الذَيْمِ** ve **الذانِ** gibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال والواو وما يثلثهما)
  (ذوي)  الذال والواو والياء كلمةٌ واحدة تدلُّ على يُبْسٍ وجُفوف. تقول ذَوَى العُود يَذْوِي، إذا جَفّ، وهو ذاوٍ([1])، وربَّما قالوا ذأَى يَذأَى، والأوّل الأجود.
  (ذوب)  الذال والواو والباء أصلٌ واحد، وهو الذَّوْب، ثمَّ يحمل عليه ما قاربه في المعنى مجازاً. يقال ذَابَ الشيءُ يذُوب ذَوْباً، وهو ذائب. ثم يقولون مجازاً: ذاب لي عليه من المال كذا، أي وجَب؛ كأنّه لمّا وجب فقد ذاب عليه، كما يذوب الشَّيء على الشيء. والإذوابة: الزُّبْد حين يُوضَع في البُرْمة ليُذاب. والذَّوْب: العَسَل الخالص. ثمَّ يقولون للشَّمس إذا اشتدّ حرُّها: ذابت؛ كأنّها لما بلغت إلى الأجساد بحَرِّها فقد ذابت عليهم. قال:
إذا ذابَتِ الشَّمسُ اتَّقَى صَقَرَاتِها *** بأفنانِ مَربُوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])  ويقولون: أذاب فلانٌ أمرَه، أي أصلَحَه. وهو من الباب؛ لأنّه كأنّه فَعلَ به ما يفعله مُذِيب السَّمْن وغيرِه حتَّى يخلُص ويصلُح. ومنه قول بِشر:
وكنتم كَذاتِ القِدْر لَم تَدْرِ إِذْ غَلت *** أتُنْزِلُها مذمومةً او تذيبُها([3])  وقال قومٌ: تُذِيبها تُنْهِبُها؛ والإذابة: النُّهبْة؛ أذَبْتُه أنْهَبتُه. وهو الباب، كأنّه أذابَهُ عليهم.
  (ذوق)  الذال والواو والقاف أصلٌ واحد، وهو اختبار الشيء من جِهَةِ تَطَعُّمٍ، ثم يشتق منه مجازاً فيقال: ذُقْت المأكولَ أذُوقه ذَوْقاً. وذُقْت ما عند فلانٍ: اختبرتُه. وفي كتاب الخليل: كلُّ ما نزَلَ بإِنسانٍ مِن مكروه فقد ذَاقَه([4]). ويقال ذاقَ القوسَ، إذا نظَرَ ما مقدارُ إعطائها وكيف قُوّتُها. قال:
فذَاق فأعطَتْهُ من اللِّينِ جانباً *** كَفَى، ولَهَا أن يُغْرِق السَّهْمُ حاجزُ([5])  (ذود)  الذال والواو والدال أصلان: أحدهما تنْحِية الشّيء عن الشيء، والآخَر جماعةُ الإبل. ومحتملٌ أن يكون البابان راجعَينِ إلى أصل واحد.
  فالأوّل قولهم: ذُدْت فلاناً عن الشيء أَذُودُه ذَوْداً، وذُدْت إبِلي أذودُها ذَوداً وذِيادا. ويقال أذَدْتُ فلاناً: أعنتُه على ذِياد إبلِه.
  والأصل* الآخر الذَّوْد من النَّعَم. قال أبو زيد: الذَّود من الثلاثة إلى العشرة.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) مصدره ذَي وذُويّ. ويقال أيضاً ذوي يذوى ذوى، من باب تعب، وهي لغة رديئة.
([2]) لذي الرمة في ديوانه 504 واللسان (ذوب، صقر، ربع، عبل).
([3])ا البيت في اللسان (ذوب) وهو في قصيدته من المفضليات (2: 130-133).
([4]) في الأصل: "أذاقه"، صوابه في المجمل.
([5]) للشماخ في ديوانه 48 واللسان (ذوق).
ـ

##### Türkçe

(ذال, **الذال** ve **الواو** ve onları üçleyen şeyler babı)
  (**ذوي**)  **الذال** ve **الواو** ve **الياء** bir tek kelimedir; kuruluk ve kupkuru oluşa delâlet eder. **ذَوَى العُود يَذْوِي** dersin; kuruduğu zaman; ve o **ذاوٍ**’dir([1]). Ve belki **ذأَى يَذأَى** dediler; birincisi daha iyidir.
  (**ذوب**)  **الذال** ve **الواو** ve **الباء** bir tek asıldır; o da **الذَّوْب**’dur; sonra, mânâda ona yakın olan şey mecazen onun üzerine taşınır. **ذَابَ الشيءُ يذُوب ذَوْباً** denir; ve o **ذائب**’tir. Sonra mecazen derler: **ذاب لي عليه من المال كذا**; yani vacip oldu; sanki vacip olunca onun üzerine erimiş oldu; nitekim şey, şeyin üzerine erir. Ve **الإذوابة**: **الزُّبْد**’dür; **البُرْمة** içine konulduğu vakit eritilmek için. Ve **الذَّوْب**: hâlis baldır. Sonra, güneşe, harareti şiddetlendiği zaman: **ذابت** derler; sanki bedenlere hararetiyle ulaştığında onların üzerine erimiş oldu. Dedi ki:
إذا ذابَتِ الشَّمسُ اتَّقَى صَقَرَاتِها *** بأفنانِ مَربُوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])  Ve derler: **أذاب فلانٌ أمرَه**; yani onu ıslah etti. Ve o babdandır; çünkü sanki onunla, yağı ve başkasını eritenin yaptığı şeyi yaptı; tâ ki hâlisleşsin ve ıslah olsun. Ve ondan Bişr’in sözü:
وكنتم كَذاتِ القِدْر لَم تَدْرِ إِذْ غَلت *** أتُنْزِلُها مذمومةً او تذيبُها([3])  Ve bir kavim dedi: **تُذِيبها** onu yağmalarsın; ve **الإذابة**: yağmadır; **أذَبْتُه**: onu yağmaladım. Ve o babdır; sanki onu onların üzerine eritmiş oldu.
  (**ذوق**)  **الذال** ve **الواو** ve **القاف** bir tek asıldır; o da, tatma cihetinden şeyin sınanmasıdır; sonra ondan mecazen türetilir de denir: **ذُقْت المأكولَ أذُوقه ذَوْقاً**. Ve **ذُقْت ما عند فلانٍ**: onu sınadım. Ve Halîl’in kitabında: İnsana hoşlanılmayan bir şeyden her ne inerse, muhakkak onu **ذَاقَه**([4]). Ve **ذاقَ القوسَ** denir; onun verişinin miktarı ve kuvvetinin nasıl olduğu görüldüğü zaman. Dedi ki:
فذَاق فأعطَتْهُ من اللِّينِ جانباً *** كَفَى، ولَهَا أن يُغْرِق السَّهْمُ حاجزُ([5])  (**ذود**)  **الذال** ve **الواو** ve **الدال** iki asıldır: birisi, şeyi şeyden uzaklaştırmadır; diğeri, develer topluluğudur. Ve muhtemeldir ki iki bab bir tek asla râci’ olsun.
  Birincisi onların sözü: **ذُدْت فلاناً عن الشيء أَذُودُه ذَوْداً**; ve **ذُدْت إبِلي أذودُها ذَوداً وذِيادا**. Ve **أذَدْتُ فلاناً** denir: onun develerini uzaklaştırmasına yardım ettim.
  Diğer asıl* **الذَّوْد**’dur; **النَّعَم**’dan. Ebû Zeyd dedi: **الذَّود** üçten ona kadardır.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Masdarı **ذَي** ve **ذُويّ**’dir. Ve ayrıca **ذوي يذوى ذوى** denir; **تعب** babından; ve o kötü bir lugattır.
([2]) Zü’r-Rumme’nindir; divanında 504 ve Lisân’da (**ذوب**، **صقر**، **ربع**، **عبل**).
([3]) Beyit Lisân’da (**ذوب**)dadır; ve o, Mufaddaliyât’taki kasidesindedir (2: 130-133).
([4]) Asılda: "**أذاقه**"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([5]) Şemmâh’ındır; divanında 48 ve Lisân’da (**ذوق**).
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ و ب
ذاب الشحم والثلج وغيرهما ذوباً وذوباناً‏.‏
وأذبته أنا وذوّبته‏.‏
وشحم مذاب ومذوب‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ ذاب دمعـه ولـه دمـوع ذوائب‏.‏
ونحن لا نجمد في الحق ولا نذوب في الباطل‏.‏
وهذا الكلام ذوب الروح‏.‏
وذابت الشمس‏:‏ اشتد حرّها‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ إذا ذابت الشمس اتقى صفراتها بأفنان مربوع الصريمة معبل وظلماء من جرّي نوار سريتها وهاجرة ذؤابة لا أقيلها وقال الطرماح‏:‏ فيهـا ابـن بجدتهـا يكاد يذيبه وقد النهار إذا استذاب الصيخد وذاب لـي عليـه حـق‏:‏ ثبـت ووجب‏.‏
ويقال لمن أنضج حاجته وأتمها‏:‏ قد أذاب حاجته واستذابها‏.‏
وأذاب عليهم العدو‏:‏ أغار وانتهب‏.‏
ويقال للثقيل‏:‏ إنه لذائب النفس‏.‏
وهو أحلى مـن الـذوب بالإذوابـة أي مـن العسـل الـذي أذيـب حتى خلص من الشمع بالزبدة التي أذيبت وخلص منهـا السمـن‏.‏
وذاب جسـم الرجـل‏:‏ هـزل‏.‏
يقـال‏:‏ ثـاب بعـد مـا ذاب‏.‏
وناقـة ذءوب‏:‏ سمينة لأنه يجمع منها ما يذاب‏.‏
يقال‏:‏ إن كانت جزوركم لذءوباً‏.‏
وذابت حدقته‏:‏ همعت‏.‏
قال الجعدي‏:‏ يرميـن بالحـدق الـذواب أميالاً وأذابه الهم‏.‏
والهم يشيب ويذيب‏.‏

##### Türkçe

ذ و ب
**ذاب** içyağı, kar ve başkaları **ذوباً** ve **ذوباناً** (olarak) eridi.‏
Ben onu **أذبته** ve onu **ذوّبته** (erittim)‏.‏
Ve **شحم** **مذاب** ve **مذوب** (olan)‏.‏
Ve mecazdan: onun gözyaşı **ذاب** (eridi) ve onun **دموع ذوائب** (eriyen gözyaşları) vardır.‏
Ve biz hakta donmayız ve batılda **نذوب** (erimeyiz)‏.‏
Ve bu söz, ruhun **ذوب**’udur.‏
Ve **ذابت الشمس**: onun sıcağı şiddetlendi.‏
**ذو الرمة** dedi:
إذا ذابت الشمس اتقى صفراتها بأفنان مربوع الصريمة معبل وظلماء من جرّي نوار سريتها وهاجرة ذؤابة لا أقيلها
Ve **الطرماح** dedi:
فيهـا ابـن بجدتهـا يكاد يذيبه وقد النهار إذا استذاب الصيخد
Ve onun üzerinde bana bir hak **ذاب**: sabit oldu ve vacip oldu.‏
Ve ihtiyacını olgunlaştıran ve onu tamamlayan kimse için denir: ihtiyacını **أذاب** ve onu **استذابها**.‏
Ve düşman onların üzerine **أذاب**: baskın yaptı ve yağmaladı.‏
Ve ağır (kimse) için denir: o, nefsi **لذائب**’tir.‏
Ve o, **الذوب بالإذوابـة**’den daha tatlıdır; yani, balmumundan arınsın diye eritilmiş baldan, (ve) tereyağıyla eritilmiş ve ondan içyağı arınmış (olandan)‏.‏
Ve adamın bedeni **ذاب**: zayıfladı.‏
Denir: **ثـاب** (geri döndü) **بعـد مـا ذاب** (eridikten sonra)‏.‏
Ve **ناقة ذءوب**: semizdir; çünkü ondan eritilen şey toplanır.‏
Denir: sizin deve kesiminiz elbette **لذءوباً** ise.‏
Ve onun gözbebeği **ذابت**: yaşardı.‏
**الجعدي** dedi:
يرميـن بالحـدق الـذواب أميالاً وأذابه الهم‏.‏
Ve keder onu **أذابه** (eritti)‏.‏
Ve keder ağartır ve **يذيب** (eritir)‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذَّوْبُ: ضِدُّ الجُمُودِ.
ذابَ يَذُوبُ ذَوْباً وذَوَباناً: نَقيض جمَدَ.
وأَذابَه غيرُه، وأَذَبْته، وذَوَّبْته، واسْتَذَبْته: طَلَبْت منه ذاكَ، على عامَّة ما يدُلُّ عليه هذا البِـناءُ. والـمِذْوَبُ: ما ذَوَّبْتُ فيه. والذَّوْبُ: ما ذَوَّبْت منه. وذاب إِذا سال. وذابت الشمسُ: اشتدَّ حَرُّها؛ قال ذو الرُّمة: إِذا ذابتِ الشمسُ، اتَّقى صَقَراتِها *  بأَفْنانِ مَرْبُوعِ الصَّريمةِ، مُعْبِلِ وقال الرَّاجز:
وذابَ للشمسِ لُعابٌ فنَزَلْ
ويقال: هاجِرَةٌ ذَوّابة شديدةُ الـحَرِّ؛ قال الشاعر:
وظَلْـماءَ، من جَرَّى نَوارٍ، سَرَيْتُها، *  وهَاجِرَةٍ ذَوّابةٍ، لا أَقِـيلُها والذَّوْبُ: العَسَل عامَّة؛ وقيل: هو ما في أَبياتِ النَّحْل من العَسَلِ خاصَّة؛ وقيل: هو العَسَل الذي خُلِّص من شَمْعِه ومُومِه؛ قال الـمُسَيَّبُ بنُ عَلَسٍ: شِرْكاً بماءِ الذَّوْب، تَجْمَعُه *  في طَوْدِ أَيْمَنَ، من قُرَى قَسْرِ \<ص:397>
أَيْمن: موضع. أَبو زيد قال: الزُّبْدُ: حين يَحْصُلُ في البُرْمة فيُطْبَخُ، فهو الإِذْوابةُ، فإِن خُلِطَ اللَّـبَنُ بالزُّبْدِ، قيل: ارْتجَنَ. والإِذْوابُ والإِذْوابةُ: الزُّبْدُ يُذابُ في البُرْمةِ ليُطْبَخ سَمْناً، فلا يزال ذلك اسمَه حتى يُحْقَن في السِّقاءِ. وذَابَ إِذا قام على أَكْمَلِ الذَّوْبِ، وهو العَسَل.
ويقال في الـمَثل: ما يَدْرِي أَيُخْثِرُ أَم يُذِيب؟ وذلك عند شدَّةِ الأَمر؛ قال بشر بن أَبي خازم:
وكُنْـتُمْ كَذاتِ القِدْرِ، لم تَدْرِ إِذ غَلَتْ، *  أَتُنْزِلُها مَذْمُومةً أَمْ تُذِيبُها؟ أَي: لا تَدْرِي أَتَترُكُها خاثِرةً أَم تُذِيبُها؟ وذلك إِذا خافت أَن يَفْسُدَ الإِذْوابُ. وقال أَبو الهيثم: قوله تُذِيبُها تُبْقيها، من قولك: ما ذَابَ في يَدِي شيءٌ أَي ما بَقِـيَ. وقال غيره: تُذِيبُها تُنْهِبُها. والـمِذْوَبةُ: الـمِغْرَفَةُ، عن اللحياني.
وذَابَ عليه المالُ أَي حصَل، وما ذابَ في يدِي منه خيرٌ أَي ما حصَل. والإِذابةُ: الإِغارةُ. وأَذابَ علينا بنو فلانٍ أَي أَغارُوا؛ وفي حديث قس:
أَذُوبُ اللَّيالي أَو يُجِـيبَ صَداكُما
أَي: أَنْتَظِرُ في مُرورِ اللَّيالي وذَهابِها، من الإِذابة الإِغارة. والإِذابةُ: النُّهْبةُ، اسمٌ لا مصدَر، واستشهد الجوهري هنا ببيت بشر بن أبي خازم، وشرح قوله: أَتُنْزِلُها مَذْمُومةً أَم تُذِيبُها؟
فقال: أَي تُنْهِبُها؛ وقال غيره: تُثْبِتُها، مِن قولهم ذابَ لي عليه من الـحَقِّ كذا أَي وَجَبَ وثَـبَتَ.
وذابَ عليه من الأَمْركذا ذَوْباً: وجَبَ، كما قالوا: جَمَدَ وبَرَدَ. وقال الأَصمعي: هو مِن ذابَ، نَقِـيض جَمَدَ، وأَصلُ الـمَثَل في الزُّبْدِ. وفي حديث عبداللّه: فيَفْرَحُ الـمَرْءُ أَن يَذُوبَ له الـحَقُّ أَي يَجِبَ.
وذابَ الرجُل إِذا حَمُقَ بَعْدَ عَقْلٍ، وظَهَرَ فيه ذَوْبةٌ أَي حَمْقة. ويقال: ذابَتْ حدَقَة فلان إِذا سالَتْ. وناقةٌ ذَؤُوبٌ أَي سَمِـينَةٌ، وليست في غايةِ السِّمَنِ. والذُّوبانُ: بقيَّةُ الوَبَر؛ وقيل: هو الشَّعَر على عُنُقِ البَعِـيرِ ومِشْفَرِه، وسنذكر ذلك في الذِّيبانِ، لأَنهما لغتان، وعسى أَن يكون مُعاقَبةً، فتَدْخُلُ كل واحدةٍ منهما على صاحِـبَتها. وفي الحديث: مَنْ أَسْلَمَ عَلى ذَوْبةٍ، أَو مأْثَرَةٍ، فهي له. الذَّوْبة: بقيَّة المال يَسْتَذِيبُها الرجلُ أَي يَسْتَبْقِـيها؛ والـمَأْثَرة: الـمَكْرُمة. والذَّابُ: العَيْبُ، مثلُ الذَّامِ، والذَّيْمِ، والذَّانِ. وفي حديث ابن الـحَنَفِـيَّة: أَنه كان يُذَوِّبُ أُمـَّه أَي يَضْفِرُ ذَوائبَها؛ قال: والقياس يُذَئِّبُ، بالهمز، لأَن عين الذُّؤَابةِ همزة، ولكنه جاءَ غيرَ مهموز كما جاءَ الذَّوائب، على خلافِ القياس. وفي حديث الغار: فيُصْبِـحُ في ذُوبانِ الناسِ؛ يقال لصَعالِـيك العرب ولُصُوصِها: ذُوبانٌ، لأَنهم كالذِّئْبانِ، وأَصلُ الذُّوبانِ بالهمز، ولكنه خُفِّف فانْقَلَبَت واواً. \<ص:398>

##### Türkçe

**الذَّوْبُ**: donmanın zıddı.

**ذابَ يَذُوبُ ذَوْباً وذَوَباناً**: **جمَدَ**’ın nakîzi.

Ve başkası onu **أَذابَه** etti; ve ben onu **أَذَبْته** ettim, ve **ذَوَّبْته** ettim, ve onu **اسْتَذَبْته** ettim: ondan bunu talep ettim; bu binânın delâlet ettiği şeyin umumuna göre.

Ve **الـمِذْوَبُ**: içinde erittiğim şey. Ve **الذَّوْبُ**: ondan erittiğim şey.

Ve **ذاب**: aktığı zaman. Ve güneş **ذابت**: harareti şiddetlendi; ذو الرُّمة dedi ki:
إِذا ذابتِ الشمسُ، اتَّقى صَقَراتِها *  بأَفْنانِ مَرْبُوعِ الصَّريمةِ، مُعْبِلِ

Ve الرَّاجز dedi ki:
وذابَ للشمسِ لُعابٌ فنَزَلْ

Ve denilir: **هاجِرَةٌ ذَوّابة** şiddetli sıcak; şair dedi ki:
وظَلْـماءَ، من جَرَّى نَوارٍ، سَرَيْتُها، *  وهَاجِرَةٍ ذَوّابةٍ، لا أَقِـيلُها

Ve **الذَّوْبُ**: bal, umumiyetle; ve denildi: o, arıların evlerinde bulunan baldır, özellikle; ve denildi: o, mumundan ve **مُومِه**’inden arıtılmış baldır; الـمُسَيَّبُ بنُ عَلَسٍ dedi ki:
شِرْكاً بماءِ الذَّوْب، تَجْمَعُه *  في طَوْدِ أَيْمَنَ، من قُرَى قَسْرِ

\<ص:397>
**أَيْمن**: bir yer. أَبو زيد dedi: **الزُّبْدُ**: tencerede meydana geldiği zaman, sonra pişirilir; işte o **الإِذْوابةُ**’dır; eğer süt **الزُّبْدِ** ile karıştırılırsa, denilir: **ارْتجَنَ**.

Ve **الإِذْوابُ** ve **الإِذْوابةُ**: tencerede eritilen **الزُّبْدُ**; **سَمْناً** olarak pişirilsin diye; artık o, kırbaya dolduruluncaya kadar onun adı olmaya devam eder.

Ve **ذَابَ**: **الذَّوْبِ**’ün en kâmili üzere durduğu zaman; ve o baldır.

Ve meselde denilir: “Ne koyulaştıracağını bilir ne de eriteceğini”; ve bu, işin şiddeti sırasında (söylenir); بشر بن أَبي خازم dedi ki:
وكُنْـتُمْ كَذاتِ القِدْرِ، لم تَدْرِ إِذ غَلَتْ، *  أَتُنْزِلُها مَذْمُومةً أَمْ تُذِيبُها؟

Yani: onu koyu bırakacağını mı yoksa eriteceğini mi bilmez. Ve bu, **الإِذْوابُ**’un bozulmasından korktuğu zaman (olur). Ve أَبو الهيثم dedi: onun “**تُذِيبُها**” sözü “onu bırakır”dır; senin “elimin içinde bir şey **ذَابَ** etmedi” sözünden; yani “kalmadı”. Ve başkası dedi: “**تُذِيبُها**” onu yağmalar.

Ve **الـمِذْوَبةُ**: kepçe, اللحياني’den.

Ve “mal onun üzerinde **ذَابَ** etti” yani meydana geldi; ve “ondan elimde bir hayır **ذَابَ** etmedi” yani meydana gelmedi.

Ve **الإِذابةُ**: akın. Ve “falancanın oğulları üzerimize **أَذابَ** etti” yani akın ettiler; ve قس hadîsinde:
أَذُوبُ اللَّيالي أَو يُجِـيبَ صَداكُما

Yani: gecelerin geçişinde ve gitmesinde beklerim; **الإِذابة**’den, yani akın.

Ve **الإِذابةُ**: yağma; masdar değil bir isim. Ve الجوهري burada بشر بن أبي خازم’in beytiyle şahit getirdi ve onun sözünü açıkladı:
أَتُنْزِلُها مَذْمُومةً أَم تُذِيبُها؟

Şöyle dedi: yani onu yağmalarsın. Ve başkası dedi: onu sabit kılarsın; onların “şu kadar hak onun üzerinde bana **ذابَ** etti” sözünden; yani vacip oldu ve sabit oldu.

Ve “şu işten onun üzerinde şu kadar **ذَوْباً** **ذابَ** etti”: vacip oldu; onların “**جَمَدَ** ve **بَرَدَ**” dedikleri gibi. Ve الأَصمعي dedi: o, **ذابَ**’dandır; **جمَدَ**’ın nakîzi; ve meselin aslı **الزُّبْدِ** hakkındadır. Ve Abdullah hadîsinde: “kişi, hakkın kendisi için **يَذُوبَ** etmesine sevinir”; yani vacip olmasına.

Ve adam **ذَابَ** eder: akıldan sonra ahmaklaştığı zaman; ve onda bir **ذَوْبةٌ** zuhur eder; yani bir ahmaklık. Ve denilir: falancanın gözbebeği **ذابت** etti; aktığı zaman.

Ve bir deve **ذَؤُوبٌ**: yani semiz; ve semizliğin nihayetinde değildir.

Ve **الذُّوبانُ**: kılın kalıntısı; ve denildi: o, devenin boynundaki ve dudağındaki kıldır; ve bunu **الذِّيبانِ**’da zikredeceğiz; çünkü ikisi iki lugattır; ve umulur ki o, birbirinin yerine geçmedir; böylece her birisi, arkadaşının yerine girer.

Ve hadîste: “Kim bir **ذَوْبةٍ** yahut bir **مأْثَرَةٍ** üzere Müslüman olursa, o onundur.”

**الذَّوْبة**: malın kalıntısıdır; adam onu **يَسْتَذِيبُها** eder; yani onu alıkoyar. Ve **الـمَأْثَرة**: övünülecek şey.

Ve **الذَّابُ**: ayıp; **الذَّامِ** ve **الذَّيْمِ** ve **الذَّانِ** gibi.

Ve ابن الـحَنَفِـيَّة hadîsinde: onun annesini **يُذَوِّبُ** ettiği; yani onun örgülerini örerdi; dedi ki: kıyas, hemzeyle **يُذَئِّبُ**’dir; çünkü **الذُّؤَابةِ**’nin ayn’ı hemzedir; fakat **الذَّوائب** geldiği gibi, hemzesiz geldi; kıyasa aykırı olarak.

Ve mağara hadîsinde: “insanların **ذُوبانِ**’ında sabahlar”; Arapların serserilerine ve hırsızlarına **ذُوبانٌ** denilir; çünkü onlar kurtlar gibidir; ve **الذُّوبانِ**’ın aslı hemze iledir; fakat hafifletildi de vâv’a döndü.

\<ص:398>

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ذ و ب * * ذَابَ * ضد جمد وباب هقال و * ذَوَبَاناً * أيضا بفتح الواو ويقال * أذَابَهُ * غيره و * ذَوَّبَهُ * بمعنى و * ذَابَ * له عليه من الحق كذا أي وجب وثبت

##### Türkçe

* ذ و ب * * **ذَابَ** * **ضد** **جمد** ve **باب** **هقال**; ve * **ذَوَبَاناً** *; ayrıca **الواو**’nun fethasıyla da (söylenir). Ve denilir: * **أذَابَهُ** * başkası onu eritti; ve * **ذَوَّبَهُ** * aynı anlamdadır. Ve: * **ذَابَ** * onun için, onun üzerinde haktan şöyle şöyle; yani vacip oldu ve sabit oldu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ذاب يذوب ذوبا وذوبانا، محركة: ضد وفي لسان العرب: نقيض جمد ومن المجاز: ذاب دمعه، وله دموع ذوائب، ونحن لا نجمد في الحق ولا نذوب في الباطل، وهذا الكلام فيه ذوب الروح، كذا في الأساس.
 وأذابه غيره وأذيبه وذوبه وأذابه الهم والغم.
 وذابت حدقته: همعت، وذاب جسمه: هزل، يقال: ثاب بعد ما ذاب، وكل ذلك مجاز ومن المجاز أيضا: ذابت الشمس: اشتد حرها قال ذو الرمة:
  إذا ذابت الشمس اتقى صقراتهابأفنان مربوع الصريمة معبل وذاب، إذا سال، قال الراجز:
  وذاب للشمس لعاب فنزل ويقال: ذابت حدقة فلان، إذا سالت، وذاب، إذا دام، وفي لسان العرب: قام على أكل الذوب، وهو العسل، وذاب الرجل، إذا حمق بعد عقل وظهر فيه ذوبة أي حمقة ويقال في المثل:  ما يدري أيخثر أم يذيب  وذلك عند شدة الأمر، قال بشر بن أبي خازم:
  وكنتم كذات القدر لم تدر إذ غلتأتنزلها مذمومة أم تذيبها أي لا تدري أتتركها خاثرا أم تذيبها، وذلك إذا خافت أن يفسد الإذواب، وسيأتي معنى الإذواب وقيل: هو من قولهم: ذاب لي عليه حق: وجب وثبت، وذاب. عليه من الأمر كذا ذوبا: وجب، كما قالوا: جمد وبرد، وقال الأصمعي: هو من ذاب: نقيض جمد، وأصل المثل في الزبد، وفي حديث عبد الله  فيفرح المرء أن يذوب له الحق  أي يجب، وهو مجاز وقال أبو الهيثم: يذيبها: يبقيها، من قولك: ما ذاب في يدي شيء، أي ما بقي، وقال غيره يذيبها: ينهبها، وذاب عليه المال أي حصل، وما ذاب في يدي منه خير أي ما حصل، واستذبته: طلبت منه الذوب على عامة ما يدل عليه هذا البناء، ومن المجاز: هاجرة ذوابة: شديدة الحر قال الشاعر:

  وظلماء من جرى نوار سريتها                      وهاجرة ذوابة لا أقـيلـهـا والذوب: العسل عامة، أو هو ما في أبيات النحل من العسل خاصة أو ما خلص من شمعه ومومه قال المسيب بن علس:
  شركا بماء الذوب يجمـعـه                      في طود أيمن من قرى قسر والمذوب بالكسر: ما يذاب فيه والذوب: ما ذوبت منه، والمذوبة بهاء: المغرفة عن اللحياني والإذواب والإذوابة، بكسرهما: الزبد يذاب في البرمة للسمن، فلا يزال ذلك اسمه حتى يحقن في سقاء، وقال أبو زيد: الزبد حين يحصل في البرمة فيطبخ فهو الإذوابة، فإن خلط اللبن بالزبد قيل: ارتجن، وفي الأساس من المجاز: هو أحلى من الذوب بالإذوابة، أي من عسل أذيب فخلص منه شمعه.
 ومن المجاز الإذابة: الإغارة، وأذابوا عليهم: أغاروا وفي حديث قس:
  أذيب الليالي أو يجيب صداكما أي أنتظر في مرور الليالي وذهابها، من الإذابة، والإذابة: النهبة، اسم لا مصدر، واستشهد الجوهري هنا ببيت بشر بن أبي خازم:
  أتتركها مذمومة أم تذيبها وشرحه بقوله أي تنهبها، وقال غيره: تثبتها، وقد تقدم وأذابوا أمرهم: أصلحوه، وفي الحديث  من أسلم على ذوبة أو مأثرة فهي له  الذوبة: بقية المال يستذيبها الرجل أي يستبقيها، والمأثرة: المكرمة.
 والذوبان بالذم: الصعالك، واللصوص، لغة في الذؤبان بالهمز، خفف فانقلبت واوا.
 والذؤبان بالهمز، خفف فانقلبت واوا.
 والذوبان بالضم والذيبان بالكسر: بقية الوبر أو الشعر على عنق الفرس أو البعير ومشفره، وهما لغتان، وعسى أن يكون معاقبة فتدخل كل واحدة منهما على صاحبتها.
 وعن ابن السكيت الذاب بمعنى العيب مثل الذام والذيم والذان.
 ومن المجاز ناقة ذووب كصبور: سمينة لأنها تجمع فيها ما يذاب، زاد الصاغاني: وليست في غاية السمن.
 وذواب كشداد: صحابي كان يمر بالنبي صلى الله عليه وسلم ويسلم عليه، وإسناده ضعيف، أورده النسائي، كذا في المعجم.
 ومن المجاز: أذاب حاجته واستذابها لمن أنضج حاجته وأتمها.
 وذوبه تذويبا: عمل له ذوابة وفي حديث ابن الحنفية  أنه كان يذوب أمه  أي يضفر ذؤابتها، قال أبو منصور: والأصل فيه الهمز لأن عين الذؤابة همزة، ولكنه جاء وفي بعض النسخ: جار على غير قياس أي جاء غير مهموز، كما جاء الذوائب على خلاف القياس.

##### Türkçe

ذاب يذوب **ذوبا** ve **ذوبانا**, harekeli: zıddı; ve Lisânü’l-ʿArab’da: **جمد**’in nakîzı. Mecazdan: **ذاب دمعه**: gözyaşı eridi; onun **دموع ذوائب**i vardır. Ve biz hakta donmayız ve bâtılda erimeyiz. Ve bu sözde ruhun erimesi vardır; Esâs’ta böyle.

Ve başkası onu eritti: **أذابه**; ve **أذيبه** ve **ذوبه**; ve onu keder ve gam eritti: **أذابه الهم والغم**.

Ve **ذابت حدقته**: aktı; ve **ذاب جسمه**: zayıfladı. Denir ki: **ثاب بعد ما ذاب**; bütün bunlar mecazdır. Mecazdan ayrıca: **ذابت الشمس**: sıcağı şiddetlendi. Zû’r-Rumme dedi ki:
  إذا ذابت الشمس اتقى صقراتهابأفنان مربوع الصريمة معبل
Ve **ذاب**, “aktı” demektir. Râciz dedi ki:
  وذاب للشمس لعاب فنزل
Ve denir ki: **ذابت حدقة فلان**: aktığı zaman. Ve **ذاب**, “devam etti” demektir. Lisânü’l-ʿArab’da: **قام على أكل الذوب**: **الذوب** olan balı yemeye devam etti. Ve **ذاب الرجل**: akıldan sonra ahmaklaştığı zaman; ve onda **ذوبة** yani ahmaklık ortaya çıkar. Ve meselde denir ki:  **ما يدري أيخثر أم يذيب**; bu, işin şiddeti sırasında olur. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
  وكنتم كذات القدر لم تدر إذ غلتأتنزلها مذمومة أم تذيبها
Yani: onu pıhtılaşmış olarak mı bırakacağını yoksa eriteceğini mi bilmez; bu, **الإذواب**’ın bozulmasından korktuğu zaman olur. **الإذواب**’ın manası gelecektir. Ve denildi ki: bu, onların sözü olan **ذاب لي عليه حق**: vacip oldu ve sabit oldu, sözündendir. Ve **ذاب**; onun üzerine işten şu şöyle **ذوبا**: vacip oldu; onların **جمد** ve **برد** dedikleri gibi. Asmaʿî dedi ki: o, **ذاب**’dandır: **جمد**’in nakîzı. Meselin aslı köpüktedir. Ve ʿAbdullâh hadîsinde:  **فيفرح المرء أن يذوب له الحق**  yani vacip olur; bu mecazdır. Ebû’l-Heysem dedi ki: **يذيبها**: onu bırakır; senin sözünden: **ما ذاب في يدي شيء**: yani kalmadı. Ve başkası dedi ki: **يذيبها**: onu yağmalar. Ve **ذاب عليه المال**: elde edildi. Ve **ما ذاب في يدي منه خير**: yani elde edilmedi. Ve **استذبته**: ondan **الذوب**u istedim; bu bina’nın delalet ettiği umumî şeye göre. Mecazdan: **هاجرة ذوابة**: sıcağı şiddetli. Şair dedi ki:

  وظلماء من جرى نوار سريتها                      وهاجرة ذوابة لا أقـيلـهـا
Ve **الذوب**: umumî olarak bal; yahut özellikle arı peteklerindeki bal; yahut mumundan ve balmumundan arıtılmış olan. Müseyyeb b. ʿAls dedi ki:
  شركا بماء الذوب يجمـعـه                      في طود أيمن من قرى قسر
Ve **المذوب** (kesre ile): içinde eritilen şey. Ve **الذوب**: ondan eritilmiş olan şey. Ve **المذوبة** (هاء ile): Lihyânî’den, çeneden kepçe. Ve **الإذواب** ve **الإذوابة**, ikisinin de kesresiyle: tereyağı için, tencerede eritilen köpük; artık onun adı, kırbaya dolduruluncaya kadar böyledir. Ebû Zeyd dedi ki: köpük tencerede elde edilip pişirilince o **الإذوابة**’dır. Eğer süt köpükle karıştırılırsa: **ارتجن** denir. Ve Esâs’ta mecazdan: o, **الذوب بالإذوابة**’dan daha tatlıdır; yani eritilmiş baldan; ondan mumu arıtılmıştır.

Ve mecazdan **الإذابة**: baskın (akın)dır. Ve **أذابوا عليهم**: baskın yaptılar. Kuss hadîsinde:
  أذيب الليالي أو يجيب صداكما
Yani gecelerin geçişinde ve gitmesinde beklerim; **الإذابة**’dandır. Ve **الإذابة**: yağmadır; mastar değil isimdir. Cevherî burada Bişr b. Ebî Hâzim’in beytiyle şahit getirdi:
  أتتركها مذمومة أم تذيبها
Ve onu sözüyle şerh etti: yani onu yağmalarsın. Ve başkası dedi ki: onu sabit kılarsın; ve daha önce geçti. Ve **أذابوا أمرهم**: işlerini düzelttiler. Ve hadîste:  **من أسلم على ذوبة أو مأثرة فهي له**  **الذوبة**: malın kalıntısıdır; adam onu **يستذيبها** yani onu alıkoyar. Ve **المأثرة**: övünülecek iyilik.

Ve **الذوبان** (ذم ile): serseriler ve hırsızlar; hemzeli **الذؤبان**’da bir lugattır; hafifletildi de vâv’a döndü.

Ve **الذؤبان** hemze ile; hafifletildi de vâv’a döndü.

Ve **الذوبان** (ضم ile) ve **الذيبان** (kesre ile): atın yahut devenin boynunda ve dudağında kalan yün yahut kıl kalıntısı; ikisi iki lugattır. Umulur ki bu, karşılıklı yer değiştirmedir; böylece her birisi ötekisinin yerine girer.

İbnü’s-Sikkît’ten: **الذاب** ayıp manasındadır; **الذام** ve **الذيم** ve **الذان** gibi.

Ve mecazdan: **ناقة ذووب** (صبور gibi): semiz; çünkü onda eritilen şey toplanır. Sâğânî artırdı: ve semizliğin en son derecesinde değildir.

Ve **ذواب** (شداد gibi): sahâbî; Peygamber’e صلى الله عليه وسلم uğrar ve ona selâm verirdi. Onun isnadı zayıftır; Nesâî onu zikretti; Muʿcem’de böyle.

Ve mecazdan: **أذاب حاجته** ve **استذابها**: ihtiyacını olgunlaştıran ve onu tamamlayan kimse için.

Ve **ذوبه تذويبا**: ona bir **ذوابة** yaptı. İbnü’l-Hanefiyye hadîsinde:  **أنه كان يذوب أمه**  yani onun **ذؤابة**sini örerdi. Ebû Mansûr dedi ki: aslı hemzedir; çünkü **ذؤابة**’nın ayn’ı hemzedir; fakat geldi. Ve bazı nüshalarda: kıyasa göre olmayan üzere cereyan eden; yani hemzesiz geldi; tıpkı **الذوائب**’in kıyasa aykırı olarak geldiği gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَابَ
1 ذَابَ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. يَذُوبُ, (T, S, Msb,) inf. n. ذَوْبٌ (S, M, Msb, K) and ذَوَبَانٌ, (T, S, M, Msb, K,) It melted, dissolved, or became fluid or liquid; contr. of جَمَدَ: (S, M, A, K:) it flowed. (T, Msb.) ― -b2- [Hence,] ذاب دَمْعُهُ (tropical:) [His tears flowed]. (A.) And ذَابَتْ حَدَقَتُهُ (tropical:) [His eye] shed tears; (A;) or flowed [with tears]. (T.) ― -b3- ذاب جِسْمُهُ (tropical:) His body became lean, or emaciated: one says, ثَابَ بَعْدَمَا ذَابَ (tropical:) [He became fat after he had been lean]. (A.) ― -b4- And ذَابَ [alone] (assumed tropical:) He became foolish, or stupid, after having been intelligent. (T, K.) ― -b5- نَحْنُ لَا نَجْمُدُ فِى الحَقِّ وَلَا نَذُوبُ فِى البَاطِلِ (tropical:) [We will not be hard, or niggardly, in the case of truth, or right, nor will we be soft, or easily yielding, in the case of falsity, or wrong]. (A.) ― -b6- هٰذَا الكَلَامُ فِيهِ ذَوْبُ الرُّوحِ (tropical:) [This speech, or discourse, contains that which melts the soul]. (A.) ― -b7- ذَابَتِ الشَّمْسُ [and ↓ استذابت (as is shown by a phrase mentioned in the L in art. صخد)] (tropical:) The sun became intensely hot. (S, A, K.) ― -b8-
أَذُوبُ اللَّيَالِى أَوْيُجِيبُ صَدَاكُمَا
occurring in a trad. of Kuss, means (assumed tropical:) I will wait in expectation during the lapse of the nights [or the echo of you two shall answer]; from الاـِذَابَةُ, which signifies “ spoil, booty, or plunder. ” (TA.) ― -b9- مَا ذَابَ فِى يَدِى شَىْءٌ (assumed tropical:) There remained not in my hand anything. (AHeyth, TA.) And مَا ذَابَ فِى يَدَيْهِ مِنْهُ خَيْرٌ, (M,) or فِى يَدِى, (K,) (assumed tropical:) There came not [into his hands, or into my hands, from him, or it, any good]. (M, K.) ― -b10- ذاب عَلَيْهِ المَالُ (assumed tropical:) The property became, or proved to be, binding, obligatory, or incumbent, on him to render as a debt. (T.) And ذاب لِى عَلَيْهِ حَقٌّ (tropical:) A right, or due, was, or became, incumbent, or obligatory, on him to render to me, and established against him. (S, A, Mgh, K. *) And ذاب عَلَيْهِ مِنَ الأَمْرِ كَذَا, inf. n. ذَوْبٌ, (assumed tropical:) Such a part of the thing, or affair, was, or became, incumbent, or obligatory, on him; like جَمَدَ and بَرَدَ. (M.) -A2- ذاب also signifies He continued in the eating of ذَوْب i. e. honey. (T, L, K. *)

ذوّبهُ
2 ذوّبهُ ذ : see 4. -A2- Also, inf. n. تَذْوِيبٌ, He made [or disposed] for him a ذُوَابَة [or ذُؤَابَة]: irreg.; being originally with ء [i. e. ذَأَّبَهُ]. (T, K.) It is said in a trad. of Ibn-El-Hanafeeyeh, كَانَ يُذَوِّبُ أُمَّهُ, meaning He used to plait the ذوابة of his mother. (TA.)

اذابهُ
4 اذابهُ ذ and ↓ ذوّبهُ He melted it, dissolved it, rendered it fluid or liquid, liquified it; (S, M, A, K;) or made it to flow. (Msb.) It is said in a prov., (S, TA,) respecting butter, (S,) مَا يَدْرِى أَيُخْثِرُ أَمْ يُذِيبُ [expl. in art. خثر]. (S, M, TA.) [See also a verse of Bishr cited below in this paragraph.] ― -b2- [Hence,] the former [as meaning (tropical:) It dissolved him, or emaciated him,] is said of anxiety, (A, TA,) and grief. (TA.) ― -b3- [Hence also,] اذاب حَاجَتَهُ, and ↓ استذابها, (tropical:) He matured, and fully accomplished, the object of his want. (A, TA.) And اذابوا أَمْرَهُمْ (assumed tropical:) They put their affair into a good, sound, or right, state. (K.) ― -b4- اذابوا عَلَيْنَا, (S, M,) or عَلَيْهِمْ, (A, K,) inf. n. اـِذَابَةٌ, (S,) (tropical:) They made an inroad or incursion, or a sudden attack, urging their horses, upon us, or upon them, (S, M, A, K,) and took spoil [from us, or them, or made, or left, our property, or theirs, to be taken as spoil]. (A.) Hence the saying of Bishr (S) Ibn-Abee-Khلzim, (TA,)
فَكَانُو كَذَاتِ القِدْرِ لَمْ تَدْرِ اـِذْ غَلَتْ
أَتَتْرُكُهَا مَذْمُومَةً أَمْ تُذِيبُهَا
(S,) or وَكُنْتُمْ, (M, TA,) and أَتْنْزِلُهَا, (so in some copies of the S and M,) meaning (assumed tropical:) [And they were, or and ye were, like her having the cookingpot, not knowing, when it boiled, whether she should leave it, or put it down from the fire, disapproved, or] whether she should let it be taken as spoil: (S, TA:) so accord. to AZ: (S:) or the meaning is, [whether she should put it down from the fire,] or make it to remain; i. e. تُثْبِتُهَا, (S, TA,) or تُبْقِيهَا; (AHeyth, TA;) from ذَابَ لِى عَلَيْهِ حَقٌّ, expl. above, (S, TA,) or from مَا ذَابَ فِى يَدِى شَىْءٌ, also expl. above: (A Heyth, TA:) or, accord. to As, the meaning is, or whether she should melt it; from the prov. mentioned above in this paragraph: (S, TA:) i. e., whether she should leave it in a thick state, [disapproved,] or should melt it; fearing that the butter [in the cooking-pot] would spoil. (TA.) [In the TT, for مَذْمُومَةً, I find مَدْمُومَةً, which, applied to a cooking-pot, means smeared, or done over, with spleen, &c. See also Freytag's Arab. Prov. ii. 626 et seq.]

اِسْتَذَبْتُهُ
10 اِسْتَذَبْتُهُ ذ signifies طَلَبْتُ مِنْهُ الذَّوْبَ [which may be rendered I asked, or desired, of him honey, &c.]: (K:) [but accord. to ISd,] it signifies, agreeably with other verbs of this form, I asked, or desired, of him that he would melt or dissolve [butter &c.]. (M.) ― -b2- [Hence, perhaps,] استذابت الشَّمْسُ: see 1. ― -b3- استذاب حَاجَتَهُ: see 4. ― -b4- استذاب ذَوْبَةً (assumed tropical:) He preserved a residue of his wealth, or property. (TA.)

ذَابٌ
ذَابٌ ذ A vice, fault, defect, or the like; (K;) like [ذَيْبٌ and] ذَامٌ and ذَيْمٌ. (TA.)

ذَوْبٌ
ذَوْبٌ ذ [What is fluid, or liquid, of water &c.; contr. of جَمْدٌ: see جَامِدٌ: and see also ذَائِبٌ. ― -b2- ] Honey, (T, M, K,) in a general sense: (M:) or honey cleared from its wax: (T, M, K:) or honey in the bees' cells: (S, M, K:) and melted, or liquefied, honey: (M:) or melted, or liquefied, honey, cleared from its wax: so in the saying, ↓ هُوَ أَحْلَىمِنَ الذَّوْبِ بِالاـِذْوَابَةِ (tropical:) [He, or it, is sweeter than honey melted and cleared of its wax, with fresh butter melted in a cooking-pot to clarify it]. (A.) ― -b3- Gum flowing upon the ground. (TA voce مِغْفَرٌ.) ― -b4- ذَوْبُ الذَّهَبِ Watergold: or, accord. to Er-Rلzee, fluid, or liquid, gold; the inf. n. ذَوْب being used in this instance in the sense of ذَائِب. (Har p. 448.) -A2- (assumed tropical:) Foolishness, or stupidity. (TA.) [But see the next paragraph.]

ذَوْبَةٌ
ذَوْبَةٌ ذ (assumed tropical:) A residue of wealth, or property: so in the saying أَسْلَمَ عَلَى ذَوْبَةٍ (assumed tropical:) He became a Muslim on the condition of his preserving a residue of his wealth, or property. (TA from a trad.) -A2- (assumed tropical:) Manifest foolishness or stupidity: so in the phrase فِى فُلَانٍ ذَوْبَةٌ (assumed tropical:) In such a one is manifest foolishness or stupidity. (TA in art. شوب.) You say also, ظَهَرَتْ فِيهِ ذَوْبَةٌ, meaning (assumed tropical:) Foolishness, or stupidity, appeared in him. (T.)

ذُوبَانٌ
ذُوبَانٌ ذ and ذِيبَانٌ [like ذِئْبَانٌ] The remains of the [fur, or soft hair, called] وَبَر [after the greater part has fallen off or been shorn]: or the hair (الشَّعَرُ [for which الشّعرِ is erroneously put in the CK]) on the neck (M, K) and lip (M) of the camel (M, K) or horse. (K.) -A2- Also the former, Paupers and thieves; for ذُؤَبَانٌ [a pl. of ذِئْبٌ, q. v.], the ء being changed into و. (TA.)

ذَؤُوبٌ
ذَؤُوبٌ ذ [originally ذَوُوبٌ] A fat she-camel: (A, K:) because what is melted (مَا يُذَابُ) is collected from her. (A, TA.)

ذُوَابَةٌ
ذُوَابَةٌ ذ for ذُؤَابَةٌ [expl. in art. ذأب]: pl. ذَوَائِبُ. (T, K.)

هَاجِرَةٌ ذَوَّابَةٌ
هَاجِرَةٌ ذَوَّابَةٌ ذ (tropical:) A midday, or summer-midday, intensely hot. (T, A, TA.)

ذَائِبٌ
ذَائِبٌ ذ part. n. of 1, [Melting or dissolving, fluid or liquid; or] flowing; contr. of جَامِدٌ. (Msb.) ― -b2- لَهُ دُمُوعٌ ذَوَائِبُ (tropical:) [He has flowing tears]. (A, TA.) ― -b3- ذَائِبُ المَالِ, as opposed to جَامِد [q. v.], (tropical:) Such property as consists in what is fluid, or liquid: (L in art. جمد:) or such as consists in live stock: (L and K in that art.:) or such as consists in trees. (L in that art.) ― -b4- ذَائِبُ النَّفْسِ (tropical:) Heavy, slow, indolent, or dull, of soul; syn. ثَقِيلٌ. (A.)

اـِذَابَةٌ
اـِذَابَةٌ ذ Spoil; booty; plunder: [in this sense] a subst. [in the proper meaning of the term]; not an inf. n. (M, TA.)

اـِذْوَابٌ
اـِذْوَابٌ ذ and اـِذْوَابَةٌ, [the latter, only, mentioned in the A, app. as being the more common,] Fresh butter when it is put into the cooking-pot to be cooked so as to become سَمْن [i. e. clarified butter]: (AZ in explanation of the latter word, T, S:) or fresh butter which is melted in the cooking-pot to make سَمْن: this name continues to be applied to it until it is put into the skin. (M, K.) See ذَوْبٌ.

مُذَابٌ
مُذَابٌ ذ and ↓ مُذَوَّبٌ Melted, or dissolved, fat [&c.]. (A.)

مِذْوَبٌ
مِذْوَبٌ ذ A vessel in which a thing is melted, or dissolved. (M, K.)

مِذْوَبَةٌ
مِذْوَبَةٌ ذ A ladle. (Lh, M, K.)

مُذَوَّبٌ
مُذَوَّبٌ ذ : see مُذَابٌ.

##### Türkçe

**ذَابَ**
1 **ذَابَ** ذ , (T, S, M, &c.,) muzari‘ı **يَذُوبُ**, (T, S, Msb,) mastarı **ذَوْبٌ** (S, M, Msb, K) ve **ذَوَبَانٌ**, (T, S, M, Msb, K,) Eriyip çözüldü, ya da akışkan/sıvı hâle geldi; **جَمَدَ**’ın zıddı: (S, M, A, K:) aktı. (T, Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **ذاب دَمْعُهُ** (mecaz:) [Onun gözyaşları aktı]. (A.) Ve **ذَابَتْ حَدَقَتُهُ** (mecaz:) [Onun gözü] yaş döktü; (A;) yahut [yaşla] aktı. (T.) ― -b3- **ذاب جِسْمُهُ** (mecaz:) Bedeni zayıfladı, eridi: şöyle denir, **ثَابَ بَعْدَمَا ذَابَ** (mecaz:) [Zayıfladıktan sonra şişmanladı]. (A.) ― -b4- Ve **ذَابَ** [yalnız başına] (farz edilen mecaz:) Akıllı olduktan sonra ahmaklaştı, yahut aptallaştı. (T, K.) ― -b5- **نَحْنُ لَا نَجْمُدُ فِى الحَقِّ وَلَا نَذُوبُ فِى البَاطِلِ** (mecaz:) [Biz hak/doğruluk hususunda katı (yahut cimri) olmayız; bâtıl/yanlış hususunda da yumuşak (yahut kolayca boyun eğen) olmayız]. (A.) ― -b6- **هٰذَا الكَلَامُ فِيهِ ذَوْبُ الرُّوحِ** (mecaz:) [Bu söz/konuşma, ruhu eriten şeyi içerir]. (A.) ― -b7- **ذَابَتِ الشَّمْسُ** [ve ↓ **استذابت** (L’de **صخد** maddesinde zikredilen bir ibarenin gösterdiği üzere)] (mecaz:) Güneş şiddetle sıcak oldu. (S, A, K.) ― -b8-
**أَذُوبُ اللَّيَالِى أَوْيُجِيبُ صَدَاكُمَا**
Kuss’un bir rivayetinde geçer; (farz edilen mecaz:) “Gecelerin geçişi boyunca bekleyiş içinde bekleyeceğim [yahut ikinizin yankısı cevap verecek]” demektir; “ganimet, yağma, talan” mânasına gelen **الاـِذَابَةُ**’den. (TA.) ― -b9- **مَا ذَابَ فِى يَدِى شَىْءٌ** (farz edilen mecaz:) Elimde hiçbir şey kalmadı. (AHeyth, TA.) Ve **مَا ذَابَ فِى يَدَيْهِ مِنْهُ خَيْرٌ**, (M,) yahut **فِى يَدِى**, (K,) (farz edilen mecaz:) Ondan (yahut ondan/ondan dolayı) onun eline, yahut benim elime, hiçbir hayır gelmedi. (M, K.) ― -b10- **ذاب عَلَيْهِ المَالُ** (farz edilen mecaz:) Mal, ona borç olarak ödemesi bağlayıcı/vacip oldu. (T.) Ve **ذاب لِى عَلَيْهِ حَقٌّ** (mecaz:) Bir hak/alacak, bana ödemesi için ona vacip oldu ve onun aleyhine sabit oldu. (S, A, Mgh, K. *) Ve **ذاب عَلَيْهِ مِنَ الأَمْرِ كَذَا**, mastarı **ذَوْبٌ**, (farz edilen mecaz:) İşten/meselenin şu kadarı ona vacip oldu; **جَمَدَ** ve **بَرَدَ** gibi. (M.) -A2- **ذاب** ayrıca, yani **ذَوْب** (yani bal) yemeye devam etti, mânasına gelir. (T, L, K. *)

**ذوّبهُ**
2 **ذوّبهُ** ذ : bk. 4. -A2- Ayrıca, mastarı **تَذْوِيبٌ**, Ona bir **ذُوَابَة** [yahut **ذُؤَابَة**] yaptı [yahut hazırladı]: kural dışı; aslında ء ile idi [yani **ذَأَّبَهُ**]. (T, K.) İbnü’l-Hanefiyye’nin bir rivayetinde şöyle denir: **كَانَ يُذَوِّبُ أُمَّهُ**, yani: Annesinin **ذوابة**’sini örerdi. (TA.)

**اذابهُ**
4 **اذابهُ** ذ ve ↓ **ذوّبهُ** Onu eritti, çözdü, akışkan/sıvı hâle getirdi, sıvılaştırdı; (S, M, A, K;) yahut akıttı. (Msb.) Bir darbımeselde, (S, TA,) tereyağı hakkında, (S,) **مَا يَدْرِى أَيُخْثِرُ أَمْ يُذِيبُ** [**خثر** maddesinde açıklanmıştır] denir. (S, M, TA.) [Aşağıda bu paragrafta zikredilen Bişr’in bir beytine de bak.] ― -b2- [Bundan dolayı,] birincisi [yani (mecaz:) “Onu eritti, yahut zayıflattı” mânasında] kaygı hakkında, (A, TA,) ve keder hakkında söylenir. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **اذاب حَاجَتَهُ**, ve ↓ **استذابها**, (mecaz:) İhtiyacının maksadını olgunlaştırdı ve tam olarak gerçekleştirdi. (A, TA.) Ve **اذابوا أَمْرَهُمْ** (farz edilen mecaz:) İşlerini iyi/sağlam/doğru bir hâle koydular. (K.) ― -b4- **اذابوا عَلَيْنَا**, (S, M,) yahut **عَلَيْهِمْ**, (A, K,) mastarı **اـِذَابَةٌ**, (S,) (mecaz:) Atlarını sürerek üzerimize yahut üzerlerine bir baskın/akın yaptılar, (S, M, A, K,) ve ganimet aldılar [yahut malımızı/mallarını ganimet alınır hâle getirdiler yahut bıraktılar]. (A.) Bundan dolayı Bişr’in (S) İbn-Abee-Khلzim’in (TA) sözü:
**فَكَانُو كَذَاتِ القِدْرِ لَمْ تَدْرِ اـِذْ غَلَتْ**
**أَتَتْرُكُهَا مَذْمُومَةً أَمْ تُذِيبُهَا**
(S,) yahut **وَكُنْتُمْ**, (M, TA,) ve **أَتْنْزِلُهَا**, (S ve M’nin bazı nüshalarında böyle,) mânası (farz edilen mecaz:) [Ve onlar, yahut siz, tencere sahibi kadın gibi idiniz; kaynadığında, onu bırakacak mı, yoksa (ayıplanmış olarak) ateşten indirecek mi, bilemezdi; yahut] onu ganimet olarak alınır hâle mi bırakacak: (S, TA:) EZ’ye göre böyledir: (S:) yahut mânası, [onu ateşten indirecek mi] yoksa onu bırakacak mı; yani **تُثْبِتُهَا**, (S, TA,) yahut **تُبْقِيهَا**; (AHeyth, TA;) yukarıda açıklanan **ذَابَ لِى عَلَيْهِ حَقٌّ**’tan, (S, TA,) yahut yine yukarıda açıklanan **مَا ذَابَ فِى يَدِى شَىْءٌ**’den: (A Heyth, TA:) yahut As’a göre mânası, yahut onu eritecek mi; bu paragrafta yukarıda zikredilen darbımeselden: (S, TA:) yani, tereyağının [tenceredeki] bozulmasından korkarak, onu koyu hâlde (ayıplanmış olarak) bırakacak mı, yoksa eritecek mi. (TA.) [TT’de **مَذْمُومَةً** yerine **مَدْمُومَةً** buluyorum; bu, tencereye nispetle, dalak vb. ile sıvanmış demektir. Freytag’ın Arab. Prov. ii. 626 vd.’ye de bak.]

**اِسْتَذَبْتُهُ**
10 **اِسْتَذَبْتُهُ** ذ, **طَلَبْتُ مِنْهُ الذَّوْبَ** mânasına gelir [“ondan bal vb. istedim/arzularım” diye tercüme edilebilir]: (K:) [fakat İSd’ye göre,] bu bâbın diğer fiilleriyle uyumlu olarak, “ondan tereyağı vb.’yi eritmesini/çözmesini istedim” mânasına gelir. (M.) ― -b2- [Belki bundan dolayı,] **استذابت الشَّمْسُ**: bk. 1. ― -b3- **استذاب حَاجَتَهُ**: bk. 4. ― -b4- **استذاب ذَوْبَةً** (farz edilen mecaz:) Malının/mülkünün bir artığını korudu. (TA.)

**ذَابٌ**
**ذَابٌ** ذ Bir ayıp, kusur, noksan, yahut benzeri; (K;) [**ذَيْبٌ** ve] **ذَامٌ** ve **ذَيْمٌ** gibi. (TA.)

**ذَوْبٌ**
**ذَوْبٌ** ذ [Suyun vb.’nin akışkan/sıvı olanı; **جَمْدٌ**’ün zıddı: **جَامِدٌ**’e bak; **ذَائِبٌ**’e de bak. ― -b2- ] Bal, (T, M, K,) genel mânada: (M:) yahut mumundan arıtılmış bal: (T, M, K:) yahut arıların gözlerindeki bal: (S, M, K:) ve eritilmiş/sıvılaştırılmış bal: (M:) yahut mumundan arıtılmış eritilmiş/sıvılaştırılmış bal: şu sözde olduğu gibi, ↓ **هُوَ أَحْلَىمِنَ الذَّوْبِ بِالاـِذْوَابَةِ** (mecaz:) [O, yahut o şey, tencerede eritilip arıtılan taze tereyağı ile birlikte, eritilmiş ve mumundan arıtılmış baldan daha tatlıdır]. (A.) ― -b3- Yere akan zamk. (TA, **مِغْفَرٌ** maddesinde.) ― -b4- **ذَوْبُ الذَّهَبِ** Su altını: yahut Er-Rلzee’ye göre, akışkan/sıvı altın; bu yerde mastar **ذَوْب**, **ذَائِب** mânasında kullanılmıştır. (Har p. 448.) -A2- (farz edilen mecaz:) Ahmaklık yahut aptallık. (TA.) [Fakat bir sonraki paragrafa bak.]

**ذَوْبَةٌ**
**ذَوْبَةٌ** ذ (farz edilen mecaz:) Malın/mülkün bir artığı: şu sözde olduğu gibi **أَسْلَمَ عَلَى ذَوْبَةٍ** (farz edilen mecaz:) Malının/mülkünün bir artığını koruması şartıyla Müslüman oldu. (TA, bir rivayetten.) -A2- (farz edilen mecaz:) Açık ahmaklık yahut aptallık: **فِى فُلَانٍ ذَوْبَةٌ** (farz edilen mecaz:) “Falancada açık ahmaklık yahut aptallık vardır” ibaresinde olduğu gibi. (TA, **شوب** maddesinde.) Yine şöyle dersin: **ظَهَرَتْ فِيهِ ذَوْبَةٌ**, yani (farz edilen mecaz:) Onda ahmaklık yahut aptallık ortaya çıktı. (T.)

**ذُوبَانٌ**
**ذُوبَانٌ** ذ ve **ذِيبَانٌ** [**ذِئْبَانٌ** gibi] [yumuşak kıl/kürk denilen] **وَبَر**’in, çoğu döküldükten yahut kırkıldıktan sonra kalan artığı: yahut devenin (M, K) yahut atın (K) boynundaki (M, K) ve dudağındaki (M) kıl (**الشَّعَرُ** [CK’de yanlışlıkla **الشّعرِ** konmuştur]). (M, K.) -A2- Ayrıca birincisi, yoksullar ve hırsızlar; **ذُؤَبَانٌ** yerine [**ذِئْبٌ**’ün bir çoğulu; bk. o], ء’nin و’ye çevrilmesiyle. (TA.)

**ذَؤُوبٌ**
**ذَؤُوبٌ** ذ [aslında **ذَوُوبٌ**] Semiz bir dişi deve: (A, K:) çünkü eriyen şey (**مَا يُذَابُ**) ondan toplanır. (A, TA.)

**ذُوَابَةٌ**
**ذُوَابَةٌ** ذ, **ذُؤَابَةٌ** yerine [**ذأب** maddesinde açıklanmıştır]: çoğulu **ذَوَائِبُ**. (T, K.)

**هَاجِرَةٌ ذَوَّابَةٌ**
**هَاجِرَةٌ ذَوَّابَةٌ** ذ (mecaz:) Şiddetle sıcak bir öğle, yahut yaz öğlesi. (T, A, TA.)

**ذَائِبٌ**
**ذَائِبٌ** ذ, 1’in ism-i fâili, [Eriyen yahut çözünen, akışkan/sıvı; yahut] akan; **جَامِدٌ**’ün zıddı. (Msb.) ― -b2- **لَهُ دُمُوعٌ ذَوَائِبُ** (mecaz:) [Onun akan gözyaşları vardır]. (A, TA.) ― -b3- **ذَائِبُ المَالِ**, **جَامِد**’in karşıtı olarak [bk. o], (mecaz:) Akışkan/sıvı olan şeylerden ibaret mal: (L, **جمد** maddesinde:) yahut canlı hayvandan ibaret olan: (L ve K, o maddede:) yahut ağaçlardan ibaret olan. (L, o maddede.) ― -b4- **ذَائِبُ النَّفْسِ** (mecaz:) Nefsi ağır, yavaş, tembel, yahut donuk; eş anlamlısı **ثَقِيلٌ**. (A.)

**اـِذَابَةٌ**
**اـِذَابَةٌ** ذ Ganimet; yağma; talan: [bu mânada] bir isimdir [terimin gerçek mânasıyla]; mastar değildir. (M, TA.)

**اـِذْوَابٌ**
**اـِذْوَابٌ** ذ ve **اـِذْوَابَةٌ**, [ikincisi yalnız A’da zikredilmiştir; görünüşe göre daha yaygın olan odur,] tencerede pişirilip **سَمْن** [yani sade yağ] olacak şekilde konulduğunda taze tereyağı: (AZ, ikinci kelimeyi açıklarken, T, S:) yahut tencerede eritilip **سَمْن** yapmak için kullanılan taze tereyağı: bu ad, deriye konuluncaya kadar ona uygulanmaya devam eder. (M, K.) **ذَوْبٌ**’e bak.

**مُذَابٌ**
**مُذَابٌ** ذ ve ↓ **مُذَوَّبٌ** Eritilmiş yahut çözülmüş yağ [&c.]. (A.)

**مِذْوَبٌ**
**مِذْوَبٌ** ذ Bir şeyin eritildiği yahut çözüldüğü kap. (M, K.)

**مِذْوَبَةٌ**
**مِذْوَبَةٌ** ذ Bir kepçe. (Lh, M, K.)

**مُذَوَّبٌ**
**مُذَوَّبٌ** ذ : bk. **مُذَابٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَاب
ذَاب ( w )  U ( n. ac. ذَوْب 1 ,  ذَوَبَاْن 36 ),
a.  Melted, dissolved, liquefied; thawed ( ice &  c. ).

ذَوَّبَ
ذَوَّبَ II ,  أَذْوَبَ IV ,
a.  Melted, dissolved, liquefied.

ذَوْب
ذَوْب [ 1 ],
a.  Liquid honey.

مِذْوَبَة
مِذْوَبَة [ 20t ],
a.  Ladle.

ذُوَابَة
ذُوَابَة [ 24t ],
a.  see ذَأَب [ 24t ].

تَذْويْب
تَذْويْب [ N. Ac.
a.  II], Liquefaction.

اِذْوَاب
اِذْوَاب ,  اِذْوَابَة
a.  Clarified butter.

اِذَابَة
اِذَابَة
a.  Spoil, plunder, booty.

##### Türkçe

ذَاب
ذَاب ( w ) U ( n. ac. **ذَوْب** 1 , **ذَوَبَاْن** 36 ),
a. Eridi, çözüldü, sıvılaştı; çözüldü (buz vb.).

ذَوَّبَ
ذَوَّبَ II , **أَذْوَبَ** IV ,
a. Eritti, çözdü, sıvılaştırdı.

ذَوْب
**ذَوْب** [ 1 ],
a. Sıvı bal.

مِذْوَبَة
**مِذْوَبَة** [ 20t ],
a. Kepçe.

ذُوَابَة
**ذُوَابَة** [ 24t ],
a. bkz. **ذَأَب** [ 24t ].

تَذْويْب
**تَذْويْب** [ N. Ac.
a. II], Sıvılaştırma.

اِذْوَاب
**اِذْوَاب** , **اِذْوَابَة**
a. Sade yağ.

اِذَابَة
**اِذَابَة**
a. Yağma, talan, ganimet.
