# ذوع (ذ-و-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%88%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - و - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الذوع أهمله الجوهري وصاحب اللسان. وقال الخارزنجي: هو الاجتياح والاستئصال، وقد ذعنا ما له ذوعا: اجتحناه، قال: وأرى قولهم: أذاع الناس بما في الحوض، إذا شربوه. كذا أذاع بمتاعه إذا ذهب به، وهما من الذوع. قلت: وقد خالف الخارزنجي هنا الأئمة، وقد ذكر الجوهري: أذاع الناس بما في الحوض: إذا شربوه كله في ذ-ي-ع وهو قول أبي زيد، ونقله الزمخشري أيضا في ذ-ي-ع وكذا القول الثاني: تركت متاعي بمكان كذا فأذاع به الناس، أي ذهبوا به، وكل ما ذهب به فقد أذيع به، محل ذكره ذ-ي-ع وكلاهما من المجاز، كأنهما مأخوذان من إذاعة الخبر، وهو إظهاره وإفشاؤه، فيذهل كل مذهب، والمصنف دائما يتتبع مثل هذه الشواذ، ويترك ما هو الصحيح المطرد، فتأمل.

##### Türkçe

**الذوع**’u Cevherî ve Lisân sahibi ihmâl etti. Hârizencî dedi ki: O, istilâ ve kökünü kazımadır; “mâ lehu **ذوعا**: **ذعناه**” (yani) onu istilâ ettik. Dedi ki: “Onların şu sözünü görüyorum: **أذاع الناس بما في الحوض**; onu içtikleri zaman.” İşte böyle; “**أذاع** onun eşyasıyla” (yani) onu onunla götürdüğü zaman; ve ikisi de **الذوع**’dandır. Dedim ki: Hârizencî burada imamlara muhalefet etmiştir; Cevherî zikretmiştir: “**أذاع الناس بما في الحوض**: onu bütünüyle içtikleri zaman” **ذ-ي-ع**’da; bu, Ebû Zeyd’in sözüdür; Zemahşerî de onu **ذ-ي-ع**’da nakletti. Keza ikinci söz: “Eşyamı falan yerde bıraktım; insanlar onunla **فأذاع به**” (yani) onu götürdüler; onunla götürülen her şey, onunla **أذيع به** olmuştur; onun zikrinin yeri **ذ-ي-ع**’dır. Ve ikisi de mecazdandır; sanki ikisi de haberin **إذاعة**’sından alınmıştır; o, onun izhârı ve ifşâsıdır; böylece her gidiş gider; musannif daima bunun gibi bu şâzları takip eder ve sahih, muttarid olanı terk eder; öyleyse düşün.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَاعَ
ذَاعَ ( w )  U ( n. ac. ذَوْع 1 ),
a.  Squandered ( property ).

b.  Extirpated.

أَذْوَعَ
أَذْوَعَ IV ,
a.  see I (a) .

##### Türkçe

ذَاعَ
ذَاعَ ( w )  U ( n. ac. **ذَوْع** 1 ),
a.  (malı) saçıp savurdu.

b.  kökünü kazıdı.

أَذْوَعَ
أَذْوَعَ IV ,
a.  I (a)’ya bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ذوع
ذَاعَ - يَذِيعُ - أَذَاعَ - يُذِيْعُ
ذَاعَ - يَذِيْعُ + الشيء أو النبأ أو الخبر: ذهب وفشى وانتشر وشاع: لم يعد سراً، فظهر وشاع بين الناس ولم يعد مكتوماً
أَذَاعَ - يُذِيْعُ + كائن + شيئا ًأو خبراً أو نبأً: على وزن " أفعل " من " ذَاعَ - يَذِيعُ ": جعله " يَذِيعُ ": عمل على جعل الشيء أو الخبر السري يظهر ويفشو وينتشر ويشيع بين الناس، وذلك بترديده وإسماعه ونقله من فرد لآخر
أَذَاعَ - يُذِيْعُ + كائن + + كائناً + بـِ شيء أو خبر أو نبأ: جعله " يَذيعُ " به: عمل على جعل الآخر " يَذِيْعُ بالشيء أو الخبر : عمل على جعل الآخرين يذهبون وينتشرون بالخبر ليظهر ويفشو وذلك بترديده وإسماعه ونقله من فرد لآخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتشار والشيوع والشهرة والتعمم لأمر أو صفة في مجموعة من الكائنات"، وهي:
شَاعَ-  يَشِيْعُ، شَهَرَ - يَشْهَرُ، ذَاعَ - يَذِيْعُ، شَعَلَ - يَشْعَلُ، أجَّ - يَؤُجُّ (اللازم)، دَرْهَمَ - يُدَرْهِمُ
أذاع
 ﴿وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم ولولا فضل الله عليكم ورحمته لاتبعتم الشيطان إلا قليلا(83)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [ذيع] ذ ي ع: ذَاعَ الخبر انتشر وبابه باع و ذُيُوعاً و ذَيْعُوعَةً و ذَيَعَانَاً بفتح الياء و أذَاعَهُ غيره أفشاه و المِذْيَاعُ بالكسر الذي لا يكتم السر وفي الحديث ﴿ليسوا بالمَذَايِيعِ﴾
معجم الفرائد القرآنية:
ذ ي ع
"أَذَاعُوا" في قوله تعالى "وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ" (83) النساء .
ذاع الخبر: أي انتشر وشاع، وأذاعوا به : نشروه وأشاعوه .
ملخص اللسان
1.     وأَذَعْت  الأَمر وأَذَعْتُ به وأَذَعْتُ السِّرَّ إِذاعة إِذا أَفْشيْته وأَظهرته.
2.     وذاعَ الشيءُ والخبر يَذِيع ذَيْعاً وذيَعاناً وذُيوعاً وذَيْعوعةً: فَشا وانتشَر. وأَذاعه وأَذاع به أَي أَفشاه.
3.     جاءهم أَمْر من الأَمْن أَو الخَوْف أَذاعوا به، قال  أَبو إِسحق: يعني بهذا جماعة من المنافقين وضَعَفةً من المسلمين، قال:  ومعنى أَذاعُوا به أَي أَظهروه ونادَوْا به في الناس؛
4. ورجل مِذياعٌ: لا يستطيع  كَتْمَ خبَر.
5.     الذَّيْعُ: أَن يَشِيع الأَمرُ. يقال أَذَعْناه فذاع
6.    وأَذاعَ بالشيء: ذهَب به؛وتركْتُ مَتاعي في  مكان كذا وكذا فأَذاع الناسُ به إِذا ذهبوا به. وكلُّ ما ذُهب به، فقد  أُذِيعَ به.
لسان العرب
● - ذيع: الذَّيْعُ: أَن يَشِيع الأَمرُ. يقال أَذَعْناه فذاع وأَذَعْت  الأَمر وأَذَعْتُ به وأَذَعْتُ السِّرَّ إِذاعة إِذا أَفْشيْته وأَظهرته.  وذاعَ الشيءُ والخبر يَذِيع ذَيْعاً وذيَعاناً وذُيوعاً وذَيْعوعةً: فَشا  وانتشَر. وأَذاعه وأَذاع به أَي أَفشاه. وأَذاعَ بالشيء: ذهَب به؛ ومنه بيت  الكتاب  (* قوله: بيت الكتاب؛ هكذا في الأصل، ولعله أراد كتاب سيبويه.):  رَبْع قِواء أَذاعَ المُعْصِراتُ به  أَي أَذْهَبته وطَمَسَتْ مَعالِمَه؛ ومنه قول الآخر:  نَوازِل أَعْوامٍ أَذاعَتْ بخَمْسةٍ،  وتَجْعَلُني، إِن لم يَقِ اللهُ، سادِيا  وفي التنزيل: وإِذا جاءهم أَمْر من الأَمْن أَو الخَوْف أَذاعوا به، قال  أَبو إِسحق: يعني بهذا جماعة من المنافقين وضَعَفةً من المسلمين، قال:  ومعنى أَذاعُوا به أَي أَظهروه ونادَوْا به في الناس؛ وأَنشد:  أَذاعَ به في الناسِ حتى كأَنه،  بعَلْياء، نارٌ أُوقِدتْ بثَقُوبِ  وكان النبي، صلى الله عليه وسلم، إِذا أُعلم أَنه ظاهرٌ على قوم أَمِنَ  منهم، أَو أُعلم بتَجَمُّع قوم يُخافُ من جَمْع مِثلهم، أَذاعَ المنافقون  ذلك ليَحْذَر من يبتغي أَن يَحْذر من الكفار وليَقْوى قلبُ من يبتغي أَن  يقْوى قلبُه على ما أَذاع، وكان ضَعَفةُ المسلمين يشِيعون ذلك معهم من  غير علم بالضرر في ذلك فقال الله عز وجل: ولو رَدُّوا ذلك إِلى أَن  يأْخذوه من قِبَلِ الرسول ومن قِبَلِ أُولي الأَمر منهم لعلم الذين أَذاعوا به  من المسلمين ما ينبغي أَن يُذاعَ أَو لا يذاع. ورجل مِذياعٌ: لا يستطيع  كَتْمَ خبَر. وأَذاع الناسُ والإِبلُ ما وبما في الحَوْضِ إِذاعةً إِذا  شربوا ما فيه. وأَذاعَتْ به الإِبل إِذاعة إِذا شربت. وتركْتُ مَتاعي في  مكان كذا وكذا فأَذاع الناسُ به إِذا ذهبوا به. وكلُّ ما ذُهب به، فقد  أُذِيعَ به. والمِذْياع: الذي لا يكتمُ السرّ، وقوم مَذايِيعُ. وفي حديث  عليّ، كرَّم الله وجهه، ووصْف الأَولياء: ليسوا بالمَذايِيع البُذُر، هو جمع  مِذْياع من أَذاعَ الشيءَ إِذا أَفْشاه، وقيل: أَراد الذين يُشِيعون  الفواحِش وهو بِناءُ مبالغة.
مقاييس اللغة:
(ذيع) الذال والياء والعين أصلٌ يدلُّ على إظهار الشَّيء وظُهوره وانتشارِه. يقال ذاعَ الخبرُ وغيرُه يَذِيع ذُيوعاً. ورجلٌ مِذياعٌ: لا يكتُم سِرّاً؛ والجمع المذاييع. وفي حديث عليٍّ عليه السلام : "ليسوا بالمَسَايِيح ولا المَذايِيع البُذُر". وهاهنا كلمةٌ من هذا في المعنى من طريقة الانتشار، يقولون: أذاع النّاس [ما(1)] في الحَوض، إذا شربوه كُلَّه.‏
القاموس المحيط:
ذاعَ الخَبَرُ يَذيعُ، ذَيْعاً وذُيُوعاً وذَيْعوعَةً وذَيَعاناً، محركةً انْتَشَرَ. والمِذْياعُ، بالكسر من لا يَكْتُمُ السِّرَّ. وأذاعَ سِرَّه، و به أفْشاهُ وأظهَرَهُ، أو نادى به في الناسِ، و الإِبِلُ، أو القَومُ بما في الحوضِ شَرِبوا ما فيه، و بمالي ذهبوا به، واوِيَّةٌ يائيَّةٌ.
تاج العروس:
ذيع
ذاعَ الشيءُ والخبَرُ يَذيعُ ذَيْعَاً وذُيوعاً بالضَّمّ وذَيْعُوعَةً كَشَيْخوخةٍ وذَيَعَاناً مُحرّكةً : فَشا وانتشرَ . والمِذْياعُ بالكَسْر : من لا يَكْتُمُ السِّرَّ أو من لا يستطيعُ كَتْمَ خبَرِه والجَمعُ المَذايِيع . ومنه قولُ عليٍّ رَضِيَ اللهُ عنه - في صِفةِ الأَوْلياء - : الأَوْلياءُ ليسوا بالمَذاييعِ البُذُرِ . وقيل : أرادَ لا يُشيعون الفَواحِش . وهو بناءُ مُبالغةٍ ويقال : فلانٌ للأَسرارِ مِذْياعٌ وللأسبابِ مِضْياعٌ . وأذاعَ سِرَّه وبه : أفشاه وأَظْهَرَه أو نادى به في الناس وبه فَسَّر الزَّجَّاج قَوْله تَعالى : " وإذا جاءَهم أَمْرٌ من الأَمنِ أو الخَوفِ أذاعوا به " أي أَظْهَروه ونادَوْا به في الناس وأنشد :
أذاعَ به في الناسِ حتى كأنّه ... بعَلْياءَ نارٌ أُوقِدَتْ بثُقوبِ أذاعَتِ الإبلُ أو القومُ ما في الحَوض وبما في الحوض إذاعةً أي شَرِبوه كلَّه كما في الصِّحاح أو شربوا ما فيه كما في اللِّسان . أذاعَ الناسُ بما لي : ذهبوا به وكلُّ ما ذُهِبَ به فقد أُذيعَ به . ومنه بَيتُّ الكتاب :
" رَبْعٌ قَواءٌ أذاعَ المُعْصِراتُ به أي أذهبَتْه وطَمَسَتْ مَعالِمَه . ومنه قول الآخَر :
" نَوازِلُ أَعْوَامٍ أذاعَتْ بخَمسَةٍوتَجعَلُني إن لم يَقِ اللهُ سادِيَا واوِيَّةٌ يائِيَّةٌ . الصوابُ أنّها يائِيَّةٌ . والذَّوْعُ الذي استدركه الخارزَنْجيُّ مَنْظُورٌ فيه لأنّه ليس بثِقةٍ عندهم . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : ذاعَ الجَوْرُ : انتَشرَ . وذاعَ الجرَبُ في الجِلدِ إذا عَمَّ وانتشرَ وهو مَجاز

##### Türkçe

**ذوع**
**ذَاعَ - يَذِيعُ - أَذَاعَ - يُذِيْعُ**
**ذَاعَ - يَذِيْعُ** + şey veya haber veya haber: gitti; yayıldı, yayıldı ve yayıldı ve şayi oldu: artık sır olmadı; böylece ortaya çıktı ve insanlar arasında yayıldı ve artık gizli olmadı.
**أَذَاعَ - يُذِيْعُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir haberi veya bir haberi: “**أفعل**” vezninde, “**ذَاعَ - يَذِيعُ**”den: onu “**يَذِيعُ**” kıldı: gizli olan şeyin veya haberin ortaya çıkması, yayılması, dağılması ve insanlar arasında şayi olması için çalıştı; bu da onu tekrar ederek, duyurarak ve bir kişiden diğerine naklederek olur.
**أَذَاعَ - يُذِيْعُ** + bir varlık + + bir varlığı + bir şey veya haber veya haber ile: onu onunla “**يَذيعُ**” kıldı: başkasının “**يَذِيْعُ بالشيء أو الخبر**” olmasını sağlamak için çalıştı: haberle gidip yayılmaları, böylece ortaya çıkıp yayılması için başkalarını çalıştırdı; bu da onu tekrar ederek, duyurarak ve bir kişiden diğerine naklederek olur.
Ve lafız, “bir varlıklar grubunda bir işin veya bir sıfatın yayılması, şüyuu, şöhreti ve genelleşmesi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**شَاعَ-  يَشِيْعُ**، **شَهَرَ - يَشْهَرُ**، **ذَاعَ - يَذِيعُ**، **شَعَلَ - يَشْعَلُ**، **أجَّ - يَؤُجُّ** (lâzım), **دَرْهَمَ - يُدَرْهِمُ**
**أذاع**
﴿Ve onlara güvenlikten veya korkudan bir iş geldiğinde onunla **أذاعوا** ederler; onu Resule ve onlardan emir sahiplerine döndürselerdi, onlardan onu istinbat edenler onu elbette bilirdi; Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, az bir kısmınız hariç şeytana uyardınız (83)﴾ Nisa

Muhtâr es-Sıhâh
● [**ذيع**] ذ ي ع: **ذَاعَ** haber yayıldı; babı **باع**’dır; ve **ذُيُوعاً** ve **ذَيْعُوعَةً** ve **ذَيَعَانَاً** (yâ’nın fethiyle); ve başkası onu **أذَاعَهُ** etti: onu ifşa etti; ve **المِذْيَاعُ** (kesra ile): sırrı gizlemeyen; ve hadiste: ﴿**ليسوا بالمَذَايِيعِ**﴾

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
ذ ي ع
“**أَذَاعُوا**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “**وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ**” (83) Nisa.
**ذاع الخبر**: yani yayıldı ve şayi oldu; ve **أذاعوا به**: onu yaydılar ve şayi ettiler.

Lisân özeti
1. Ve **أَذَعْت** işi ve **أَذَعْتُ به** ve **أَذَعْتُ السِّرَّ**’i **إِذاعة** olarak: onu ifşa ettiğim ve ortaya çıkardığım zaman.
2. Ve **ذاعَ** şey ve haber **يَذِيع**: **ذَيْعاً** ve **ذيَعاناً** ve **ذُيوعاً** ve **ذَيْعوعةً**: yayıldı ve dağıldı. Ve onu **أَذاعه** etti ve onunla **أَذاع** etti: yani onu ifşa etti.
3. Onlara güvenlikten veya korkudan bir iş geldi; onunla **أَذاعوا** ettiler; Ebû İshak dedi ki: bununla münafıklardan bir topluluğu ve Müslümanlardan zayıfları kastediyor; dedi ki: ve **أَذاعُوا به**’nin manası: yani onu ortaya çıkardılar ve insanlar içinde onunla nida ettiler;
4. Ve bir adam **مِذياعٌ**: bir haberi gizlemeye güç yetiremez.
5. **الذَّيْعُ**: işin şayi olmasıdır. Denir: onu **أَذَعْناه** ettik; böylece **فذاع** oldu.
6. Ve **أَذاعَ بالشيء**: onunla gitti; ve metaımı falan falan yerde bıraktım; insanlar onunla **أَذاع** ederler: onunla gittikleri zaman. Ve onunla gidilen her şey, onunla **أُذِيعَ** edilmiştir.

Lisânü’l-‘Arab
● - **ذيع**: **الذَّيْعُ**: işin şayi olmasıdır. Denir: onu **أَذَعْناه** ettik; böylece **فذاع** oldu. Ve **أَذَعْت** işi ve **أَذَعْتُ به** ve **أَذَعْتُ السِّرَّ**’i **إِذاعة** olarak: onu ifşa ettiğim ve ortaya çıkardığım zaman. Ve **ذاعَ** şey ve haber **يَذِيع**: **ذَيْعاً** ve **ذيَعاناً** ve **ذُيوعاً** ve **ذَيْعوعةً**: yayıldı ve dağıldı. Ve onu **أَذاعه** etti ve onunla **أَذاع** etti: yani onu ifşa etti. Ve **أَذاعَ بالشيء**: onunla gitti; ondan, kitabın beyti (* “kitabın beyti” sözü: asılda böyledir; belki Sîbeveyh’in kitabını kastetmiştir.):
رَبْع قِواء أَذاعَ المُعْصِراتُ به
yani onu götürdü ve izlerini sildi; ve ondan, başkasının sözü:
نَوازِل أَعْوامٍ أَذاعَتْ بخَمْسةٍ،
وتَجْعَلُني، إِن لم يَقِ اللهُ، سادِيا
Ve tenzilde: Ve onlara güvenlikten veya korkudan bir iş geldiğinde onunla **أَذاعوا** ederler; Ebû İshak dedi ki: bununla münafıklardan bir topluluğu ve Müslümanlardan zayıfları kastediyor; dedi ki: ve **أَذاعُوا به**’nin manası: yani onu ortaya çıkardılar ve insanlar içinde onunla nida ettiler; ve şu beyti şahit getirdi:
أَذاعَ به في الناسِ حتى كأَنه،
بعَلْياء، نارٌ أُوقِدتْ بثَقُوبِ
Ve Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, bir kavme galip geleceğinin kendisine bildirildiğinde onlardan emin olurdu; yahut bir kavmin toplanması kendisine bildirildiğinde—onların toplanması gibi bir toplanmadan korkulurdu—münafıklar bunu **أَذاع** ederlerdi; kâfirlerden sakınmak isteyen sakınsın diye ve kalbini kuvvetlendirmek isteyenin kalbi, **أَذاع** ettiği şeye karşı kuvvetlensin diye; Müslümanların zayıfları da bunun zararını bilmeden onlarla beraber bunu yayarlardı; bunun üzerine Allah azze ve celle dedi: ve onu Resule ve onlardan emir sahiplerine döndürselerdi, Müslümanlardan onunla **أَذاعوا** edenler, neyin **يُذاعَ** edilmesi gerektiğini yahut edilmemesi gerektiğini elbette bilirdi. Ve bir adam **مِذياعٌ**: bir haberi gizlemeye güç yetiremez. Ve insanlar ve develer havuzda olanı ve havuzda olanla **إِذاعةً** olarak **أَذاع** ettiler: içindekini içtikleri zaman. Ve develer onunla **أَذاعَتْ** eder: içtiği zaman. Ve metaımı falan falan yerde bıraktım; insanlar onunla **أَذاع** ederler: onunla gittikleri zaman. Ve onunla gidilen her şey, onunla **أُذِيعَ** edilmiştir. Ve **المِذْياع**: sırrı gizlemeyen; ve bir kavim **مَذايِيعُ**. Ve Ali’nin hadîsinde—Allah yüzünü keremli kılsın—ve evliyânın vasfında: **ليسوا بالمَذايِيع البُذُر**; o, **أَذاعَ** şey’i ettiği zaman onu ifşa eden **مِذْياع**’ın cem‘idir; ve denildi ki: fuhşiyatı yayanları kastetti; ve o, mübalağa binasıdır.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**ذيع**) **الذال** ve **الياء** ve **العين** bir asıldır; şeyin izharına, onun zuhuruna ve yayılmasına delalet eder. Denir: haber ve başkası **ذاعَ** eder; **يَذِيع**: **ذُيوعاً**. Ve bir adam **مِذياعٌ**: bir sır gizlemez; cem‘i **المذاييع**. Ve Ali’nin hadîsinde, aleyhi’s-selâm: “**ليسوا بالمَسَايِيح ولا المَذايِيع البُذُر**”. Ve burada, bu manada, yayılma yolundan bir kelime vardır; derler: insanlar havuzda [**ما(1)**]’yı **أذاع** etti: onu bütünüyle içtikleri zaman.

El-Kâmûsü’l-Muhît:
Haber **ذاعَ** eder; **يَذيعُ**: **ذَيْعاً** ve **ذُيُوعاً** ve **ذَيْعوعَةً** ve **ذَيَعاناً** (harekeli): yayıldı. Ve **المِذْياعُ** (kesra ile): sırrı gizlemeyen. Ve sırrını **أذاعَ** etti ve onunla: onu ifşa etti ve onu ortaya çıkardı; yahut insanlar içinde onunla nida etti. Ve develer yahut kavim, havuzda olanla: içindekini içtiler. Ve malımla: onunla gittiler. Vâvî, yâî’dir.

Tâcü’l-‘Arûs:
**ذيع**
Şey ve haber **ذاعَ** eder; **يَذيعُ**: **ذَيْعَاً** ve damme ile **ذُيوعاً** ve **ذَيْعُوعَةً** (şeyhûha gibi) ve harekeli **ذَيَعَاناً**: yayıldı ve dağıldı. Ve **المِذْياعُ** (kesra ile): sırrı gizlemeyen yahut haberini gizlemeye güç yetiremeyen; cem‘i **المَذايِيع**. Ve ondan, Ali’nin—Allah ondan razı olsun—evliyânın sıfatında sözü: evliyâ **ليسوا بالمَذاييعِ البُذُرِ**. Ve denildi ki: fuhşiyatı yaymayı kastetti. Ve o, mübalağa binasıdır. Ve denir: falan kimse sırlar için **مِذْياعٌ**, sebepler için **مِضْياعٌ**dur. Ve sırrını ve onunla **أذاعَ** etti: onu ifşa etti ve ortaya çıkardı; yahut insanlar içinde onunla nida etti; ve bununla Zeccâc, Yüce Allah’ın şu sözünü tefsir etti: “**وإذا جاءَهم أَمْرٌ من الأَمنِ أو الخَوفِ أذاعوا به**” yani onu ortaya çıkardılar ve insanlar içinde onunla nida ettiler; ve şu beyti şahit getirdi:
أذاعَ به في الناسِ حتى كأنّه ... بعَلْياءَ نارٌ أُوقِدَتْ بثُقوبِ
Develer yahut kavim, havuzda olanı ve havuzda olanla **إذاعةً** olarak **أذاعَتِ**: yani onu bütünüyle içtiler—Sıhâh’ta olduğu gibi—yahut içindekini içtiler—Lisân’da olduğu gibi. İnsanlar malımla **أذاعَ** ettiler: onunla gittiler. Ve onunla gidilen her şey, onunla **أُذيعَ** edilmiştir. Ve ondan, kitabın beyti:
" رَبْعٌ قَواءٌ أذاعَ المُعْصِراتُ به
yani onu götürdü ve izlerini sildi. Ve ondan, başkasının sözü:
" نَوازِلُ أَعْوَامٍ أذاعَتْ بخَمسَةٍوتَجعَلُني إن لم يَقِ اللهُ سادِيَا
Vâvî, yâî’dir. Doğrusu: onun yâî olduğudur. Ve Hârizencî’nin istidrâk ettiği **الذَّوْعُ** hakkında bakış vardır; çünkü onlara göre güvenilir değildir. Ve ona istidrâk edileceklerdendir: **ذاعَ الجَوْرُ**: yayıldı. Ve deride uyuz **ذاعَ** etti: genelleşti ve yayıldı; bu mecazdır.
