# ذوب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%88%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ذوب

باب الذال والباء و و ي ء معهما
ذ أ ب، ذ و ب، ذ ي ب، ب ذ ي، ب ذ أ مستعملات
ذأب:
الذِّئْبُ: كَلْبُ البَرِّ، والأُنْثَى ذِئبة.
والذِّئْبة من القَتَبِ والإكافِ ونحوه: ما تحت مُقَدَّم ملتَقَى الحِنْوَيْنِ، وهو الذي يَعَضُّ على مِنْسَجِ الدّابّةِ.
والمَذؤوبُ: هو الذي وَقَعَ الذئبُ في غَنَمِه، وكذلك إذا أَفزَعَتْه الذِّئابُ.
والصانع يذأَبُ القَتَبَ إذا أجادَ صَنْعتَه.
ويقال للذي افزَعَتْه الجِنُّ: تَذأَّبَتْه وتَذَعَّنَتْه، وكذلك تَذَأَّبَتْه الريحُ أي تَناوَلَتْه من كلِّ جانبٍ.
والذُّؤابةُ ذُؤابةٌ مَضفورةٌ من شَعْر، وكذلك موضعها من الرأس، وكذلك ذُؤابةٌ العِزِّ والشَّرَف، والجميع الذَّوائب، والقياس الذَّآئِب مثل دُعابة ودَعائب، ولكنّه لما التَقَتْ همزتان لم تكن بينهما اِلاّ ألفٌ ليِّنةٌ ليَّنوا الأولى منهما لأنّ العَرَبَ تَستَثقِل التِقاءَ همزتَين في كلمة واحدة.
والذِّئب يَتَذَأَّبُ الإنسانَ، أي يَختِلُه، والريح تَتَذَأَّبُه: تَتَصَرَّف عليه، قال ذو الرمة:
إذا ما استَدَرَّتْه الصَّبا وتَذاءَبَت		يَمانِيةٌ تَمري الذِّهابَ المَنائحُ
الذِّئبْةُ: داءٌ يأخذُ الدابَّة، يقال: بِرْذَوْنٌ مذؤوب.
وأرض مَذْأَبةٌ: كثيرة الذّئاب.
ذوب:
الذَّوْبُ من العَسَل ما قد أُخرِجَ فخُلِّصَ من شَمْعه، والشَّمْعُ المُومُ.
والذَّوَبانُ مصدر ذابَ يَذوبُ، وكُلُّ شيءٍ أَذَبْتَه فما خَرَجَ منه من الدَّسَم فهو ذُوابَتُه، وما أذَبْتَ فهو المذوبُ.
ذيب:
والأَذْيَبُ: الماء الكثير.
بذي، بذأ:
بَذِيَ الرجل إذا ازدُرِيَ به.
ورجلٌ بَذيٌّ إذا نَطَقَ بهُجرٍ، وامرأة بَذيَّةٌ: بيِّنَةُ البَذاءة، وقد بَذُؤَ، قال:
هَذْرَ البَذيئةِ ليلَها لم تَهْجَعِ

### Türkçe

باب **الذال** و**الباء** و **و** **ي** **ء** معهما
**ذ أ ب**، **ذ و ب**، **ذ ي ب**، **ب ذ ي**، **ب ذ أ** مستعملات

**ذأب**:
**الذِّئْبُ**: kırın köpeği; dişisi **ذِئبة**.
Ve **الذِّئْبة** ( **القَتَبِ** ve **الإكافِ** ve benzerlerinden): **الحِنْوَيْنِ**’in birleştiği yerin ön kısmının altındaki şeydir; o, binek hayvanının **مِنْسَجِ**’i üzerine ısıran şeydir.
Ve **المَذؤوبُ**: kurt onun koyunlarına girmiş olan kimsedir; yine, kurtlar onu korkuttuğu zaman da (böyledir).
Ve usta, yapımını güzel yaptığı zaman **القَتَبَ**’i **يذأَبُ** eder.
Ve cinlerin korkuttuğu kimse için denir: onu **تَذأَّبَتْه** ve onu **تَذَعَّنَتْه**; yine rüzgâr onu **تَذَأَّبَتْه** (yani) onu her taraftan ele aldı.
Ve **الذُّؤابةُ**: saçtan örülmüş bir **ذُؤابةٌ**’dır; yine baştan onun yeri de (böyledir); yine izzet ve şerefin **ذُؤابةٌ**’sı; hepsi **الذَّوائب**’dir. Kıyas **الذَّآئِب**’dir; **دُعابة** ve **دَعائب** gibi. Fakat iki hemze karşılaştığında, aralarında yumuşak bir eliften başka bir şey olmadığından, onların birincisini yumuşattılar; çünkü Araplar bir kelimede iki hemzenin karşılaşmasını ağır bulur.
Ve **الذِّئب** insanı **يَتَذَأَّبُ** eder; yani onu aldatır. Ve rüzgâr onu **تَتَذَأَّبُه**: onun üzerinde tasarruf eder. **ذو الرمة** dedi ki:
إذا ما استَدَرَّتْه الصَّبا وتَذاءَبَت		يَمانِيةٌ تَمري الذِّهابَ المَنائحُ
**الذِّئبْةُ**: binek hayvanını tutan bir hastalıktır; denir: **بِرْذَوْنٌ** **مذؤوب**.
Ve **مَذْأَبةٌ** bir yer: kurtları çok olan (yer).

**ذوب**:
**الذَّوْبُ** baldan, çıkarılmış olup mumundan arıtılmış olan şeydir; mum **المُومُ**’dur.
Ve **الذَّوَبانُ**, **ذابَ يَذوبُ**’un mastarıdır. Ve her şey ki onu **أَذَبْتَه**, ondan çıkan yağlılık ne ise o onun **ذُوابَتُه**’dir; ve erittiğin şey ise **المذوبُ**’dur.

**ذيب**:
Ve **الأَذْيَبُ**: çok su.

**بذي**، **بذأ**:
Adam **بَذِيَ** olur; kendisiyle alay edildiği zaman.
Ve bir adam **بَذيٌّ** olur; çirkin söz söylediği zaman. Ve bir kadın **بَذيَّةٌ**: **البَذاءة**’si apaçık olan. Ve **بَذُؤَ** olmuştur. Dedi ki:
هَذْرَ البَذيئةِ ليلَها لم تَهْجَعِ
